Thiên 9 — Phẩm 7: Pháp thân

 Kinh Nhập Lăng-già, Phẩm Pháp thân, thứ bảy

 Bấy giờ bậc thánh Đại Huệ Bồ-tát bạch Phật. Bồ-tát là người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh; Đại Huệ là vị Bồ-tát đứng ra thưa hỏi trong kinh này. Ngài thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Cúi xin Như Lai Ứng Chánh Biến Tri giảng rõ pháp mà chính Ngài đã chứng, đã giác ngộ bên trong. Như Lai Ứng Chánh Biến Tri là ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân lý như thật; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Biến Tri là bậc hiểu biết đúng đắn và trọn khắp. Pháp nào được gọi là pháp thân? Pháp thân là thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không phải thân xác thịt. Xin Ngài nói để con và các Bồ-tát hiểu rõ tướng pháp thân của Như Lai, để cả mình lẫn người khác đều vào được mà không còn nghi ngờ."

Phật bảo Đại Huệ Bồ-tát: "Lành thay, lành thay! Lành thay Đại Huệ! Ông có điều gì nghi thì cứ tùy ý hỏi, ta sẽ phân tích cho ông."

Đại Huệ bạch Phật: "Lành thay Thế Tôn! Con xin vâng lời chỉ dạy." Rồi ngài thưa: "Bạch Thế Tôn, pháp thân của Như Lai Ứng Chánh Biến Tri:
- Là pháp do tạo tác mà thành, hay không phải pháp do tạo tác?
- Là nhân hay là quả?
- Là cái thấy hay là cái bị thấy?
- Là lời nói hay là cái được nói?
- Là trí hay là cái được trí hiểu biết?
Với những lời lẽ như thế, pháp thân Như Lai là khác hay không khác?"

 Phật bảo Đại Huệ: "Tướng pháp thân của Như Lai Ứng Chánh Biến Tri, đối với những lời lẽ như thế, chẳng phải pháp do tạo tác, cũng chẳng phải pháp không do tạo tác; chẳng phải nhân, chẳng phải quả. Vì sao? Vì cả hai bên đều có lỗi.

Đại Huệ, nếu nói Như Lai là pháp do tạo tác, thì Như Lai là vô thường (không thường còn). Nếu Như Lai vô thường, thì mọi pháp do tạo tác lẽ ra đều là Như Lai; mà Phật Như Lai Ứng Chánh Biến Tri không chấp nhận điều ấy.

Đại Huệ, nếu pháp thân Như Lai không phải pháp do tạo tác, thì là không có thân. Khi ấy, nói rằng có tu hành vô lượng công đức và mọi hạnh, thì lời ấy thành hư dối. Đại Huệ, nếu không do tạo tác thì lẽ ra giống như sừng thỏ hay con của người đàn bà không thể sinh đẻ, tức những thứ vốn không hề có. Đó là vì không có nhân tạo tác, cũng không có thân.

Đại Huệ, nếu có pháp chẳng phải nhân, chẳng phải quả, chẳng phải có, chẳng phải không, thì bản thể pháp ấy lìa bốn tướng. Đại Huệ, bốn thứ pháp ấy gọi là lời nói của thế gian. Đại Huệ, pháp nào lìa bốn thứ pháp ấy thì chỉ có tên gọi, như con của người đàn bà không sinh đẻ. Đại Huệ, những thứ như con của người đàn bà không sinh đẻ chỉ là pháp của tên gọi, câu chữ; nói về chúng cũng giống như nói bốn pháp kia (?). Nếu rơi vào bốn pháp thì người trí không nhận. Mọi câu hỏi về Như Lai như thế, người trí nên hiểu như vậy."

 Phật lại bảo Đại Huệ: "Ta nói mọi pháp đều vô ngã (không có cái tôi, không có bản chất cố định). Ông hãy lắng nghe nghĩa của vô ngã. Vô ngã là trong chính tự thân không có ngã, vì thế gọi là vô ngã.

Đại Huệ, mọi pháp đều có cái của tự thân, không có cái của thân khác, như trâu với ngựa. Đại Huệ, ví như thân trâu không phải thân ngựa, ngựa cũng không phải trâu. Vì thế không thể nói chỉ là có hay chỉ là không. Nhưng tự thể của mỗi con lại chẳng phải không có. Đại Huệ, mọi pháp cũng thế: không phải không có thể tướng, mà có thể tướng của riêng mình. Phàm phu (người thường chưa giác ngộ) ngu si không biết thể tướng vô ngã của các pháp, vì họ dùng tâm phân biệt chứ không dùng tâm không phân biệt.

Đại Huệ, cũng như thế, mọi pháp đều không (không có bản chất cố định), mọi pháp đều không sinh, mọi pháp đều không có thể tướng.

