Kinh Nhập Lăng-già, Phẩm Niết-bàn, thứ sáu
Bấy giờ bậc thánh Đại Huệ Bồ-tát bạch Phật. Bồ-tát là người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh; Đại Huệ là vị Bồ-tát đứng ra thưa hỏi trong kinh này. Ngài thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), như Phật đã nói về niết-bàn (sự dứt hết khổ đau và vòng sinh tử). Vậy niết-bàn là pháp như thế nào mà gọi là niết-bàn? Còn các ngoại đạo (các đạo, học thuyết ngoài Phật pháp) thì mỗi người tự phân biệt sai lầm về niết-bàn theo một kiểu."
Phật bảo Đại Huệ Bồ-tát: "Lành thay, lành thay! Lành thay Đại Huệ! Hãy lắng nghe, lắng nghe, ta sẽ nói cho ông về tướng niết-bàn mà các ngoại đạo phân biệt sai lầm. Thứ mà ngoại đạo phân biệt ra ấy không phải là niết-bàn."
Đại Huệ bạch Phật: "Lành thay Thế Tôn! Con xin vâng lời chỉ dạy."
Phật bảo Đại Huệ: "Có những ngoại đạo nhàm chán các cảnh giới, rồi thấy như sau:
- Thấy ấm, giới, nhập diệt đi. Đây là cách phân loại thân tâm và thế giới. Năm ấm là năm nhóm hợp thành thân tâm (sắc, thọ, tưởng, hành, thức). Mười tám giới là mười tám yếu tố của sự nhận biết. Mười hai nhập là sáu giác quan cùng sáu đối tượng của chúng.
- Thấy các pháp vô thường (không thường còn).
- Thấy tâm và tâm số pháp không sinh. Tâm số pháp là các trạng thái tâm lý đi kèm tâm.
- Ngay trước mắt, họ không nhớ nghĩ đến cảnh giới vui sướng của quá khứ, vị lai và hiện tại.
- Chỗ các ấm dứt hết giống như đèn tắt, như các thứ gió đã ngừng.
- Không nắm lấy các tướng, không vọng tưởng phân biệt.
Họ gọi đó là niết-bàn. Đại Huệ, các ngoại đạo ấy thấy những pháp như thế mà sinh ý nghĩ cho là niết-bàn. Nhưng không phải vì thấy sự diệt ấy mà đó thật là niết-bàn.
Đại Huệ, có ngoại đạo cho việc đi từ phương này sang phương khác là niết-bàn (?).
Đại Huệ, lại có ngoại đạo phân biệt các cảnh như gió, rồi gọi chính sự phân biệt ấy là niết-bàn.
Đại Huệ, lại có ngoại đạo nói rằng: không thấy cái thấy và cảnh giới bị thấy diệt đi, như thế là niết-bàn (?).
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo nói rằng: không thấy sự phân biệt, không thấy thường hay vô thường, như thế là niết-bàn.
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo nói như vầy: phân biệt thấy đủ thứ tướng khác nhau thì sinh ra các khổ. Do tự tâm thấy mà phân biệt sai lầm mọi tướng, họ sợ hãi các tướng. Rồi họ thấy cái không có tướng, hết lòng ưa thích, và sinh ý tưởng cho đó là niết-bàn.
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo thấy tự tướng và đồng tướng của mọi pháp mà khởi ý tưởng rằng chúng không sinh diệt. Tự tướng là đặc tính riêng; đồng tướng là đặc tính chung. Họ phân biệt rằng các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại đều là có thật, và gọi đó là niết-bàn.
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo thấy ngã, nhân, chúng sinh, thọ mạng, thọ giả và các pháp đều không diệt. Đây là những lối chấp có một chủ thể thật: cái tôi, con người, chúng sinh, mạng sống, kẻ hưởng sự sống. Họ phân biệt sai lầm như thế và gọi là niết-bàn.
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo khác vì không có trí tuệ, nên phân biệt rằng cái mình thấy là tự tính (bản chất cố định, có sẵn). Họ cho rằng con người và mạng sống biến chuyển, và gọi sự biến chuyển do mình phân biệt ấy là niết-bàn.
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo khác nói: tội hết rồi thì phúc đức cũng hết, đó là niết-bàn.
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo khác nói: nương vào trí mà phiền não (những thứ làm tâm rối khổ như tham, giận, si) dứt hết, đó là niết-bàn.
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo khác nói: thấy Tự Tại Thiên (vị thần được xem là đấng tạo ra muôn vật) tạo ra chúng sinh. Họ phân biệt sai lầm như thế và gọi là niết-bàn.
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo khác nói: các chúng sinh làm nhân cho nhau mà sinh ra, không do nhân nào khác tạo ra. Những ngoại đạo ấy chấp vào nhân mà không hay không biết, ngu si tối tăm, phân biệt sai lầm và gọi đó là niết-bàn.
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo khác nói rằng chứng được chân lý và con đường là niết-bàn; đó cũng là phân biệt sai lầm.
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo khác nói: có người làm và việc được làm hòa hợp với nhau, rồi thấy chúng là một, là khác, là cả hai, hay chẳng phải cả hai. Họ phân biệt sai lầm như thế và gọi là niết-bàn.
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo khác nói: mọi pháp tự nhiên mà sinh, như nhà ảo thuật làm hiện ra đủ thứ hình tượng. Họ thấy đủ thứ châu báu, gai góc… đều tự nhiên mà sinh. Họ phân biệt sai lầm như thế và gọi là niết-bàn.
