Kinh Nhập Lăng-già (Lăng-già: tên một ngọn núi trên đảo Tích Lan, nơi Phật giảng kinh này), phẩm Phật Tính thứ mười một.
Bấy giờ, bậc thánh là Đại Tuệ Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người tu hạnh giác ngộ, tự giác ngộ và giúp người khác giác ngộ; ma-ha-tát: "bậc lớn", chỉ Bồ-tát ở địa vị cao) lại thưa thỉnh Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được thế gian tôn kính), cúi xin Như Lai Ứng Chính Biến Tri (ba danh hiệu của Phật — Như Lai: bậc từ chân như mà đến; Ứng: bậc xứng đáng được cúng dường; Chính Biến Tri: bậc biết đúng và biết khắp) vì con mà nói; xin Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát) vì con mà nói về tướng sinh diệt của ấm, giới, nhập (các cách phân loại thân tâm và thế giới: năm ấm – năm nhóm hợp thành con người; mười tám giới – sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức; mười hai nhập – sáu giác quan và sáu đối tượng). Bạch Thế Tôn, nếu không có cái "ta" thì ai sinh, ai diệt? Bạch Thế Tôn, tất cả phàm phu nương vào sinh diệt mà sống, không thấy sự dứt hết khổ, vì thế không biết tướng của Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử)."
Phật bảo bậc thánh Đại Tuệ Bồ-tát: "Lành thay, lành thay! Lành thay, Đại Tuệ! Nay ông hãy lắng nghe kỹ, ta sẽ vì ông mà nói." Đại Tuệ thưa Phật: "Lành thay, Thế Tôn! Con xin vâng nghe lời dạy."
Phật bảo Đại Tuệ: "Như Lai tạng (cái "kho chứa Như Lai": bản tính Phật vốn sẵn có trong mỗi chúng sinh nhưng bị phiền não che lấp) là nhân của thiện và bất thiện, nên có thể làm nhân duyên sinh tử cho sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục). Ví như người làm trò diễn ra đủ thứ trò, chúng sinh vì nương vào Như Lai tạng mà sinh tử trong năm đường (các cõi luân hồi, kể gộp thành năm). Đại Tuệ, Như Lai tạng lìa ngã và ngã sở (cái "ta" và cái "của ta"), mà các ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật) không hay không biết, vì thế nhân duyên sinh tử trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc) không dứt. Đại Tuệ, các ngoại đạo vì lầm chấp có cái "ta" nên không thể thấy Như Lai tạng đúng như thật, vì từ vô thủy (từ thuở không có khởi đầu) đến nay họ hư dối chấp chặt vào sự huân tập (sự ngấm dần, để lại thói quen trong tâm) của đủ thứ hí luận (sự bàn luận, phân biệt rỗng tuếch).
Đại Tuệ, A-lê-da thức (thức thứ tám, thức tàng chứa mọi hạt giống của nghiệp và kinh nghiệm) gọi là Như Lai tạng; nó cùng hiện hữu với vô minh (si mê, không thấy rõ chân lý) và bảy thức (bảy thức kia: thức của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý thức và ý chấp ngã), như sóng biển lớn thường không dứt, vì cùng sinh với thân (?); nó lìa lỗi vô thường, lìa lỗi chấp ngã, tự tính vốn thanh tịnh.
Bảy thức còn lại — tức tâm, ý, ý thức (tâm: thức tàng chứa; ý: thức chấp có cái "ta"; ý thức: thức phân biệt, suy xét) v.v. — từng niệm (từng khoảnh khắc) không dừng, là pháp sinh diệt. Bảy thức do cái nhân hư dối kia mà sinh, không thể phân biệt các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đúng như thật: vì chúng quán các hình tướng cao thấp, dài ngắn; vì chấp vào danh và tướng (tên gọi và hình tướng); vì khiến tâm mình thấy ra sắc tướng; vì có cảm nhận khổ vui; vì lìa xa nhân của giải thoát; vì nhân nơi danh tướng mà sinh lòng tham, chạy theo phiền não. Vì khi cái nhân của niệm ấy và các căn (các giác quan) diệt hết, các thức không còn sinh nối tiếp, sự phân biệt của ý mình không sinh cảm thọ khổ vui, nên họ vào định thiểu tưởng (tầng định mà tư tưởng chỉ còn rất ít) (?) và diệt tận định (tầng định sâu, trong đó cảm thọ và tư tưởng đều tạm dứt). Người tu hành vào tam-ma-bạt-đề (trạng thái định sâu, tâm lắng đều; chỉ chung các tầng thiền định), tứ thiền (bốn tầng thiền định của cõi sắc), thực đế (?) (chân lý thật, tức Bốn sự thật về khổ và diệt khổ) và giải thoát thì sinh ý tưởng là mình đã giải thoát, vì họ không biết chuyển diệt tướng hư dối.
Đại Tuệ, Như Lai tạng thức không ở trong A-lê-da thức, vì thế bảy thức có sinh có diệt, còn Như Lai tạng thức thì không sinh không diệt. Vì sao? Bảy thức kia nương vào các cảnh giới mà niệm, quán rồi sinh ra. Cảnh giới của bảy thức này, tất cả Thanh văn (người nghe lời Phật mà tỏ ngộ, chỉ cầu tự giải thoát), Bích-chi-phật (người tự tỏ ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không cần thầy) và người tu hành ngoại đạo đều không thể hay biết, vì họ không biết đúng như thật nhân vô ngã (con người không có cái "ta" thật), vì họ chấp pháp tướng chung tướng riêng, vì họ thấy có các pháp ấm, giới, nhập.
