Quyển Lợi (sách chia làm bốn quyển Nguyên, Hanh, Lợi, Trinh; đây là quyển thứ ba)
Khẩu quyết (bí quyết truyền miệng) tiết thứ tư của sách "Tính mệnh song tu vạn thần khuê chỉ" (tính mệnh song tu: tu cùng lúc cả "tính" là phần tâm tính, tinh thần, và "mệnh" là phần thân thể, sinh lực)
Trời và người cùng phát động, hái thuốc đưa vào bình (thuốc: nguyên liệu để kết thành "đan" trong thân; bình: chỉ lò đỉnh trong thân người)
(Hình: Hái thuốc đưa vào bình)
(Kèm hai quyết: đóng mạch Nhâm mở mạch Đốc, và gom lửa chở kim)
Nghe thầy dạy rằng: Con người nhận khí trung hòa của trời đất mà sinh ra, vốn có sẵn chân chủng (hạt giống thật, tức mầm sinh mệnh nguyên sơ trong thân). Nó có thể sinh sôi mãi không cùng, có thể không sinh không diệt. Nhưng người ta không biết giữ gìn, ngày ngày hao tổn, cuối cùng đến chỗ chết. Có người biết giữ gìn, lại không biết phép dùng lửa để luyện (lửa: trong nội đan chỉ sự vận dụng thần ý và hơi thở để tôi luyện tinh khí), nên rốt cuộc không bền chắc, dễ bị tạo hóa cướp mất. Nếu giữ được trọn vẹn không hao hụt, lại biết dùng lửa tôi luyện cho đến khi ngưng kết thành đan (khối linh dược kết tụ trong thân theo phép nội đan), rắn như vàng, sáng như ngọc, thì có thể sống lâu, có thể không bị biến hóa mà chết đi.
Muốn luyện đan này, tuy lấy dược vật làm chủ (dược vật: "thuốc" trong nội đan, tức tinh, khí, thần sinh ra trong thân, dùng làm nguyên liệu kết đan), nhưng muốn hái dược vật thì phải dụng công ở gốc rễ. Gốc rễ là gì? Chính là thái cực trong thân ta (thái cực: trạng thái hòa làm một ban đầu, khi âm và dương chưa tách ra).
Trời đất lấy cảnh hỗn hỗn độn độn (mịt mù lẫn lộn chưa phân) làm thái cực; thân ta lấy cảnh yểu yểu minh minh (thăm thẳm mờ mịt, khi tâm lặng sâu đến chỗ không thấy không nghe) làm thái cực. Trời đất nhờ âm dương ở chỗ này giao hợp mà sinh ra muôn vật; thân ta nhờ âm dương ở chỗ này giao hợp mà sinh ra đại dược (thuốc lớn, tức chân khí nguyên sơ kết lại làm gốc thành đan). Đại dược sinh ra trong thân không khác gì trời đất sinh ra muôn vật, tóm lại chỉ là hai khí âm và dương. Hai bên, một bên ban ra, một bên hóa thành, mà huyền hoàng (màu đen của trời và màu vàng của đất, tức trời và đất) giao nhau; một bên trao, một bên nhận, mà trên dưới nối liền, hòa lẫn làm một. Vì vậy gọi là hỗn độn. Hỗn độn là cái vỏ bọc mờ mịt của trời đất, cũng là bào thai của đại dược.
Kinh Nam Hoa (tức sách Trang Tử) nói: Tinh túy của đạo tột cùng thì thăm thẳm mờ mịt.
Kinh Đạo Đức (sách của Lão Tử) nói: Thăm thẳm thay, mờ mịt thay, trong đó có tinh.
Cái tinh ấy rất thật. Chỉ có chân tinh này chính là hạt giống thật trong thân ta. Vì nó ở trong hỗn độn nên gọi là thái cực; vì nó là khởi đầu của mọi tạo hóa trong một thân nên gọi là tiên thiên (cái có trước khi thành hình, phần nguyên sơ bẩm sinh); vì trong nó âm dương chưa phân nên gọi là nhất khí (một khí duy nhất); lại gọi là hoàng nha (mầm vàng); lại gọi là huyền châu (viên ngọc huyền diệu); lại gọi là chân diên (chì thật — nội đan mượn chì để ví cho khí dương nguyên sơ trong thân); lại gọi là dương tinh (tinh chất thuộc dương).
Tinh này nếu ngưng kết ở khoảng trời đất thì hoặc thành vàng, hoặc thành đá, trải nghìn trăm năm không mục nát. Người nào biết quay về thân mình mà tìm, khiến dương tinh của chính mình ngưng kết thành báu vật, thì sẽ cùng trời đất trường tồn vô cùng, vàng đá sao đáng đem so (?).
Nhưng dương tinh này không dễ có được. Bởi thân người suốt từ trên xuống dưới, phàm thứ gì có hình đều là vật âm tà, cặn bã, vẩn đục. Cho nên Vân Phòng chân nhân (tức Chung Ly Quyền, vị tiên đời Hán; chân nhân: danh xưng người tu đạo đã đắc đạo) nói: Tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành thân xác) cả một thân đều thuộc âm, chẳng biết vật gì là dương tinh.
Duyên Đốc Tử nói: Một điểm dương tinh giấu kín trong "núi hình" (tức thân thể), không ở tim hay thận, mà ở huyền quan nhất khiếu (cửa ải huyền diệu, một lỗ khiếu bí ẩn không có vị trí cố định trên thân xác, là nơi tinh, khí, thần giao hội).
Triệu Trung Nhất nói: Một thân trong ngoài thảy đều là âm, đừng tìm dương tinh ở bên trong thân xác.
Khâu Trường Xuân (tức Khâu Xứ Cơ, đạo sĩ phái Toàn Chân đời Nguyên) nói: Dương tinh tuy là được ở trong "phòng" (?), nhưng không phải là thuật ngự nữ (thuật giao hợp với phụ nữ để lấy khí). Bên trong nó không phải là thân xác do cha mẹ sinh ra, bên ngoài nó không phải là báu vật do núi rừng sản sinh. Hễ bám vào hình thể mà mò mẫm thì đều sai; nhưng cũng không thể rời hình thể mà tìm ra bên ngoài.
Những lời như thế khác gì mò trăng đáy nước, vin hoa trong gương. Dẫu trí tuệ hơn cả Nhan Hồi, Mẫn Tử Khiên (hai học trò giỏi đức hạnh của Khổng Tử), thật cũng khó mà đoán gượng được. Vì thế các tổ sư ít khi nói đến, người đời ít ai biết. Không chỉ ngày nay như vậy, người xưa cũng có những lời khó hiểu.
Như Ngọc Đỉnh chân nhân nói: Ngũ hành (năm hành kim, mộc, thủy, hỏa, thổ), tứ tượng (bốn hình tượng: thiếu dương, thái dương, thiếu âm, thái âm), khảm và ly (hai quẻ trong Kinh Dịch: Khảm tượng nước, ứng với thận; Ly tượng lửa, ứng với tim), thơ đã bàn rõ ràng nói với người. Nhưng chỗ ra tay làm công phu khi thuốc sinh, mấy ai hiểu được, mấy ai biết được?
Tử Dương chân nhân (tức Trương Bá Đoan, đạo sĩ đời Tống, tác giả "Ngộ chân thiên") nói: Việc này trên đời hiếm có, há người tầm thường biết được?
