Phẩm Tổng kết, thứ mười tám, phần một.
Bấy giờ Thế Tôn (Đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính) muốn nói lại nghĩa sâu xa của tu-đa-la (kinh, tức lời Phật dạy được ghi chép) này, nên nói kệ (bài văn vần để tụng) rằng:
Như mùa hè, các loài chim thú, tâm mê lầm mà thấy sóng nước (thật ra là ảo ảnh hơi nóng bốc lên).
Các loài chim thú khát mà ham nước, nhưng nước ấy không hề có thật.
Cũng vậy, chủng tử (hạt giống, tức những dấu vết tiềm ẩn trong tâm, đủ duyên thì sinh ra hiện tượng) của thức (tâm nhận biết và phân biệt) làm cho thấy các cảnh giới (những đối tượng mà tâm nhận biết) lay động.
Các chúng sinh ngu si, như mắt bị mờ (?) mà thấy ra vật.
Suy nghĩ cái có thể suy nghĩ, rồi lìa luôn cái tâm đang suy nghĩ;
thấy được chân lý thật mà phân biệt rõ, thì biết được và được giải thoát (thoát khỏi mọi ràng buộc, khổ đau).
Các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) này không bền chắc, sinh ra từ sự phân biệt hư vọng (sự phân chia, đặt định sai lầm của tâm).
Phân biệt hư vọng vốn rỗng không, rồi lại nương nơi cái rỗng không ấy mà phân biệt.
Năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân thể vật chất, cảm thọ, tưởng tượng, ý chí hành động, nhận thức), thức và các pháp, như bóng cây dưới nước.
Như thấy trò ảo thuật, thấy giấc mộng…; trong thức chớ phân biệt.
Trò ảo thuật, xác chết bị bùa phép làm cho đứng dậy, người máy gỗ, giấc mộng, tia chớp, đám mây — thường đều như vậy.
Dứt được ba thứ nối tiếp nhau (?), chúng sinh được giải thoát.
Do nương các ý niệm sai lệch, nên có thức sinh ra.
Thức thứ tám, thứ chín và đủ các thức, như những con sóng trên mặt nước.
Nương nơi chủng tử do huân tập (sự xông ướp, thấm dần của thói quen, hành động vào tâm, như hương thấm vào áo) mà thường trói chặt lấy thân.
Tâm trôi lăn theo cảnh giới, như sắt bị hút theo nam châm.
Đó là chỗ nương của các chúng sinh; còn chân tính thì lìa mọi sự hay biết.
Xa lìa mọi việc tạo tác, lìa cả cái biết lẫn cái được biết.
Tu Như huyễn tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú; ở đây là phép định thấy mọi pháp như trò ảo thuật), vượt khỏi các hạnh của mười địa (mười giai vị tu chứng của Bồ-tát).
Ông hãy quán xét pháp tâm vương (cái tâm chủ thể, chủ của mọi tác dụng tâm lý), nó lìa tướng của tâm, của cảnh và của thức.
Khi biết tâm thường biến chuyển, liền an trụ nơi cái thường còn không đổi.
Ngự trong cung điện hoa sen, thấy tướng cảnh giới như ảo thuật.
Ở chỗ thù thắng ấy rồi, được các hạnh tự tại.
Như ngọc ma-ni (ngọc báu như ý, tùy chỗ mà hiện màu sắc) hiện ra màu sắc, làm việc cứu độ chúng sinh.
Không có hữu vi (cái do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt), không có vô vi (cái không do tạo tác, không sinh diệt); trừ bỏ mọi tâm phân biệt.
Kẻ ngu si không trí thì chấp giữ, như chấp đứa con trong giấc mộng của người đàn bà không thể sinh đẻ.
Tịch tĩnh (lặng lẽ, dứt mọi xao động) và vô sinh (không thật có sự sinh ra); năm ấm, con người nối tiếp nhau;
nhân duyên, các cảnh giới, không, có và chẳng có —
ta nói đó là các phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt), không có thật tướng như thế.
Kẻ ngu chấp là thật có; nhưng không có cái làm ra tướng, cũng không có cái bị làm thành tướng.
Ta giác ngộ tất cả các pháp, mà chẳng giác ngộ một cái gì cả.
Ta có Nhất thiết trí (trí biết hết thảy), mà lại không có nhất thiết trí.
Phàm phu ngu si phân biệt, tự xưng là bậc trí của đời.
Ta chưa từng hay biết điều gì, cũng chẳng thấy có chúng sinh nào để giác ngộ.
Tất cả pháp chỉ là tâm; các ấm như vòng lông tóc mà mắt bệnh thấy ra.
Cái vòng ấy rốt cuộc vốn không có, thì chỗ nào có phân biệt?
Vốn không có vật nào bắt đầu sinh ra; trong các duyên cũng không có.
Như con của người đàn bà không sinh đẻ, như hoa đốm giữa hư không; nếu thấy được các pháp hữu vi đúng như vậy,
khi ấy thấy rõ cái được thấy; thấy rõ pháp mê lầm thì liền an trụ.
Ta không vào Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não khổ đau), cũng không diệt nghiệp của các tướng.
Diệt các thức phân biệt, đó là Niết-bàn của ta.
Không phải diệt tướng của các pháp; ấy là kẻ ngu vọng phân biệt.
Như dòng thác cạn kiệt, khi ấy sóng không sinh nữa.
Cũng vậy, các thức diệt rồi thì diệt hẳn, không sinh lại.
Không, và tướng không có thức, như ảo thuật vốn chẳng hề sinh.
Có, không, và lìa cả có lẫn không — các pháp này như giấc mộng.
Ta nói một pháp chân thật, lìa mọi giác quán (sự suy xét, thô và tế, của tâm).
Cảnh giới mầu nhiệm của bậc thánh, lìa thể tướng của hai pháp đối lập.
Như thấy ánh đom đóm, muôn hình mà không thật.
Thế gian thấy tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) muôn vẻ cũng như vậy.
Như nương cỏ, cây, đá mà làm hiện ra các tướng ảo thuật,
trò ảo ấy không có tướng thật như thế; thể của các pháp cũng như vậy.
Không có sự chấp trước, không có cái để chấp; không có giải thoát, không có trói buộc.
Như ảo thuật, như dương diệm (ảo ảnh hơi nóng trông như nước), như giấc mộng, như màng che trong mắt.
Nếu thấy chân thật như vậy, lìa được nhơ bẩn của phân biệt,
liền trụ trong như thật định (định đúng với thật tướng); người ấy thấy ta không còn nghi.
Trong đây không có tâm thức, như hư không, như ảo ảnh hơi nóng.
Biết các pháp như vậy, mà chẳng biết một pháp nào.
Lìa các duyên có và không, nên các pháp không sinh.
Tâm ở ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới của chúng sinh) mê lầm, cho nên thấy ra muôn thứ.
Giấc mộng và pháp thế gian, hai pháp này ngang bằng như nhau.
Cái được thấy và vật dụng nuôi sống, các sự tiếp xúc và sự đo lường,
thân vô thường, thế gian, và các sắc muôn vẻ cũng vậy.
Bậc tôn quý của thế gian đã nói về những việc làm như thế.
Tâm là chủng tử của ba cõi; mê lầm mà thấy hiện tại, vị lai.
Biết thế gian là do phân biệt, không có pháp thật như thế;
thấy thế gian như vậy thì lìa được sinh tử.
Sinh và không sinh, đó là cái thấy mê lầm của kẻ ngu.
Không sinh và không diệt, đó là cái thấy của người tu trí tuệ.
Cảnh mầu nhiệm A-ca-ni (cõi trời Sắc Cứu Cánh, tầng cao nhất của cõi sắc), lìa mọi chỗ của hạnh ác.
Thường hành không phân biệt, lìa các tâm số pháp (các tác dụng tâm lý đi kèm theo tâm như tham, sân, vui, buồn…).
Được các lực, thần thông tự tại, đến chỗ các tam-muội.
Ở nơi ấy thành Chánh giác (giác ngộ chân chính, tức thành Phật); còn hóa Phật (thân Phật biến hiện ra để độ chúng sinh) thì thành ở cõi này.
Các pháp không sinh diệt; thể của các pháp là như vậy.
Ứng hóa ra vô lượng ức thân, từ trong thể ấy mà ra đời.
Người ngu nghe Phật pháp như tiếng vang, không thể nghĩ bàn.
Xa lìa đầu, giữa, cuối, và lìa pháp có không.
Trùm khắp, bất động, thanh tịnh, không có tướng mà hiện ra tướng.
Tính của thức che lấp pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chân lý), mà pháp thân thì có trong tất cả các thân.
Mê lầm là cái có như ảo thuật; ảo thuật không phải là nhân của mê lầm.
Tâm không có pháp mê lầm, cũng chẳng phải không có chút nào.
Tâm nương hai pháp mà bị trói buộc, thức A-lê-da (thức thứ tám, kho chứa mọi chủng tử, gốc của mọi thức) khởi lên.
Chỉ là tâm thấy như vậy; ngã và pháp trôi như dòng thác.
Quán thế gian như vậy, khi ấy chuyển đổi được các tâm;
đó mới là con thật của ta, thành tựu hạnh pháp chân thật.
Ấm, ướt, cứng, động (tính của lửa, nước, đất, gió) — kẻ ngu dựa vào đó phân biệt các pháp.
Không thật mà cứ chuyên nghĩ là có; không có cái làm ra tướng, cũng không có cái bị thành tướng.
Tám thứ vật hợp thành một thân, cùng hình tướng và các căn (giác quan).
Kẻ ngu phân biệt các sắc, mê lầm trong lưới của thân.
Các nhân duyên hòa hợp, kẻ ngu sinh phân biệt;
không biết pháp như vậy, nên trôi lăn trong ba cõi.
Các pháp và lời nói đều là phân biệt của chúng sinh;
mà các pháp vốn là không, như hóa hiện, như giấc mộng.
Quán các pháp như vậy, thì không trụ nơi thế gian, cũng không trụ nơi Niết-bàn.
Tâm với muôn thứ chủng tử, hiện ra thấy cảnh giới của tâm.
