Phẩm Sát-na thứ mười bốn (sát-na: khoảng thời gian cực ngắn, như một chớp mắt).
Bấy giờ, bậc thánh là Đại Tuệ Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người tu hạnh giác ngộ, tự giác ngộ và giúp người khác giác ngộ; ma-ha-tát: "bậc lớn", chỉ Bồ-tát ở địa vị cao) lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được thế gian tôn kính), cúi xin Như Lai Ứng Chính Biến Tri (ba danh hiệu của Phật — Như Lai: bậc từ chân như mà đến; Ứng: bậc xứng đáng được cúng dường; Chính Biến Tri: bậc biết đúng và biết khắp) vì con mà nói; xin Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát) vì con mà nói về tướng sinh diệt của tất cả pháp (mọi sự vật, hiện tượng). Vì sao Như Lai nói tất cả pháp từng niệm (từng khoảnh khắc) không dừng?"
Phật bảo Đại Tuệ Bồ-tát: "Lành thay, lành thay! Lành thay, Đại Tuệ! Nay ông hãy lắng nghe kỹ, ta sẽ vì ông mà nói." Đại Tuệ thưa: "Lành thay, Thế Tôn! Con xin vâng nghe lời dạy."
Phật bảo Đại Tuệ: "Tất cả pháp — tất cả pháp tức là: pháp thiện, pháp bất thiện; pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo ra, có sinh diệt), pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh diệt); pháp thế gian, pháp xuất thế gian (vượt khỏi thế gian sinh tử); pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn đến sinh tử), pháp vô lậu (pháp không còn phiền não); pháp bên trong, pháp bên ngoài. Đại Tuệ, nói tóm lại là pháp năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm con người: sắc – thân thể, vật chất; thọ – cảm nhận; tưởng – nhận biết hình ảnh; hành – ý chí, tạo tác; thức – sự hiểu biết phân biệt), nhờ sự huân tập (sự ngấm dần, để lại thói quen trong tâm) của tâm, ý, ý thức (tâm: thức tàng chứa; ý: thức chấp có cái "ta"; ý thức: thức phân biệt, suy xét) mà tăng trưởng. Các phàm phu vì sự huân tập của tâm, ý, ý thức nên phân biệt pháp thiện, pháp bất thiện. Đại Tuệ, bậc thánh hiện chứng tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một chỗ), tam-ma-bạt-đề (trạng thái định sâu, tâm lắng đều; chỉ chung các tầng thiền định), an vui tu hành trong pháp thiện vô lậu. Đại Tuệ, đó gọi là pháp thiện.
Lại nữa, Đại Tuệ, nói pháp thiện và bất thiện, tức là tám thức. Tám thức là gì? Một là A-lê-da thức (thức thứ tám, thức tàng chứa mọi hạt giống của nghiệp và kinh nghiệm), hai là ý (thức chấp có cái "ta"), ba là ý thức, bốn là nhãn thức (thức của mắt), năm là nhĩ thức (thức của tai), sáu là tỷ thức (thức của mũi), bảy là thiệt thức (thức của lưỡi), tám là thân thức (thức của thân, nhận biết xúc chạm).
Đại Tuệ, thân năm thức cùng với thân ý thức, các pháp thiện bất thiện chuyển đổi sai khác, nối tiếp nhau, thể không sai khác (?); thuận theo pháp sinh, sinh rồi lại diệt; không biết là do tâm mình thấy ra cảnh hư dối; ngay lúc diệt, (thức kế tiếp) lại nắm lấy hình tướng lớn nhỏ, hơn kém của cảnh giới (?). Đại Tuệ, ý thức cùng với thân năm thức tương ứng mà sinh, không dừng dù chỉ trong một niệm; vì thế ta nói pháp ấy không dừng trong một niệm.