Đại Huệ, pháp thân Như Lai cũng vậy: đối với năm ấm thì chẳng phải một, chẳng phải khác. Năm ấm là năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc (thân thể), thọ (cảm giác), tưởng (hình dung), hành (tạo tác), thức (nhận biết).

Đại Huệ, nếu pháp thân Như Lai là một với năm ấm, thì pháp thân là vô thường, vì năm ấm là pháp do tạo tác.

Đại Huệ, nếu pháp thân Như Lai khác với năm ấm, thì thành hai pháp, thể tướng không giống nhau. Như hai sừng trâu giống nhau, không khác, nhưng vẫn thấy là hai thể riêng, dài ngắn có vẻ khác nhau.

Đại Huệ, nếu như vậy, thì mọi pháp lẽ ra không có tướng khác mà vẫn có tướng khác. Như sừng trái khác sừng phải, sừng phải khác sừng trái; dài ngắn đối đãi nhau mà mỗi bên riêng biệt; như các màu sắc khác nhau, cái này khác cái kia.

Đại Huệ, tướng pháp thân Như Lai cũng như thế:
- Đối với năm ấm, không thể nói là một, không thể nói là khác.
- Đối với giải thoát, không thể nói là một, không thể nói là khác.
- Đối với niết-bàn (sự dứt hết khổ đau và vòng sinh tử), không thể nói là một, không thể nói là khác.
Nương vào giải thoát như thế mà gọi là tướng pháp thân Như Lai.

Đại Huệ, nếu pháp thân Như Lai khác với giải thoát, thì giống như tướng của sắc (vật chất), tức là vô thường. Nếu pháp thân Như Lai không khác với giải thoát, thì không có sự phân biệt giữa người chứng và cái được chứng. Đại Huệ, nhưng người tu hành vẫn thấy có người chứng và cái được chứng, vì thế không phải là một. Đại Huệ, cái biết và cảnh giới được biết cũng thế, chẳng phải một, chẳng phải khác.

 Đại Huệ, có pháp mang những đặc điểm sau:
- Chẳng thường, chẳng vô thường; chẳng nhân, chẳng quả.
- Chẳng hữu vi, chẳng vô vi. Hữu vi là pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt; vô vi là pháp không do tạo tác, không sinh diệt.
- Chẳng giác, chẳng không giác; chẳng phải cái thấy, chẳng phải cái bị thấy.
- Chẳng lìa ấm, giới, nhập mà cũng chẳng phải chính ấm, giới, nhập. Ấm, giới, nhập là cách phân loại thân tâm và thế giới: năm ấm, mười tám giới (mười tám yếu tố của sự nhận biết), mười hai nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng).
- Chẳng phải tên gọi, chẳng phải cảnh giới.
- Chẳng một, chẳng khác; chẳng phải cả hai, chẳng phải không cả hai.
- Chẳng nối tiếp, chẳng không nối tiếp.
Pháp ấy vượt qua mọi pháp.

Nếu đã vượt qua mọi pháp thì chỉ có tên gọi. Nếu chỉ có tên gọi thì pháp ấy không sinh. Vì không sinh nên pháp ấy không diệt. Vì không diệt nên pháp ấy bình đẳng như hư không.

Đại Huệ, hư không chẳng phải nhân, chẳng phải quả. Nếu pháp chẳng phải nhân, chẳng phải quả, thì pháp ấy không thể quán xét được. Pháp không thể quán xét được thì vượt ngoài mọi hý luận (lời bàn luận rỗng, phân biệt vô ích). Cái vượt ngoài mọi hý luận gọi là pháp thân Như Lai.

Đại Huệ, đó là tướng pháp thân của Như Lai Ứng Chánh Biến Tri, vì nó vượt ngoài cảnh giới của mọi căn (giác quan)."

Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ:

 Lìa các pháp và các căn, chẳng phải quả cũng chẳng phải nhân;

 Đã lìa cái biết và cái được biết, lìa cái thấy và cái được thấy.

 Các duyên cùng năm ấm, Phật không có pháp nào để thấy;

 Nếu không có pháp nào để thấy, thì phân biệt thế nào được?

 Chẳng tạo tác, chẳng không tạo tác, chẳng phải nhân cũng chẳng phải quả;

 Chẳng phải ấm, chẳng lìa ấm, cũng không ở nơi nào khác.

 Tâm nào mà phân biệt được? Phân biệt thì không thể thấy;

 Pháp ấy chẳng phải không có, pháp tính các pháp tự nhiên là như vậy.

 Vì trước có nên nói là không, vì trước không nên nói là có;

 Vì thế không nói là không, cũng không được nói là có.

 Mê lầm về ngã và vô ngã, chỉ bám vào âm thanh;

 Họ rơi vào hai bên, nói sai lầm, làm hỏng thế gian.