Hạnh Lâm chân nhân (tức Thạch Thái, học trò Trương Bá Đoan) nói: Chỗ thần và khí trở về gốc, lúc thân và tâm trở lại với mệnh ban đầu — cái lỗ khiếu thật ấy, chắc ít người biết.
Bá Dương chân nhân (tức Ngụy Bá Dương, đời Hán, tác giả "Tham đồng khế") nói: Cái "Một", vì bị che lấp nên người đời không ai biết. Cái "Một" là vật gì? Chính là cái "trung" lúc mừng giận chưa phát ra, cái "một" không có cái thứ hai, tức là tiên thiên nhất khí (khí nguyên sơ duy nhất có trước khi thành hình) đã nói ở trước.
Thiên "Thúy hư" (sách của Trần Nam, đạo sĩ đời Tống) nói: Đại dược phải nhờ vào thần, khí, tinh; hái về một chỗ thì giao kết mà thành. Đan đầu (đầu mối, gốc rễ để kết đan) chỉ là khí tiên thiên, luyện thành hoàng nha thì nở ra hoa ngọc.
Thiên "Phục mệnh" nói: Hái cái khí lúc lưỡng nghi (hai nghi: trời và đất, âm và dương) chưa phân, đoạt cái tinh lúc long hổ (rồng và hổ — ví cho hai khí âm dương trong thân) vừa giao nhau. Thoắt đưa vào hoàng phòng (buồng vàng, chỉ vùng trung tâm trong thân), nung luyện thành báu vật tột bậc.
Thiên "Sùng chính" nói: Dưới vực lạnh sâu muôn trượng có con rồng đen đang ngủ, dưới cằm giấu viên ngọc đỏ sáng rực. Phải cẩn mật, không làm nó kinh động mới hái được; lại phải theo đúng ngày giờ mà thi thố công phu thần diệu.
Bởi vì "hái" là lấy cái không hái mà hái, "lấy" là lấy cái không lấy mà lấy; nó ở trong cảnh tĩnh lặng định yên, chứ không phải nhờ động tác mà làm được. Xưa Hoàng Đế đánh rơi viên huyền châu, sai Trí (người có trí tuệ) đi tìm, sai Ly Châu (người mắt cực tinh) đi tìm, sai Khiết Cấu (người biện luận giỏi) đi tìm, đều không tìm được; bèn sai Võng Tượng (kẻ không có hình tượng), Võng Tượng tìm được. Võng Tượng nghĩa là quên mất hình hài. Phải quên hình hài, không còn hình tượng, rồi sau mới có được tiên thiên nhất khí.
Bài "Tiên thiên ngâm" trong tập "Kích nhưỡng" (?) (tập thơ của Thiệu Ung) nói: Một khối tiên thiên gọi là thái hư (cõi trống không rộng lớn); lúc lòng không có việc gì mới thấy được vị ngon thật.
Lại nói: Nếu hỏi tiên thiên thì chẳng có một chữ nào; hậu thiên (phần sinh ra sau khi đã có hình thể) mới cần bỏ công phu.
Thế nào là tiên thiên? Là lúc lặng yên không động, thăm thẳm mờ mịt, khi thái cực chưa phân. Thế nào là hậu thiên? Là lúc có cảm liền thông, hoảng hoảng hốt hốt (mập mờ thấp thoáng, như có như không), khi thái cực đã phân.
"Hỗn nguyên bảo chương" nói: Lặng yên không động, có cảm thì thông, nhìn thấu công phu tạo hóa của âm dương. Tin vậy thay! Lặng yên không động thì tâm thông với trời, mà tạo hóa có thể đoạt được.
Thiên "Thúy hư" nói: Đừng hướng vào thận mà tìm tạo hóa, cũng đừng nhọc công vào trong tâm mà kiếm tiên thiên.
Đương lúc mừng giận chưa phát, ở chỗ mắt thấy tai nghe không với tới, sông biển lặng im, núi non giấu khói, mặt trời mặt trăng dừng bóng, tuyền cơ (bộ phận xoay của dụng cụ đo trời, chỉ sự vận chuyển của các vì sao — ở đây ví sự vận hành trong thân) ngừng xoay, tám mạch (bát mạch kỳ kinh: tám đường mạch đặc biệt trong thân theo đông y và đạo gia) trở về nguồn, hơi thở đều lặng mất. Khi đã vào sâu trong cõi thăm thẳm mờ mịt, thì không còn biết trời là nắp đậy, đất là cỗ xe chở, cũng không biết đời có người, mình có thân. Chốc lát, ba cung (ba đan điền ở đầu, ngực, bụng dưới) khí đầy, then máy động khẽ ngân (?), liền như một nhát kiếm bổ mở hỗn độn, hai tay xé toạc hồng mông (khối khí mịt mùng thuở sơ khai), đó gọi là từ không sinh ra có.
Thơ Ninh Huyền Tử nói: Chẳng ở chốn bụi trần lao nhọc, chẳng ở trong núi; phải tìm đến tận đầu mút cõi thăm thẳm. Thế nào là đầu mút cõi thăm thẳm? Là lúc trống rỗng đến tột cùng, tĩnh lặng đến chắc đặc. Trong tâm không có vật gì là trống rỗng; ý nghĩ không khởi lên là tĩnh lặng. Đẩy sự trống rỗng đến tột cùng, giữ sự tĩnh lặng đến chắc đặc, thì âm dương tự nhiên giao hợp. Âm dương vừa giao thì dương tinh sinh ra.
Cho nên Trần Đồ Nam (tức Trần Đoàn, đạo sĩ thời Ngũ Đại – đầu Tống) nói: Giữ được dương tinh thì thần tiên có sẵn. Bởi vì dương khí (?) ngày ngày phát sinh, nhưng người đời không biết thu gom, đến nỗi sai lạc tản ra thành khí khắp thân. Bậc chí nhân (người đạt đạo tột bậc) dùng phép thu nhiếp, gom lại kết thành một viên ngọc nhỏ bằng hạt kê. Nhà Phật gọi là bồ đề (sự giác ngộ), nhà tiên gọi là chân chủng. Người tu tính nếu không nhận ra hạt bồ đề này thì chính là hạng mà kinh "Viên giác" gọi là "ngoại đạo theo chủng tính" (người tu lạc ra ngoài chính đạo); người tu mệnh nếu không nhận ra hạt giống thật này thì chính là hạng mà kinh "Ngọc hoa" gọi là "ngồi trơ, cửa ngách" (ngồi khô cứng vô ích, đi theo lối tà lệch).
Trương Tử Dương nói: Tu đại đạo có dễ có khó; biết được thì do ta, mà cũng do trời. Người nếu không biết lúc thuốc sinh, không biết cách hái lấy, không biết cách nấu luyện, thì chỉ thấy khó mà không thấy dễ. Nếu thật biết thời điểm thuốc sinh, khẩu quyết hái lấy, công phu nấu luyện, thì chỉ thấy dễ mà không thấy khó. Hai điều đó là do người ấy gặp được thầy hay không mà thôi. Cho nên nói: Trăng tròn là nhờ ở khẩu quyết, chỗ huyền diệu của giờ Tý là ở chỗ truyền từ tâm sang tâm (giờ Tý: khoảng 23 giờ đến 1 giờ đêm; trong nội đan chỉ thời điểm dương khí vừa sinh). Nhưng giờ Tý lại có hai cách hiểu: có hoạt tý thời (giờ Tý sống — lúc dương khí trong thân tự động phát sinh, bất kể giờ nào trong ngày) và có chính tý thời (giờ Tý thật theo đồng hồ, tức nửa đêm).