Đại Tuệ, nói sát-ni-ca (tính chất sát-na, chớp nhoáng rồi tan) tức là gọi là không. A-lê-da thức gọi là Như Lai tạng (cái "kho chứa Như Lai": bản tính Phật vốn sẵn có trong mỗi chúng sinh nhưng bị phiền não che lấp); vì không có sự huân tập của các chuyển thức (các thức luôn chuyển động sinh diệt) cùng với ý, nên gọi là không; vì đầy đủ pháp huân tập vô lậu nên gọi là bất không (không phải trống rỗng). Đại Tuệ, kẻ phàm phu ngu si không hay không biết, chấp các pháp sát-na không dừng, rơi vào tà kiến mà nói rằng: "Pháp vô lậu cũng sát-na không dừng" — như thế là phá hoại chân như (thực tính chân thật, như như không đổi), Như Lai tạng.
Đại Tuệ, thân năm thức không sinh ra sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), không chịu khổ vui, không làm nhân cho Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử). Đại Tuệ, Như Lai tạng không chịu khổ vui, không phải nhân của sinh tử. Các pháp khác thì cùng sinh cùng diệt, vì say mê theo bốn loại huân tập (bốn thứ tập khí phiền não gốc: chấp kiến, ái dục, ái cõi sắc, ái sự tồn tại). Các phàm phu không hay không biết sự huân tập của tà kiến, nên nói tất cả pháp sát-na không dừng.
Lại nữa, Đại Tuệ, Như Lai tạng như kim cương (bền chắc, không gì phá nổi) và pháp Như Lai chứng được không phải sát-na không dừng. Đại Tuệ, nếu pháp Như Lai chứng được mà sát-na không dừng thì tất cả các bậc thánh không thành thánh nhân. Đại Tuệ, (bậc thánh) không phải là không phải thánh nhân, vì là thánh nhân. Đại Tuệ, kim cương trụ suốt một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), cân lường vẫn y như cũ, không tăng không giảm. Đại Tuệ, sao kẻ phàm phu ngu si lại phân biệt các pháp mà nói là sát-na không dừng? Các phàm phu không hiểu ý ta, không hay không biết (đúng nghĩa) việc các pháp trong ngoài từng niệm không dừng."
Đại Tuệ lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai thường nói đầy đủ pháp sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác) thì được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và viên mãn, tức quả Phật). Bạch Thế Tôn, sáu ba-la-mật là gì? Thế nào là đầy đủ?"
Phật bảo Đại Tuệ Bồ-tát: "Đại Tuệ, ba-la-mật có ba loại khác nhau: ba-la-mật thế gian, ba-la-mật xuất thế gian, ba-la-mật xuất thế gian cao tột.
Đại Tuệ, nói ba-la-mật thế gian, đó là kẻ phàm phu ngu si chấp pháp ngã và ngã sở (cái "ta" và cái "của ta"), rơi vào hai bên (hai cực đoan như có–không, thường–đoạn), vì muốn được đủ thứ cảnh giới tốt đẹp mà tu ba-la-mật, cầu quả báo là các cảnh giới như sắc đẹp… Đại Tuệ, kẻ phàm phu ngu si tu thi-la ba-la-mật (giữ giới), sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục), tì-lê-da ba-la-mật (tinh tấn, siêng năng), thiền ba-la-mật (thiền định), bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ), cho đến được sinh lên cõi Phạm thiên (cõi trời thuộc cõi sắc), cầu năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa đi lại tự tại) là pháp thế gian. Đại Tuệ, đó gọi là các ba-la-mật thế gian.
Đại Tuệ, nói ba-la-mật xuất thế gian, đó là Thanh văn (người nghe lời Phật mà tỏ ngộ, chỉ cầu tự giải thoát) và Bích-chi-phật (người tự tỏ ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không cần thầy) chấp tâm cầu Niết-bàn của Thanh văn, Bích-chi-phật mà tu ba-la-mật. Đại Tuệ, như kẻ phàm phu ngu si ở thế gian vì tự thân mà cầu niềm vui Niết-bàn nên tu hạnh ba-la-mật thế gian; Thanh văn, Duyên giác (tức Bích-chi-phật) cũng như vậy, vì tự thân mà cầu niềm vui Niết-bàn nên tu hạnh ba-la-mật xuất thế gian, nhưng lại cầu một niềm vui không rốt ráo.