Từ cái được thấy mà sinh phân biệt; kẻ ngu ưa thích hai pháp đối lập.
Vô trí, ái dục và nghiệp là nhân của tâm và tâm pháp.
Pháp nương sức của cái khác mà sinh, nên gọi là pháp tha lực (tức "y tha khởi": tính chất nương vào nhân duyên khác mà khởi lên).
Nương pháp mà phân biệt sự việc; đó là cảnh giới mê lầm của tâm.
Cho nên phân biệt không thành; đó là mê lầm, là phân biệt sai lệch.
Tâm nương nhân duyên mà bị trói, cho nên sinh ra các thân.
Nếu lìa các nhân duyên, ta nói là không thấy có pháp.
Lìa các pháp nhân duyên, lìa tướng của các pháp,
không trụ trong các pháp, ta nói là không thấy cảnh.
Như vua chúa, trưởng giả, đem đủ loại chim thú (nặn bằng đất),
gom lại ở nhà hay ngoài đồng, để bày cho các con chơi;
ta cũng vậy, dùng các tướng, đủ thứ pháp như bóng trong gương,
mà dạy những người con có trí tự chứng bên trong, nói về pháp thật tế (chỗ tận cùng chân thật).
Như sóng biển lớn do gió làm nhân duyên mà sinh,
nhấp nhô như múa hiện ngay trước mắt, không hề dứt;
thức A-lê-da thường nương gió cảnh giới mà khởi,
muôn thứ thức như sóng nước, nhảy múa sinh ra không dứt.
Tướng cái chấp và cái bị chấp — chúng sinh thấy như vậy.
Cái được thấy vốn không có tướng; phàm phu ngu (?) thấy như vậy.
Bản thức A-lê-da, ý (thức thứ bảy, chấp có cái ta) và ý thức (thức thứ sáu, suy nghĩ phân biệt),
lìa cái bị chấp và cái chấp — ta nói tướng là như vậy.
Trong năm ấm không có ngã, không có người, không có chúng sinh.
Sinh tức là các thức sinh, diệt tức là các thức diệt.
Như trong bức tranh có cao có thấp, nhìn thì thấy nhưng thật không phải vậy;
thể của các vật cũng thế, thấy mà không có tướng như vậy.
Như thành Càn-thát-bà (thành lâu đài ảo hiện giữa không trung, ảo ảnh), như chim thú khát mà ham nước;
cái thấy và cái được thấy như vậy, trí tuệ quán xét thì không có.
Lìa cái có thể đo lường và tưởng niệm, không phải nhân cũng không phải quả.
Lìa cái hay biết và cái bị biết, lìa cái thấy và cái được thấy.
Nương ấm và nhân duyên mà hay biết; không có người thấy, không có cái được thấy.
Nếu không thấy cái được thấy, thì tu pháp ấy thế nào?
Nhân duyên, lý do, ví dụ, mệnh đề lập luận và nhân duyên (các bước lập luận trong phép luận lý),
giấc mộng, thành Càn-thát-bà, vòng lửa, ảo ảnh hơi nóng, mặt trời, mặt trăng,
ánh sáng, ngọn lửa, ảo thuật… là các ví dụ ta dùng để bác bỏ sự sinh của các pháp.
Như mộng, như ảo thuật, mê lầm — chúng sinh phân biệt cái rỗng không.
Không nương ba cõi; trong và ngoài cũng đều không có.
Thấy các cõi hữu (các cõi tồn tại, nơi chúng sinh sinh ra) đều không sinh, mới được vô sinh nhẫn (sự chứng ngộ vững chắc rằng các pháp vốn không sinh).
Được Như huyễn tam-muội và thân như ý (thân sinh ra theo ý muốn, tùy ý đi khắp nơi),
các thần thông và tự tại, các lực, muôn thứ pháp của tâm.
Các pháp vốn không sinh, rỗng không, không có thể tướng;
người kia mê lầm không hay biết, theo nhân duyên mà sinh diệt.
Như kẻ ngu phân biệt, tâm thấy cái tâm của chính mình,
lại thấy muôn tướng bên ngoài, mà thật không có pháp nào để thấy.
Thấy tướng bộ xương (phép quán xương trắng), thấy tượng Phật, và thấy các đại tan rã;
tâm giác ngộ khéo biết rõ những gì gìn giữ tướng thế gian.
Thân, chỗ nương ở, vật dụng nuôi sống — ba thứ cảnh bị chấp.
Thức chấp cảnh giới của thức; ý, thức và phân biệt là ba.
Cái phân biệt và cái bị phân biệt, tất cả cảnh giới của chữ nghĩa,
đều không thấy được pháp thật; người hay biết ấy mê nên không thấy.
Các pháp không có tự thể, người có trí tuệ giác ngộ được.
Người tu khi ấy mới dừng nghỉ, trụ nơi chỗ không có tướng.
Như con gà vẽ bằng mực, kẻ ngu chấp là gà của mình;
như phàm phu si chấp như vậy (mà thật ra) ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) cùng là một.
Không có các người Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), cũng không có Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy dạy).
Thân Thanh văn mà ta thấy, và thấy các Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như),
các Bồ-tát (người tu hành cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) với lòng đại từ, đều thị hiện là hóa thân.
Ba cõi chỉ là tâm, lìa hai thứ thể tướng.
Chuyển đổi các tướng ấy, đó chính là chân như (thật tính như nhiên, không đổi của mọi pháp).
Tướng hành của pháp và của người; ánh sáng mặt trời mặt trăng rực rỡ,
các ngọc ma-ni quý lớn, không phân biệt mà vẫn làm việc;
pháp của chư Phật là như vậy. Như mắt có màng mà thấy vòng lông,
những pháp phân biệt như vậy, kẻ ngu chấp một cách hư vọng.
Lìa sinh, trụ, diệt, và lìa thường, vô thường.
Thấy nhiễm, thấy tịnh, thấy đi — như vòng lông giữa hư không.
Như người trúng độc cây lang đãng (một loài cà độc dược gây ảo giác), thấy các hình tượng và mặt đất,
tất cả như màu vàng, mà nơi ấy chưa từng có vàng;
kẻ ngu cũng vậy, bị tâm pháp từ vô thủy (không có khởi đầu) nhiễm ô,
ảo thuật, ảo ảnh hơi nóng sinh ra cõi hữu, kẻ ngu chấp là thật.
Một hạt giống và không hạt giống; biển lớn là một hạt giống,
cũng là vô lượng hạt giống. Ông hãy quán chủng tử của tâm:
một hạt giống như thanh tịnh, chuyển thành không có chủng tử;
bình đẳng, không phân biệt; khởi lên tức là sinh tử.
Nó có thể sinh ra đủ thứ hạt, cho nên gọi là chủng tử.
Nhân duyên không sinh pháp, nhân duyên không diệt pháp.
Cho rằng pháp sinh chỉ do nhân duyên, ấy là tâm phân biệt như vậy.
Ba cõi chỉ là tên giả, thật không có thể của sự hay của pháp.
Người hiểu biết sai lầm phân biệt, chấp tên giả là thật.
Quán thực thể của các pháp, ta không bác bỏ sự mê lầm;
thực thể là pháp không sinh; quán như thế thì được giải thoát.
Ta không thấy ảo thuật là không có, nên nói các pháp là có;
điên đảo nhanh như chớp, cho nên nói là như ảo thuật.
Vốn không sinh mà như có sinh; các nhân duyên không có thể.
Không có chỗ, không có thể, chỉ có lời nói mà thôi.
Không bác bỏ sự sinh diệt do duyên, không bác bỏ sự hòa hợp của duyên;
chỉ bác bỏ cái thấy của kẻ ngu, phân biệt rằng có sự sinh từ nhân duyên.
Thật không có pháp thể của thức, không có sự, không có bản thức;
kẻ ngu sinh phân biệt, như cái hiểu sai lầm về xác chết (?).
Ba cõi chỉ là tâm, các Phật tử thấy được điều này;
liền được thân chủng loại (thân sinh theo từng loài chúng sinh để hóa độ), lìa các pháp hữu vi do tạo tác.
Được các lực, thần thông tự tại và các pháp tương ứng,
hiện ra tất cả các sắc; tâm pháp sinh ra như vậy.
Mà không có tâm và sắc, chỉ là tâm mê lầm từ vô thủy.
Khi ấy người tu thấy được cái không có tướng;
quán sát trong trí tuệ, không thấy có chúng sinh nào.
Tướng, sự và tên giả — ý chấp vào các pháp lay động.
Các con của ta vượt qua những điều ấy, tu hành không phân biệt.
Thành Càn-thát-bà, ảo thuật, vòng lông và ảo ảnh hơi nóng,
không thật mà thấy là thật; thể của các pháp là như vậy.
Như tâm thấy các pháp, chúng không có thể tướng như thế.
Tất cả pháp không sinh, chỉ thấy pháp mê lầm.
Phàm phu ngu mê lầm phân biệt, vì trụ nơi hai pháp đối lập.
Thức đầu tiên sinh phân biệt, do đủ thứ chủng tử được huân tập.
Thức khởi lên như dòng thác; dứt nó thì không sinh nữa.
(Hỏi:) Muôn thứ niệm và pháp quán, nếu chỉ sinh ra trong tâm,
thì như trong hư không, trong vách tường, sao lại không sinh?
(Đáp:) Nếu có chút tướng để quán, thì tâm theo duyên mà sinh;
nếu từ nhân duyên sinh, thì không được nói là chỉ có tâm.
Tâm chấp lấy chính tâm mình, không có pháp, không có nhân mà sinh.
Thể của tâm pháp thanh tịnh, như trong hư không không có sự huân tập.
Hư vọng chấp lấy tâm mình, cho nên tâm hiện ra mà sinh.
Pháp bên ngoài không có gì để thấy, cho nên nói là chỉ có tâm.
Bản thức chỉ là tâm; ý thì nghĩ được cảnh giới,
chấp lấy được các cảnh giới, cho nên ta nói chỉ có tâm.
Tâm thường là pháp vô ký (không thiện, không ác); ý thì chấp lấy tướng của hai bên.
Chấp lấy pháp hiện tiền là thức; nó có thiện và bất thiện.