 Lìa được mọi lỗi lầm, thì thấy được pháp của ta;

 Đó gọi là chánh kiến, không phỉ báng chư Phật.

 Bấy giờ bậc thánh Đại Huệ Bồ-tát lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, cúi xin Thế Tôn giải thích cho con! Cúi xin Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát) giải thích cho con! Như Lai nhiều nơi dạy rằng các pháp không sinh không diệt. Thế Tôn lại dạy rằng cái không sinh không diệt gọi là pháp thân Như Lai, cho nên nói là không sinh không diệt.

Bạch Thế Tôn, Như Lai nói 'không sinh không diệt' là vì không có pháp nào nên gọi là không sinh không diệt? Hay 'không sinh không diệt' là một tên khác của Như Lai? Phật Như Lai thường dạy rằng các pháp không sinh không diệt, vì lìa sự lập ra các pháp có và không.

Bạch Thế Tôn, nếu mọi pháp đều không sinh, thì không thể nói 'mọi pháp' được, vì mọi pháp đều không sinh. Còn nếu cái tên ấy nương vào một pháp khác mà có, thì xin Thế Tôn nói cho con."

 Phật bảo Đại Huệ Bồ-tát: "Lành thay, lành thay! Lành thay Đại Huệ! Hãy lắng nghe, lắng nghe, ta sẽ nói cho ông."

Đại Huệ Bồ-tát bạch Phật: "Lành thay Thế Tôn! Con xin vâng lời chỉ dạy."

Phật bảo Đại Huệ: "Pháp thân Như Lai chẳng phải là không có gì. Nó cũng chẳng phải là mọi pháp không sinh không diệt. Cũng không được nói nó nương nhân duyên mà có. Cũng chẳng phải là nói suông 'không sinh không diệt'.

Đại Huệ, ta thường nói rằng cái không sinh không diệt gọi là ý sinh thân. Ý sinh thân là thân do ý sinh ra, thân vi tế hiện ra nhanh như ý nghĩ, không do cha mẹ sinh. Pháp thân Như Lai không phải cảnh giới của ngoại đạo (các đạo, học thuyết ngoài Phật pháp), của Thanh văn hay của Bích-chi-phật. Thanh văn là người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhằm tự giải thoát. Bích-chi-phật là người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy. Ngay cả Bồ-tát ở thất địa (bậc thứ bảy trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát) cũng không thấu được cảnh giới ấy.

Đại Huệ, ta nói 'không sinh không diệt' tức là một tên khác của Như Lai.

Đại Huệ, ví như các tên sau đây:
- Thích-đề-hoàn-nhân, Đế Thích, Vương, Bất-lan-đà-la đều là tên của vua trời Đế Thích.
- Thủ, Trảo đều chỉ bàn tay (?).
- Thân, Thể đều chỉ thân mình.
- Địa, Phù-di đều chỉ đất.
- Hư không, Vô ngại đều chỉ bầu trời.
Những tên gọi như thế khác nhau mà nghĩa là một. Đâu thể vì có nhiều tên mà nói có nhiều Đế Thích!

Đại Huệ, ta cũng như vậy. Ở thế giới Ta-bà (cõi thế giới con người đang sống, nghĩa là cõi phải nhẫn chịu khổ), ta có ba a-tăng-kỳ trăm nghìn danh hiệu. A-tăng-kỳ là con số cực lớn, không đếm xuể. Phàm phu tuy cũng gọi những tên ấy, nhưng không biết đó là tên khác của Như Lai.

 Đại Huệ, chúng sinh biết đến ta qua những tên khác nhau sau đây:
- Như Lai; Tự Tại (bậc làm chủ mọi sự); Nhất Thiết Trí (bậc biết hết thảy); Cứu Thế Gian (bậc cứu đời).
- Đạo Sư (người dẫn đường); Tướng (người thống lĩnh); Thắng (bậc hơn hết); Diệu (bậc nhiệm mầu).
- Thế Tôn; Phật; Ngưu Vương (vua trâu, ví bậc dẫn đầu đàn); Sư Tử.
- Tiên Nhân (bậc tiên, người tu hành ẩn dật).
- Phạm, tức Phạm Thiên, vị trời được tôn là đấng sáng tạo trong đạo Bà-la-môn. Đạo Bà-la-môn là tôn giáo lớn ở Ấn Độ xưa.
- Na-la-diên, vị thần có sức mạnh lớn.
- Thắng.
- Ca-tỳ-la, vị tổ của phái Số luận, một học phái triết học Ấn Độ.
- Cứu Cánh (bậc rốt ráo).
- A-lợi-tra-ni-di, tên một vị thánh trong truyền thống Ấn Độ.
- Nguyệt (mặt trăng); Nhật (mặt trời).
- Bà-lâu-na, vị thần của nước và biển cả.
- Tỳ-da-sa, vị hiền triết được xem là người biên soạn các kinh Vệ-đà, bộ kinh thánh cổ của Ấn Độ.
- Đế Thích; Lực (sức mạnh); Hải (biển cả); Bất Sinh (không sinh); Bất Diệt (không diệt).
- Không, tức tính không, không có bản chất cố định.
- Chân Như, tức bản thể chân thật, như như không đổi của mọi pháp.
- Thật Tế, tức chỗ tận cùng chân thật của thực tại.
- Niết-bàn, tức sự dứt hết khổ đau và vòng sinh tử.
- Pháp Giới, tức toàn thể cõi của mọi pháp, bản tính chung của mọi pháp.
- Pháp Tính, tức bản tính chân thật của các pháp.
- Thường (thường còn); Bình Đẳng; Bất Nhị (không hai); Vô Tướng (không có hình tướng).
- Duyên; Phật Thể (bản thể Phật); Nhân; Giải Thoát; Đạo.
- Thật Đế (chân lý chân thật); Nhất Thiết Trí; Ý Sinh Thân.

