Kinh Vô Lượng Nghĩa, phẩm thứ hai: Thuyết pháp
Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát: người phát tâm cầu giác ngộ để cứu độ mọi chúng sinh) Đại Trang Nghiêm cùng tám vạn vị Bồ-tát ma-ha-tát nói kệ (bài thơ tụng) khen ngợi Phật xong, cùng thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật), chúng con là đại chúng tám vạn Bồ-tát, nay muốn hỏi một điều trong pháp của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như), chẳng hay Thế Tôn có rủ lòng thương mà nghe chăng?" Phật bảo Bồ-tát Đại Trang Nghiêm và tám vạn Bồ-tát rằng: "Lành thay, lành thay, các thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp)! Các ông khéo biết đúng lúc. Cứ tùy ý mà hỏi. Như Lai không lâu nữa sẽ nhập bát Niết-bàn (nhập diệt hoàn toàn, rời bỏ thân xác, vào cảnh giới dứt hết sinh tử); sau khi nhập Niết-bàn, ta muốn khiến cho tất cả mọi người không còn nghi ngờ gì nữa. Muốn hỏi điều gì thì cứ nói."
Bấy giờ Bồ-tát Đại Trang Nghiêm cùng tám vạn Bồ-tát liền đồng thanh thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát ma-ha-tát muốn mau thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, chân chính, cao tột không gì hơn, tức quả Phật) thì nên tu hành pháp môn (cánh cửa, con đường tu học) nào? Pháp môn nào có thể khiến Bồ-tát ma-ha-tát mau thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề?"
Phật bảo Bồ-tát Đại Trang Nghiêm và tám vạn Bồ-tát rằng: "Này thiện nam tử, có một pháp môn có thể khiến Bồ-tát mau được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Nếu có Bồ-tát nào học pháp môn ấy thì có thể mau được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề."
"Bạch Thế Tôn, pháp môn ấy tên gọi là gì? Nghĩa của nó thế nào? Bồ-tát tu hành ra sao?"
Phật dạy: "Này thiện nam tử, một pháp môn ấy tên là Vô Lượng Nghĩa (nghĩa không đo lường được). Bồ-tát muốn tu học Vô Lượng Nghĩa thì nên quán sát tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), từ xưa đến nay, tánh và tướng (bản chất và hình tướng) đều trống rỗng, vắng lặng; không lớn, không nhỏ, không sinh, không diệt, chẳng đứng yên, chẳng động, không tiến, không lui, giống như hư không, không có hai pháp. Thế nhưng các chúng sinh suy tính hư dối, ngang ngược, cho là cái này, cái kia, là được, là mất, khởi ý niệm bất thiện, tạo đủ mọi nghiệp ác (việc làm xấu ác tạo thành sức đẩy quả báo), luân hồi trong sáu đường (sáu cõi tái sinh: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), chịu đủ mọi khổ độc, vô lượng ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài) không thể tự thoát ra.
"Bồ-tát ma-ha-tát quán xét kỹ như thế, sinh lòng thương xót, phát đại từ bi, muốn cứu vớt. Lại đi sâu vào tất cả các pháp: tướng của pháp như thế này thì sinh ra pháp như thế này; tướng của pháp như thế này thì trụ (tồn tại) pháp như thế này; tướng của pháp như thế này thì dị (biến đổi) pháp như thế này; tướng của pháp như thế này thì diệt pháp như thế này. Tướng của pháp như thế này có thể sinh ra pháp ác; tướng của pháp như thế này có thể sinh ra pháp thiện. Trụ, dị, diệt cũng lại như vậy. Bồ-tát quán sát đầu cuối của bốn tướng (sinh, trụ, dị, diệt: bốn giai đoạn của mọi sự vật) như thế, biết khắp cả rồi, kế đó lại quán xét kỹ tất cả các pháp, trong từng niệm (từng khoảnh khắc ý nghĩ) đều không dừng lại, luôn luôn mới mẻ sinh ra rồi diệt đi; lại quán thấy ngay trong một lúc mà có sinh, trụ, dị, diệt. Quán như thế rồi, bèn đi sâu vào căn tánh (khả năng bẩm sinh) và ý muốn của chúng sinh. Vì căn tánh và ý muốn vô lượng nên nói pháp cũng vô lượng; nói pháp vô lượng nên nghĩa cũng vô lượng. Vô lượng nghĩa ấy từ một pháp mà sinh ra. Một pháp ấy chính là vô tướng (không có hình tướng nào để nắm bắt). Vô tướng như thế, vô tướng thì không có tướng, không có tướng thì vô tướng, gọi là thật tướng (tướng chân thật của mọi sự vật).
"Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tướng chân thật như thế rồi, thì lòng từ bi phát ra sáng suốt, xác thật, không hư dối; đối với chúng sinh thật sự có thể cứu khỏi khổ. Cứu khổ xong, lại vì họ mà nói pháp, khiến các chúng sinh được an vui. Này thiện nam tử, Bồ-tát nếu có thể tu một pháp môn Vô Lượng Nghĩa như thế, ắt được mau thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Này thiện nam tử, kinh Vô Lượng Nghĩa Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường vừa tự giác ngộ vừa cứu độ mọi người) vô thượng (cao nhất) rất sâu xa như thế, văn và lý chân chính, tôn quý không gì hơn, được chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) cùng giữ gìn che chở; không có các loài ma (thế lực ác ngăn cản việc tu hành) hay các đạo khác lọt vào được, không bị mọi tà kiến (cái thấy sai lệch) và sinh tử làm hư hoại. Vì thế, này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát nếu muốn mau thành tựu bồ-đề vô thượng (giác ngộ cao tột), thì nên tu học kinh Vô Lượng Nghĩa Đại thừa vô thượng rất sâu xa như thế."
Lúc ấy Bồ-tát Đại Trang Nghiêm lại thưa với Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn nói pháp không thể nghĩ bàn, căn tánh của chúng sinh cũng không thể nghĩ bàn, pháp môn giải thoát (thoát khỏi trói buộc phiền não) cũng không thể nghĩ bàn. Chúng con đối với các pháp Phật dạy không còn nghi ngờ gì, nhưng vì các chúng sinh sinh lòng mê lầm nên chúng con lại thưa hỏi. Bạch Thế Tôn, từ khi Như Lai đắc đạo đến nay hơn bốn mươi năm, thường vì chúng sinh mà diễn nói nghĩa bốn tướng của các pháp: nghĩa khổ, nghĩa không, vô thường (không thường còn), vô ngã (không có cái tôi cố định), không lớn, không nhỏ, không sinh, không diệt, tất cả đều vô tướng; pháp tánh (bản tính của các pháp) và pháp tướng (hình tướng của các pháp) xưa nay trống rỗng vắng lặng, không đến không đi, không hiện ra, không lặn mất. Người nghe được, có người đạt noãn pháp, đảnh pháp, thế đệ nhất pháp (ba bậc tu dự bị trước khi vào hàng thánh: 'hơi ấm' báo hiệu sắp phát lửa trí tuệ, 'đỉnh' là chỗ cao nhất của bậc ấy, và 'cao nhất ở thế gian'), quả Tu-đà-hoàn (Nhập lưu: bậc mới vào dòng thánh), quả Tư-đà-hàm (Nhất lai: chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (Bất lai: không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), đạo Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy dạy), có người phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ), lên địa thứ nhất, thứ hai, thứ ba, cho đến địa thứ mười (mười địa: mười bậc tu chứng của Bồ-tát). Nghĩa của các pháp nói ngày trước so với điều nói hôm nay khác nhau thế nào, mà bảo rằng kinh Vô Lượng Nghĩa Đại thừa vô thượng rất sâu xa, Bồ-tát tu hành ắt mau thành tựu bồ-đề vô thượng? Việc ấy là thế nào? Cúi mong Thế Tôn thương xót tất cả, vì chúng sinh mà phân biệt rộng rãi, khiến cho những người nghe pháp ở hiện tại và đời sau không còn lưới nghi."