Lìa hai thứ tướng của thức, là cửa của đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng).
Nói sự khác biệt của ba thừa, còn chỗ tịch tĩnh thì không có tướng ấy.
Nếu tâm trụ nơi tịch tĩnh và hành trong Phật địa (giai vị của Phật),
đó là điều Phật quá khứ đã nói; hiện tại và vị lai cũng như vậy.
Bảy địa đầu là tâm địa; tịch tĩnh là địa thứ tám.
Hai địa (tiếp theo) là chỗ hành; các địa còn lại là pháp của ta.
Nội thân tự thanh tịnh, đó là địa tự tại của ta.
Chỗ tự tại rốt ráo, hiện ra ở A-ca-ni-tra (cõi trời Sắc Cứu Cánh).
Như các ngọn lửa phát ra ánh sáng,
muôn thứ đáng ưa của tâm, hóa làm ra ba cõi.
Hoặc có cái hóa có trước, rồi hóa làm ra ba cõi hữu;
ở nơi ấy nói các pháp, đó là địa tự tại của ta.
Các địa không có thứ lớp thời gian; sự chuyển của cõi nước cũng vậy.
Vượt qua các pháp của tâm địa, đó là trụ nơi quả tịch tĩnh.
Thật không có mà cho là thật, nên thấy ra muôn thứ.
Kẻ ngu chấp một cách điên đảo, đó là muôn thứ điên đảo.
Như trí không phân biệt, hễ có sự vật thì không tương hợp;
vì tâm không phải là các sắc, cho nên không phân biệt.
Các thiền (các bậc định), các vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và tam-muội của cõi vô sắc,
các tướng rốt cuộc đều diệt, cho nên trong tâm không có.
Quả Tu-đà-hoàn (quả Dự lưu: bậc mới vào dòng thánh), quả Vãng lai (còn trở lại cõi dục một lần), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi dục),
và quả A-la-hán (bậc dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) — tất cả đều là tâm mê lầm.
Không, vô thường, sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) — kẻ ngu phân biệt pháp hữu vi.
Dùng ví dụ dòng sông, hạt giống mà phân biệt nghĩa sát-na;
(thật ra) sát-na là không phân biệt, lìa mọi pháp tạo tác.
Tất cả pháp không sinh — đó là ta nói nghĩa sát-na.
Từ có và không mà nói đến sinh, là phái Tăng-khư (phái Số luận của Ấn Độ) và các phái khác nói sai.
Nói tất cả pháp không thể nói, cũng là những người ấy nói.
Có bốn cách trả lời: trả lời thẳng một chiều, hỏi ngược lại,
phân tích từng phần mà đáp, im lặng mà đáp để ngăn ngoại đạo (các phái tu ngoài đạo Phật).
Theo thế đế (chân lý theo quy ước của thế gian) thì tất cả đều có; theo đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng) thì không.
Mà thực thể không có tướng, đó là đệ nhất nghĩa đế.
Vì thấy pháp hư vọng, cho nên nói thế đế.
Nhân lời nói mà sinh, không có thực thể như vậy.
Không có sự mà có lời nói; trong thế đế thật ra không có gì.
Đó là sự điên đảo; cái được thấy cũng là không.
Nếu sự điên đảo là có, thì tịch tĩnh rốt cuộc là không có.
Nương nơi sự điên đảo mà thấy các pháp sinh ra;
rốt cuộc chắc chắn là không, tức là không có thể tướng.
Muôn thứ được thấy, đều do huân tập phiền não (những thứ làm tâm rối loạn, khổ não: tham, sân, si…) mà sinh.
Tâm thấy bên ngoài mà mê lầm, hiện ra chấp lấy cảnh trước mặt.
Phân biệt và không phân biệt, đó là pháp thật tướng của không.
Như các tướng của ảo hình, như lá cây có màu vàng;
đó là người thấy cái được thấy, do tâm bị vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý) huân tập.
Bậc thánh không thấy mê lầm, ở khoảng giữa cũng không thấy thật.
Mê lầm tức là thật, vì thật tức là khoảng giữa (?).
Xa lìa các mê lầm; nếu còn sinh ra các tướng,
thì đó chính là mê lầm, như mắt có màng không trong sạch.
Như mắt có màng thấy vòng lông, nương mê lầm mà chấp các pháp;
trong các cảnh giới, kẻ ngu chấp lấy pháp ấy.
Các pháp như vòng lông, như ảo ảnh hơi nóng mà mê lầm cho là nước.
Ba cõi như mộng, như ảo thuật; tu hành thì được giải thoát.
Cái phân biệt và cái bị phân biệt sinh ra phân biệt.
Cái trói, cái bị trói và nhân của nó — có sáu thứ nhân của giải thoát.
Không có các địa và các đế (chân lý), không có cõi nước và hóa thân;
Phật, Bích-chi, Thanh văn chỉ là tâm phân biệt.
Thể người và năm ấm, các duyên và vi trần (hạt bụi cực nhỏ, nguyên tử),
do Thắng nhân (thần ngã tối cao theo phái Số luận) hay Tự Tại (thần Tự Tại Thiên, đấng sáng tạo theo ngoại đạo) làm ra — đều chỉ là tâm phân biệt.
Tâm trùm khắp mọi nơi, mọi nơi đều là tâm.
Vì tâm không khéo quán, (chứ) tính của tâm không có các tướng.
Trong năm ấm không có ngã, trong ngã không có năm ấm.
Theo phân biệt thì không có pháp ấy, nhưng pháp ấy cũng chẳng phải không có.
Nếu như kẻ ngu phân biệt rằng có tất cả các pháp,
thấy là thật có như vậy, thì ai ai cũng đều đã thấy được chân thật.
Nếu tất cả pháp đều không có, thì không có nhiễm cũng không có tịnh.
Kẻ ngu thấy như vậy, nhưng pháp ấy không phải như vậy.
Tướng phân biệt mê lầm, là phân biệt của tha lực.
Những tên gọi của tướng ấy, gọi là tướng phân biệt.
Danh và tướng là phân biệt, là sự hòa hợp của nhân duyên.
Nếu không sinh tâm ấy, đó là tướng đệ nhất nghĩa.
Thể thật của báo Phật (thân Phật do công đức tu hành chiêu cảm), và tướng của hóa Phật,
chúng sinh và Bồ-tát, cùng các cõi nước khắp mười phương,
pháp tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại), hóa Phật và những hóa Phật do hóa Phật làm ra,
tất cả đều từ cõi nước A-di-đà (cõi Cực Lạc của Phật A-di-đà) mà ra (?).
Pháp do Phật ứng hóa nói và pháp do báo Phật nói,
kinh điển nói rộng ra, ông nên biết mật ý (ý sâu kín bên trong).
Những gì Phật tử nói và các Như Lai nói,
đều là hóa Phật nói, chẳng phải bậc đã thuần thục nói.
Các pháp ấy không sinh, mà các pháp ấy cũng chẳng phải không có.
Như thành Càn-thát-bà, như ảo thuật, giống như mộng, như hóa hiện;
muôn thứ theo tâm mà chuyển, chỉ là tâm chứ không có pháp nào khác.
Tâm sinh thì muôn thứ sinh, tâm diệt thì muôn thứ diệt.
Chúng sinh vọng phân biệt, không có vật mà thấy ra vật.
Không có đối tượng, chỉ là tâm; không phân biệt thì được thoát.
Hý luận (lời bàn luận vô ích, sai lệch) từ vô thủy, nương nơi phiền não,
các phân biệt huân tập mãi, cho nên tà kiến (cái thấy sai lầm) sinh ra.
Thức là nghĩa phân biệt (?); chân như là cảnh giới của trí.
Chuyển đổi nó thì là tịch tĩnh, là cảnh giới của các bậc thánh.
Quán sát nghĩa lý mà tư duy — là tư duy của phàm phu;
niệm chân như mà tư duy — là tư duy thanh tịnh của chư Phật.
Phân biệt thể của các pháp (thì thấy) tất cả pháp đều không sinh.
Nhân duyên của tha lực, chúng sinh mê lầm mà phân biệt.
Tha lực nếu được thanh tịnh, thì lìa sự tương ứng với phân biệt;
chuyển nó tức là chân như; lìa phân biệt là chỗ hành.
Chớ phân biệt cái phân biệt; phân biệt là không thật.
Phân biệt là pháp mê lầm, cái chấp và cái bị chấp không dứt.
Thấy cảnh phân biệt bên ngoài, (cho rằng) phân biệt là thực thể.
Tâm phân biệt cái phân biệt; pháp ấy do nhân duyên sinh.
Tà kiến thấy đối tượng bên ngoài; không có đối tượng, chỉ là tâm.
Quán tương ứng với sự cân nhắc đúng đắn, thì diệt được cái chấp và cái bị chấp.
Không có các cảnh giới bên ngoài, kẻ ngu vọng phân biệt.
Huân tập làm tâm tăng trưởng, giống như sinh ra các pháp.
Diệt hai thứ phân biệt, (thì thấy) chân như là cảnh giới của trí,
sinh nơi tướng không có pháp, là cảnh giới thánh không thể nghĩ bàn.
Danh (tên gọi), tướng (hình tướng) và phân biệt — là thực thể của hai thứ tướng (mê lầm);
chánh trí (trí đúng đắn) và chân như — là thực thể thành tựu. (Đó là năm pháp.)
Nương sự hòa hợp của cha mẹ, A-lê-da và ý hợp lại,
như chuột trong bình váng sữa (?), cùng với máu đỏ và tinh trắng mà lớn dần.
(Thành) bì thi (khối thịt non của bào thai), cục thịt dày, bọt, mụn nhọt; nhơ bẩn, nương các đốt mà thành hình (?).
Gió nghiệp làm lớn tứ đại, như các trái cây chín dần.
Năm, rồi năm lần năm, và có chín lỗ (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng và hai đường đại tiểu tiện).
Lông, móng phủ khắp, lớn dần như vậy mà sinh ra.
Sinh ra như con giòi trong phân, như người đang ngủ mà thức dậy.
