Kinh Nhập Lăng-già (Lăng-già: tên một ngọn núi trên đảo Tích Lan, nơi Phật giảng kinh này), phẩm Pháp Môn Năm Pháp thứ mười hai.
Bấy giờ, bậc thánh là Đại Tuệ Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người tu hạnh giác ngộ, tự giác ngộ và giúp người khác giác ngộ; ma-ha-tát: "bậc lớn", chỉ Bồ-tát ở địa vị cao) lại thưa thỉnh Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được thế gian tôn kính), cúi xin Như Lai Ứng Chính Biến Tri (ba danh hiệu của Phật — Như Lai: bậc từ chân như mà đến; Ứng: bậc xứng đáng được cúng dường; Chính Biến Tri: bậc biết đúng và biết khắp) vì con mà nói; xin Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát) vì con mà nói về thể tướng của năm pháp và tướng hành sai khác của hai vô ngã (nhân vô ngã – con người không có cái "ta" thật; pháp vô ngã – các pháp không có tự thể thật). Nếu con và tất cả các Bồ-tát khéo biết thể tướng của năm pháp và tướng sai khác của hai vô ngã, thì tu pháp ấy sẽ theo thứ lớp mà vào tất cả các địa (các nấc tu chứng của Bồ-tát, gồm mười bậc); tu pháp ấy thì có thể vào trong tất cả Phật pháp; vào được Phật pháp rồi thì có thể vào đến địa vị trí tuệ do chính Như Lai tự chứng bên trong."
Phật bảo bậc thánh Đại Tuệ Bồ-tát: "Lành thay, lành thay! Lành thay, Đại Tuệ! Nay ông hãy lắng nghe kỹ, ta sẽ vì ông mà nói." Đại Tuệ Bồ-tát thưa: "Lành thay, Thế Tôn! Con xin vâng nghe lời dạy."
Phật bảo Đại Tuệ: "Ta vì ông nói thể tướng của năm pháp và tướng hành sai khác của hai vô ngã. Đại Tuệ, năm pháp là gì? Một là danh (tên gọi), hai là tướng (hình tướng của sự vật), ba là phân biệt (tâm suy tính, phân biệt), bốn là chính trí (trí tuệ đúng đắn), năm là chân như (thực tính chân thật, như như không đổi của mọi pháp). Người tu hành nơi tự thân bên trong, chứng trí của bậc thánh, lìa kiến chấp đoạn và thường (cho rằng chết là mất hẳn, hoặc cho rằng có cái còn mãi không đổi), hiện tiền tu hành như thật, thì vào được cửa hạnh của niềm vui tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một chỗ) và tam-ma-bạt-đề (trạng thái định sâu, tâm lắng đều; chỉ chung các tầng thiền định).
Đại Tuệ, tất cả phàm phu không hay không biết thể tướng của năm pháp và hai vô ngã, chỉ do tâm mình mà thấy có vật bên ngoài, vì thế sinh tâm phân biệt; đó không phải là bậc thánh." Đại Tuệ thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, vì sao phàm phu sinh tâm phân biệt mà không phải bậc thánh?"
Phật bảo Đại Tuệ: "Tất cả phàm phu chấp vào danh và tướng, thuận theo pháp sinh khởi; thuận theo pháp sinh khởi rồi thì thấy đủ thứ tướng, rơi vào tâm tà kiến chấp ngã và ngã sở (cái "ta" và cái "của ta"), chấp trọn vẹn mọi tướng của pháp. Chấp rồi thì vào chỗ chướng ngại tối tăm của vô minh (si mê, không thấy rõ chân lý); vào chỗ chướng ngại rồi thì khởi lòng tham; khởi lòng tham rồi thì tạo ra các nghiệp tham, sân, si; tạo nghiệp rồi thì không thể tự dừng. Như con tằm làm kén, họ dùng tâm phân biệt tự trói lấy thân mình, rơi vào biển lớn hiểm nạn của sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), xoay vần như cái ròng rọc kéo nước mà tự mình không hay biết.
Vì không có trí nên họ không biết mọi pháp đều như huyễn; không biết rằng không có ngã và ngã sở, các pháp không thật mà do vọng tưởng phân biệt sinh ra; không biết lìa cái bị thấy và cái thấy; không biết lìa tướng sinh, trụ, diệt; không biết là do tâm mình hư dối mà sinh ra; lại cho rằng muôn vật sinh ra từ trời Tự Tại (vị thần sáng tạo tối cao theo một số ngoại đạo), từ thời gian, từ vi trần (hạt bụi cực nhỏ, được ngoại đạo cho là chất gốc của muôn vật), từ thần ngã.
