Kinh Nhập Lăng-già (Lăng-già: tên một ngọn núi trên đảo Tích Lan, nơi Phật giảng kinh này), phẩm Hỏi Như Lai Là Thường Hay Vô Thường thứ mười.
Bấy giờ, bậc thánh là Đại Tuệ Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người tu hạnh giác ngộ, tự giác ngộ và giúp người khác giác ngộ; ma-ha-tát: "bậc lớn", chỉ Bồ-tát ở địa vị cao) thưa Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được thế gian tôn kính), Như Lai Ứng Chính Biến Tri (ba danh hiệu của Phật — Như Lai: bậc từ chân như mà đến; Ứng: bậc xứng đáng được cúng dường; Chính Biến Tri: bậc biết đúng đắn và biết khắp tất cả) là thường (còn mãi, không đổi) hay là vô thường (có sinh diệt, đổi thay)?"
Phật bảo bậc thánh Đại Tuệ Bồ-tát: "Đại Tuệ, Như Lai Ứng Chính Biến Tri chẳng phải thường, chẳng phải vô thường. Vì sao? Vì cả hai bên đều có lỗi. Đại Tuệ, hai bên có và không đều có lỗi. Đại Tuệ, nếu nói Như Lai là pháp thường thì giống với cái nhân thường còn (mà ngoại đạo chủ trương). Đại Tuệ, vì các ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật) nói vi trần (hạt bụi cực nhỏ, theo họ là chất gốc tạo nên muôn vật) và các nhân là thường, không phải là pháp do tạo tác mà có. Đại Tuệ, vì thế không được nói Như Lai là thường, vì như vậy là lấy chỗ không do tạo tác mà gọi là thường.
Đại Tuệ, cũng không được nói Như Lai là vô thường. Nói vô thường tức là giống với pháp hữu vi do tạo tác (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt). Các tướng bị thấy và cái thấy của năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm con người: sắc – thân thể, vật chất; thọ – cảm nhận; tưởng – nhận biết hình ảnh; hành – ý chí, tạo tác; thức – sự hiểu biết phân biệt) đều không có thật; năm ấm thì hoại diệt, nên nếu năm ấm diệt mà chư Phật Như Lai cũng phải cùng diệt; nhưng Phật Như Lai không phải là pháp đứt mất.
Đại Tuệ, phàm pháp do tạo tác đều là vô thường, như bình, áo, xe, nhà, chiếu vải… đều là pháp do tạo tác, vì thế là vô thường. Đại Tuệ, nếu nói tất cả đều vô thường thì nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự, tức trí tuệ của Phật), người có nhất thiết trí và mọi công đức cũng phải vô thường, vì giống tướng của mọi pháp tạo tác. Lại còn có lỗi: nếu nói tất cả đều vô thường thì chư Phật Như Lai phải là pháp do tạo tác; nhưng Phật Như Lai không phải là pháp do tạo tác, vì không có cái nhân nào thù thắng hơn để có thể nói là đã tạo ra Phật. Vì thế ta nói Như Lai chẳng phải thường cũng chẳng phải vô thường.
Lại nữa, Đại Tuệ, Như Lai không phải là thường. Vì sao? Vì (nếu thường thì giống hư không), mà tính của hư không thì không có các công đức tu hành. Đại Tuệ, ví như hư không chẳng phải thường chẳng phải vô thường. Vì sao? Vì lìa cả thường lẫn vô thường; vì không rơi vào: một, khác, cả hai, chẳng phải cả hai; có, không, chẳng có chẳng không; thường, vô thường, chẳng thường chẳng vô thường. Vì thế lìa mọi lỗi, không thể nói ra được.
Lại nữa, Đại Tuệ, cũng không được nói Như Lai là thường. Vì sao? Nếu nói thường thì giống như sừng của thỏ, ngựa, lạc đà, lừa, rùa, rắn, ruồi, cá… (những thứ vốn không có, không hề sinh ra nên chẳng bao giờ mất). Vì thế không được nói Như Lai là thường. Lại nữa, Đại Tuệ, cũng không được nói Như Lai là thường, vì e rơi vào cái "thường" của sự không sinh ấy. Vì thế không được nói Như Lai Thế Tôn là thường.
Lại nữa, Đại Tuệ, còn có một nghĩa khác; nương vào nghĩa ấy thì có thể nói Như Lai Thế Tôn là thường. Vì sao? Vì nương vào trí chứng ngộ bên trong mà chứng được pháp thường, vì thế có thể nói Như Lai là thường. Đại Tuệ, pháp trí chứng ngộ bên trong của chư Phật Như Lai thường hằng, mát mẻ (an lạc, không còn lửa phiền não), không đổi. Đại Tuệ, dù chư Phật Như Lai Ứng Chính Biến Tri có ra đời hay không ra đời, thì pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) vẫn thường; thể của pháp như thế là thường; khuôn phép của pháp như thế là thường. Pháp tính như thế, tất cả Thanh văn (người nghe lời Phật mà tỏ ngộ, chỉ cầu tự giải thoát), Bích-chi-phật (người tự tỏ ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không cần thầy) chưa từng nghe, chưa từng thấy. Thể của pháp như thế không phải ở trong hư không (?); hạng phàm phu mao đạo (phàm phu tâm không vững, như sợi lông bay theo gió) không hay không biết.
Đại Tuệ, trí chứng ngộ bên trong của chư Phật Như Lai nương vào đó mà được gọi tên (là thường). Đại Tuệ, nhờ nương trí tuệ như thật mà tu hành nên được gọi là Phật, chứ không phải nhờ sự huân tập (sự ngấm dần, để lại thói quen trong tâm) của tâm, ý, ý thức (tâm: thức tàng chứa; ý: thức chấp có cái "ta"; ý thức: thức phân biệt, suy xét), của vô minh (si mê, không thấy rõ chân lý) và năm ấm mà được tên ấy. Đại Tuệ, còn tất cả ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới luân hồi) là do vọng tưởng phân biệt không thật và hí luận (sự bàn luận, phân biệt rỗng tuếch) mà có tên. Đại Tuệ, do phân biệt không thật thành hai loại pháp mà có tên là thường và vô thường. Nhưng Phật Như Lai không rơi vào hai pháp ấy, không rơi vào hai bên của cái nắm giữ và cái bị nắm giữ. Như Lai tịch tĩnh (vắng lặng), vì hai pháp ấy không sinh. Vì thế, Đại Tuệ, chư Phật Như Lai Ứng Chính Biến Tri không thể nói là thường hay vô thường.
Đại Tuệ, phàm còn dùng lời nói thì mới có thể nói thường hay vô thường; còn khi đã xa lìa và dứt hết mọi phân biệt thì không thể nói, không thể chấp vào pháp thường hay vô thường. Vì thế ta ngăn tất cả phàm phu, không cho phân biệt thường và vô thường; vì người đạt được pháp tịch tĩnh chân thật thì dứt hết phân biệt, không còn sinh phân biệt." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ (bài tụng có vần điệu):
Lìa cả thường và vô thường, / chẳng phải thường, chẳng phải vô thường.
Nếu thấy Phật như thế, / người ấy không rơi vào đường ác (các cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).
Nếu nói thường hay vô thường / thì mọi công đức đều thành hư dối.
Kẻ không có trí mới phân biệt, / nên ta ngăn việc nói thường, vô thường.
Hễ ai dựng lập một chủ trương / thì đều mắc các lỗi.
Nếu thấy được rằng chỉ là tâm, / người ấy không rơi vào các lỗi.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video