Xưa nghe thầy Doãn nói: Muốn cầu đại dược làm gốc cho đan, phải nhận ra hoạt tý thời trong thân.
Lại có bài kệ rằng:
Nhờ đọc "Kim đan tự" mới biết khiếu huyền tẫn (cửa sinh hóa huyền diệu, nơi âm dương giao hợp mà sinh ra đan). Nhờ đọc "Nhập dược kính" mới biết chỗ ý đi tới.
Đại đạo có âm dương, âm dương theo động tĩnh. Tĩnh thì vào cõi thăm thẳm, động thì mập mờ đáp ứng.
Chân thổ (đất thật — ví cho chân ý, tức ý niệm chân thật làm trung gian điều hòa âm dương) chia làm mậu và kỷ (hai thiên can thuộc hành Thổ: Mậu là thổ dương, Kỷ là thổ âm); mậu và kỷ không đến cùng lúc. Kỷ đến thì cứ để tự nhiên, Mậu đến thì phải có hành động.
Nấu luyện chì trong Khảm, phối hợp thủy ngân trong Ly. Chì và thủy ngân kết thành đan sa (cát đỏ, ví viên đan), thân tâm mới nhập định (vào trạng thái tĩnh lặng sâu).
Nói động tĩnh, nói thăm thẳm, nói chân thổ, đều là để làm sáng tỏ khẩu quyết về hoạt tý thời vậy.
Thế nào là động tĩnh? Lặng yên không động, quay về gốc trở lại tĩnh, đó là lúc ứng quẻ Khôn (quẻ toàn hào âm, ví lúc âm tĩnh đến cực), ta thì tĩnh để đợi. Tĩnh đến cực thì động, dương khí ngầm nhú lên, đó là lúc ứng quẻ Phục (một hào dương mới sinh dưới năm hào âm, ví dương vừa trở lại), ta thì động để đáp ứng. Lúc đáng động mà lẫn vào tĩnh, lúc đáng tĩnh mà xen vào động, hoặc nóng vội thúc ép từ trước, hoặc quên lãng bỏ lỡ về sau, thì đều không phải lẽ thường của động tĩnh.
Bậc chí nhân thời xưa, khi động thì như trời vận hành, khi tĩnh thì như vực sâu lặng im; đáng động thì động, đáng tĩnh thì tĩnh, tự có phép thường. Người học ngày nay không biết động tĩnh trong phép luyện đan có lẽ thường, nên hoặc chỉ chuyên động, hoặc chỉ chuyên tĩnh. Cái họ gọi là động là cái động của hành khí (dùng ý dẫn khí đi trong thân); cái họ gọi là tĩnh là cái tĩnh của thiền định (ngồi lặng dứt ý nghĩ theo lối nhà Phật). Cả hai đều sai.
Thiên "Chỉ huyền" chẳng đã nói sao: Khí huyết mọi người vốn thông chảy, vinh vệ (vinh: khí nuôi dưỡng chạy trong mạch; vệ: khí bảo vệ chạy ngoài mạch) âm dương mỗi trăm khắc (một ngày đêm chia làm trăm khắc) đi hết một vòng; há phải đóng cửa học hành khí, làm thế chính như trên đầu lại đặt thêm đầu. Vậy đâu từng lấy hành khí làm động?
Thiên "Thúy hư" chẳng đã nói sao: Chỉ có càn khôn (trời đất; trong thân chỉ hai cực dương và âm) ấy là vận dụng thật, chẳng cần ngồi trơ trơ uổng công im lặng; không tâm không niệm thì đầu óc đã mê mờ, sao ngưng tụ được thành thai tiên (bào thai tiên, tức đan đã thành hình)? Vậy há lấy thiền định làm tĩnh?
Người ta động đến cực thì tĩnh, tự nhiên vào cõi thăm thẳm. Thăm thẳm giống như lúc ngủ, tuy vào cảnh giới không trời, không đất, không ta, không người, nhưng không dính vào mộng. Nếu dính vào mộng thì có đủ mọi tình trạng mừng giận, kinh sợ, phiền não, buồn vui, yêu muốn, không khác gì ban ngày, và hoàn toàn không giống cảnh không trời, không đất, không người, không ta lúc thăm thẳm. Cảnh thăm thẳm mờ mịt này chỉ có khi ban ngày động đến cực mà muốn tĩnh; còn nếu ban đêm ngủ say thì ắt sinh mộng, làm sao có được? Ban ngày thường có những lúc thăm thẳm, nhưng người ta phần nhiều lấy những ý nghĩ lo toan bề bộn làm hại nó, nên người tìm được lúc vào cõi thăm thẳm cũng hiếm thay.
"Nhập dược kính" của Thôi công nói: Trong một ngày, mười hai giờ, chỗ nào ý đến đều có thể làm được. Trong một ngày, ý đến không chỉ một lần, thuốc đến cũng không chỉ một lần. Đó là điều Trương Bình Thúc (tức Trương Bá Đoan) gọi là "một hạt lại một hạt, từ nhỏ nhặt đến rõ rệt".
Đại để, dược vật phải dùng chân ý (ý niệm chân thật, không gượng ép) mà tìm, cho nên nói: Hãy chú ý mà tìm chân diên. Lại nói: Thường hướng về hoa trì (ao hoa — chỉ trong miệng, nơi sinh nước bọt) chú ý mà tìm. Bởi chân ý trong thân người chính là chân thổ. Chân thổ sinh ra có lúc, không do va chạm bên ngoài, mà tự nhiên phát sinh; dẫu ở chợ búa, trên lưng ngựa (?), mọi chốn ồn ào cũng không ngăn được, cho nên gọi là chân thổ. Chân thổ có hai, tức là mậu và kỷ. Thổ đã có hai thì ý ắt cũng có hai. Hai ấy là một dương một âm. Gọi là "chân" vì không có mảy may gượng ép giả dối; nếu có mảy may gượng ép giả dối, tức là dùng tâm đo lường mưu tính, thì thuộc về giả, không phải chân ý.
Có chân ý này thì chân diên mới sinh. Vì sao có chân ý thì chân diên mới sinh? Bởi động đến cực thì tĩnh, chân ý vừa đến thì vào cõi thăm thẳm; ý này thuộc âm, gọi là kỷ thổ. Âm dương giao hợp, đúng lúc một hào dương vừa động, tự thấy hoa tâm nở ra, hơi ấm dâng tràn hòa khắp; âm dương vừa giao thì chân tinh tự sinh. Chân tinh chính là chân diên, cũng là cái gọi là "chì xứ nước, chỉ một vị" vậy.
Âm dương giao hợp, sắp phân mà chưa phân, mập mờ thấp thoáng, ấy là tĩnh đến cực mà động; ý này thuộc dương, gọi là mậu thổ. Lúc này chân diên hé lộ, mầm thuốc còn non mới, là lúc có vật có tượng, giống như chút lương tâm le lói lúc rạng sáng (theo lời Mạnh Tử). Phải gạt động then cửa, vội vàng dụng công hái lấy, thì chân tinh sinh ra trong cõi thăm thẳm mới không bị thất thoát.