Đại Tuệ, thế nào là danh? Tức là các pháp tướng như sắc v.v. mà nhãn thức (thức của mắt) thấy trước mặt, như tướng của tiếng, tướng của tai, tướng của mũi, tướng của lưỡi, tướng của thân (?). Đại Tuệ, những tướng như thế, ta gọi là danh tướng.
Đại Tuệ, thế nào là phân biệt? Nương vào những pháp nào mà đặt tên, chấp lấy tướng, phân biệt rõ rằng pháp này là thế này thế này, rốt ráo không khác; tức là phân biệt đủ thứ tướng như voi, ngựa, xe, người đi bộ, dân chúng…, đó gọi là phân biệt.
Đại Tuệ, thế nào là chính trí? Là quán sát danh và tướng; quán sát rồi không thấy có pháp thật, vì thấy rằng chúng nương nhau làm nhân mà sinh ra. Thấy được sự nương nhau mà sinh thì các thức không còn khởi lên; thấy tướng của thức phân biệt chẳng đoạn chẳng thường. Vì thế không rơi vào địa vị của tất cả ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật), Thanh văn (người nghe lời Phật mà tỏ ngộ, chỉ cầu tự giải thoát), Bích-chi-phật (người tự tỏ ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không cần thầy). Đại Tuệ, đó gọi là chính trí.
Lại nữa, Đại Tuệ, Bồ-tát ma-ha-tát nương chính trí, không chấp pháp danh tướng là có, cũng không chấp tướng không thấy được là không. Vì sao? Vì đã lìa tà kiến có và không. Không thấy danh tướng, đó là nghĩa của chính trí; vì thế ta gọi chỗ ấy là chân như.
Đại Tuệ, Bồ-tát trụ nơi pháp chân như thì được vào cảnh giới vô tướng (không còn hình tướng) tịch tĩnh; vào rồi thì được vào Hoan Hỷ địa (địa thứ nhất của Bồ-tát, vui mừng vì lần đầu thấy được chân lý). Khi Bồ-tát được địa Hoan Hỷ thứ nhất thì chứng được trăm cửa sáng của tam-muội kim cương (?), lìa bỏ mọi nghiệp quả của hai mươi lăm cõi hữu (hai mươi lăm cảnh giới tồn tại trong ba cõi, nơi chúng sinh luân hồi), vượt qua địa vị của Thanh văn, Bích-chi-phật, trụ trong cảnh giới chân như của nhà Như Lai.
Tu hành như thật, biết tướng của năm pháp như huyễn như mộng; quán sát mọi pháp đúng như thật; khởi tu hành bằng thánh trí tự thân chứng bên trong. Cứ như thế tiến dần, xa lìa địa vị ưa thích giác quán (sự tìm xét thô và tế của tâm) của thế gian hư dối, theo thứ lớp cho đến Pháp Vân địa (địa thứ mười, nơi trí tuệ như mây lớn che khắp, rưới mưa pháp khắp nơi). Vào Pháp Vân địa rồi, kế đó vào địa vị Như Lai được trang nghiêm bằng các hoa của sức tam-muội, sự tự tại và thần thông (năng lực siêu phàm).
Vào địa vị Như Lai rồi, vì giáo hóa chúng sinh mà hiện đủ thứ ánh sáng và thân ứng hóa trang nghiêm, như trăng dưới nước; nương vào những câu vô tận (?), khéo biết sự trói buộc và kẻ bị trói buộc (?); tùy theo lòng tin của chúng sinh mà nói pháp, vì đã lìa thân của tâm, ý, ý thức (tâm: thức tàng chứa; ý: thức chấp có cái "ta"; ý thức: thức phân biệt, suy xét). Đại Tuệ, Bồ-tát vào chân như rồi thì được vô lượng vô biên pháp như thế trong địa vị Phật."
Đại Tuệ lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, năm pháp nhập vào ba pháp (tức ba tự tính: tướng phân biệt hư vọng, tướng nương nhân duyên mà sinh, tướng chân thật rốt ráo), hay ba pháp nhập vào năm pháp, hay tự thể tướng của chúng mỗi cái mỗi khác?"