Đại Huệ, Như Lai Ứng Chánh Biến Tri có ba a-tăng-kỳ trăm nghìn danh hiệu như thế ở thế giới Ta-bà và các thế giới khác, không thêm không bớt, chúng sinh đều biết. Như mặt trăng dưới nước, không vào cũng không ra. Nhưng các phàm phu không hay không biết, vì họ rơi vào pháp nối tiếp của hai bên. Tuy họ đều cung kính, cúng dường ta, nhưng không khéo hiểu nghĩa của tên gọi và câu chữ. Họ nắm lấy tướng sai khác, tự mình không biết được. Vì chấp vào tên gọi nên họ phân biệt sai lầm, cho rằng 'không sinh không diệt' nghĩa là không có gì. Họ không biết đó là những tướng sai khác của danh hiệu Như Lai.

Như các tên Nhân-đà-la, Đế Thích, Vương, Bất-lan-đà-la… (đều là tên của vua trời Đế Thích). Vì không quyết định được tên gọi với sự thật, nên họ chạy theo âm thanh của tên gọi mà nắm lấy pháp; với danh hiệu Như Lai cũng vậy.

 Đại Huệ, đời sau sẽ có phàm phu ngu si nói rằng: 'Tên thế nào thì nghĩa thế ấy.' Họ không biết rằng các tên khác nhau vẫn có cùng một nghĩa. Vì sao? Vì họ cho rằng nghĩa không có thể tướng. Họ lại nói: 'Nghĩa không khác âm thanh của tên gọi; âm thanh của tên gọi chính là nghĩa.' Vì sao? Vì họ không biết thể tướng của tên gọi.

Đại Huệ, những người ngu si ấy không biết rằng âm thanh vừa sinh đã diệt, còn nghĩa thì không sinh không diệt. Đại Huệ, tính chất của âm thanh rơi vào tên gọi, còn nghĩa thì không rơi vào tên gọi, vì nghĩa lìa cả có và không, không sinh, không có thể.

Đại Huệ, Như Lai thuyết pháp bằng chính tiếng nói của mình (?), nhưng không thấy các chữ là có hay không, vì thế không chấp vào tên gọi. Đại Huệ, người nào chấp vào tên gọi mà nói thì không được gọi là người khéo thuyết pháp. Vì sao? Vì pháp không có tên gọi.

Đại Huệ, vì thế trong kinh ta dạy rằng: chư Phật Như Lai cho đến một chữ cũng không nói, một tên cũng không chỉ bày. Vì sao? Vì các pháp không có chữ; nương theo nghĩa thì không có gì để nói; có nói là nương theo phân biệt mà nói.

Đại Huệ, nếu không thuyết pháp thì bánh xe pháp của chư Phật Như Lai sẽ đứt mất. Bánh xe pháp ví lời Phật dạy lăn đi khắp nơi, phá tan mê lầm. Bánh xe pháp đứt mất thì cũng không có Thanh văn, Duyên giác (tức Bích-chi-phật) và Bồ-tát. Không có Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát thì nói cho ai, nói pháp gì, nói vì việc gì?

Đại Huệ, vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn) không nên chấp vào lời nói và tên gọi. Đại Huệ, tên gọi và câu chữ không phải là pháp cố định, mà là nương theo tâm chúng sinh mà nói. Chư Phật Như Lai tùy theo lòng tin của chúng sinh mà nói các pháp, để họ xa lìa tâm, ý, ý thức (ba tầng hoạt động của tâm thức). Chư Phật không nói việc lập ra các pháp từ trí tuệ bậc thánh do tự thân chứng ngộ bên trong. Đó là vì chư Phật biết như thật tướng vắng lặng của mọi pháp, chỉ thấy pháp được biết do tự tâm giác ngộ, lìa tướng phân biệt của hai thứ tâm; nên không nói theo cách ấy (?).