Mắt thấy sắc thì khởi niệm, tăng trưởng mà sinh phân biệt.
Phân biệt và chuyên chú suy nghĩ, răng, môi kết hợp với nhau,
miệng bắt đầu nói ra lời, như con vẹt bắt chước tiếng.
Các ngoại đạo nói điều nhất định, Đại thừa (con đường tu lớn, cứu độ mình và mọi người) không nhất định;
tùy tâm chúng sinh mà định, tà kiến không thể tới gần.
Thừa của ta là trí tự chứng bên trong, không phải cảnh giới của sự hiểu biết sai lầm.
(Đại Tuệ hỏi:) Sau khi Như Lai diệt độ (nhập Niết-bàn), ai sẽ gìn giữ (giáo pháp)? Xin nói cho con.
(Phật đáp:) Sau khi Như Lai diệt độ, đời vị lai sẽ có người.
Đại Tuệ, ông hãy nghe kỹ: có người gìn giữ pháp của ta.
Ở nước lớn phương Nam, có vị tỳ-kheo (người xuất gia tu hành, nam) đại đức,
tên là Bồ-tát Long Thọ, phá được kiến chấp có và không.
Vì người mà nói pháp của ta, pháp Đại thừa vô thượng.
Chứng địa Hoan hỷ (địa thứ nhất trong mười địa của Bồ-tát), vãng sinh cõi An lạc (cõi Cực Lạc).
Trí tuệ quán sát các pháp, không thấy có thể của pháp thật.
Cho nên không thể nói, mà có nói thì cũng không có thể.
Nếu là pháp do nhân duyên sinh, thì không được nói là có hay không.
Cho rằng trong nhân duyên có vật, ấy là kẻ ngu phân biệt có và không.
Tà kiến là hai thứ pháp sai lệch; ta biết, nên lìa pháp chấp ngã.
Tên gọi của tất cả pháp, vô lượng kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực dài) thường học,
học rồi lại học thêm, cùng nhau phân biệt qua lại.
Nếu không nói các tên gọi, thì thế gian mê lầm;
cho nên đặt ra tên gọi, để trừ nghiệp mê lầm.
Nương ba thứ phân biệt, kẻ ngu phân biệt các pháp:
nương tên gọi mà mê lầm phân biệt, và cho rằng nhân duyên có thể sinh ra.
Pháp không diệt, không sinh, tự tính như hư không.
Pháp không có thể chính là thể; tướng phân biệt chính là thể.
Bóng hình, ảo thuật, ảo ảnh hơi nóng, giấc mộng, tiếng vang,
vòng lửa, thành Càn-thát-bà — các pháp sinh ra như vậy.
Bất nhị (không hai), chân như, không, thật tế và pháp thể —
ta nói không phân biệt, là thành tựu tướng của pháp ấy.
Cảnh giới của miệng và tâm là hư dối, thật ra là dựng lập cái hư vọng.
Tâm rơi vào hai bên, cho nên dựng lập phân biệt.
Có và không rơi vào hai bên, vì ở trong cảnh giới của tâm.
Xa lìa các cảnh giới, khi ấy mới thật là diệt tâm.
Vì lìa sự chấp lấy cảnh giới, nên sự diệt ấy không phải có, không phải không.
Như cảnh giới của bậc thánh, kẻ ngu không thể biết.
Có sự diệt mà trụ nơi chân như, người trí tuệ thấy được.
Các pháp an trụ như thế nào, người trí tuệ thấy được.
Thể của pháp không như vậy, vì các pháp không có tướng. Kẻ ngu thấy sắt mà phân biệt cho là vàng;
không phải vàng mà thấy là vàng — ngoại đạo chấp pháp cũng như vậy.
Vốn không có, mà nói rằng mới sinh ra, mới sinh rồi lại diệt;
từ nhân duyên mà có, mà không — nói như vậy không phải giáo pháp của ta.
Pháp không có đầu, không có cuối; vô thủy là tướng an trụ.
Vì tướng an trụ của thế gian, người hiểu sai không biết được.
(Có người cho rằng:) Pháp quá khứ là có, pháp vị lai chẳng phải không,
pháp hiện tại cũng có, nên không thể nói là pháp sinh ra.
Thời gian chuyển biến và tướng của hành, các đại và các căn,
hư vọng chấp lấy trung ấm (thân trung gian giữa lúc chết và lúc tái sinh); nếu chấp như vậy thì không phải người giác ngộ.
Tất cả Phật Thế Tôn không nói nhân duyên sinh.
Nhân duyên tức là thế gian, như thành Càn-thát-bà.
Chỉ là các pháp duyên hòa hợp, nương pháp này mà sinh pháp kia;
lìa các pháp hòa hợp thì không diệt cũng không sinh.
Trong gương và trong nước, trong mắt, trong đồ vật, trong ngọc ma-ni,
mà thấy các bóng hình; các bóng hình ấy là không có.
Như thú khát ham nước không có, thấy muôn thứ sắc;
muôn thứ giống như có, như mộng thấy con của người đàn bà không sinh đẻ.
Thừa của ta không phải Đại thừa, không phải âm thanh cũng không phải chữ,
không phải chân lý, không phải giải thoát, không phải cảnh giới tịch tĩnh;
mà thừa của ta là Đại thừa, tự tại trong các tam-muội,
thân như ý muôn vẻ, tự tại, trang nghiêm bằng hoa.
Một thể và khác thể — trong nhân duyên không có pháp nào.
Nói tóm lược là các pháp sinh, nói rộng ra là các pháp diệt.
Cái không của không sinh là một, cái không của sinh là hai;
cái không của không sinh là hơn hết; sinh diệt tức là không.
Chân như, không, thật tế, Niết-bàn và pháp giới (toàn thể các pháp, cõi của chân lý),
thân và ý muôn vẻ — ta nói đó là những tên khác nhau của cùng một pháp.
Kinh, Tỳ-ni (luật, giới điều), Tỳ-đàm (luận, phần giải thích giáo lý) — (người ta) phân biệt rằng ta thanh tịnh;
nương chữ nghĩa mà không nương nghĩa thật, người ấy không biết vô ngã (không có cái ta thật).
Không phải ngoại đạo, không phải Phật, không phải ta, cũng không phải ai khác.
(Hỏi:) Từ duyên mà thành pháp có, sao lại không có các pháp?
Ai thành tựu cái có, mà lại từ nhân duyên nói là không?
(Đáp:) Nói pháp sinh ra là tà kiến, vọng phân biệt có và không.
Nếu người thấy được không sinh, cũng thấy pháp không diệt,
người ấy lìa có và không, thấy thế gian tịch tĩnh.
Chúng sinh thấy theo phân biệt, cái được thấy như sừng thỏ (vật vốn không có).
Phân biệt là mê lầm, như chim thú ham ảo ảnh hơi nóng.
Pháp phân biệt hư vọng, nương nơi phân biệt ấy mà thấy.
Không có nhân duyên mà phân biệt; không có nhân thì không nên phân biệt (?).
Không có nước mà chấp là nước, như thú vọng sinh lòng ham;
kẻ ngu thấy như vậy, bậc thánh không như vậy.
Bậc thánh thấy thanh tịnh, nhờ đó sinh ra ba môn giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện),
lìa các pháp sinh tử, tu hành nơi chỗ tịch tĩnh.
Phương tiện sâu xa, nhanh chóng, mầu nhiệm, biết các việc mầu nhiệm của cõi nước —
ta nói cho các con của ta, không nói cho hàng Tiểu thừa (con đường tu nhỏ, chỉ cầu tự giải thoát).
Ba cõi hữu là vô thường, là không, vô ngã, lìa cái ta;
tướng chung và tướng riêng — ta nói cho hàng Thanh văn.
Không chấp vào tất cả pháp, lìa thế gian mà đi một mình —
ta nói đó là quả Duyên giác (bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên), không phải cảnh giới của suy lường.
Phân biệt thực thể bên ngoài là do tha lực mà sinh.
Thấy chính thân mình mê lầm, khi ấy chuyển đổi các tâm.
Địa thứ mười tức là địa thứ nhất, địa thứ nhất tức là địa thứ tám;
địa thứ chín tức là địa thứ bảy, địa thứ bảy tức là địa thứ tám;
địa thứ hai tức là địa thứ ba, địa thứ tư tức là địa thứ năm;
địa thứ ba tức là địa thứ sáu; trong tịch tĩnh không có thứ lớp.
Các pháp thường tịch tĩnh, người tu không có pháp nào.
Có và không, các pháp bình đẳng; khi ấy bậc thánh đắc quả.
(Hỏi:) Các pháp không có thể tướng, thì đối với cái không có pháp,
làm sao làm được sự bình đẳng? (Đáp:) Lặng lẽ, không phân biệt.
Nếu không thấy các tâm, các pháp lay động trong và ngoài,
khi ấy diệt các pháp, đã thấy được tâm bình đẳng.
Kẻ ngu trôi lăn từ vô thủy, chấp lấy pháp như ôm ấp trong lòng.
(Dùng phương tiện) dẫn dụ phàm phu mà chuyển đổi, như dùng cái chêm để tháo cái chêm ra.
Nương nơi nhân ấy và sự quán, cùng với ý mà chấp lấy cảnh giới;
nương nơi chủng tử của thức, tạo thành nhân của tâm.
(Thần thông) do tu mà được, do gia trì (sức hộ trì của Phật), do được thân theo loài,
và do được trong giấc mộng — thần thông có bốn thứ.
Thần thông được trong giấc mộng, và nhờ ơn chư Phật,
được do thọ thân theo loài — thần thông ấy không phải thần thông thật.
Chủng tử huân tập xông vào tâm, giống như có pháp sinh ra và chuyển biến;
kẻ ngu không hay biết, nên nói là sinh ra các pháp.
Phân biệt các vật bên ngoài, thì tướng của các pháp thành tựu;
khi ấy tâm mê muội chìm đắm, không thấy mình mê lầm.
(Đại Tuệ hỏi:) Vì sao nói là sinh? Vì sao nói là không thấy?
Không thể thấy mà lại thấy — xin hãy nói cho con.
Vì hạng người nào mà nói pháp nào là có?
