Thiên 7 — Phẩm 5: Lô-ca-da-đà (phái Thuận thế)

 Phẩm Lư-ca-da-đà, thứ năm

 Bấy giờ bậc thánh Đại Huệ Bồ-tát lại bạch Phật. Bồ-tát là người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh; Đại Huệ là vị Bồ-tát đứng ra thưa hỏi trong kinh này. Ngài thưa: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Như Lai Ứng Chánh Biến Tri có lần dạy rằng: 'Lư-ca-da-đà có đủ lối biện luận; nếu ai gần gũi, cúng dường người ấy thì chỉ nhận được dục thực, không nhận được pháp thực.'"
- Như Lai Ứng Chánh Biến Tri là ba danh hiệu của Phật. Như Lai là bậc đến từ chân lý như thật. Ứng là bậc đáng được cúng dường. Chánh Biến Tri là bậc hiểu biết đúng đắn và trọn khắp.
- Lư-ca-da-đà là phái Thế tục luận ở Ấn Độ xưa. Phái này chỉ tin vào những gì thấy trước mắt và chủ trương theo khoái lạc thế gian.
- Dục thực là "món ăn của ham muốn", tức lợi lạc thế tục.
- Pháp thực là "món ăn của chánh pháp", tức lợi ích của đạo lý giải thoát.

Ngài hỏi tiếp: "Bạch Thế Tôn, vì sao Ngài nói Lư-ca-da-đà có đủ lối biện luận, mà gần gũi cúng dường họ thì chỉ được dục thực, không được pháp thực?"

 Phật bảo Đại Huệ: "Lư-ca-da-đà có đủ tài biện luận, lời lẽ câu cú khéo léo, làm mê hoặc người đời. Họ không nói theo đúng pháp, cũng không nói theo đúng nghĩa. Họ chỉ chiều theo sở thích của hạng phàm phu (người thường chưa giác ngộ) ngu si ở thế gian mà nói chuyện thế tục. Lời họ chỉ khéo, văn chương chỉ đẹp, nhưng đã đánh mất nghĩa chân chính. Đại Huệ, đó là lỗi của tài biện luận ưa nói của Lư-ca-da-đà.

Đại Huệ, tài biện luận của Lư-ca-da-đà như thế chỉ lôi kéo được phàm phu ngu si ở thế gian. Đó không phải là lối thuyết pháp đi vào tướng như thật của các pháp. 'Pháp' là mọi sự vật, hiện tượng; 'tướng' là dáng vẻ, đặc tính. Vì tự mình không hiểu biết mọi pháp, họ rơi vào đám tà kiến nhị biên. Nhị biên là hai cực đoan, như chấp 'có' với chấp 'không', chấp 'thường còn' với chấp 'đoạn diệt'. Họ tự đánh mất chánh đạo và cũng làm người khác mất theo. Vì thế họ không thể thoát khỏi các thú (các nẻo tái sinh như cõi trời, cõi người, súc sinh, địa ngục…).

Họ không thấy rằng mọi thứ chỉ là tự tâm, tức đều do chính tâm mình hiện ra. Vì vậy họ phân biệt và chấp rằng các pháp bên ngoài có tướng thật. Do đó họ không lìa được hư vọng phân biệt, tức sự phân biệt sai lầm, không đúng sự thật.

Đại Huệ, vì thế ta nói Lư-ca-da-đà tuy có đủ tài biện luận khéo léo, ưa giảng các pháp, nhưng đã mất chánh lý. Cho nên họ không thoát ra được khỏi mọi khối khổ: sinh, già, bệnh, chết, lo, buồn, khổ, não. Đó là vì họ dựa vào đủ thứ tên gọi, câu chữ, ví dụ, khéo nói để lừa dối người.