Đại Huệ, Bồ-tát Ma-ha-tát nương theo nghĩa, không nương theo lời. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành tin Phật) chạy theo văn tự mà nói, thì rơi vào tà kiến. Tự mình làm mất, làm hỏng đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng, tuyệt đối). Họ cũng làm hỏng người khác, khiến người khác không giác ngộ. Đại Huệ, các ngoại đạo đều nương vào luận của mình mà nói theo những cái thấy khác nhau.

 Đại Huệ, ông nên khéo biết tướng của mọi địa (các bậc tu chứng của Bồ-tát), khéo biết tài biện thuyết ưa nói, khéo biết văn từ câu chữ. Khéo biết tướng của các địa rồi, hãy tiến lên nắm vững tên gọi, câu chữ và tài biện thuyết ưa nói. Hãy khéo biết tướng tương ứng với nghĩa của các pháp. Khi ấy, tự thân ông sẽ an vui hưởng niềm vui trong pháp vô tướng. Hãy trụ trong Đại thừa mà khiến chúng sinh hiểu biết. Đại thừa là "cỗ xe lớn", tức con đường tu hành để cứu độ tất cả chúng sinh cùng giác ngộ.

Đại Huệ, nắm giữ Đại thừa là có những điều nối tiếp nhau như sau:
- Nắm giữ Đại thừa tức là thu nhận chư Phật, Thanh văn, Duyên giác và Bồ-tát.
- Thu nhận chư Phật, Thanh văn, Duyên giác và Bồ-tát tức là thu nhận mọi chúng sinh.
- Thu nhận mọi chúng sinh tức là thu nhận kho tàng pháp nhiệm mầu.
- Thu nhận kho tàng pháp tức là không làm đứt giống Phật.
- Không làm đứt giống Phật tức là không làm đứt mọi nơi sinh ra thù thắng nhiệm mầu, vì các Bồ-tát ở những nơi thù thắng ấy đều nguyện sinh về đó.
Bồ-tát đặt chúng sinh vào pháp Đại thừa, có đủ mười sức tự tại. Đó là mười năng lực làm chủ của Bồ-tát, như làm chủ về tuổi thọ, về tâm, về của cải, về nghiệp, về sự thọ sinh, về nguyện, về thần lực, về trí, về pháp… Bồ-tát tùy theo hình sắc và các sử của chúng sinh mà hiện ra để nói pháp như thật. Sử là tên khác của phiền não, vì nó sai khiến tâm.

Đại Huệ, thế nào là pháp như thật? Pháp như thật là không khác, không sai lệch, không lấy, không bỏ, lìa mọi hý luận; như thế gọi là pháp như thật.

Đại Huệ, thiện nam tử, thiện nữ nhân không được chấp vào văn tự và âm thanh, vì mọi pháp không có văn tự.

Đại Huệ, ví như có người muốn chỉ một vật cho người khác thấy, bèn lấy ngón tay chỉ vào. Kẻ ngu kia liền bám vào ngón tay, không nhìn vật mà ngón tay chỉ đến. Đại Huệ, phàm phu ngu si cũng như thế: nghe tiếng thì bám vào ngón tay của tên gọi, đến chết cũng không bỏ được ngón tay văn tự để nắm lấy đệ nhất nghĩa.

Đại Huệ, ví như lúa thóc là món ăn của người thường. Nhưng không giã, không nhóm lửa nấu thì không ăn được. Nếu có người ăn khi chưa làm thành món ăn thì bị gọi là điên rồ. Phải làm lần lượt, cho đến khi nấu chín mới thành món ăn.

Đại Huệ, cái không sinh không diệt cũng như thế. Người không tu hạnh trí khéo léo và phương tiện thì không được trọn vẹn pháp thân trang nghiêm.

Đại Huệ, kẻ chấp vào tên gọi mà cho là được nghĩa, cũng như người si kia không biết giã, không biết nấu, nhai thóc văn tự mà không được món ăn của nghĩa. Vì lẽ ấy nên học theo nghĩa, chớ chấp văn tự.

Đại Huệ, nói 'nghĩa' tức là niết-bàn. Nói 'tên gọi' tức là sự trói buộc của tướng phân biệt, sinh ra sự hiểu biết thế gian.

Đại Huệ, nghĩa thì có được từ người đa văn (người nghe nhiều, học rộng). Đại Huệ, đa văn ở đây là khéo léo phương tiện về nghĩa, không phải khéo léo phương tiện về âm thanh. Đại Huệ, phương tiện về nghĩa là lìa mọi tà thuyết của ngoại đạo và không pha trộn với chúng. Nói được như thế thì tự mình không rơi vào tà pháp ngoại đạo, cũng không khiến người khác rơi vào pháp ngoại đạo. Đại Huệ, đó gọi là người đa văn có phương tiện về nghĩa.

