Kinh Nhập Lăng-già (Lăng-già: tên một ngọn núi trên đảo Tích Lan, nơi Phật giảng kinh này), phẩm Cát Sông Hằng thứ mười ba.
Bấy giờ, bậc thánh là Đại Tuệ Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người tu hạnh giác ngộ, tự giác ngộ và giúp người khác giác ngộ; ma-ha-tát: "bậc lớn", chỉ Bồ-tát ở địa vị cao) thưa Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được thế gian tôn kính), như Thế Tôn nương theo chữ nghĩa mà nói chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại nhiều như cát sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ; "cát sông Hằng" chỉ số lượng nhiều không đếm xuể). Bạch Thế Tôn, Phật nói như vậy, là con cứ theo đúng lời Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) nói ra mà hiểu, hay còn có nghĩa khác? Xin vì con mà nói."
Phật bảo bậc thánh Đại Tuệ Bồ-tát: "Đại Tuệ, lời văn ta nói, chớ hiểu như thế. Đại Tuệ, chư Phật ba đời không phải giống như cát sông Hằng. Vì sao? Thí dụ nói về điều vượt ngoài thế gian thì không đúng hệt như thí dụ. Vì sao? Vì có chỗ giống, có chỗ không giống. Đại Tuệ, chư Phật Như Lai Ứng Chính Biến Tri (Ứng: bậc xứng đáng được cúng dường; Chính Biến Tri: bậc biết đúng và biết khắp — danh hiệu của Phật) không nhất định nói những thí dụ giống hay không giống về điều vượt thế gian. Vì sao? Đại Tuệ, vì thí dụ ta nói chỉ là một phần nhỏ. Đại Tuệ, thí dụ mà ta và chư Phật Như Lai Ứng Chính Biến Tri nói ra chỉ nói được một phần nghĩa nhỏ.
Vì sao? Vì kẻ phàm phu ngu si và các ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật) chấp các pháp là thường còn, làm tăng thêm tà kiến, thuận theo thế gian mà luân hồi sinh tử. Để họ sinh lòng chán (sinh tử) — vì họ nghe (Phật khó gặp) thì sinh sợ hãi (?) — và lại khi nghe chư Phật nhiều như cát sông Hằng thì đối với đạo thánh vô thượng của Như Lai họ sinh ý nghĩ là dễ đạt được, mà cầu pháp xuất thế (pháp vượt ra khỏi thế gian sinh tử). Đại Tuệ, vì thế ta nói chư Phật Như Lai nhiều như cát sông Hằng.
Vì sao? Trong kinh khác ta nói Phật ra đời như hoa ưu-đàm (loài hoa tương truyền rất lâu mới nở một lần, ví cho điều cực kỳ hiếm có). Chúng sinh nghe rồi nói rằng đạo Phật khó đạt được, nên không siêng năng tu tập. Vì thế ta nói chư Phật Như Lai nhiều như cát sông Hằng. Đại Tuệ, ta nói chư Phật ra đời như hoa ưu-đàm là nương vào nghĩa những chúng sinh có thể giáo hóa được, nên mới nói chư Phật như hoa ưu-đàm. Đại Tuệ, mà hoa ưu-đàm thì ở thế gian chưa ai từng thấy, về sau cũng không thấy; còn chư Phật Như Lai thì thế gian đã từng thấy, đang thấy và sẽ thấy. Đại Tuệ, ta nói như thế không phải nương vào pháp tự thân chứng được mà nói; vì thế mới nói là như hoa ưu-đàm; chư Phật Như Lai cũng như vậy (?).
Đại Tuệ, khi ta nương vào pháp tự thân chứng bên trong mà nói pháp, thì nói thí dụ vượt ngoài thế gian; vì phàm phu và chúng sinh không có lòng tin không thể tin được thí dụ ta nói. Vì sao? Vì cảnh giới thánh trí tự thân chứng bên trong thì không có thí dụ nào nói được; nó xa lìa tâm, ý, ý thức (tâm: thức tàng chứa; ý: thức chấp có cái "ta"; ý thức: thức phân biệt, suy xét), vượt qua mọi chỗ kiến chấp; pháp chân như (thực tính chân thật, như như không đổi) của chư Phật Như Lai không thể nói ra được. Vì thế ta nói đủ thứ thí dụ.