Vì hạng người nào mà nói pháp nào là không?
(Phật đáp:) Thể của tâm tự nó thanh tịnh; ý khởi lên cùng các vẩn đục.
Ý và tất cả các thức làm thành chủng tử huân tập.
A-lê-da sinh ra thân, ý đi ra tìm cầu các pháp,
ý thức chấp lấy cảnh giới, mê lầm mà thấy, tham mà chấp lấy.
Pháp là do tâm mình thấy; pháp bên ngoài thì không có pháp bên ngoài.
Quán mê lầm như vậy, thường nhớ nghĩ đến chân như.
Cảnh giới của người tu thiền, nghiệp, và việc lớn của chư Phật,
ba điều này không thể nghĩ bàn, là cảnh giới của người trí.
Quá khứ, hiện tại và vị lai, Niết-bàn và hư không —
ta nương thế đế mà nói; chân đế (chân lý thật) không có tên gọi.
Hai thừa (Thanh văn, Duyên giác) và ngoại đạo đều chấp vào tà kiến,
mê chìm trong tâm, phân biệt các pháp bên ngoài.
(Đại Tuệ hỏi:) Duyên giác, Phật, bồ-đề (giác ngộ), A-la-hán thấy chư Phật,
hạt giống bồ-đề bền chắc, và sự thành tựu trong giấc mộng —
ở đâu, là gì, thế nào, vì nhân gì,
việc làm vì nghĩa gì? Xin hãy nói cho con.
(Phật đáp:) Tâm như ảo thuật, đi đến tịch tĩnh; phe chấp có, phe chấp không mà nói (khác nhau).
Trong tâm mê lầm bền chắc, nên nói có ảo thuật, không có ảo thuật.
Tương ứng với tướng sinh diệt, với tướng và cái được tướng, với có và không.
Phân biệt chỉ là ý, cùng với năm thức (năm thức của năm giác quan: thấy, nghe, ngửi, nếm, chạm).
Như bóng trong gương, như sóng nước…, đều từ chủng tử của tâm mà sinh.
Nếu tâm và ý cùng các thức không sinh nữa,
khi ấy được thân như ý, cho đến Phật địa.
Các duyên, các ấm, các giới (các yếu tố cấu thành kinh nghiệm), đó là thể tướng tự thân của pháp;
tên giả và tâm người, như giấc mộng, như vòng lông.
Thế gian như ảo thuật, như mộng; thấy được chỗ nương thì được chân thật.
Các tướng tương ứng với thật, lìa các nhân suy lường;
đó là cảnh giới nội tâm của các bậc thánh, thường quán các hạnh mầu nhiệm.
Mê lầm che lấp các nhân suy lường, khiến thế gian cho là thật mà hiểu (?).
Lìa tất cả hý luận, trí không trụ nơi mê lầm.
Các pháp không có thể tướng, là không, là thường, là vô thường —
ấy là tâm trụ nơi ngu si, vì mê lầm mà phân biệt.
Người nói các pháp như thế, là không nói về vô sinh.
Một, hai và hai (?), bỗng nhiên tự tại mà có;
nương thời gian, Thắng nhân, vi trần làm duyên mà phân biệt thế gian.
Hạt giống của thế gian là thức, nương nhân ấy mà sinh.
Như nương vách tường mà vẽ hình; biết được chân thật tức là diệt.
Như người xem ảo thuật, thấy sinh tử cũng như vậy.
Kẻ ngu nương nơi tối tăm, mà có trói buộc và giải thoát sinh ra.
Muôn thứ trong và ngoài, các pháp và nhân duyên,
quán như vậy mà tu hành, trụ nơi chỗ tịch tĩnh.
Trong huân tập không có tâm, tâm không cùng với huân tập.
Tâm không có tướng sai khác, huân tập quấn lấy tâm.
Như vết nhơ thấy được (trên vải) là do huân tập (?); ý từ thức mà sinh.
Như tấm lụa trắng, tâm cũng vậy, vì huân tập mà không hiện rõ.
Như vật mà chẳng phải không có vật — ta nói hư không cũng vậy.
Trong thân A-lê-da, lìa vật có và không.
Ý thức chuyển đổi, diệt rồi, tâm lìa các pháp vẩn đục,
giác biết tất cả pháp, cho nên ta nói tâm là Phật.
Dứt hẳn ba đời, lìa pháp có và không.
Pháp thế gian tương ứng với bốn tướng (sinh, trụ, biến đổi, diệt); các cõi hữu đều như ảo thuật.
Đó là thể tướng của hai pháp; bảy địa từ tâm mà sinh.
Các địa còn lại cũng thành tựu, hai địa và Phật địa.
Cõi sắc và cõi vô sắc, cõi dục và Niết-bàn,
tất cả là cảnh giới của tâm, không lìa khỏi thân.
Nếu thấy các pháp sinh ra, đó là sinh ra pháp mê lầm.
Giác biết tâm mình mê lầm, đó là không sinh các pháp.
Đó là thể tướng của pháp vô sinh; (thấy) sinh tức là chấp vào thế gian.
Thấy các tướng như ảo thuật, thể tướng của pháp là như vậy.
Tâm mình hư vọng chấp lấy; chớ phân biệt các pháp.
Vì kẻ si không có trí mà nói ba thừa và một thừa,
và nói không có thừa; các bậc thánh thì tịch tĩnh.
Pháp của ta có hai thứ: pháp về tướng (lời dạy) và pháp chứng (sự tự chứng ngộ).
Bốn thứ tướng của suy lường, các pháp tương ứng với việc lập ra phép lượng (?).
Hình, tướng, chủng loại thù thắng — thấy như thế là phân biệt mê lầm.
Danh tự và chỗ hành; hạnh của bậc thánh chân thật thanh tịnh.
Nương phân biệt mà phân biệt, nên có tướng phân biệt.
Lìa phân biệt và cái được phân biệt, thực thể là cảnh giới của thánh.
Thường hằng, chân thật, không đổi, là tính, là sự, là thực thể;
chân như lìa các pháp của tâm, xa lìa phân biệt.
Nếu không có pháp thanh tịnh, thì cũng không có nhiễm ô.
Vì có tâm thanh tịnh, nên thấy có pháp nhiễm ô.
Cảnh giới thánh thanh tịnh, cho nên không có sự thật.
Đó là thể tướng của các pháp, là cảnh giới của bậc thánh.
Thế gian từ nhân mà sinh, lìa các phân biệt;
như ảo thuật và giấc mộng — thấy pháp như vậy thì được giải thoát.
Phiền não huân tập muôn thứ, cùng tâm tương ứng mà sinh.
Chúng sinh thấy cảnh bên ngoài, chẳng phải là thể của tâm pháp.
Tâm pháp thường thanh tịnh, chẳng phải do mê lầm sinh.
Mê lầm từ phiền não khởi, cho nên tâm không thấy được.
Mê lầm tức là chân thật, chỗ khác không thể tìm được.
Không phải ở các ấm, không phải ở chỗ khác; quán các ấm và các hành đúng như thật.
Lìa tướng cái thấy và người thấy; nếu thấy pháp hữu vi
là thế gian của tâm mình, người ấy lìa được tướng.
Chớ thấy (chấp) pháp chỉ có tâm, chớ phân biệt đối tượng bên ngoài.
Trụ nơi phép quán chân như, vượt qua cảnh giới của tâm.
Vượt qua cảnh giới của tâm rồi, xa lìa cả các tịch tĩnh.
Tu hành trụ nơi tịch tĩnh, người tu trụ trong tịch tĩnh.
Không thấy Ma-ha-diễn (Đại thừa), tự nhiên gọi là tịch tĩnh.
Nương các nguyện thanh tịnh, trí vô ngã tịch tĩnh.
Nên quán cảnh giới của tâm, cũng quán cảnh giới của trí.
Trí tuệ quán cảnh giới, không mê lầm trong các tướng.
Cảnh giới của tâm là khổ đế (chân lý về khổ), cảnh giới của trí là tập (chân lý về nguyên nhân của khổ).
Hai đế (diệt đế và đạo đế: chân lý về sự dứt khổ và con đường dứt khổ) và Phật địa, là cảnh giới của bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thật tướng).
Đắc quả và Niết-bàn, và tám thánh đạo (tám con đường chân chính),
giác biết tất cả pháp, được trí Phật thanh tịnh.
Mắt, sắc và ánh sáng, hư không và sự chú ý của tâm,
những thứ như vậy hòa hợp, thức từ A-lê-da mà sinh.
Cái chấp, cái bị chấp và sự cảm thọ — không có tên cũng không có sự.
Người phân biệt không có nhân, nếu chấp vào người giác (?).
Trong nghĩa không có tên; trong tên, nghĩa cũng vậy.
Có nhân hay không nhân mà sinh — chớ phân biệt cái phân biệt.
Tất cả pháp không thật, lời nói cũng vậy.
Nghĩa không và bất không cũng vậy; kẻ ngu thấy pháp là có thật.
Vọng chấp là thật an trụ; tà kiến nói tên giả.
Một pháp thành năm thứ; người như thật xa lìa được.
Năm thứ là pháp của ma (?), vượt qua có và không.
Không phải cảnh giới của người tu hành, là pháp của ngoại đạo.
Không cầu tà pháp của cái có, cũng không thấy ta qua tướng.
Vì làm ra pháp thường của mình, chỉ từ lời nói mà sinh.
Chân lý thật không thể nói; trong tịch diệt mà thấy các pháp.
Nương A-lê-da mà chuyển sinh ra ý thức.
Nương tâm và ý mà sinh ra các chuyển thức (các thức chuyển động theo cảnh).
Nương cái hư mà hư vọng thành; chân như là pháp của tâm.
Người tu như vậy biết được thể của tính tâm.
Phân biệt thường, vô thường, tướng của ý và sự,
sinh và không sinh — người tu không nên chấp.
Chớ phân biệt hai pháp; thức từ A-lê-da mà sinh.
Một nghĩa mà hai tâm sinh, không biết sinh như vậy.
Chấp vào pháp một và hai, là cảnh giới của phàm phu.
Không có người nói và lời nói; chẳng phải không, vì thấy được tâm.