Cái gọi là công phu hái lấy, tức là "Hình giải quyết" của tổ sư Đạt Ma và "Sơ thừa quyết" của tổ Hải Thiềm (tức Lưu Hải Thiềm, đạo sĩ thời Ngũ Đại). Hai quyết đại lược giống nhau, không ngoài bốn chữ: hút, liếm, thu, đóng. Tổ sư Thuần Dương (tức Lã Động Tân, một trong Bát Tiên) nói: Thăm thẳm mờ mịt sinh ra mập mờ, mập mờ thấp thoáng kết thành khối. Chính là quyết này. Tuy đó là phép hữu vi (có hành động, có làm), nhưng nếu không có chân thổ thì khi thuốc sinh lấy gì mà thi công? Việc hái chì vốn là nhờ chân thổ sinh ra (?), cho nên nói: chân thổ bắt chân diên. Chì bay lên phối hợp với thủy ngân, thủy ngân được chì thì tự không bay mất, cho nên nói: chân diên chế ngự chân hống (thủy ngân thật — ví cho thần, cái tâm hay tán loạn). Chì và thủy ngân đã quy về chân thổ thì thân tâm tự nhiên lặng yên không động, mà kim đan đại dược (viên đan quý như vàng, thuốc lớn) kết thành.
Vì vậy trong một giờ tự có cái cơ "một dương trở lại". Cơ ấy không ở ngày đông chí, không ở ngày mồng một, cũng không ở giờ Tý; nếu không phải người thấu suốt âm dương của trời đất mà hiểu tạo hóa trong thân thì không thể biết — hoạt tý thời bí mật đến thế. Đã nói trong một ngày mười hai giờ, chỗ nào âm dương giao nhau đều làm được, thế mà các tiên xưa nhất định dùng lúc nửa đêm giờ Tý khi dương vừa động, là vì sao? Vì lúc ấy mặt trời đang ở chính phương bắc, mà khí trong thân người đến cửa ải vĩ lư (vùng xương cụt, cửa ải dưới cùng trên đường mạch Đốc), cùng ứng hợp với trời đất, nên mới có thể trộm được cơ của trời đất, đoạt được chỗ diệu của âm dương, luyện hồn phách làm một, hợp tính mệnh mà cùng tu. Chỉ có lúc này là khoảng giữa Khôn và Phục: trời đất mở ra vào lúc này, mặt trời mặt trăng hợp lại vào lúc này, cây cỏ nảy mầm vào lúc này, âm dương trong thân người giao hội vào lúc này. Thần tiên hái thuốc vào lúc này thì trong thật ngoài ứng, khớp nhau như hai mảnh thẻ tín, đó là cơ trời và người cùng phát động, huyền diệu tột bậc, huyền diệu tột bậc vậy.
Trần Nê Hoàn (tức Trần Nam) nói: Mỗi khi trời đất giao hợp, hãy trộm lấy cơ tạo hóa của âm dương.
Kinh "Âm phù" nói: Ăn đúng thời thì trăm xương được yên ổn; trộm đúng cơ thì muôn sự biến hóa được yên. Thế nào gọi là cơ? (Thơ Thiệu Ung:) Lẽ của thiên căn (gốc trời — lúc dương khí vừa nảy) cực kỳ vi tế, là chỗ năm cũ vừa hết, lúc năm mới bắt đầu; lúc ấy dễ lĩnh hội, nhưng khoảng giữa thì khó đặt lời. Người biết được ý này thì việc gì mà không biết? Lúc này chính là chỗ diệu của chân cơ tạo hóa. Nói hết chỗ diệu của chân cơ là Chu Dịch; nói hết chỗ diệu của Chu Dịch là quẻ Phục; nói hết chỗ diệu của quẻ Phục là hào đầu. Cho nên nói: Ở quẻ Phục, há chẳng thấy được tâm của trời đất sao?
Bởi lúc này trời đất một dương trở lại, mà trời đất trong thân ta cũng vậy; bên trong hái lấy dương của thân ta, bên ngoài trộm lấy dương của trời đất, thì dương của trời đất há chẳng về hết trong thân ta mà làm dược vật cho ta sao? Thế nhưng trời đất dẫu lớn, tạo hóa dẫu diệu, cũng không vượt ra ngoài cái cơ phát động này; bên này cảm thì bên kia ứng, ấy là lẽ tự nhiên.
Người nếu biết cái cơ trời và người cùng phát động này, bèn vào lúc nửa đêm ngồi tĩnh tọa, ngưng thần tụ khí, thu ánh nhìn quay vào trong, lắng nghe vào trong, lấp kín cửa miệng và các giác quan, đắp vững gốc rễ thiêng (chỉ tinh khí ở hạ thân), một niệm không sinh, muôn mối duyên lập tức dứt. Mịt mù hỗn hợp như thái cực chưa phân; sâu lắng mờ mờ như lưỡng nghi chưa hiện. Lặng trong thay! Riêng một mình còn đó như vực trong in bóng trăng, lặng yên không động; như nước đứng không gợn sóng, trong chẳng thấy có một thân, ngoài chẳng biết có vũ trụ. Lúc cuối giờ Hợi đầu giờ Tý, dương khí của trời đất đến thì vội hái lấy, chưa đến thì để lòng trống mà đợi, không dám làm trước.
Bài "Viễn du" của Khuất Nguyên (nhà thơ nước Sở thời Chiến Quốc) nói:
Đạo có thể nhận chừ, không thể truyền.
Nhỏ thì không có bên trong chừ, lớn thì không có bờ bến. Đừng làm rối loạn hồn chừ, nó sẽ tự nhiên mà thành.
Một khí rất thần diệu chừ, còn giữ lúc nửa đêm. Để lòng trống mà đợi chừ, đừng làm trước nó.
Bài "Tam dược ca" của Hứa Tinh Dương (tức Hứa Tốn, đạo sĩ đời Tấn) nói: Giữ tâm, dứt lo nghĩ, đợi tinh ngưng kết.
Thiên "Chỉ huyền" nói: Lấp miệng buông rèm (khép hờ mắt), lặng lẽ nhìn vào trong. Đều là nói cất giấu đồ nghề mà đợi thời vậy. Ôi! Giờ khắc nếu đã đến thì không cần nhọc tâm, bên trong tự giao hợp, tự ngưng kết. Tám cửa (?) phải đợi theo đúng thời, một vầng xe mặt trời tự bay lên. Há có thể làm trước được sao!
Kim đan đại dược thai nghén ở tiên thiên, sinh ra ở hậu thiên; chỗ diệu của nó là ở khoảng thái cực sắp phân mà chưa phân, tĩnh đã đến cực mà chưa đến động, dương sắp trở lại mà chưa rời âm. Lúc ấy, mờ mờ thay như sương núi phủ núi; mông lung thay như hơi mù trùm nước; lất phất thay như tuyết mùa đông dần đọng dần tụ; lắng chìm thay như nước đục dần lắng dần trong. Chốc lát, ngứa ran ở các lỗ chân lông, tay chân mềm như bông, tâm thấy mập mờ, mà dương vật bỗng cương lên. Lúc ấy dương khí thông lên trời, tin báo đến thì chuông quỳnh gõ một tiếng, động ngọc mở hai cánh; thời đến thì khí hóa, thuốc sinh thì thần biết; "sấm dưới đất chấn động (ví quẻ Phục, dương vừa sinh), cửa Tốn mở ra, rồng từ đầm phía đông nhảy vọt tới". Lúc ấy huyền quan lộ ra, chính là lúc vàng ròng ra khỏi quặng.