 Đại Huệ, Thích-đề-hoàn-nhân, tức vua trời Đế Thích, chúa cõi trời Đao-lợi, hiểu rộng các bộ luận và tự soạn ra Thanh luận (bộ luận về âm thanh và ngữ pháp). Phái Lư-ca-da-đà có một đệ tử chứng được thế gian thông. Đó là phép thần thông có được nhờ tu thiền định nhưng chưa phải giải thoát. Người ấy lên cung trời Đế Thích, lập cuộc tranh luận và nói: 'Kiêu-thi-ca (tên họ của Đế Thích khi còn làm người), tôi cùng ông đánh cược, tranh luận với ông; ai thua thì phải chịu khuất phục. Hãy để tất cả trời và người cùng biết, cùng thấy, rồi lập lời giao ước. Nếu tôi thắng, tôi sẽ đập nát bánh xe nghìn căm của ông (bánh xe báu có một nghìn nan hoa trên cỗ xe của Đế Thích). Nếu tôi thua, tôi xin để ông chặt rời từng đốt thân tôi, từ đầu đến chân, để tạ lỗi.'

Giao ước xong, người đệ tử Lư-ca-da-đà hiện thân rồng mà tranh luận với Thích-đề-hoàn-nhân. Bằng lối lập luận của mình, người ấy thắng được Đế Thích và khiến Đế Thích phải khuất phục. Ngay trên cõi trời, người ấy đập bánh xe nghìn căm nát vụn như bụi, rồi xuống cõi người.

Đại Huệ, các Bà-la-môn phái Lư-ca-da-đà dùng đủ thứ ví dụ ăn khớp như thế. Bà-la-môn là giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ của đạo Bà-la-môn ở Ấn Độ. Họ còn có thể hiện ra cả thân loài vật, dựa vào đủ thứ tên gọi, mà mê hoặc trời, người và a-tu-la ở thế gian. A-tu-la là loài thần hay nổi giận, thường đánh nhau với chư thiên. Họ làm được vậy vì mọi chúng sinh ở thế gian đều chấp vào các pháp sinh diệt. Trời và a-tu-la còn bị mê hoặc, huống gì là người.

Đại Huệ, vì lẽ ấy, nên xa lánh các Bà-la-môn Lư-ca-da-đà, vì lời họ nói có thể sinh ra cả khối khổ. Cho nên không nên gần gũi, cúng dường, cung kính hay thưa hỏi họ.

Đại Huệ, pháp mà Bà-la-môn Lư-ca-da-đà nói chỉ thấy được cảnh giới của thân và trí ngay trước mắt. Họ dựa vào tên gọi thế gian mà nói các tà pháp.

Đại Huệ, bộ luận do Bà-la-môn Lư-ca-da-đà soạn có hàng trăm nghìn bài kệ (đoạn văn vần). Về sau, vào đời mạt thế, luận ấy chia ra nhiều bộ phái, mỗi phái một tên khác. Đó là vì mỗi người dựa vào cái thấy của tâm mình mà soạn ra.

Đại Huệ, Bà-la-môn Lư-ca-da-đà không có đệ tử nào tiếp nhận được trọn bộ luận của ông. Vì thế đời sau chia thành nhiều bộ với đủ thứ tên khác nhau.

Đại Huệ, trong lòng các ngoại đạo (các đạo, học thuyết ngoài Phật pháp) không có sự hiểu biết như thật. Họ dựa vào đủ thứ nguyên nhân, đủ thứ cách hiểu khác nhau, theo tâm mình mà đặt ra rồi giảng cho người. Đó là vì họ chấp vào Tự Tại làm nguyên nhân, cùng những thứ tương tự. Tự Tại là thần Tự Tại Thiên, được xem là đấng tạo ra muôn vật.

Đại Huệ, trong tất cả các bộ luận do ngoại đạo soạn, không hề có pháp chân thật như thế. Tất cả chỉ là Lư-ca-da-đà, dùng đủ thứ cửa ngõ về nguyên nhân mà nói ra hàng trăm nghìn vạn pháp. Vậy mà họ không biết đó chính là Lư-ca-da-đà."