Phật bảo Đại Tuệ: "Ba pháp nhập vào trong năm pháp. Đại Tuệ, không chỉ ba pháp nhập vào trong năm pháp, mà tám thức (thức của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý thức, ý chấp ngã và A-lê-da thức – thức tàng chứa) và hai vô ngã cũng nhập vào năm pháp. Đại Tuệ, thế nào là ba pháp nhập vào trong năm pháp? Đại Tuệ, danh và tướng gọi là tướng của pháp phân biệt (tướng phân biệt hư vọng). Đại Tuệ, nương hai pháp ấy, sự phân biệt sinh ra tâm và tâm số pháp (các trạng thái tâm lý đi kèm theo tâm như cảm thọ, tư tưởng, ý muốn…) cùng một lúc, không trước không sau, như mặt trời và ánh sáng có cùng một lúc; nhờ đó có sự phân biệt đủ thứ tướng. Đại Tuệ, đó gọi là ba tướng (?), vì nương sức nhân duyên mà sinh. Đại Tuệ, chính trí và chân như gọi là tướng đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối cao, rốt ráo), vì nương vào pháp không diệt.
Lại nữa, Đại Tuệ, chấp vào pháp phân biệt do tâm mình thấy ra, sai khác có tám thứ (tức tám thức), vì phân biệt các tướng mà cho là thật. Khi lìa pháp sinh diệt của ngã và ngã sở thì chứng được hai pháp vô ngã. Đại Tuệ, pháp môn năm pháp nhập vào các địa vị Phật; tướng pháp của các địa cũng nhập vào pháp môn năm pháp; tất cả pháp của Thanh văn, Bích-chi-phật cũng nhập vào pháp môn năm pháp; pháp thánh trí do Như Lai tự thân chứng bên trong cũng nhập vào pháp môn năm pháp.
Lại nữa, Đại Tuệ, tướng của năm pháp là: (tướng), danh, phân biệt, chân như, chính trí. Đại Tuệ, thế nào gọi là tướng? Tướng là thấy hình sắc, hình dạng, dáng vẻ, hơn hay kém; đó gọi là tướng. Đại Tuệ, nương tướng của pháp ấy mà khởi tướng phân biệt: đây là cái bình, đây là bò, ngựa, dê…; pháp này là thế này thế này, không khác. Đại Tuệ, đó gọi là danh. Đại Tuệ, nương vào pháp ấy mà đặt tên, phân biệt rõ và chỉ bày tướng ấy, vì thế đặt ra đủ thứ tên gọi như bò, dê, ngựa…; đó gọi là tâm và tâm số pháp phân biệt. Đại Tuệ, quán sát danh tướng cho đến tận vi trần, luôn không thấy có một tướng pháp nào; các pháp không thật, vì do tâm hư dối mà sinh phân biệt (đó là chính trí). Đại Tuệ, nói chân như là chỉ cái không hư dối, quyết định, rốt ráo, cùng tận tự tính và tự thể; thấy đúng tướng chân như. Ta, các Bồ-tát và chư Phật Như Lai Ứng Chính Biến Tri nói tên khác nhau mà nghĩa là một.
Đại Tuệ, như thế là thuận theo chính trí, chẳng đoạn chẳng thường, là chỗ không phân biệt, nơi sự phân biệt không đến được; thuận theo thánh trí tự thân chứng bên trong, lìa khỏi bè đảng ác kiến, trí không chân chính của tất cả ngoại đạo, Thanh văn, Bích-chi-phật. Đại Tuệ, trong năm pháp, tướng ba pháp, tám thức, hai vô ngã — tất cả Phật pháp đều nhập vào trong năm pháp. Đại Tuệ, ông và các Bồ-tát ma-ha-tát vì cầu trí tuệ thù thắng nên tu học. Đại Tuệ, ông biết năm pháp thì sẽ không phải chạy theo sự chỉ dạy của người khác." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ (bài tụng có vần điệu):
Tự thể tướng của năm pháp / cùng với tám thức,
Hai pháp vô ngã — / thâu tóm toàn bộ Đại thừa (giáo pháp "cỗ xe lớn", cứu độ cả mình lẫn mọi người).
Danh, tướng và phân biệt / là tự thể tướng thuộc ba pháp (?).
Chính trí và chân như / là tướng đệ nhất nghĩa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video