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo khác nói: muôn vật đều do thời gian tạo ra; hiểu rằng chỉ có thời gian. Họ phân biệt sai lầm như thế và gọi là niết-bàn.
Lại nữa Đại Huệ, có ngoại đạo khác nói: thấy có vật, thấy không có vật, thấy vừa có vừa không có vật. Họ phân biệt như thế và gọi là niết-bàn.
Lại nữa Đại Huệ, có những bậc trí khác, tức những người lập pháp theo chánh đạo, thì nói như sau. Người thấy như thật biết rằng mọi thứ chỉ là tự tâm, nên không nắm giữ các cảnh giới bên ngoài. Người ấy:
- Lìa bốn pháp, tức bốn lối chấp: có, không, vừa có vừa không, chẳng có chẳng không.
- Thấy mọi pháp an trụ đúng như chính từng pháp ấy.
- Không thấy tướng phân biệt của tự tâm.
- Không rơi vào hai bên, không thấy cảnh giới của cái nắm bắt và cái bị nắm bắt.
- Thấy rằng mọi thứ thế gian lập ra đều không thật, đều làm mê mờ pháp như thật; do không nắm lấy các pháp nên gọi là thật.
- Dùng pháp trí tuệ bậc thánh do tự thân chứng ngộ bên trong, biết như thật hai thứ vô ngã: con người không có cái tôi thật, và các pháp không có bản chất cố định.
- Lìa hai thứ cấu nhiễm phiền não, làm trong sạch hai chướng. Hai chướng là phiền não chướng (chướng ngại do phiền não, ngăn giải thoát) và trí chướng (chướng ngại ngăn trí hiểu biết trọn vẹn).
- Biết như thật tướng của các địa, bậc này cao hơn bậc kia. Địa là các bậc tu chứng của Bồ-tát.
- Vào bậc Như Lai (bậc Phật), được như huyễn tam-muội. Tam-muội là trạng thái tâm định sâu, chuyên chú một chỗ; như huyễn tam-muội là định thấy mọi sự như trò ảo thuật.
- Xa lìa sự phân biệt của tâm, ý, ý thức (ba tầng hoạt động của tâm thức).
Cái thấy như thế gọi là niết-bàn.
Đại Huệ, lại có các ngoại đạo dùng giác quán (sự suy tìm, xét nghĩ của tâm) theo tà kiến mà nói ra các luận. Những luận ấy không phù hợp với chánh pháp như thật, nên bị các bậc trí xa lánh và chê trách.
Đại Huệ, những ngoại đạo như thế đều rơi vào hai bên, phân biệt sai lầm, không có niết-bàn thật. Đại Huệ, mọi ngoại đạo đều phân biệt sai lầm về niết-bàn như thế. Theo họ thì không có ai ở lại thế gian, cũng không có ai vào niết-bàn (?). Vì sao? Vì mọi ngoại đạo đều dựa vào luận của tâm mình mà phân biệt sai lầm, không có trí như thật. Pháp mà ngoại đạo tự tâm phân biệt ra ấy vốn không có. Họ còn đi, đến, lay động, nên không có thứ niết-bàn như ngoại đạo nói.
Đại Huệ, ông và các Bồ-tát nên xa lìa mọi thứ niết-bàn hư vọng của ngoại đạo."
Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ:
Cái thấy niết-bàn của ngoại đạo, mỗi người khởi một kiểu phân biệt;
Đều sinh từ tướng của tâm, không có phương tiện (cách thức, con đường) để giải thoát.
Không lìa cái trói và cái bị trói, xa lìa mọi phương tiện;
Tự sinh ý tưởng là giải thoát, mà thật ra không có giải thoát.
Ngoại đạo lập ra các pháp, mỗi người nắm giữ một thứ trí khác nhau;
Họ đều không có giải thoát, vì ngu si mà phân biệt sai lầm.
Tất cả ngoại đạo si mê, thấy sai về người làm và việc được làm;
Vì thế không có giải thoát, bởi họ nói pháp có và không.
Phàm phu (người thường chưa giác ngộ) ưa hý luận (lời bàn luận rỗng, phân biệt vô ích), không được nghe tuệ chân thật;
Lời nói là gốc của tam giới, trí như thật thì diệt được khổ. Tam giới là ba cõi: cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc chỉ còn thân hình vi tế, cõi Vô sắc chỉ còn tâm thức.
Ví như bóng trong gương, tuy thấy mà không có thật;
Do huân tập (sự xông ướp, in dấu lâu ngày vào tâm) mà gương tâm thấy ra, phàm phu bảo là có hai.
Không biết chỉ là tâm thấy, vì thế phân biệt ra hai;
Biết như thật rằng chỉ có tâm, thì phân biệt không sinh nữa.
Tâm được gọi bằng đủ thứ tên, lìa cái thấy và cái bị thấy;
Thấy tướng mà không có gì để thấy, phàm phu phân biệt sai lầm.
Ba cõi chỉ là vọng tưởng, cảnh giới bên ngoài thật không có;
Vọng tưởng thấy ra đủ thứ, phàm phu không thể biết.
Kinh nào cũng nói về sự phân biệt, bằng đủ thứ tên gọi khác nhau;
Lìa khỏi pháp ngôn ngữ thì không nói ra được, cũng không thể nắm bắt được (?).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video