Bấy giờ Phật bảo Bồ-tát Đại Trang Nghiêm: "Lành thay, lành thay, đại thiện nam tử! Ông có thể hỏi Như Lai nghĩa nhiệm mầu Đại thừa vô thượng rất sâu xa như thế, nên biết ông có thể làm lợi ích rất nhiều, làm an vui cho trời, người, cứu khổ chúng sinh; ấy thật là đại từ bi, đáng tin, chân thật, không hư dối. Nhờ nhân duyên ấy, ông ắt mau thành tựu bồ-đề vô thượng, cũng khiến cho tất cả chúng sinh đời nay và đời sau được thành tựu bồ-đề vô thượng.
"Này thiện nam tử, từ khi ta ngồi ngay thẳng sáu năm dưới cội bồ-đề nơi đạo tràng (chỗ Phật thành đạo), được thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, ta dùng Phật nhãn (con mắt thấy suốt mọi lẽ của Phật) quán xét tất cả các pháp thì không thể nói ra được. Vì sao vậy? Vì căn tánh và ý muốn của các chúng sinh không giống nhau. Căn tánh và ý muốn không giống nhau nên ta nói pháp bằng nhiều cách; nói pháp bằng nhiều cách là dùng sức phương tiện (những cách khéo léo tạm thời để dẫn dắt). Hơn bốn mươi năm qua, ta chưa từng hiển bày điều chân thật. Vì thế, chúng sinh đắc đạo có sai khác, không được mau thành tựu bồ-đề vô thượng.
"Này thiện nam tử, pháp ví như nước, có thể rửa sạch bụi nhơ. Hoặc giếng, hoặc ao, hoặc sông, hoặc ngòi, khe suối, mương rãnh, biển lớn, đều có thể rửa sạch mọi bụi nhơ. Nước pháp cũng như vậy, có thể rửa sạch bụi nhơ phiền não (những tâm trạng xấu như tham, giận, si làm khổ não và trói buộc con người) của chúng sinh. Này thiện nam tử, tính của nước là một, nhưng sông, ngòi, giếng, ao, khe suối, mương rãnh, biển lớn thì mỗi thứ khác nhau. Pháp tánh cũng như vậy, việc rửa sạch trần lao (phiền não như bụi bặm làm mỏi mệt tâm) thì như nhau không sai khác, nhưng tam pháp (ba bậc: noãn, đảnh, thế đệ nhất), tứ quả (bốn quả thánh: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán), nhị đạo (hai đạo: Bích-chi Phật và Bồ-tát) thì không phải là một. Này thiện nam tử, nước tuy cùng rửa sạch được, nhưng giếng không phải là ao, ao không phải là sông ngòi, khe suối mương rãnh không phải là biển. Như Lai là bậc anh hùng của đời, tự tại đối với pháp, các pháp ta nói ra cũng như vậy: điều nói lúc đầu, lúc giữa, lúc sau đều có thể rửa sạch phiền não của chúng sinh, nhưng lúc đầu không phải lúc giữa, lúc giữa không phải lúc sau. Điều nói lúc đầu, giữa, sau, văn từ tuy một mà nghĩa mỗi lúc mỗi khác.
"Này thiện nam tử, ta rời cây vua (cây bồ-đề), đến vườn Lộc Dã (vườn Nai) ở Ba-la-nại, vì năm người A-nhã Câu-lân (tức Kiều-trần-như) mà chuyển bánh xe pháp Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ và con đường dứt khổ); khi ấy ta cũng nói các pháp xưa nay trống rỗng vắng lặng, thay đổi không dừng, trong từng niệm sinh rồi diệt. Khoảng giữa, ở nơi này và ở khắp nơi, ta vì các tỳ-khưu (người xuất gia nam giữ giới đầy đủ) và các Bồ-tát mà giảng bày, tuyên nói mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu làm nhân làm quả của nhau, giải thích vì sao có sinh tử) và sáu ba-la-mật (sáu pháp tu qua bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); khi ấy ta cũng nói các pháp xưa nay trống rỗng vắng lặng, thay đổi không dừng, trong từng niệm sinh rồi diệt. Nay ở đây ta lại diễn nói kinh Vô Lượng Nghĩa Đại thừa, cũng nói các pháp xưa nay trống rỗng vắng lặng, thay đổi không dừng, trong từng niệm sinh rồi diệt.