 Đại Huệ Bồ-tát bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu mọi ngoại đạo chỉ nói Lư-ca-da-đà, tức dựa vào tên gọi, câu chữ, ví dụ của thế gian mà chấp vào các nguyên nhân, thì xin hỏi Thế Tôn: khi chúng sinh, trời, người, a-tu-la ở khắp mười phương đến nhóm họp chỗ Như Lai, Như Lai cũng dùng tên gọi, câu chữ, ví dụ của thế gian mà thuyết pháp. Ngài không nói pháp do trí bên trong tự thân chứng ngộ. Nếu vậy thì lời Ngài cũng giống lời ngoại đạo, không khác gì."

Phật bảo Đại Huệ: "Ta không nói Lư-ca-da-đà, cũng không nói rằng các pháp có đến có đi (?). Đại Huệ, ta nói các pháp không đến không đi.

Đại Huệ, thế nào gọi là 'đến'? 'Đến' là sự tụ hợp mà sinh ra, vì do hòa hợp mà sinh. Đại Huệ, thế nào gọi là 'đi'? 'Đi' là sự diệt mất. Đại Huệ, ta nói 'không đi không đến' tức là 'không sinh không diệt'.

Đại Huệ, lời ta nói không giống pháp ngoại đạo. Vì sao?
- Vì ta không chấp sự vật bên ngoài là có hay không.
- Vì ta lập lời dạy rằng mọi thứ đều do tự tâm thấy ra.
- Vì ta không trụ vào hai bên, không đi theo sự phân biệt cảnh giới các tướng.
- Vì ta biết như thật rằng mọi thứ do tự tâm thấy, nên không sinh ra cái thấy phân biệt của tâm mình.

Do không phân biệt mọi tướng, nên vào được ba cửa giải thoát; như thế gọi là giải thoát. Ba cửa ấy là:
- Không: thấy các pháp không có bản chất cố định.
- Vô tướng: không bám vào hình tướng.
- Vô nguyện: không mong cầu, không tạo tác.

 Đại Huệ, ta nhớ thuở trước ta ở một nơi. Bấy giờ có một Đại Bà-la-môn phái Lư-ca-da-đà đến chỗ ta, hỏi: 'Cù-đàm (họ của Phật, người ngoại đạo dùng để gọi Ngài), mọi thứ đều do tạo tác mà có chăng?'

Đại Huệ, khi ấy ta đáp: 'Này Bà-la-môn, nói mọi thứ đều do tạo tác mà có, đó là Lư-ca-da-đà thứ nhất.'

Bà-la-môn hỏi: 'Cù-đàm, mọi thứ đều không do tạo tác chăng?'
Ta đáp: 'Này Bà-la-môn, nói mọi thứ đều không do tạo tác, đó là Lư-ca-da-đà thứ hai.'

Ông lại lần lượt hỏi: mọi thứ thường còn, mọi thứ vô thường, mọi thứ có sinh, mọi thứ không sinh. Ta đáp: 'Này Bà-la-môn, đó là Lư-ca-da-đà thứ sáu.'

Đại Huệ, người Lư-ca-da-đà lại hỏi ta: 'Cù-đàm, mọi thứ là một chăng, mọi thứ là khác chăng? Mọi thứ vừa một vừa khác chăng, mọi thứ chẳng phải vừa một vừa khác chăng? Mọi pháp đều nương nhân mà sinh, vì thấy do đủ thứ nhân mà sinh chăng?'
Đại Huệ, khi ấy ta đáp: 'Này Bà-la-môn, đó là Lư-ca-da-đà thứ mười một.'

Đại Huệ, ông ta lại hỏi ta: 'Cù-đàm, mọi thứ là vô ký chăng, mọi thứ là hữu ký chăng?' Vô ký là không thể xác định là thiện hay ác; hữu ký là có thể xác định. Ông còn hỏi tiếp:
- Có ngã chăng, không có ngã chăng? Ngã là cái tôi thật.
- Có đời này chăng, không có đời này chăng?
- Có đời sau chăng, không có đời sau chăng?
- Có giải thoát chăng, không có giải thoát chăng?
- Mọi thứ đều không chăng, mọi thứ đều chẳng không chăng?
- Mọi thứ đều là hư không chăng? Là phi duyên diệt chăng? Là niết-bàn chăng? Phi duyên diệt là sự dứt mất không do trí tuệ xét chọn mà có, chỉ vì thiếu duyên nên không sinh. Niết-bàn là sự dứt hết khổ đau và vòng sinh tử.
- Cù-đàm, là do tạo tác chăng, chẳng do tạo tác chăng?
- Có trung ấm chăng, không có trung ấm chăng? Trung ấm là thân trung gian giữa lúc chết và lúc tái sinh.