Không thấy tâm mình, nên sinh ra lưới kiến chấp.
Các nhân duyên không sinh, các căn cũng như vậy.
Các giới và năm ấm là không; không có tham, không có hữu vi.
Vốn không có nghiệp được tạo; không tạo tác thì không phải hữu vi.
Không có trừ bỏ cũng không có trói buộc; không trói buộc thì không có giải thoát.
Không có vô ký, không có vật, không có pháp, không có phi pháp.
Không có thời gian, không có Niết-bàn; thể của pháp cũng là không.
Không có Phật, không có chân lý thật, không có nhân cũng không có quả.
Không có điên đảo, không có diệt; không diệt thì cũng không sinh.
Mười hai chi (mười hai khâu nhân duyên nối tiếp gây ra sinh tử) cũng không có; có biên giới hay không có biên giới cũng vậy.
Để lìa các tà kiến, cho nên nói chỉ có tâm.
Phiền não, nghiệp và thân, người tạo tác và quả báo,
như ảo ảnh hơi nóng và giấc mộng, như thành Càn-thát-bà…
Trụ trong pháp của tâm mà sinh ra các tướng của pháp;
trụ trong pháp của tâm mà thấy đoạn (cho là chết là mất hẳn) và thường (cho là có cái thường còn).
Trong Niết-bàn không có ấm, không có ngã, cũng không có tướng.
Vào được (chỗ) chỉ có tâm, thì giải thoát, không chấp tướng.
Thấy người khác có lỗi gì? (Ấy là vì) chúng sinh thấy ra bên ngoài (?).
Tâm chẳng có chẳng không, vì huân tập mà không hiện rõ.
Trong chỗ nhơ không thấy màu trắng, trong màu trắng không thấy chỗ nhơ;
như mây che hư không, cho nên tâm không thấy được.
Tâm làm ra các nghiệp, trí ở trong đó mà phân biệt;
tuệ quán được tịch tĩnh, được thể pháp lớn lao mầu nhiệm.
Tâm nương cảnh giới mà bị trói, trí nương sự suy xét mà sinh;
cảnh giới tịch tĩnh thù thắng, tuệ đi lại trong đó.
Tâm, ý và ý thức phân biệt trong các tướng;
được thể không phân biệt — hàng hai thừa không phải là các con ta.
Tướng của bậc thánh tịch tĩnh thù thắng, trí tuệ chư Phật thanh tịnh,
sinh ra được thắng nghĩa (nghĩa tối thắng), đã lìa các tướng của hành.
Pháp phân biệt có thể (?), pháp tha lực là không;
mê lầm chấp lấy phân biệt, không phân biệt tha lực.
Không phải các đại có sắc, có sắc không phải các đại;
như giấc mộng, ảo thuật, thành Càn-thát-bà, như thú khát ham nước không có.
Ta có ba thứ tuệ, đạt sự dừng lặng, nương nơi danh hiệu bậc thánh (?).
Tâm sinh trong chỗ không có pháp, cho nên tâm không thấy.
Thân, vật dụng nuôi sống, chỗ an trụ — chúng sinh nương huân tập mà thấy.
Nương tướng phân biệt ấy mà nói các pháp.
Lìa sự tương ứng với hai thừa, tuệ lìa tướng của pháp hiện tiền.
Vì hư vọng chấp lấy pháp, nên hàng Thanh văn thấy có pháp.
Vào được chỗ chỉ có tâm, trí của Như Lai không nhơ bẩn.
Hoặc thật hoặc không thật, là pháp từ nhân duyên sinh.
Một hay hai là kiến chấp, rốt cuộc là chấp trước.
Muôn thứ nhân duyên như ảo thuật, không có thật.
Muôn thứ tướng như vậy không thành được phân biệt.
Nương tướng phiền não, các sự trói buộc từ tâm mà sinh.
Không biết pháp phân biệt, (cho rằng) tha lực là phân biệt.
Tất cả thể của phân biệt chính là pháp tha lực.
Muôn thứ thấy phân biệt, là phân biệt trên tha lực.
Thế đế, đệ nhất nghĩa, thứ ba là sinh không có nhân.
Phân biệt nói về sự nối tiếp; dứt được thì là cảnh giới của thánh.
Với người tu chỉ có một việc: chỉ có tâm mà thấy ra muôn thứ.
Nơi đó không có thể của tâm; tướng phân biệt là như vậy.
Như mắt người có màng, phân biệt thấy muôn màu;
màng không phải sắc, cũng không phải không sắc — kẻ ngu thấy tha lực cũng như vậy.
Như vàng lìa bụi nhơ, như nước lìa bùn đục,
như hư không lìa mây — sự phân biệt thanh tịnh cũng như vậy.
Thanh văn có ba thứ: ứng hóa, nguyện sinh, và
(thứ) lìa các nhơ bẩn tham và si — Thanh văn sinh từ pháp.
Bồ-tát cũng có ba thứ; các Như Lai thì không có tướng.
Trong tâm của chúng sinh, thấy hình tượng Phật Như Lai.
Phân biệt thì không như vậy, (mà) thể của pháp tha lực là có.
Thấy hai bên có và không; vì thấy nên thấy có phân biệt.
Nếu không có pháp phân biệt, thì tha lực làm sao có?
Xa lìa thể của pháp có, thì thể của pháp thật có sinh ra.
Nương nơi phân biệt mà thấy tha lực.
Nương danh và tướng hòa hợp mà sinh ra phân biệt.
Thường không thành tựu gì cả; tha lực sinh ra phân biệt.
Khi ấy biết được thanh tịnh, là thực thể của đệ nhất nghĩa.
Phân biệt có mười thứ, tha lực có sáu thứ.
Chân như là nội thân, cho nên không có tướng khác.
Năm pháp là pháp thật, cùng với ba thứ thật tướng (ba tự tính: tính do vọng chấp, tính nương duyên khởi, tính viên thành chân thật).
Người tu như vậy không phá hoại pháp chân như.
Hình tượng sao và mây, giống như thể của mặt trời mặt trăng.
Chúng sinh thấy tâm, cái được thấy do huân tập mà sinh.
Các đại không có tự thể, không phải cái thấy hay cái được thấy.
Nếu sắc từ các đại sinh, thì các đại lại sinh ra các đại;
như vậy thì không sinh ra đại, trong đại không có bốn đại.
Nếu quả là bốn đại, thì nhân là đất, nước…
Sắc thật và sắc tên giả, sự sinh do ảo thuật và sự tạo tác cũng vậy,
giấc mộng và thành Càn-thát-bà, thú khát ham nước là thứ năm.
Nhất-xiển-đề (người đã dứt hết căn lành, rất khó thành Phật) có năm thứ, các chủng tính cũng như vậy.
Năm thừa và không phải thừa; Niết-bàn có sáu thứ.
Ấm có hai mươi bốn (?), sắc lại có tám thứ.
Phật có hai mươi bốn, Phật tử có hai thứ.
Cửa cứu độ có trăm thứ, Thanh văn có ba thứ.
Cõi nước của chư Phật là một, mà Phật cũng chỉ có một.
Giải thoát có ba thứ, tâm suy nghĩ có bốn thứ.
Ngã và vô ngã có sáu thứ, cảnh có thể biết có bốn thứ.
Lìa các nhân duyên, cũng lìa lỗi của tà kiến,
biết nội thân lìa nhơ bẩn, là pháp vô thượng của Đại thừa.
Sinh và không sinh có tám thứ, chín thứ.
Chứng ngộ một lúc hay theo thứ lớp; lập pháp thì chỉ là một.
Cõi vô sắc có tám thứ, sự khác nhau của thiền có sáu thứ.
Duyên giác và Phật tử, cái chấp có bảy thứ.
Không có pháp ba đời, thường và vô thường cũng vậy.
Sự tạo tác và quả của nghiệp, như việc làm trong giấc mộng.
Phật từ trước đến nay không sinh, Thanh văn và Phật tử cũng vậy.
Tâm lìa cái được thấy, cũng thường như pháp ảo thuật.
Vào thai, chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe), xuất gia và ở cõi trời Đâu-suất (cõi trời nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần thành Phật),
ở trong các cõi nước — thấy được mà không sinh.
Đi, hành và chúng sinh, thuyết pháp và Niết-bàn,
chân lý thật, cõi nước, giác ngộ — đều là pháp từ nhân duyên sinh.
Rừng cây của thế gian, vô ngã, hạnh của ngoại đạo,
thiền, các thừa, A-lê-da, sự chứng quả — không thể nghĩ bàn.
Tính của mặt trăng và sao, các vua, A-tu-la (loài thần hay giận dữ, hiếu chiến),
Dạ-xoa (một loài quỷ thần), Càn-thát-bà (thần âm nhạc) — đều do nghiệp mà sinh ra.
Biến đổi không thể nghĩ bàn; thoái lui là nương duyên huân tập.
Dứt hẳn các sự biến đổi, khi ấy tội lỗi phiền não diệt.
Tất cả các Bồ-tát, những người tu hành như thật,
không chứa giữ của báu, vàng bạc, voi ngựa,
trâu dê, tôi tớ, lúa gạo và ruộng nhà.
Không nằm giường có khoét lỗ (?), không được trát đất bùn.
Vàng, bạc, đồng đỏ, đồng trắng, bát và các đồ dùng,
người tu hạnh thanh tịnh đều không được chứa.
Áo kiêu-xa-da (áo dệt bằng tơ tằm), đều không được mặc.
Ca-sa (áo của người xuất gia) bằng khâm-bà-la (vải dệt bằng lông thú); (dùng) phân bò, cỏ, quả, lá,
nước đất bùn màu xanh, màu đỏ mà nhuộm cho mất màu trắng.
(Bát bằng) đá, đất nung và sắt, vỏ ốc và lưu ly —
bát như vậy được phép chứa, đủ sức chứa một ma-đà (?) (một đơn vị đong lường).
Để cắt may áo, được phép giữ dao dài bốn tấc,
lưỡi cong như vầng trăng khuyết. Không được học các nghề nghiệp, mánh khóe.
Người tu hành như thật không được buôn bán.