"Này thiện nam tử, vì thế điều nói lúc đầu, lúc giữa và lúc này, văn từ là một mà nghĩa khác nhau. Vì nghĩa khác nên sự hiểu của chúng sinh khác; vì sự hiểu khác nên chỗ được pháp, được quả, được đạo cũng khác. Này thiện nam tử, lúc đầu ta nói Tứ đế là vì người cầu quả Thanh văn (hàng đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà giác ngộ, mục đích tự giải thoát), thế mà có tám ức vị trời xuống nghe pháp, phát tâm bồ-đề. Khoảng giữa, ở khắp nơi ta diễn nói mười hai nhân duyên rất sâu xa là vì người cầu quả Bích-chi Phật, thế mà có vô lượng chúng sinh phát tâm bồ-đề, hoặc dừng ở bậc Thanh văn. Kế đó, ta nói các kinh Phương đẳng (các kinh Đại thừa rộng lớn, bình đẳng), mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển), Ma-ha Bát-nhã (kinh nói về trí tuệ lớn thấu suốt tính Không), Hoa Nghiêm Hải Vân (kinh Hoa Nghiêm, giáo nghĩa rộng như biển, như mây), diễn nói việc Bồ-tát tu hành trải qua nhiều kiếp, thế mà có trăm nghìn tỳ-khưu, vạn ức trời người, vô lượng người được quả Tu-đà-hoàn, được quả Tư-đà-hàm, được quả A-na-hàm, được quả A-la-hán, dừng lại trong pháp nhân duyên của Bích-chi Phật.
"Này thiện nam tử, vì nghĩa ấy nên biết lời nói tuy giống mà nghĩa khác nhau. Vì nghĩa khác nên sự hiểu của chúng sinh khác; vì sự hiểu khác nên chỗ được pháp, được quả, được đạo cũng khác. Vì thế, này thiện nam tử, từ khi ta đắc đạo, mới bắt đầu nói pháp cho đến hôm nay diễn nói kinh Vô Lượng Nghĩa Đại thừa, chưa từng không nói khổ, không, vô thường, vô ngã; chẳng thật, chẳng giả, chẳng lớn, chẳng nhỏ; xưa vốn không sinh, nay cũng không diệt; tất cả đều vô tướng; pháp tướng và pháp tánh không đến không đi; thế nhưng chúng sinh bị bốn tướng dời đổi.
"Này thiện nam tử, vì nghĩa ấy mà chư Phật không có hai lời, có thể dùng một âm thanh mà ứng khắp mọi tiếng nói; có thể dùng một thân mà hiện ra trăm nghìn vạn ức na-do-tha (một đơn vị số cực lớn, khoảng hàng trăm tỷ) thân vô lượng vô số như cát sông Hằng; trong mỗi thân lại hiện ra bao nhiêu trăm nghìn vạn ức na-do-tha a-tăng-kỳ (số lượng nhiều không thể đếm) hình loại khác nhau nhiều như cát sông Hằng; trong mỗi hình lại hiện ra bao nhiêu trăm nghìn vạn ức na-do-tha a-tăng-kỳ hình nhiều như cát sông Hằng. Này thiện nam tử, đó là cảnh giới rất sâu xa không thể nghĩ bàn của chư Phật, không phải điều mà hàng nhị thừa (hai cỗ xe Thanh văn và Duyên giác) biết được, cũng không phải điều mà Bồ-tát thập trụ (Bồ-tát ở bậc thứ mười trong mười bậc tu) theo kịp; chỉ có Phật với Phật mới thấu suốt được.