Đại Tuệ, ba-la-mật xuất thế gian cao tột, đó là biết đúng như thật rằng chỉ do sự phân biệt hư dối của tâm mình mà thấy có cảnh giới bên ngoài; lúc ấy biết thật rằng chỉ là tâm mình thấy ra các pháp trong ngoài, không phân biệt theo sự phân biệt hư dối, không chấp sắc tướng trong ngoài của tâm mình. Bồ-tát ma-ha-tát vì biết đúng như thật tất cả pháp mà tu đàn ba-la-mật (bố thí), để khiến tất cả chúng sinh được niềm vui an ổn không sợ hãi; đó gọi là đàn ba-la-mật.
Đại Tuệ, Bồ-tát quán tất cả các pháp ấy, không sinh phân biệt, thuận theo sự mát mẻ (an lạc, không phiền não); đó gọi là thi-la ba-la-mật. Đại Tuệ, Bồ-tát lìa tâm phân biệt mà nhẫn, tu hành như thế và biết đúng như thật rằng cảnh giới của cái nắm giữ và cái bị nắm giữ không thật; đó gọi là sằn-đề ba-la-mật của Bồ-tát. Đại Tuệ, Bồ-tát tu hạnh tinh tấn thế nào? Đầu đêm, giữa đêm, cuối đêm thường siêng tu hành, thuận theo pháp như thật mà dứt các phân biệt; đó gọi là tì-lê-da ba-la-mật. Đại Tuệ, Bồ-tát lìa tâm phân biệt, không chạy theo tướng cảnh giới của cái nắm giữ và cái bị nắm giữ như ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật); đó gọi là thiền ba-la-mật.
Đại Tuệ, thế nào là bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát? Bồ-tát quán sát đúng như thật tướng phân biệt của tâm mình, không thấy có phân biệt, không rơi vào hai bên; nương tu hành như thật mà chuyển đổi thân, không thấy một pháp nào sinh, không thấy một pháp nào diệt, tu hành thánh hạnh do tự thân chứng bên trong; đó gọi là bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát. Đại Tuệ, nghĩa ba-la-mật đầy đủ như thế thì được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ (bài tụng có vần điệu):
Không, vô thường, sát-na — / kẻ ngu phân biệt pháp hữu vi.
Như dòng sông, ngọn đèn, hạt giống, / (họ cho là) không, vô thường, sát-na.
Phân biệt nghĩa sát-na, / sát-na cũng như thế (?).
Sát-ni-ca vốn không sinh, / tịch tĩnh, lìa mọi tạo tác.
Tất cả pháp không sinh — / ta nói đó là nghĩa sát-na.
Vật sinh ra liền có diệt — / điều này không nói cho phàm phu.
Phân biệt pháp nối tiếp nhau, / vọng tưởng thấy ra sáu đường.
Nếu vô minh (si mê, không thấy rõ chân lý) là nhân / sinh ra các tâm,
Thì khi sắc chưa sinh, / khoảng giữa ấy tâm nương vào đâu mà trụ?
Vừa sinh liền diệt, / tâm khác theo đó mà sinh;
Sắc không trụ nổi một niệm, / thì quán pháp gì mà sinh?
Nương nhân gì mà pháp sinh? / Tâm không có nhân mà sinh,
Vì thế sự sinh không thành, / làm sao biết từng niệm hoại diệt?
Người tu hành chứng định, / kim cương, xá-lợi (di cốt kết tinh của Phật) của Phật,
Cung điện cõi trời Quang Âm (cõi trời thuộc tầng thiền thứ hai của cõi sắc, nơi chúng sinh dùng ánh sáng thay lời nói), / đều là những thứ không hoại ở thế gian.
Như chân lý của pháp đã chứng, / trí tuệ Như Lai thành tựu,
Vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) chứng được bình đẳng — / sao lại nói từng niệm không dừng?
Hình sắc huyễn như thành Càn-thát-bà (thành ảo ảnh hiện ra giữa không trung, ví cho điều hư ảo), / cớ sao lại nói từng niệm không dừng?
Không có bốn đại (bốn yếu tố tạo nên vật chất: đất, nước, lửa, gió) mà vẫn thấy sắc, / thì bốn đại còn làm được gì?
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video