Đại Huệ, khi ấy ta đáp: 'Này Bà-la-môn, nói như thế thì tất cả đều là Lư-ca-da-đà. Đó không phải điều ta nói mà là pháp của ông.

Này Bà-la-môn, ta nói ba cõi tồn tại là do những thứ sau đây huân tập từ vô thủy (từ thuở không có khởi đầu):
- Hý luận: lời bàn luận rỗng, phân biệt vô ích.
- Hư vọng phân biệt.
- Phiền não: những thứ làm tâm rối loạn khổ sở như tham, giận, si mê.
Huân tập là sự xông ướp, in dấu lâu ngày vào tâm, như hương xông vào áo. Ba cõi tồn tại gồm: cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc chỉ còn thân hình vi tế, cõi Vô sắc chỉ còn tâm thức. Vì không hiểu rằng chỉ do tự tâm phân biệt mà thấy có, nên mới cho là có. Ta không thấy có cái gì ở bên ngoài như pháp ngoại đạo.'

Đại Huệ, ngoại đạo nói rằng ngã, căn (các giác quan) và ý nghĩa (tức đối tượng) ba thứ hòa hợp thì sinh ra sự biết (?). Ta nói: 'Này Bà-la-môn, ta không như vậy. Ta không nói có nhân, cũng không nói không có nhân. Ta chỉ nói rằng tướng của cảnh giới bị nắm bắt và cái nắm bắt đều do tự tâm phân biệt mà thấy có. Ta nói các pháp sinh ra do sự nhóm hợp của nhân duyên, vốn chỉ là tên gọi tạm đặt. Đây không phải cảnh giới của ông và những người khác, vì các ông rơi vào ngã kiến (cái thấy chấp có cái tôi thật).'

Đại Huệ, niết-bàn, hư không và duyên diệt còn không đủ để kể thành ba số. Huống gì lại bàn chúng là do tạo tác, có tạo tác hay không tạo tác.

 Đại Huệ, lại có Bà-la-môn Lư-ca-da-đà đến hỏi ta: 'Cù-đàm, các thế gian này do vô minh, ái và nghiệp làm nhân mà sinh ra ba cõi tồn tại, hay là không có nhân?'
- Vô minh là sự mê muội, không thấy chân lý.
- Ái là lòng ham muốn, đắm luyến.
- Nghiệp là hành động tạo tác và sức đẩy của nó.
Khi ấy ta đáp: 'Này Bà-la-môn, cả hai điều ấy đều là Lư-ca-da-đà, không phải pháp của ta.'

Bà-la-môn lại hỏi: 'Cù-đàm, mọi pháp thuộc về tự tướng hay đồng tướng?' Tự tướng là đặc tính riêng của từng vật; đồng tướng là đặc tính chung của nhiều vật.
Ta đáp: 'Này Bà-la-môn, đó là Lư-ca-da-đà, không phải pháp của ta. Này Bà-la-môn, hễ còn có tâm, ý, ý thức mà chấp vào sự vật bên ngoài, thì đều là Lư-ca-da-đà, không phải pháp của ta.' Tâm, ý, ý thức là ba tầng hoạt động của tâm thức: tầng chứa giữ, tầng chấp ngã và tầng nhận biết phân biệt.

Đại Huệ, Bà-la-môn Lư-ca-da-đà lại hỏi ta: 'Cù-đàm, có pháp nào không phải Lư-ca-da-đà chăng? Cù-đàm, tất cả những gì ngoại đạo lập ra rồi nói bằng tên gọi, câu chữ, nhân và ví dụ đều là pháp của tôi.'