Đại Huệ, ai muốn được nghĩa thì nên gần gũi, cúng dường, cung kính bậc trí đa văn. Kẻ chấp tên gọi thì nên xa lánh, không nên gần gũi."

 Bấy giờ Đại Huệ Bồ-tát nương oai lực của chư Phật, bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai Thế Tôn nói mọi pháp không sinh không diệt, điều ấy chẳng có gì lạ. Vì sao?
- Mọi ngoại đạo cũng nói các nhân không sinh không diệt. Như Lai cũng nói hư không, phi số duyên diệt và cõi niết-bàn không sinh không diệt. Phi số duyên diệt là sự dứt mất không do trí tuệ xét chọn mà có, chỉ vì thiếu duyên nên không sinh; đây là một loại pháp vô vi.
- Các ngoại đạo cũng nói nương các nhân duyên mà sinh ra chúng sinh. Như Lai cũng nói do nhân duyên vô minh, ái, nghiệp và phân biệt mà sinh ra các thế gian. Vô minh là sự mê muội không thấy chân lý; ái là lòng ham muốn; nghiệp là hành động tạo tác và sức đẩy của nó.
Nếu thế thì Như Lai cũng nói về nhân duyên, chỉ khác tên gọi mà thôi. Ngài nói nương nhân duyên bên ngoài mà sinh ra các pháp; ngoại đạo cũng nói nương nhân duyên bên ngoài mà sinh ra các pháp. Vì thế lời Như Lai và lời ngoại đạo không khác nhau.

Bạch Thế Tôn, ngoại đạo lấy các thứ sau làm nhân:
- Vi trần, tức hạt bụi cực nhỏ, nguyên tử.
- Thắng, tức Thắng tính, nguyên chất đầu tiên theo phái Số luận.
- Tự Tại Thiên, vị thần được xem là đấng tạo ra muôn vật.
- Phạm Thiên.
Cùng với chín thứ nhân duyên bên ngoài (?), họ nói các pháp không sinh không diệt. Như Lai cũng nói mọi pháp không sinh không diệt, có và không đều không thể nắm bắt. Ngoại đạo nói tứ đại không diệt, tự tướng không sinh không diệt. Tứ đại là bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió. Dù Phật Như Lai nói đủ cách khác nhau, cũng không ra ngoài lời ngoại đạo. Các ngoại đạo cũng nói các đại không lìa thể của đại.

Bạch Thế Tôn, ngoại đạo phân biệt các đại, Như Lai cũng phân biệt các đại. Bạch Thế Tôn, vì lẽ ấy, lời Như Lai không khác ngoại đạo. Nếu không giống, thì Như Lai nên nói ra những điểm khác. Nếu có điểm khác, mới biết là không giống lời ngoại đạo.

Bạch Thế Tôn, nếu trong pháp của mình mà Phật Như Lai không nói điểm thù thắng, thì trong ngoại đạo lẽ ra cũng có Phật, vì họ cũng nói các pháp không sinh không diệt. Như Lai thường dạy rằng trong một thế giới mà có nhiều Phật cùng ra đời thì không có lẽ ấy. Nhưng theo như lời vừa nói, thì một thế giới lẽ ra có nhiều Phật. Vì sao? Vì điều được nói về có, không, nhân không khác nhau. Lời Phật dạy không hư dối, vậy sao Thế Tôn không nói điểm thù thắng trong pháp của mình?"

 Phật bảo Đại Huệ: "Đại Huệ, pháp 'không sinh không diệt' ta nói không giống cái 'không sinh không diệt' của ngoại đạo. Nó cũng không giống pháp không sinh mà vô thường của họ. Vì sao? Đại Huệ, các ngoại đạo nói có một thể tính thật có, không sinh, có tướng không biến đổi. Ta không như vậy, không rơi vào bè đảng của có và không.

Đại Huệ, ta nói lìa pháp có và không, lìa tướng sinh, trụ, diệt (sinh ra, tồn tại, diệt mất); chẳng có chẳng không. Ta thấy mọi thứ hình sắc như huyễn, như mộng, vì thế không thể nói chúng là có hay là không.

Đại Huệ, vì sao không thể nói chúng là không? Vì thể tướng của sắc có lúc thấy, có lúc không thấy, có lúc nắm lấy, có lúc không nắm lấy. Đại Huệ, vì thế ta nói mọi pháp chẳng có chẳng không.

Đại Huệ, vì không hiểu rằng chỉ là tự tâm phân biệt sinh ra cái thấy, nên phàm phu sinh phân biệt. Thật ra mọi pháp thế gian vốn không sinh không diệt. Chỉ có phàm phu sinh phân biệt, chứ đâu phải bậc thánh.