Đại Tuệ, ta nói chư Phật như cát sông Hằng là thí dụ một phần nhỏ. Đại Tuệ, chư Phật Như Lai bình đẳng, không phải không bình đẳng, vì không phân biệt cái phân biệt (?). Đại Tuệ, ví như cát trong sông Hằng, bị cá, ba ba, rùa, rồng, bò, dê, voi, ngựa và các loài thú giẫm đạp, mà cát sông kia không sinh phân biệt, không giận không hờn, cũng không sinh ý nghĩ "chúng quấy rối ta"; vì không phân biệt nên trong sạch, lìa mọi nhơ bẩn.
Đại Tuệ, chư Phật Như Lai Ứng Chính Biến Tri cũng như vậy: tự thân chứng được thánh trí bên trong, đầy đủ các lực (các năng lực đặc biệt của Phật), thần thông (năng lực siêu phàm), tự tại, công đức nhiều như cát sông Hằng. Tất cả các thầy tà thuyết ngoại đạo như loài cá, ba ba ngu si, đem lòng giận dữ mắng chửi Như Lai, Như Lai vẫn không động, không sinh phân biệt; vì sức bản nguyện (lời nguyện lớn phát ra từ ban đầu), để ban cho chúng sinh tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú), tam-ma-bạt-đề (trạng thái định sâu, tâm lắng đều) và làm đầy đủ mọi niềm vui cho họ, nên không phân biệt cái phân biệt.
Đại Tuệ, vì thế ta nói chư Phật Như Lai bằng như cát sông Hằng. "Bằng" nghĩa là bình đẳng, không có tướng khác, vì đã lìa lòng ái nhiễm nơi thân (?). Đại Tuệ, ví như cát sông Hằng không lìa tướng đất. Đại Tuệ, khi lửa đốt mặt đất lớn, lửa không khác đất; lửa không đốt được đất, vì địa đại (yếu tố đất, một trong bốn đại) có thể nối tiếp với thể của lửa (?). Đại Tuệ, kẻ phàm phu ngu si rơi vào trí điên đảo, do tâm mình phân biệt mà nói đất bị đốt; nhưng đất không bị đốt, vì lửa không lìa đất, mà lại có thân lửa trong bốn đại (bốn yếu tố tạo nên vật chất: đất, nước, lửa, gió). Đại Tuệ, chư Phật Như Lai cũng như vậy: thể của pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chân lý, không sinh không diệt) của chư Phật Như Lai như cát sông Hằng, không diệt, không mất.
Đại Tuệ, ví như cát sông Hằng vô lượng vô biên. Đại Tuệ, chư Phật Như Lai cũng như vậy: ra đời, phóng vô lượng ánh sáng khắp tất cả các đại hội của chư Phật, để giáo hóa chúng sinh, khiến họ giác ngộ. Đại Tuệ, như cát sông Hằng không sinh ra tướng khác, như vi trần kia (hạt bụi cực nhỏ), thể tướng vi trần cứ như thế mà trụ (?). Đại Tuệ, chư Phật Như Lai cũng như vậy: ở thế gian không sinh không diệt, vì chư Phật Như Lai đã dứt cái nhân của sự tồn tại (nhân dẫn đến sinh tử trong các cõi).
Đại Tuệ, như cát sông Hằng, lấy ra khỏi sông cũng không thấy bớt, bỏ vào sông cũng không thấy thêm, cũng không khởi ý nghĩ "ta ra vào sông". Đại Tuệ, sức trí tuệ của chư Phật Như Lai cũng như vậy: độ chúng sinh mà không hề hết, cũng không tăng thêm. Vì sao? Vì các pháp không có thân. Đại Tuệ, tất cả những gì có thân đều là pháp vô thường, mòn mất; còn pháp không có thân thì không như thế. Chư Phật Như Lai chỉ là pháp thân.