Thiệu Khang Tiết (tức Thiệu Ung, nhà lý học đời Tống) nói: Trong mập mờ, âm dương vừa biến hóa; khí trời đất quyện hòa, xoay vần ba lượt. Cảnh đẹp chút ít ở khoảng giữa ấy, làm sao đem công phu mà nói thành lời được.
Bạch Ngọc Thiềm (đạo sĩ đời Tống) nói: Nhân nhìn chuôi sao Bắc Đẩu xoay quanh trời, chợt ngộ ra bí quyết thần tiên. Một điểm chân dương sinh ở vị trí Khảm, bù vào chỗ thiếu của cung Ly. Từ xưa thần tiên, Ly Khảm này ngày ngày không ngừng nghỉ. Năm nay đông chí, hoa mai vẫn đọng tuyết như cũ.
Bậc thánh xưa ngày này đóng cửa ải, không cho qua lại, đều là vì muôn loài mà đặt ra. Muôn vật đều chứa ý sinh sôi, đúng vào đầu giờ Tý cuối giờ Hợi, tạo hóa không tiếng động, trong nước nổi lửa, chỗ diệu ở huyệt Hư Nguy (Hư, Nguy là hai chòm sao phương bắc; trong thân chỉ huyệt ở đáy thân, tức vùng hội âm). Nay đã nhìn thấu, quạ vàng (mặt trời) bay vào hang cóc (mặt trăng). Cái gọi là huyệt Hư Nguy chính là địa hộ cấm môn (cửa đất, cửa cấm — chỉ cửa ải dưới đáy thân). Huyệt ấy ở khoảng giữa hai mạch Nhâm và Đốc (mạch Nhâm chạy dọc giữa mặt trước thân, mạch Đốc chạy dọc giữa sống lưng), trên thông lên thiên cốc (hang trời, chỗ trong đỉnh đầu), dưới thông xuống dũng tuyền (huyệt ở lòng bàn chân). Cho nên thánh xưa có lời: Cửa trời nên mở, cửa đất mãi đóng. Bởi vì tinh khí tụ hay tán thường ở chỗ này, nước lửa khởi đầu cũng ở chỗ này, âm dương biến hóa cũng ở chỗ này, có và không ra vào cũng ở chỗ này, mẹ con chia thai cũng ở chỗ này.
Thiên "Thúy hư" nói: Có một con đường mẹ con chia thai, diệu ở các sao Vĩ, Cơ, Đẩu, Ngưu, Nữ (tên các chòm sao, ví vị trí cuối xương sống). Huyệt này liên quan lớn nhất, là bờ ranh sống chết của con người, cho nên nhà tiên gọi là hang sống chết.
"Tham đồng khế" nói "đắp vững gốc rễ thiêng" là chỉ chỗ này, "gò giữ cửa cấm" là chỉ chỗ này.
Kinh "Hoàng đình" nói "lấp kín mệnh môn (cửa mệnh) để giữ ngọc đô" là chỉ chỗ này, "đóng đường tinh thì có thể sống lâu" là chỉ chỗ này.
Bởi lúc chân dương mới sinh, hình như lửa dữ, dạng như gió nóng, chém cửa ải, mở đường mà ra, tất phải đi qua huyệt này. Vì đã đóng kín chặt, đánh không mở được, nên đành quay về vĩ lư, liền bốc cháy vào thiên cù (đường trời, tức đường mạch Đốc dọc sống lưng), lao thẳng lên trên, một mạch xông qua ba cửa ải (ba quan trên mạch Đốc: vĩ lư ở xương cụt, giáp tích ở giữa lưng, ngọc chẩm ở sau gáy), thấu thẳng lên đỉnh đầu, được phối hợp với chân hống, kết thành đan sa. Chẳng phải công của việc gò giữ cửa cấm thì là của ai?
Khẩu quyết trong "Thuần Dương văn tập" của tổ Lã:
Trong không sinh ra có là tượng của hoàn đan (đan "trở về", tức đan luyện thành nhờ tinh khí quay về gốc); trong âm sinh ra dương là nền móng của đại đạo.
Khẩu quyết trong bài "Hỏa hầu ca" của Lý Thanh Am (tức Lý Đạo Thuần, đạo sĩ đời Nguyên) (hỏa hầu: "độ lửa", tức cách điều tiết nhanh chậm, mạnh nhẹ của ý niệm và hơi thở khi luyện đan):
Đến tột cùng trong lặng trống không, giữ tĩnh cho chắc; trong tĩnh có một động, dương trở lại.
Khẩu quyết trong bài "Phá mê chính đạo ca" của Chung Ly Quyền:
Một điểm hạt giống thật thuở ban đầu, vào được đan điền (vùng bụng dưới rốn, nơi kết đan) thì muôn thuở là mùa xuân.
Khẩu quyết trong bài "Phương pháp quy nhất ca" của Bạch Ngọc Thiềm:
Một dương vừa động thì đại đan thành; công phu chốc lát mà tạo hóa linh nghiệm.
Khẩu quyết trong bài "Luyện hư ca" của Oánh Thiềm Tử:
Trống rỗng đến cực, chỉ trống rỗng, nguyên khí ngưng kết; tĩnh rồi lại tĩnh, dương trở lại.
Khẩu quyết trong thiên "Hoàn kim" của Lưu Hải Thiềm:
Xa vời mù mịt chỉ như vớt trăng trong nước; rõ ràng thì chỉ hái hoa trong gương.
Khẩu quyết trong "Thạch hàm thiên ký" của Hứa Tinh Dương:
Tinh của hai khí trong mập mờ thăm thẳm, có thể sinh muôn tượng, hợp với càn khôn.
Khẩu quyết trong "Ngộ chân thiên" của Trương Tử Dương:
Trong mập mờ tìm cái có hình tượng; trong thăm thẳm kiếm chân tinh.
Khẩu quyết trong thiên "Kiến tính" của Hoàn Dương Tử:
Tinh mặt trời nếu hợp với hoa mặt trăng, tự có chân diên ra đời.
Khẩu quyết trong "Ngộ chân thiên" của Trương Dụng Thành (tức Trương Bá Đoan):
Nếu hỏi chì ấy là vật gì, thì là ánh trăng suốt ngày soi xuống Tây Xuyên.
Khẩu quyết trong "Chư chân huyền áo quảng tập":
Chân diên không sinh trong năm loại kim khí, mà sinh trong cõi thăm thẳm, có trước cả trời đất.
Khẩu quyết trong bài "Nguyên đạo ca" của Lý Đạo Thuần:
Một điểm thật ở giữa nước Khảm, phải gấp lấy đem tụ vào giữa Ly.
Khẩu quyết trong "Trung hòa tập" của Lý Thanh Am:
Ba vật hòa quyện, ba tính hợp làm một; một dương trở lại thì một âm tiêu đi.
Khẩu quyết trong "Bạch Long động" của Lưu Phụng Chân:
Chút ấy phải hỏi ở chỗ thiên căn; khoảng giữa giờ Hợi và giờ Tý là được thật nhất.
Khẩu quyết trong bài "Thái dược ca" (Bài ca hái thuốc) của Mai Chí Tiên:
Từ âm kiểu (mạch âm kiểu, một trong tám mạch kỳ kinh; trong nội đan thường chỉ chỗ dưới đáy thân) đến nê hoàn (chỗ trong đầu, tức thượng đan điền), một khí xoay vòng. Dưới xuyên qua cửa đất, trên đẩy mở cửa trời.