Khi ấy ta đáp: 'Này Bà-la-môn, có pháp không phải là pháp của ông. Pháp ấy không phải là không được lập ra. Nó cũng không phải là không nói bằng tên gọi, câu chữ. Nó cũng không phải là không dựa vào nghĩa, mà vẫn dựa vào nghĩa để nói. Nhưng nó không phải là pháp do Lư-ca-da-đà lập ra.

Này Bà-la-môn, có pháp không phải Lư-ca-da-đà. Đó là pháp mà mọi ngoại đạo, kể cả ông, đều không thể hiểu được, vì các ông chấp sai vào những pháp không thật ở bên ngoài và phân biệt hý luận. Pháp ấy là gì? Đó là xa lìa phân biệt:
- Tâm quán xét cái có và cái không, biết như thật rằng đó là tướng do tự tâm thấy ra; vì thế không sinh ra mọi phân biệt.
- Vì không nắm lấy các pháp cảnh giới bên ngoài, nên tâm phân biệt dừng lặng.
- Tâm an trụ ở chỗ an trụ của chính nó, tức cảnh giới vắng lặng.
Đó gọi là không phải Lư-ca-da-đà. Đó là pháp luận của ta, không phải pháp luận của ông.

Này Bà-la-môn, an trụ ở chỗ an trụ của chính nó là vì không sinh không diệt. Không sinh không diệt là vì không sinh tâm phân biệt. Này Bà-la-môn, đó gọi là không phải Lư-ca-da-đà.

Này Bà-la-môn, nói tóm lại: ở chỗ nào mà thức (tâm nhận biết) không vận hành, không nắm lấy, không lui, không cầu, không sinh, không chấp, không ưa thích, không thấy, không nhìn, không trụ, không xúc chạm, thì đó gọi là 'an trụ'. Những tên ấy khác nhau mà nghĩa là một.

Này Bà-la-môn, chấp vào đủ thứ tướng, chấp cái tôi hòa hợp, ưa đắm các nhân, đó là pháp Lư-ca-da-đà của Bà-la-môn, không phải pháp của ta.'

Đại Huệ, Bà-la-môn Lư-ca-da-đà đến chỗ ta hỏi những điều như thế, và ta đã trả lời ông như vừa kể. Khi ấy vị Bà-la-môn lặng thinh bỏ đi, không hỏi ta về pháp chân thật ta lập ra. Lúc đó trong lòng ông nghĩ: 'Vị sa-môn Thích tử này (vị tu sĩ dòng họ Thích, tức chỉ Phật) đứng ngoài pháp của ta, thật đáng thương. Ông ấy nói mọi pháp không nhân, không duyên, không có tướng sinh; chỉ nói các pháp do tự tâm phân biệt mà thấy. Theo ông ấy, nếu hiểu được tướng do tự tâm thấy ra thì tâm phân biệt sẽ diệt.'

 Đại Huệ, nay ông hỏi ta: vì sao Lư-ca-da-đà có đủ lối biện luận, mà người gần gũi, cúng dường, cung kính họ chỉ nhận được vị của ham muốn, không nhận được vị của pháp?"

Đại Huệ bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là nghĩa của chữ 'món ăn'? Thế nào là nghĩa của chữ 'pháp'?"

Phật bảo Đại Huệ: "Lành thay, lành thay! Lành thay Đại Huệ! Ông đã vì chúng sinh đời sau mà thưa hỏi Như Lai hai nghĩa ấy. Lành thay Đại Huệ! Hãy lắng nghe, lắng nghe, ta sẽ nói cho ông."

Đại Huệ bạch Phật: "Lành thay Thế Tôn! Con xin vâng lời lãnh thọ."

Phật bảo Đại Huệ: "Thế nào là 'món ăn'? Đó là:
- Nếm mùi vị và cảm giác xúc chạm.
- Ưa tìm phương kế, khéo nịnh hót, đắm mùi vị, chấp vào cảnh bên ngoài.
Những pháp như thế tên khác nhau mà nghĩa là một. Đó là vì không vào được nghĩa của cửa pháp về cảnh giới không hai.