Đại Tuệ, ví như có người muốn lấy dầu bơ (váng mỡ lấy từ sữa) mà đem ép cát sông Hằng, rốt cuộc không thể được, vì trong cát không có dầu bơ. Đại Tuệ, chư Phật Như Lai dù bị chúng sinh làm khổ não, ép bức, cũng không thể tìm thấy sự giận dữ nơi các Ngài; các Ngài không bỏ tướng pháp giới (cõi chân lý, toàn thể thực tại) của mình, không bỏ tướng vị pháp của mình, không bỏ bản nguyện ban vui cho chúng sinh, vì đã đầy đủ đại từ đại bi: "Nếu ta không làm cho tất cả chúng sinh vào Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) thì thân ta cũng không vào Niết-bàn."
Đại Tuệ, như cát sông Hằng trôi theo dòng nước, không bao giờ trôi ngược dòng. Đại Tuệ, chư Phật Như Lai nói pháp cho chúng sinh cũng vậy: thuận theo Niết-bàn chứ không ngược dòng. Đại Tuệ, vì thế ta nói chư Phật Như Lai như cát sông Hằng. Đại Tuệ, nói cát sông Hằng trôi theo dòng, không phải là nghĩa "đi mất". Nếu Phật Như Lai có nghĩa đi mất thì chư Phật Như Lai phải là vô thường, hoại diệt. Đại Tuệ, bản tế (điểm khởi đầu ban sơ) của thế gian còn không thể biết; đã không thể biết thì làm sao ta lại nương vào đó mà nói nghĩa đi mất? Vì thế Như Lai không phải nghĩa đi mất. Đại Tuệ, nghĩa đi mất tức là nghĩa đứt mất, mà kẻ phàm phu ngu si không hay không biết."
Đại Tuệ thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu chúng sinh luân hồi trong thế gian mà điểm khởi đầu của sự đi lại không thể biết, thì làm sao Như Lai được giải thoát, lại khiến chúng sinh được giải thoát?"
Phật bảo Đại Tuệ: "Đại Tuệ, nói giải thoát là vì đã lìa tâm phân biệt do hí luận (sự bàn luận, phân biệt rỗng tuếch), phiền não và sự huân tập (sự ngấm dần, để lại thói quen trong tâm) từ vô thủy (từ thuở không có khởi đầu); biết đúng như thật rằng chỉ do tâm mình thấy ra, tâm phân biệt cảnh bên ngoài đã chuyển đổi, vì thế ta gọi là giải thoát. Đại Tuệ, giải thoát không phải là pháp diệt mất. Vì thế, nay ông hỏi: 'Nếu không biết bản tế thì làm sao được giải thoát?' — câu hỏi ấy không đứng được. Đại Tuệ, nói bản tế, đó chỉ là cùng một thể với tâm phân biệt mà khác tên. Đại Tuệ, ngoài tâm phân biệt ra không có chúng sinh; chính sự phân biệt ấy gọi là chúng sinh. Đại Tuệ, trí tuệ chân thật quán các pháp trong và ngoài, không có pháp nào là cái được biết hay cái biết. Đại Tuệ, vì tất cả pháp từ bản tế đến nay vốn tịch tĩnh (vắng lặng). Đại Tuệ, vì không biết đúng như thật rằng sự phân biệt hư dối chỉ do tâm mình thấy ra, nên sinh tâm phân biệt; người biết đúng như thật thì không sinh phân biệt." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ (bài tụng có vần điệu):
Quán sát chư Phật / ví như cát sông Hằng,
Không diệt cũng không sinh — / người ấy thấy được Phật.
Xa lìa mọi bụi nhơ / như cát sông Hằng,
Trôi theo dòng mà không đổi — / pháp thân cũng như thế.
Kinh Nhập Lăng-già, hết quyển thứ bảy.
Kinh Nhập Lăng-già, quyển thứ tám.
Ngài Tam tạng (vị tăng thông suốt cả ba kho giáo điển: kinh, luật, luận) Bồ-đề-lưu-chi, người Thiên Trúc (Ấn Độ), dịch vào đời Nguyên Ngụy (tức triều Bắc Ngụy ở Trung Hoa).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video