Khẩu quyết của Thạch Hạnh Lâm:
Muôn tiếng gió vừa nổi, nghìn núi trăng chợt tròn (?). Phải gấp ra tay (?), liền có thể vận chu thiên (cho khí xoay một vòng quanh thân theo mạch Đốc lên, mạch Nhâm xuống).
Khẩu quyết của Oánh Thiềm Tử:
Đạo nói ra được thì không phải đạo thường; đi đứng hoạt động là công phu bên ngoài. Chút tạo hóa thật ấy, ở trong mập mờ thăm thẳm.
Khẩu quyết của Thạch Đắc Chi:
Thuốc thì lấy khí tiên thiên, lửa thì tìm tinh thái dương. Biết được thuốc và cách lấy lửa (?), thì trong định sẽ thấy đan thành.
Khẩu quyết của Lã Thuần Dương:
Muốn tìm đường trường sinh, trừ phi nhận ra gốc ban đầu. Tất cả chỉ là một vị thuốc, thế mà cứ nói là mấy nghìn thứ.
Khẩu quyết trong "Kim bích kinh":
Nguyên Quân bắt đầu luyện thủy ngân, thần thất (nhà của thần, tức lò đỉnh) chứa cõi trống rỗng sâu thẳm. Đen và trắng sinh ra "Kim công" (ông Vàng — tên gọi ẩn của chì), sừng sững dựng nên từ buổi đầu.
Khẩu quyết của Bành Hạc Lâm:
Được bí quyết về rồi thử luyện xem, rồng tranh hổ đánh trong chốc lát. Trên trời Cửu Hoa người biết được, một đêm gió sấm rung chuyển muôn núi.
Khẩu quyết của Thượng Dương Tử (tức Trần Trí Hư, đạo sĩ đời Nguyên):
Cái vật gọi là hổ khó nói nhất, tìm được đem về thì huyền diệu lại huyền diệu. Chỗ một dương vừa động, thiên quý (dòng sinh lực nguyên sơ trong thân, vốn chỉ tinh khí sinh dục) sinh ra, lúc ấy nên gọi là "đầu mối lớn" (?).
Khẩu quyết của Trần Nê Hoàn:
Nửa cân chân hống, nửa cân chì, ẩn trong nguồn thiêng có trước thái cực. Phải nhân giờ Tý mà hái lấy, luyện thành kim dịch (nước vàng, chất dịch quý kết từ tinh khí) đưa vào đan điền.
Khẩu quyết của Lã Thuần Dương:
Bắt được kim tinh, làm vững nền móng; hồn mặt trời bên đông, hoa mặt trăng bên tây. Ở trong đó luyện thành thuốc trường sinh, uống rồi sẽ ngang tuổi với trời đất.
Khẩu quyết của Từ Thần Ông:
Rực rỡ hoa vàng là tinh của nhật nguyệt; dạt dào dịch ngọc là tủy của càn khôn. Đêm khuya bầu trời vắng không gợn bụi, chỉ có ánh trăng soi xuống thần thủy (nước thần, chỉ chất dịch tinh khí trong thân).
Khẩu quyết của Trần Mặc Nhiên:
Kim của Đoài (quẻ Đoài ứng phương tây, hành kim, mùa thu) khiến muôn báu thành tựu ở chính tây; vía quế (mặt trăng) đêm trung thu sáng gấp bội. Lúc ấy nên dụng công hái lấy, để lòng trống mà đợi một dương sinh.
Khẩu quyết trong "Huyền áo tập":
Một vũng thần thủy đầy hoa trì, đêm đêm bên ao tuyết trắng bay. Trong tuyết có người bắt thỏ ngọc (mặt trăng), đuổi cho trăng sáng lên cành cây lạnh.
Khẩu quyết của Trần Đồ Nam:
Cõi thăm thẳm vừa lộ ra chút đầu mối, trong mập mờ chưa từng phân bên này bên kia. Cái làm chủ chút ấy ở khoảng giữa, chính là hạt giống thật của người đời.
Khẩu quyết của Trần Thúy Hư:
Chỉ lấy một vị kim trong nước, thu về hang tạo hóa trống không. Thúc trăm mạch đều trở về gốc, mạch dừng khí ngưng thì đan mới kết.
Khẩu quyết của Long Mi Tử (?):
Tiên thiên nhất khí gọi là chì, đừng tin kẻ mê lầm chỉ dẫn bậy bạ. Nam bắc nở rộ (?) là do có điềm báo; một điểm linh bay chạy phải nhờ ghìm giữ.
Khẩu quyết của Chung Ly Quyền:
Lấp miệng buông rèm, lặng lẽ nhìn vào trong; đầy khoảng không tuyết trắng bay lộn xộn. Ân cần thu nhặt, chớ để mất; đợi xem lúc vầng trăng côi lên.
Khẩu quyết của Tiết Đạo Quang:
Không làm mà không gì không làm, có chỗ để làm (?); trong Khảm có cái trắng, phải đưa về Ly. Khi nguồn nước vừa đến chỗ trong nhất, có một điểm linh quang mà người không biết.
Khẩu quyết của Lã Động Tân:
Đừng lạ tin tức Dao Trì (ao ngọc, cõi tiên của Tây Vương Mẫu) thưa thớt, chỉ vì việc đời ngăn cách cơ trời. Nếu người tìm được lửa trong nước, sẽ có một đứa trẻ vàng bay lên Thái Vi (cung trời).
Khẩu quyết của Oánh Thiềm Tử Lý ông:
Muốn làm công phu cho thấu huyền quan, chỗ diệu ở một dương trở lại. Thiên quý vừa sinh thì vội ra tay, lúc hái phải hết sức thành kính chuyên chú.
Khẩu quyết của Thiệu Khang Tiết:
Bỗng nhiên nửa đêm một tiếng sấm, muôn nhà nghìn cửa lần lượt mở ra. Nếu biết trong không có chứa hình tượng, cho phép anh tận mắt thấy Phục Hi (vị thánh thời thượng cổ vạch ra bát quái) đến.
Khẩu quyết của Thượng Dương Tử:
Vốn chỉ là một vị kim trong Khảm, chưa được thầy truyền thì uổng dụng tâm. Bỗng nhiên mở được kho nhiều báu vật; cây (mộc) không có đất (thổ) thì cũng không thành rừng.
Khẩu quyết của Trần Thúy Hư:
Tinh cha huyết mẹ kết thành thai, đó vẫn là hình của người khác giống hình ta. Phải nhận ra cha mẹ thật của ta ở trong thân, mới bắt được tinh của ngũ hành.
Khẩu quyết của Trần Nê Hoàn:
Trên đường phía tây nam, hoa trăng sáng tỏ; đại dược lại từ chỗ ấy mà sinh. Nhớ được một câu thơ người xưa: trên sông Khúc, cầu Ô Thước (cầu chim khách — trong nội đan chỉ lưỡi chạm vòm miệng, nối hai mạch Nhâm Đốc) bắc ngang.
Khẩu quyết trong "Huyền áo tập":
Luyện đan phải phân biệt công phu cho kỹ, ngày đêm ân cần bên lò thuốc. Nếu gặp lúc một dương vừa trở lại, thấy được thì phải hái ngay, để già thì khô héo.