Đại Huệ, tâm mê phân biệt những nghĩa không thật, ví như phàm phu thấy thành Càn-thát-bà, tức ảo ảnh thành quách hiện lên trên không hay trên mặt biển. Hay như họ thấy đủ thứ người huyễn, voi ngựa huyễn do nhà ảo thuật làm ra, thấy chúng đi vào đi ra. Rồi họ phân biệt sai lầm mà nói: 'Cái này vào như thế này, như thế này; ra như thế này, như thế này.' Đại Huệ, nhưng thật ra ở đó không có người nào ra vào, chỉ là tự tâm thấy mà mê lầm phân biệt. Các pháp sinh và không sinh cũng như thế.

Đại Huệ, thật ra ở đó không có các pháp hữu vi hay vô vi, giống như trò huyễn do nhà ảo thuật làm ra. Những thứ huyễn ấy không sinh không diệt. Đại Huệ, các pháp có hay không cũng chẳng làm ra gì, vì lìa sinh diệt. Chỉ phàm phu rơi vào tâm điên đảo mới phân biệt có sinh có diệt, bậc thánh thì không.

Đại Huệ, điên đảo là như tâm phân biệt pháp này là như thế, như thế, mà pháp ấy không phải như thế, như thế. Cũng có kẻ cho mình không điên đảo mà vẫn phân biệt điên đảo, tức chấp các pháp là có, là không (?). Đó là vì họ không thấy sự vắng lặng. Người không thấy sự vắng lặng thì không thể xa lìa phân biệt hư vọng.

Vì thế Đại Huệ, thấy được sự vắng lặng mới gọi là điểm thù thắng. Thấy các tướng thì không gọi là điểm thù thắng, vì không dứt được tướng của nhân sinh ra.

Đại Huệ, nói 'vô tướng' là xa lìa mọi tâm phân biệt. Không sinh, không tướng, đó là cái ta gọi là niết-bàn. Đại Huệ, niết-bàn là thấy chỗ an trụ như thật của các pháp, xa lìa tâm phân biệt và các trạng thái tâm lý đi kèm. Người tu hành như thật theo đúng thứ lớp, sẽ chứng được bằng trí tuệ bậc thánh trong tự thân. Ta gọi như thế là niết-bàn."

Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ:

 Để ngăn chấp các pháp có sinh, nên lập ra pháp không sinh;

 Ta nói pháp không có nhân, phàm phu không thể hiểu.

 Ta nói pháp không có nhân, mà phàm phu không biết;

 Mọi pháp đều không sinh, nhưng cũng không được nói là không có.

 Như thành Càn-thát-bà, như trò huyễn, như giấc mộng, các pháp không có nhân mà có;

 Các pháp đều không, vô tướng, vì sao (Ngài) nói cho con (?).

 Lìa các duyên hòa hợp, trí tuệ không thể thấy;

 Vì không vốn chẳng sinh, nên nói là không có thể.

 Từng duyên một hòa hợp, thấy vật mà không thể nắm bắt;

 Không phải chỗ ngoại đạo thấy được, sự hòa hợp không thể nắm bắt.

 Mộng, huyễn và mao luân, thành Càn-thát-bà và dương diễm. Mao luân là vòng lông, tức ảo ảnh như sợi lông xoay vòng mà người đau mắt thấy. Dương diễm là ảo ảnh hơi nắng trông như dòng nước.

 Không có nhân mà thấy sai lầm, việc thế gian cũng như vậy.

 Hàng phục được luận vô nhân, mới thành được nghĩa vô sinh (không sinh);

 Thành được nghĩa vô sinh, thì pháp của ta không bị hủy hoại.

 Nói các luận không có nhân, ngoại đạo sinh lòng kinh sợ;

 Thế nào, người nào, do nhân gì, ở nơi nào,

 Mà sinh ra các pháp không có nhân? Chẳng phải có nhân, chẳng phải không nhân.

 Người trí nếu thấy được thế, thì lìa được cái thấy sinh diệt.

 Không có pháp sinh hay không sinh, đó là tướng không có nhân duyên (?);

 Nếu chỉ là tên gọi của pháp, xin vì con nói chỗ không có nghĩa ấy (?).

 Chẳng phải pháp có hay không mà sinh, cũng chẳng chờ nhân duyên;

 Chẳng phải có pháp trước rồi mới có tên, tên gọi cũng không phải nói suông (?).

 Thanh văn, Bích-chi-phật và ngoại đạo, đều không thấu được cảnh giới này;

 Bồ-tát trụ ở thất địa, chỗ ấy không có tướng sinh.

 Lìa các pháp nhân duyên, để ngăn chấp các nhân duyên,

 Nói rằng mọi điều lập ra chỉ là tâm, ta gọi đó là vô sinh.