Cần gì thì nhờ người bạch y (người thế tục, mặc áo trắng) và các ưu-bà-tắc (nam cư sĩ giữ giới).
Thường gìn giữ các căn, biết nghĩa như thật.
Đọc tụng kinh điển và học các giới luật.
Không lẫn lộn với người thế tục — người tu hành là như vậy.
Chỗ vắng vẻ và bãi tha ma, trong hang, dưới gốc cây trong rừng,
trong rừng thi-đà (rừng bỏ xác người chết), trong đám cỏ, cho đến nơi đất trống —
người tu hành như thật nên ở những chỗ như vậy.
Ba y (ba tấm áo của người xuất gia) luôn theo thân, không chứa tiền của nào khác.
Thân cần áo mặc, người khác tự ý cho thì được phép nhận.
Khi đi khất thực, không nhìn ngang ngó dọc,
chỉ nhìn đất phía trước sáu thước, thong thả đi thẳng.
Như con ong hút mật các hoa, khất thực cũng như vậy.
Chỗ tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người xuất gia nữ) lẫn lộn giữa đám đông,
ta nói cho Phật tử biết, đó là sống bằng tà mạng (cách kiếm sống không chân chính);
người tu hành như thật không được ăn ở chỗ ấy.
Vua, vua chư hầu, hoàng tử, đại thần và trưởng giả —
vì cầu ăn uống, đều không được đến.
Nhà có người chết và nhà có người sinh, nhà thân thích và nhà người thương mến,
chỗ đám tỳ-kheo lẫn lộn, người tu không ăn.
Chùa chiền khói bếp không dứt, thường nấu đủ thứ thức ăn,
cố ý làm ra vì người — người tu không nên ăn.
Lìa phe chấp có và không, (lìa) sự trói buộc của cái thấy và cái được thấy,
người tu quán thế gian, lìa pháp sinh diệt.
Tương ứng với sức tam-muội và các thần thông tự tại,
nếu không sinh phân biệt, chẳng bao lâu sẽ được như pháp.
Từ vi trần, từ Thắng nhân — đối với các duyên chớ phân biệt.
Các nhân duyên hòa hợp, người tu không phân biệt.
Phân biệt các thế gian, muôn thứ từ huân tập mà sinh;
người tu quán như thật, ba cõi như ảo thuật, như mộng.
Chớ phân biệt ba cõi, thân, vật dụng nuôi sống, chỗ an trụ.
Lìa sự phỉ báng có và không, cũng lìa kiến chấp có và không.
Ăn uống như uống thuốc, thân tâm thường ngay thẳng.
Một lòng chuyên cung kính Phật và các Bồ-tát.
Người tu như thật nên biết tướng của giới luật,
và các kinh điển, chọn lựa phân tích tướng của các pháp,
thể của năm pháp và tâm, tu tập tướng vô ngã,
pháp thân thanh tịnh bên trong, các địa và Phật địa.
Người tu như vậy, ngồi trên hoa sen lớn;
chư Phật đại từ bi, dùng tay như ý xoa đầu.
Qua lại trong sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), sinh lòng chán ghét các cõi hữu,
phát khởi hạnh như thật, đến trong rừng thi-đà.
(Trong khi tu) tướng hình thể mặt trời mặt trăng, và tướng biển hoa,
hư không, lửa muôn vẻ — người tu thấy các pháp ấy.
Thấy những tướng như vậy (mà chấp), là chấp pháp ngoại đạo,
cũng là theo đường Thanh văn và cảnh giới Duyên giác.
Xa lìa những thứ như vậy, trụ nơi chỗ tịch tĩnh,
khi ấy ánh sáng mầu nhiệm của Phật đi khắp các cõi nước,
xoa đầu vị Bồ-tát ấy. Tướng mầu nhiệm của sự xoa đầu này
thuận theo pháp chân như; khi ấy được thân mầu nhiệm.
Thể của pháp có nhân hay không nhân, lìa pháp đoạn và thường.
Phỉ báng pháp có và không, đó là phân biệt về trung đạo (con đường giữa, không rơi vào hai cực đoan).
Phân biệt rằng không có các nhân — không nhân là đoạn kiến (chấp rằng mọi thứ mất hẳn).
Thấy muôn thứ pháp bên ngoài, người ấy diệt mất trung đạo.
Không bỏ tướng của các pháp, vì sợ có tướng đoạn dứt.
Có và không là phỉ báng pháp; nói trung đạo là như vậy.
Giác biết chỉ là nội tâm, không diệt pháp bên ngoài,
chuyển đổi sự phân biệt hư vọng, chính là pháp trung đạo.
Chỉ có tâm, không có cái được thấy; lìa tâm thì không sinh —
đó là pháp trung đạo, ta và chư Phật đều nói.
Sinh và không sinh, có vật, không vật, không —
các pháp không có tự thể, chớ phân biệt hai pháp.
Phân biệt là pháp có; kẻ ngu phân biệt về giải thoát.
Không hay biết tâm phân biệt, (nên không) lìa tướng của hai thứ chấp.
Giác biết cái thấy của tâm mình, khi ấy lìa hai thứ kiến chấp.
Biết như thật mà xa lìa, không cần diệt tướng phân biệt.
Biết thật cái được thấy là tâm, khi ấy biết phân biệt sinh ra.
Không sinh các phân biệt, đó là chân như lìa tâm.
Lìa lỗi của ngoại đạo; nếu thấy các pháp sinh ra,
người trí ấy nên giữ lấy Niết-bàn mà không diệt (?).
Biết pháp này là Phật — ta và chư Phật khác đều nói.
Nếu thấy các pháp khác đi, đó là nói việc của ngoại đạo.
Không sinh mà hiện ra sinh, không thoái lui mà thường hiện ra thoái lui.
Cùng một lúc như trăng dưới nước, muôn ức cõi nước đều thấy.
Một thân và vô lượng thân, đốt lửa và tuôn mưa,
tâm và thể của tâm không khác nhau, cho nên nói chỉ là tâm.
Trong tâm chỉ là tâm; tâm từ chỗ không tâm mà sinh.
Muôn thứ hình tướng của sắc, những gì thấy được chỉ là tâm.
Thân Phật và thân Thanh văn, thân Bích-chi Phật…,
lại muôn thứ sắc thân — chỉ nói là nội tâm.
Cõi vô sắc không có sắc, cõi sắc và địa ngục,
sắc hiện ra vì chúng sinh — chỉ là nhân duyên của tâm.
Pháp Như huyễn tam-muội, mà thân như ý sinh ra.
Ở mười địa tâm tự tại, Bồ-tát chuyển đổi mà được điều ấy.
Tên gọi do tâm mình phân biệt, hý luận mà lay động.
Nương thấy nghe mà sinh ra biết; kẻ ngu nương tướng mà biết.
Tướng là thể của tha lực; nó nương nơi tên gọi mà phân biệt.
Phân biệt là các tướng, nương pháp tha lực mà sinh.
Trí tuệ quán các pháp, không có tha lực, không có tướng.
Rốt cuộc không có gì thành tựu, thì trí nương vào đâu mà phân biệt?
Nếu có pháp thành tựu, thì lìa pháp có và không.
Đã lìa thể có và không, thì hai thể làm sao có?
Phân biệt hai thứ thể, thì hai thứ thể lẽ ra phải có.
Phân biệt thấy muôn thứ; cảnh giới thánh thì thanh tịnh.
Phân biệt là muôn thứ, phân biệt là tha lực.
Nếu cho là khác với phân biệt, thì rơi vào thuyết của ngoại đạo.
Phân biệt là phân biệt; cái thấy là thể tướng của nhân.
Phân biệt nói về phân biệt; cái thấy là do tướng của nhân mà sinh.
Lìa hai thứ phân biệt, đó là pháp thành tựu.
Cõi nước, hóa thân của Phật, một thừa và ba thừa,
tất cả không có Niết-bàn; không, lìa tất cả sự sinh.
Phật có ba mươi sự khác biệt, riêng lại có mười thứ.
Tất cả cõi nước và thế giới vật chất đều nương tâm chúng sinh.
Như phân biệt tướng của pháp, hiện ra thấy muôn thứ pháp;
pháp ấy không có muôn thứ; pháp Phật (Pháp thân Phật) và thế gian cũng vậy.
Pháp thân Phật là Phật thật, các thân khác nương đó mà hóa hiện.
Chúng sinh từ chủng tử của mình mà thấy tất cả tướng Phật.
Nương mê lầm mà chuyển tâm, sinh ra phân biệt.
Chân thật không lìa phân biệt, và không lìa tướng.
Thực thể (Pháp thân) và thọ lạc (Báo thân, thân hưởng niềm vui của pháp), Hóa thân lại làm ra các hóa thân.
Phật và chúng có ba mươi sáu, đó là thực thể của chư Phật.
Như màu xanh, màu đỏ và muối, vỏ ốc, sữa và đường phèn,
trái cây mới và các thứ hoa, như mặt trăng với các ánh sáng,
không phải một cũng không phải khác, như sóng lớn với nước;
cũng vậy, bảy thứ thức cùng hòa hợp với tâm.
Như biển lớn chuyển biến, cho nên có muôn thứ sóng;
A-lê-da cũng vậy, cái gọi là thức cũng như vậy.
Tâm, ý và ý thức phân biệt nghĩa của tướng bên ngoài.
Tám thức không có tướng khác biệt, không phải cái thấy hay cái được thấy.
Như nước và sóng của biển lớn không có tướng khác biệt,
các thức ở trong tâm chuyển biến không thể nắm bắt được.
Tâm tạo ra các nghiệp, ý là cái phân biệt,
ý thức biết các pháp, năm thức thấy một cách hư vọng.
(Đại Tuệ hỏi:) Xanh, đỏ, trắng muôn màu, thức của chúng sinh hiện thấy;
pháp tương đối giữa nước và sóng, xin Mâu-ni (bậc Thánh tịch tĩnh, tức Phật) nói cho con.
(Phật đáp:) Xanh, đỏ, trắng muôn màu, trong sóng nước không có những thứ ấy;
kẻ ngu thấy các tướng, nên nói là chuyển biến trong tâm.