Khẩu quyết của Trương Tam Phong:
Phật Ấn (thiền sư đời Tống) chỉ ra "trống không mà tỉnh biết"; Đan Dương (tức Mã Ngọc, đạo sĩ phái Toàn Chân) nói toạc "trong không có cái có". Bắt lấy điểm thật thuở ban đầu ấy, thì muôn đời nghìn thu thân không mục nát.
Khẩu quyết trong "Châu ngọc tập":
Chì xứ nước, chỉ một vị, chẳng phải tinh thần, chẳng phải khí. Vốn chính là gốc của tính mệnh, ẩn trong đáy lòng tiên thiên.
Khẩu quyết của Thượng Dương Tử:
Vừa vặn tương xứng, tuyệt diệu lạ lùng, đúng lúc trung thu trăng trên trời tròn. Dương sinh thì vội hái, chớ để chậm trễ; công phu tiến hỏa (tăng lửa) phải lo chỗ nguy.
Khẩu quyết của Trần Nê Hoàn:
Ở trong Khảm gọi là tinh của nước lửa, vốn do hai quẻ Càn Khôn tạo thành. Chỉ cần lấy cung Khảm điểm vào huyệt Ly, thì thuần Càn (dương thuần túy) liền có thể bắt được ngọc bay.
Khẩu quyết trong "Huyền áo tập":
Trong mập mờ có tinh tột bậc, rồng ngâm hổ gầm thật đáng nghe. Huyền châu bay theo lên Côn Lôn (núi Côn Lôn, ví đỉnh đầu), ngày đêm hà xa (xe sông — vòng vận chuyển khí lên theo mạch Đốc, xuống theo mạch Nhâm) không tạm dừng.
Khẩu quyết của Tiết Tử Hiền:
Lúc tiếng cót két theo nhau vang lên, không do người khác mà bỗng nhiên tự biết. Chiếc cần vọt kéo nước hát hết khúc "vô sinh", con rắn bùn dưới đáy giếng múa điệu Chá Chi (một điệu múa xưa) (?).
Khẩu quyết của Hứa Nghi Bình:
Trở về gốc, quay về nguồn, đã đến Càn; lên được xuống được thì gọi là phi tiên (tiên bay). Ngày một dương sinh là ngày khởi công; chín chuyển (chín vòng luyện) xong là năm đắc đạo.
Khẩu quyết của Trần Thúy Hư:
Quạ mặt trời, thỏ mặt trăng, hai vầng đều tròn; gốc ở tiên thiên nên khó hái. Trăng lúc rằm mới hái được; hồn trời phách đất kết thành linh đan.
Khẩu quyết trong "Kim đan toát yếu":
Một khí kết thành năm vật thật, năm vật kết thành một vật linh. Đoạt được hạt giống thật của càn khôn, con sinh cháu, cháu lại sinh chắt.
Khẩu quyết của Hồi Cốc Tử:
Tinh, thần, khí, huyết quy về ba điều cốt yếu; nam bắc đông tây vốn là một nhà. Trời đất biến thông thì tuyết trắng bay; âm dương hòa hợp thì sinh hoa vàng.
Khẩu quyết của Vương Quả Trai:
Tinh, thần, khí là thuốc gần gũi nhất, nhưng dùng chúng tu đan vẫn chưa phải thật. Tu đan chỉ cần tủy của càn khôn, mà tủy của càn khôn chính là nhân hạt của Khảm Ly.
Khẩu quyết của Trần Nê Hoàn:
Chì và thủy ngân truyền nhau là điều đời hiếm có; lấy chu sa làm chất, lấy tuyết làm áo. Mờ mờ chỉ ở ngay trong nhà anh, ngày ngày anh nhìn mà anh không biết.
Khẩu quyết của Lý Thanh Am:
Lẽ tột cùng của tiên thiên huyền diệu khó cùng, chì sinh ở phương tây, thủy ngân sinh ở phương đông. Nước và lửa hai đường chia trên dưới, huyền quan một khiếu ở chính giữa.
Khẩu quyết của Vương Dương Minh (nhà tâm học đời Minh):
Nhàn nhã ngắm dáng vẻ muôn vật đều đầy ý sống; tĩnh lặng ngộ cơ trời mà vào cõi thăm thẳm. Đạo ở nơi hiểm trở hay bằng phẳng, đến đâu cũng vui; tâm quên cả cá chim, mặc chúng tự trôi đi.
Khẩu quyết của Thiệu Khang Thư (?) (có lẽ là Thiệu Khang Tiết):
Chỗ tâm trời trở lại là không tâm; tâm đến lúc không thì chẳng có chỗ nào tìm. Nếu bảo không tâm là không có việc gì, thì cớ sao trong nước lại sinh ra kim?
Khẩu quyết trong "Trung hòa tập" của Lý Thanh Am:
Luyện thủy ngân, nấu chì vốn không có giờ cố định, người học nên suy xét ở trong định. Bụi khách (vọng niệm từ ngoài đến) muốn nhuộm mà tâm không vướng; thiên quý vừa sinh thì thần tự biết.
Tính lặng thì kim đến, quy về gốc của tính; tinh ngưng thì Khảm đi, bù cho Ly phương nam. Hai vật linh giao hợp với nhau rồi, âm hết dương thuần thì đạo có thể mong thành.
Khẩu quyết trong "Trung hòa tập" của Lý Đạo Thuần:
Lửa sắp dễ dàng, thuốc chẳng xa xôi; thiên quý sinh ra như sóng triều biển lớn. Hai thứ thủy ngân và chì biết cách hái lấy, thì mọi ham muốn vật chất đều bỏ sạch.
Lật tung muôn cái có, ba nguyên (tinh, khí, thần) hợp lại; luyện hết mọi âm, năm khí (khí của năm tạng) về chầu. Mười tháng thoát thai (thai tiên thành hình và ra khỏi thân phàm), đạo luyện đan xong; hình hài trẻ thơ (ví nguyên thần đã thành) hiện ra, lên yết kiến Thần Tiêu (cung trời cao nhất).
Khẩu quyết của Trần Nam:
Đoạt lấy chỗ diệu của cơ trời, nửa đêm xem chuôi sao Bắc Đẩu, một chút đặc biệt hé lộ (?). Ai vận chuyển đến đầu bông lúa, liền ở trong đó mà hái lấy.
Giống như sen biếc ngậm nhụy, nhỏ vỡ ao ngọc, muôn tiếng mùa thu. Gió vừa nổi, trăng sáng một vầng (?).
Trên đây đều là lời khẩu truyền về việc được thuốc của các bậc chân nhân, mỗi người tự nói theo cách khác nhau, để tiện đối chiếu chứng nghiệm.
Phép quyết gom lửa chở kim (Hình: Gom lửa chở kim)
Lúc đầu vận lửa ở cung Ly phương nam để luyện kim trong nước phương bắc, đó là "lấy đỏ ném vào đen", thì ngưng thần vào rốn Khôn (vùng bụng dưới) mà sinh thuốc. Nay vận kim trong nước phương bắc để chế ngự mộc trong lửa phương nam, đó là "lấy đen gặp đỏ", thì ngưng thần vào đỉnh Càn (đỉnh đầu) mà thành đan.
Cho nên "Ngộ chân thiên" của Tử Dương nói:
Nương nơi vị Khôn mà sinh thành thể, gieo trồng ở cung giao cảm của nhà Càn.