 Các pháp không có nhân duyên, lìa cái phân biệt và cái bị phân biệt;

 Lìa bè đảng của có và không, ta gọi đó là vô sinh.

 Tâm lìa pháp thấy, và lìa thể của hai pháp;

 Chuyển đổi chỗ nương của thân tâm, nương vào tướng chân chánh, ta gọi đó là vô sinh.

 Bên ngoài chẳng thật, chẳng phải không thật, cũng chẳng phải chỗ tâm nắm lấy;

 Như huyễn, mộng và mao luân, thành Càn-thát-bà, dương diễm.

 Xa lìa mọi kiến chấp, đó gọi là tướng vô sinh;

 Các pháp như "không" v.v., mọi văn cú đều nên hiểu như thế.

 Chẳng sinh, và "không của không" (tính không của chính cái không), mà không có cái "không" của sự sinh (?).

 Các nhân duyên hòa hợp thì có sinh và có diệt;

 Lìa các nhân duyên thì không sinh cũng không diệt.

 Lìa nhân duyên thì không có pháp, lìa hòa hợp thì không có gì nắm bắt;

 Ngoại đạo phân biệt sai lầm, nên thấy có một, có khác.

 Pháp có, không, không sinh: có và không đều không thể nắm bắt;

 Chỉ do các pháp hòa hợp mà thấy có sinh diệt.

 Chỉ có tên gọi, nối nhau như chuỗi móc xích. Đây là hình ảnh các nhân duyên móc nối nhau liên tiếp như móc với xích.

 Lìa chuỗi xích nhân duyên ấy, pháp sinh ra không thể nắm bắt.

 Pháp sinh mà không thấy sinh, lìa được các lỗi của ngoại đạo;

 Ta nói chuỗi móc xích của duyên, các phàm phu không biết.

 Nếu lìa chuỗi móc xích của duyên, không còn pháp nào khác;

 Nói thế là không có nhân duyên, là phá hoại nghĩa chuỗi xích của duyên.

 Như ngọn đèn soi tỏ các hình, cái sinh từ móc xích cũng vậy;

 Nói thế là lìa móc xích mà riêng có pháp sinh ra (?).

 Pháp sinh vốn không có thể, tự tính như hư không;

 Lìa móc xích mà tìm pháp, người ngu không biết gì.

 Lại có thứ vô sinh khác, là pháp bậc thánh chứng được;

 Cái sinh mà vô sinh ấy, chính là vô sinh nhẫn. Vô sinh nhẫn là sự an trụ vững vàng, chấp nhận trọn vẹn chân lý rằng các pháp vốn không sinh.

 Nếu thấy các thế gian, tức là thấy chuỗi móc xích;

 Thấy mọi thứ đều là móc xích, thì tâm được định.

 Vô minh, ái, nghiệp v.v., đó là móc xích bên trong;

 Que dùi lửa, cái trục, cục đất sét, bàn xoay làm gốm, hạt giống, đó là móc xích lớn bên ngoài.

 Nếu còn có pháp nào khác mà từ nhân duyên sinh ra,

 Lìa khỏi nghĩa móc xích, kẻ ấy không ở trong giáo pháp của bậc thánh.

 Nếu pháp sinh ra là không có, thì nó làm móc xích cho ai?

 Vì lần lượt sinh ra nhau, đó gọi là nghĩa nhân duyên.

 Pháp cứng, ướt, nóng, động (tức tính chất của đất, nước, lửa, gió), phàm phu sinh phân biệt;

 Lìa xích thì không có pháp, vì thế nói là không có thể.

 Như thầy thuốc chữa các bệnh, tùy bệnh mà cho thuốc trị;

 Lý luận thì không khác, vì bệnh khác nên phương thuốc khác.

 Ta nghĩ đến các chúng sinh bị lỗi phiền não làm nhiễm ô;

 Biết căn lực (căn cơ, sức tiếp nhận) của họ sai khác, tùy chỗ họ kham nhận được mà nói.

 Pháp của ta không sai khác, chỉ tùy căn cơ và bệnh mà nói khác nhau;

 Ta chỉ có pháp Nhất thừa và Bát thánh đạo thanh tịnh. Nhất thừa là một cỗ xe duy nhất đưa đến thành Phật. Bát thánh đạo là tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng.

 Kinh Nhập Lăng-già, quyển thứ sáu (hết).

 Kinh Nhập Lăng-già, quyển thứ bảy.

 Ngài Bồ-đề-lưu-chi, vị Tam tạng người Thiên Trúc (Ấn Độ), dịch vào đời Nguyên Ngụy (triều Bắc Ngụy do họ Nguyên làm vua). Tam tạng là danh hiệu của bậc thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video