"Này thiện nam tử, vì thế ta nói kinh Vô Lượng Nghĩa Đại thừa vô thượng nhiệm mầu rất sâu xa, văn và lý chân chính, tôn quý không gì hơn, được chư Phật ba đời cùng giữ gìn che chở, không có các loài ma và ngoại đạo (các đạo bên ngoài đạo Phật) lọt vào được, không bị mọi tà kiến và sinh tử làm hư hoại. Bồ-tát ma-ha-tát nếu muốn mau thành tựu bồ-đề vô thượng thì nên tu học kinh Vô Lượng Nghĩa Đại thừa vô thượng rất sâu xa như thế."
Phật nói xong, liền khi ấy tam thiên đại thiên thế giới (cõi thế giới rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) chấn động sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của đất, điềm lành khi Phật thuyết pháp). Trên không trung tự nhiên mưa xuống đủ thứ hoa: hoa trời ưu-bát-la (sen xanh), hoa bát-đàm-ma (sen đỏ), hoa câu-vật-đầu (sen vàng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng). Lại mưa xuống vô số đủ loại hương trời, áo trời, chuỗi ngọc trời, của báu vô giá của trời, từ trên không trung xoay tròn rơi xuống, cúng dường Phật cùng các Bồ-tát và đại chúng Thanh văn. Bếp trời, bát trời đầy ắp trăm vị thức ăn của trời; cờ trời, phướn trời, lọng trời, nhạc cụ nhiệm mầu của trời bày khắp mọi nơi, tấu nhạc trời ca ngợi Phật. Lại chấn động sáu cách các thế giới của chư Phật ở phương đông nhiều như cát sông Hằng, cũng mưa xuống hoa trời, hương trời, áo trời, chuỗi ngọc trời, của báu vô giá của trời; bếp trời, bát trời, trăm vị thức ăn của trời; cờ trời, phướn trời, lọng trời, nhạc cụ nhiệm mầu của trời, tấu nhạc trời ca ngợi Phật ở đó cùng các Bồ-tát và đại chúng Thanh văn ở đó. Các phương nam, tây, bắc, bốn phương góc và phương trên, phương dưới cũng đều như vậy.
Khi ấy trong đại chúng có ba vạn hai nghìn vị Bồ-tát ma-ha-tát được tam-muội Vô Lượng Nghĩa (trạng thái tâm định chuyên chú vào nghĩa vô lượng); ba vạn bốn nghìn vị Bồ-tát ma-ha-tát được vô số vô lượng pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi pháp không quên mất), có thể chuyển bánh xe pháp bất thoái chuyển (không bao giờ lùi bước trên đường giác ngộ) của tất cả chư Phật ba đời. Các tỳ-khưu, tỳ-khưu-ni (người xuất gia nữ), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia), trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn), càn-thát-bà (thần âm nhạc), a-tu-la (loài thần hay gây chiến), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn); đại chuyển luân vương, tiểu chuyển luân vương (bậc vua thống trị thiên hạ bằng chánh pháp), các chuyển luân vương bánh xe bạc, bánh xe sắt; các vua nước, hoàng tử, bề tôi, dân chúng, kẻ sĩ, phụ nữ, đại trưởng giả (người giàu có, đức độ) trong nước, cùng quyến thuộc trăm nghìn người, khi nghe Phật Như Lai nói kinh này, có người được noãn pháp, đảnh pháp, thế gian đệ nhất pháp, quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm, quả A-na-hàm, quả A-la-hán, quả Bích-chi Phật; lại có người được vô sinh pháp nhẫn (sự nhận biết và an trú vững chắc trong chân lý các pháp vốn không sinh không diệt) của Bồ-tát; lại có người được một đà-la-ni, có người được hai đà-la-ni, có người được ba đà-la-ni, có người được bốn đà-la-ni, năm, sáu, bảy, tám, chín, mười đà-la-ni; lại có người được trăm nghìn vạn ức đà-la-ni; lại có người được vô lượng vô số a-tăng-kỳ đà-la-ni nhiều như cát sông Hằng, đều có thể tùy thuận chuyển bánh xe pháp bất thoái chuyển. Vô lượng chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video