"Nhập dược kính" của Thôi công nói: Sinh ở Khôn, gieo ở Càn. Càn ở trên làm đỉnh (cái vạc nấu thuốc), Khôn ở dưới làm lò. Không nấu mạnh luyện gắt thì thuốc không ra khỏi lò; không đi ngược xoay ngược thì thuốc không lên được đỉnh. Chì là vật có tính chìm nặng, nếu không được lửa thì làm sao bay lên? Thủy ngân là vật có tính bay bổng, nếu không được chì thì làm sao kết lại? Vì thế phép gom lửa là quan trọng nhất.
Thế nào là phép gom lửa? Phép này chính là quyết bốn chữ hút, liếm, thu, đóng của hai tổ sư Đạt Ma và Hải Thiềm. Hút là mũi hút hơi vào để nối với tiên thiên. Liếm là lưỡi chống lên vòm miệng trên để đón cam lộ (sương ngọt, tức nước bọt trong lành tiết ra khi luyện). Thu là thu chặt hậu môn, nhấc lên bên trong, khiến "trăng sáng rực rỡ bay lên đỉnh đầu". Đóng là lấp miệng, buông rèm, lại lắng nghe ngược vào trong, lâu ngày thì thần thủy rơi xuống hoàng đình (sân vàng — vùng trung tâm thân, khoảng giữa tim và rốn).
Hồ Thúy Hồ nói: Bên dưới không đóng thì lửa không tụ mà kim không lên; bên trên không đóng thì thuốc không ngưng mà đan không kết. Vì thế phép gom lửa là việc phải làm trước tiên của hái lấy và nấu luyện. Lúc mập mờ thấp thoáng là thời điểm hái lấy; nấu mạnh luyện gắt là công phu hái lấy; còn hút, liếm, thu, đóng là yếu chỉ đích thực của nấu luyện.
Phép hái lấy quý ở chỗ biết thời: không được quá sớm, quá sớm thì thuốc còn non, dễ bay mất; cũng không được quá muộn, quá muộn thì thuốc đã già, thành chất cứng. Phải đợi lúc hoa chì nhả màu trắng, huyền châu thành hình tượng, mới là thời tiết hái lấy.
Trương Tử Dương nói: Chì gặp lúc quý sinh thì phải vội hái; kim qua rằm rồi thì không đáng nếm.
Trương Tam Phong nói: Ở chỗ ánh chớp lóe luyện thì tìm hạt giống thật; lúc gió đưa tin tới thì kiếm gốc tông ban đầu.
Chỗ ánh chớp lóe luyện tức là sau cõi thăm thẳm, trong khoảng mập mờ, lúc một hào dương động, khi viên ngọc rơi xuống hoa trì (?). Lúc này dùng quyết "gò giữ cửa cấm" của "Tham đồng khế", lấp chặt thái huyền (cửa huyền diệu ở dưới), đóng mạch Nhâm mở mạch Đốc. Liền vội dùng ống bễ (dụng cụ thổi lửa, ví cho hơi thở ra vào) mà quạt, dùng gió Tốn (gió quẻ Tốn, ví hơi thở nhẹ nhàng) mà thổi, dùng lửa mạnh mà nung. Lửa bốc thì nước sôi, nước sôi thì đẩy động hà xa, chở kim bay lên nê hoàn mà phối hợp với chân hống; thủy ngân được chì thì giáng xuống, cũng không bay mất. Như thế dần dần trừu thiêm (rút bớt và thêm vào — rút dần chì, thêm dần thủy ngân, tức điều chỉnh tăng giảm âm dương), dần dần ngưng kết, tự nhiên chì ngày một giảm, thủy ngân ngày một thêm. Lâu ngày chì hết thì thủy ngân tự khô, âm hết thì dương tự thuần, đến đây thì kim đan đại dược thành.
Luyện đại dược này không có thuật gì khác, chỉ là hái lấy một điểm tổ khí (khí tổ gốc, nguyên khí đầu tiên) tiên thiên làm mẹ cho kim đan mà thôi. Nhận từ thầy lời rằng: Luyện tổ khí của Đại Phạm (cõi trời thanh tịnh nguyên sơ), cho kim tinh bay theo sau khuỷu tay (?) (có lẽ chỉ dọc theo sống lưng), giữ diệu tướng của Đế Nhất (vị thần làm chủ trong thân, ở trong đầu), đưa tam tố (ba luồng khí sắc trắng, vàng, tía) trở về hoàng đình. Đây là khẩu quyết trong các khẩu quyết.
Người học chỉ biết lấy chì và thủy ngân giao kết làm đan, mà không biết hái lấy, trừu thiêm, nấu luyện, hỏa hầu, mỗi thứ đều có thứ tự và phép tắc. Bởi hái lấy là để làm bước đầu, trừu thiêm là để làm bước cuối, còn điều hòa ở khoảng giữa thì hoàn toàn nhờ vào hỏa hầu.
Cho nên Tử Dương nói:
Dẫu biết chu sa và hắc diên (chì đen), không biết hỏa hầu thì cũng như không.
Chu Hối Ông (tức Chu Hy, nhà lý học đời Tống) nói:
Thần tiên nếu không viết "Tham đồng khế", thì công phu hỏa hầu sao biết được.
Tiết Đạo Quang nói:
Thánh nhân truyền thuốc mà không truyền lửa, xưa nay hỏa hầu ít người biết. Đừng lấy đại đạo làm trò trẻ con, phải đợi thần tiên suy xét kỹ càng.
Phép hỏa hầu có văn có võ (văn hỏa: lửa nhẹ, êm, giữ đều; võ hỏa: lửa mạnh, gắt), không thể một mực như nhau. "Trong tĩnh dương động, kim rời đất quặng, dưới sấm nổ vang, lửa ép kim" — đây là hỏa hầu của tiết thứ tư. "Thong thả giữ lò thuốc xem hỏa hầu, chỉ cần yên thần và hơi thở, mặc theo tự nhiên" — đây là hỏa hầu của tiết thứ sáu. "Dương văn âm võ chớ để sai, tiến lui, rút thêm phải có điều khiển" — đây là hỏa hầu của tiết thứ năm. "Giữ mãi cái tính đã thành" (lời Kinh Dịch) là hỏa hầu của nhà Nho. "Liên miên như còn như không" (lời Lão Tử) là hỏa hầu của nhà Đạo. "Không được gắng quá, không được lơ là" là hỏa hầu của nhà Phật. "Ba tháng lòng không trái điều nhân" là hỏa hầu của Nhan tử (Nhan Hồi). "Ta mỗi ngày ba lần xét mình" là hỏa hầu của Tăng tử (Tăng Sâm, học trò Khổng Tử). "Mỗi ngày biết thêm điều mình chưa có, mỗi tháng không quên điều mình đã giỏi" là hỏa hầu của Tử Hạ (học trò Khổng Tử). "Răn giữ cẩn thận ở chỗ không ai thấy, lo sợ ở chỗ không ai nghe" là hỏa hầu của Tử Tư (cháu Khổng Tử). "Ắt phải có việc để làm mà đừng định trước kết quả, chớ quên mà cũng chớ giúp cho mau lớn" là hỏa hầu của Mạnh Tử. "Hăng hái đến quên ăn" là võ hỏa của Khổng Tử. "Vui đến quên lo" là văn hỏa của Khổng Tử. "Không biết tuổi già sắp đến" là chí thành không ngừng nghỉ, mà hỏa hầu đã thuần. Hỏa hầu thuần thì đại đan thành, mà công phu làm thánh cũng hoàn tất.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video