Trong tâm không có thể ấy, lìa tâm không có cái thấy bên ngoài.
Nếu có cái bị chấp, thì phải có cái chấp.
(Đại Tuệ hỏi:) Thân, vật dụng nuôi sống, chỗ an trụ, được nói giống như sóng nước;
thức của chúng sinh hiện thấy, cùng giống với sóng nước;
biển lớn nổi sóng, như múa, như chuyển, hiện ra thấy được;
bản thức chuyển biến như vậy, sao lại biết là không chấp?
(Phật đáp:) Kẻ ngu không có trí tuệ, (nên nói) bản thức như sóng biển;
sóng và nước chuyển biến đối nhau, cho nên nói ví dụ.
(Đại Tuệ hỏi:) Như mặt trời mọc lên ở thế gian, chiếu đều khắp chúng sinh;
ngọn đèn Thế Tôn cũng vậy, (sao) không vì kẻ ngu mà nói pháp?
Trụ nơi pháp chân như, sao không nói điều chân thật?
(Phật đáp:) Nếu nói pháp chân thật, thì trong tâm không có pháp chân thật.
Như sóng nước trong biển, như gương và giấc mộng,
như cảnh giới của tâm mình, thấy đồng thời không có trước sau.
Không có cảnh giới của cùng một lúc, cho nên theo thứ lớp mà sinh.
Thức biết các pháp, ý lại phân biệt,
năm thức hiện thấy pháp; trong tịch tĩnh không có thứ lớp.
Như người họa sĩ ở thế gian và học trò của họa sĩ,
ta trụ nơi pháp mầu, vì người tu hành chân thật mà nói.
Lìa phân biệt và cái được phân biệt, là trí chân thật tự chứng bên trong;
ta nói cho các Phật tử, không phải nói cho kẻ ngu.
Cũng như ảo thuật muôn vẻ, thấy được mà không phải như vậy;
nói muôn thứ cũng thế; nói là như vậy mà cũng chẳng như vậy.
Vì người này mà nói pháp này, không phải vì người khác mà nói.
Như người bệnh không giống nhau, thầy thuốc cho thuốc khác nhau;
chư Phật vì chúng sinh, tùy theo tâm mà nói các pháp.
Nương chủng tử của pháp bên ngoài, phân biệt mà nói pháp hiện tiền.
Tâm chấp lấy pháp tha lực, cái bị chấp là phân biệt.
Nương nơi chủng tử của tâm, quán mà chấp lấy cảnh bên ngoài.
Hai thứ chuyển biến mê lầm, không có nhân thứ ba nào khác.
(Hỏi:) Vì mê lầm không sinh, thì nương pháp gì mà không sinh?
(Đáp:) Sáu, mười, mười tám pháp (?) (sáu căn, các xứ, mười tám giới) — cho nên chỉ nói là tâm.
Tâm mình thấy ra pháp bên ngoài; thấy được điều ấy thì lìa cái ta.
Nếu vào được tâm phân biệt, thì lìa được các tướng của pháp.
Nương nơi A-lê-da mà sinh ra các thức.
Kẻ ngu (chấp) các nhập bên trong (giác quan), tâm thấy ra các nhập bên ngoài (đối tượng giác quan),
chấp vào sao trời, vòng lông, như thấy sắc trong giấc mộng.
Hữu vi, vô vi, thường — phân biệt thì không như vậy.
Như thành Càn-thát-bà, ảo thuật, như chim thú ham nước;
không có như vậy mà thấy là có — pháp tha lực cũng như vậy.
Hình tướng các căn của ta, ta nói là ba thứ tâm:
tâm, ý và ý thức lìa tướng của tự thể;
tâm, ý và ý thức lìa tướng của thể khác;
tâm, ý và ý thức không có ngã, không có hai thể.
Thể tướng của năm pháp là cảnh giới của chư Phật.
Về tướng có ba thứ, nương một nhân huân tập;
như một màu sơn, trên vách thấy ra muôn hình.
Hai thứ tâm vô ngã (ngã không và pháp không), tướng của ý và các thức,
thể tướng của năm pháp — tính của ta không như vậy.
Xa lìa các tướng của tâm, thức lìa tướng của ý —
thể của các pháp là như vậy, là cảnh giới của ta.
Lìa thể của các pháp, là tính của các Như Lai.
Nghiệp của thân, miệng và ý, nơi ấy không làm pháp trắng (?) (việc lành có tạo tác).
Tính Như Lai thanh tịnh, lìa mọi sự tu hành.
Tự tại, các thần thông thanh tịnh, trang nghiêm bằng sức tam-muội,
muôn thứ ý sinh thân (thân do ý sinh, tùy ý hiện ra) — là tính Như Lai thanh tịnh.
Trí tự chứng bên trong lìa nhơ bẩn, lìa các tướng của nhân,
địa thứ tám và Phật địa — là tính của các Như Lai.
Địa Viễn hành (địa thứ bảy), địa Thiện tuệ (địa thứ chín), địa Pháp vân (địa thứ mười) và Phật địa,
là tính của chư Phật; các địa khác lẫn với ba thừa.
Tùy theo thân chúng sinh khác nhau, và vì tướng của kẻ ngu si,
mà nói bảy địa; cho nên Phật nói tâm địa.
Các chướng ngại của miệng, thân, tâm, trong địa thứ bảy không có.
Ở địa thứ tám có thân mầu nhiệm, như giấc mộng, như tướng dòng thác.
Ở địa thứ tám và địa thứ năm, học muôn thứ nghề nghiệp kỹ thuật.
Tất cả Phật tử đều làm vua trong ba cõi hữu.
Sinh và không sinh, không phân chia không và bất không;
thật và không thật — trong tâm không có như vậy.
Cái này thật, cái này không thật — chớ phân biệt cái này là thật.
(Những điều ấy là) nói cho Duyên giác và Thanh văn, không phải nói cho Phật tử.
Có, không có, không thật, cũng không có tướng của không.
Tên giả và pháp thật, trong tâm tất cả đều không có.
Nương thế đế thì có pháp, theo đệ nhất nghĩa thì đều không có.
Không có pháp thật mà mê lầm — đó là các pháp của thế đế.
Tất cả pháp đều không có pháp, ta nói đó là tên giả.
Lời nói và sự thọ dụng, kẻ ngu thấy là thật.
Từ pháp lời nói, (cho) đó là cảnh giới thật có.
Pháp từ lời nói sinh ra, (người trí) thấy pháp không như vậy.
Như lìa vách tường thì không có tranh, cũng như bóng lìa hình;
bản thức thanh tịnh cũng vậy, vì sóng nước mà không hiện ra.
Tâm như ảo thuật cũng vậy, ý như kẻ xảo trá.
Thức cùng với năm thứ thức, phân biệt mà thấy như màu vẽ.
Nói về chân Pháp thân, Báo thân do tập khí, những gì gom tập tạo tác và Hóa thân (?) —
(Pháp thân) là gốc của chư Phật, các thân khác là Phật ứng hóa.
Tâm mê lầm trong cái được thấy, cái được thấy thì trong tâm không có.
Thân, vật dụng nuôi sống, chỗ an trụ, chính là A-lê-da hiện ra.
Tâm, ý và ý thức, thực thể của năm pháp,
hai thứ vô ngã thanh tịnh — chư Phật Như Lai đã nói.
Không phải cảnh giới của sự hiểu biết hư vọng, hàng Thanh văn cũng vậy;
đó là cảnh giới tự chứng bên trong, chư Phật Như Lai đã nói.
Dài và ngắn… đối đãi nhau, cái này cái kia nương nhau mà sinh.
Có thành ra không, không thành ra có.
Và (dù) phân tích đến vi trần, thể của sắc không thể phân biệt được.
Nói rằng chỉ là tâm, thì tà kiến không thể làm cho thanh tịnh.
Trong đây phân biệt cái không, cái bất không cũng như vậy.
Có và không chỉ là phân biệt, có thể nói thì không như vậy.
Các công đức (các phẩm tính căn bản của vật theo thuyết phái Số luận) hợp với vi trần, kẻ ngu phân biệt là sắc;
từng hạt vi trần không có, cho nên không có nghĩa ấy.
Tâm mình thấy ra hình tướng, chúng sinh thấy là bên ngoài có;
bên ngoài không có pháp nào thấy được, cho nên không có nghĩa ấy.
Tâm như vòng lông, như ảo thuật, như giấc mộng, như thành Càn-thát-bà,
như vòng lửa, như chim thú ham nước — thật không có mà người ta thấy.
Thường, vô thường và một, hai và không hai,
bị lỗi lầm từ vô thủy trói buộc, kẻ ngu mê lầm phân biệt.
Ta không nói ba thừa, chỉ nói một thừa;
để thu nhận chúng sinh, cho nên nói một thừa.
Giải thoát có ba thứ, cũng nói pháp vô ngã;
trí bình đẳng, phiền não, đều nương giải thoát mà phân biệt.
Cũng như khúc gỗ trong nước, bị sóng cuốn trôi,
hàng Thanh văn ngu si cũng vậy, bị các tướng cuốn trôi dạt.
Họ không có chỗ rốt ráo, cũng không trở lại sinh ra.
Được tam-muội tịch diệt, vô lượng kiếp không tỉnh dậy.
Đó là định của Thanh văn, không phải của các Bồ-tát của ta.
Lìa các tùy phiền não (những phiền não phụ đi theo phiền não gốc), (nhưng vẫn) bị tập khí phiền não trói buộc,
say trong cảnh vui của tam-muội, trụ nơi cõi vô lậu (không còn rỉ chảy phiền não) ấy.
Như người say ở thế gian, rượu tan rồi mới tỉnh dậy,
người ấy sau đó mới được thể pháp thân Phật của ta.
Như voi (?) chìm trong bùn sâu, thân lắc lư qua đông qua tây,
cũng vậy, hàng Thanh văn say tam-muội mà chìm đắm như thế.
Kinh Nhập Lăng-già, quyển thứ chín.
Kinh Nhập Lăng-già, quyển thứ mười.
Đời Nguyên Ngụy, Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba tạng: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Bồ-đề Lưu-chi dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video