Đại Tuệ, khi thấy đúng như thật thể tướng của năm pháp (danh – tên gọi; tướng – hình tướng; phân biệt – tâm suy tính phân biệt; chính trí – trí tuệ đúng đắn; chân như – thực tính chân thật, như như không đổi của các pháp) và pháp vô ngã (các pháp không có tự thể thật) thì Như Lai tạng (?) không sinh (các thức); khi biết đúng như thật thứ lớp các địa (các nấc tu chứng của Bồ-tát, gồm mười bậc) chuyển tiếp hòa hợp với nhau (cũng vậy). Các ngoại đạo khác có cái thấy không chính đáng nên không thể quán sát được.
Đại Tuệ, Bồ-tát trụ ở Bất Động địa (địa thứ tám, nơi tâm không còn lay động), lúc ấy được mười cửa tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định, chuyên chú vào một chỗ) làm đầu, được vô lượng vô biên tam-muội. Nương sức gia trì (Phật dùng thần lực giữ gìn, nâng đỡ) của Phật trong tam-muội, quán sát các Phật pháp không thể nghĩ bàn và sức bản nguyện (lời nguyện lớn phát ra từ ban đầu) của mình, nên ngăn giữ không chìm vào cảnh giới thực tế (chỗ chân lý rốt ráo, tận cùng) của cửa tam-muội. Ngăn giữ rồi thì vào cảnh giới chân thật của pháp do thánh trí tự thân chứng bên trong, không giống cảnh giới mà Thanh văn, Bích-chi-phật và người tu hành ngoại đạo quán sát. Lúc ấy vượt qua mười thánh đạo kia (?), vào ý sinh thân (thân do ý tạo ra, tự tại đi khắp nơi không ngăn ngại) và trí thân của Như Lai, vì đã lìa tâm tam-muội còn công dụng (còn gắng sức tạo tác).
Vì thế, Đại Tuệ, các Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng pháp thù thắng là Như Lai tạng A-lê-da thức thì phải tu hành cho nó được thanh tịnh. Đại Tuệ, nếu Như Lai tạng A-lê-da thức gọi là không có, thì ngoài A-lê-da thức ra không có sinh, không có diệt; (mà thật ra) tất cả phàm phu và các bậc thánh đều nương A-lê-da thức ấy mà có sinh có diệt. Vì nương A-lê-da thức nên người tu hành vào được chỗ chứng của thánh hạnh nơi tự thân bên trong, ngay trong đời hiện tại an trú trong niềm vui của pháp mà không ngừng nghỉ.
Đại Tuệ, các cảnh giới của tâm Như Lai này — tức A-lê-da thức, Như Lai tạng — tất cả Thanh văn, Bích-chi-phật và các ngoại đạo đều không thể phân biệt được. Vì sao? Vì Như Lai tạng có tướng thanh tịnh, chỉ bị phiền não khách trần (phiền não như bụi khách từ ngoài đến bám vào, không phải bản tính vốn có) làm nhơ bẩn nên không sạch.
Đại Tuệ, ta nương nghĩa này, nhân phu nhân Thắng Man (hoàng hậu nước A-du-xà thời Phật, người giảng về Như Lai tạng trong kinh Thắng Man) và các Bồ-tát ma-ha-tát có trí tuệ sâu xa khác, mà nói Như Lai tạng A-lê-da thức cùng sinh với bảy thức, gọi là tướng chuyển diệt (?); để chỉ bày pháp vô ngã cho các Thanh văn, Bích-chi-phật. Còn đối với Thắng Man thì ta nói Như Lai tạng là cảnh giới của Như Lai. Đại Tuệ, cảnh giới của Như Lai tạng thức và A-lê-da thức, nay chỉ có ta cùng ông và các Bồ-tát có trí tuệ rất sâu mới có thể hiểu rõ, phân biệt được hai pháp này; còn các Thanh văn, Bích-chi-phật và ngoại đạo chấp vào chữ nghĩa thì không thể hiểu rõ hai pháp ấy. Đại Tuệ, vì thế ông và các Bồ-tát ma-ha-tát nên học pháp này." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ (bài tụng có vần điệu):
Như Lai tạng rất sâu xa / cùng sinh với bảy thức.
Chấp vào hai pháp thì sinh, / biết đúng như thật thì không sinh.
Như bóng trong gương, tâm hiện ra / do tập khí từ vô thủy huân tập.
Người quán sát đúng như thật / thì mọi cảnh giới đều trống không.
Như kẻ ngu thấy ngón tay chỉ mặt trăng, / chỉ nhìn ngón tay mà không nhìn mặt trăng.
Kẻ chấp vào chữ nghĩa / không thấy được cái chân thật của ta.
Tâm như người làm trò khéo, / ý như kẻ gian xảo.
Ý thức và năm thức / hư dối nắm lấy cảnh giới.
Như bọn làm trò họp nhau / lừa gạt phàm phu.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video