Lại nữa Đại Huệ, 'món ăn' còn có nghĩa thế này:
- Nương vào tà kiến mà sinh ra ấm và hữu chi. Ấm là năm nhóm hợp thành thân và tâm: sắc (thân thể), thọ (cảm giác), tưởng (hình dung), hành (tạo tác), thức (nhận biết). Hữu chi là các mắt xích trong vòng mười hai nhân duyên dẫn tới tái sinh.
- Không lìa được sinh, già, bệnh, chết, lo, buồn, khổ, não.
- Do ái mà sinh ra hữu, tức sự tồn tại tiếp nối trong vòng tái sinh.
Những pháp như thế gọi là 'món ăn'. Vì thế ta và chư Phật đều nói rằng người gần gũi, cúng dường Bà-la-môn Lư-ca-da-đà chỉ được vị của món ăn, không được vị của pháp.

Đại Huệ, thế nào là 'vị của pháp'? Đó là:
- Biết như thật hai thứ vô ngã: nhân vô ngã (con người không có cái tôi thật) và pháp vô ngã (các pháp không có bản chất cố định).
- Vì thấy tướng nhân vô ngã và pháp vô ngã, nên không sinh tướng phân biệt.
- Biết như thật trí tuệ của các địa, bậc này cao hơn bậc kia. Địa là các bậc tu chứng của Bồ-tát, gồm mười bậc.
- Khi ấy lìa được tâm, ý, ý thức, vào bậc được chư Phật trao ngôi trí tuệ.
- Thu nhiếp chỗ tận cùng của mọi lời lẽ.
- Biết như thật chỗ tự tại của chư Phật.
Như thế gọi là vị của pháp, không rơi vào mọi tà kiến, hý luận, phân biệt hai bên.

Đại Huệ, pháp của ngoại đạo phần nhiều khiến chúng sinh rơi vào hai bên, chứ không khiến người trí rơi vào hai bên. Vì sao? Đại Huệ, các ngoại đạo phần nhiều nói đoạn và thường. Đoạn kiến cho rằng chết là hết; thường kiến cho rằng có cái thường còn mãi không đổi. Vì cho rằng không có nhân, họ rơi vào thường kiến. Vì thấy nhân đã diệt, họ rơi vào đoạn kiến.

Đại Huệ, ta nói thấy như thật thì không chấp vào sinh diệt, vì thế ta gọi đó là vị của pháp. Đại Huệ, đó là điều ta nói về vị của món ăn và vị của pháp. Đại Huệ, ông và các Bồ-tát Ma-ha-tát (các vị Bồ-tát lớn) nên học pháp này."

Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ:

 Ta thu nhận, dìu dắt chúng sinh, nương giới (những điều răn cấm của người tu) mà hàng phục các điều ác;

 Dùng trí tuệ diệt tà kiến, ba cửa giải thoát được tăng trưởng.

 Ngoại đạo nói điều hư vọng, đều là luận thế tục;

 Lấy nhân quả theo tà kiến, không có chánh kiến mà lập luận.

 Ta lập ra pháp, lìa cái thấy hư vọng về nhân;

 Vì các đệ tử mà nói, lìa khỏi pháp thế tục.

 Chỉ có tâm, không có pháp bên ngoài, vì tâm không còn hai bên;

 Pháp năng thủ (cái nắm bắt) và khả thủ (cái bị nắm bắt), lìa khỏi đoạn kiến, thường kiến.

 Hễ còn là chỗ tâm vận hành, đều là luận thế tục;

 Nếu quán được tự tâm, sẽ không thấy các điều hư vọng.

 "Đến" là thấy nhân sinh ra, "đi" là thấy quả diệt mất;

 Biết như thật về đến và đi, thì không còn phân biệt hư vọng.

 Thường, vô thường, có tạo tác, không tạo tác, vật này vật kia —

 Những pháp như thế đều là luận thế tục.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video