Thiên 10 — Phẩm 10 – Chiếu minh

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha: lớn lao; Bát-nhã ba-la-mật: trí tuệ toàn hảo đưa người sang bờ bên kia, tức trí tuệ thấy rõ mọi sự vật vốn không có tự thể cố định, nhờ đó vượt khỏi khổ đau sinh tử). Phẩm thứ mười: Phẩm Soi Sáng.

 Phật nói: "Đối với Bát-nhã ba-la-mật, có nhiều nhân duyên do ma (thiên ma và những thế lực luôn tìm cách ngăn cản, phá hoại việc tu hành) gây nên, đến nỗi làm cho bị gián đoạn."

 Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lẽ "không") thưa với Phật: "Đúng như lời Thiên Trung Thiên (Trời trong các cõi trời, danh hiệu tôn xưng Phật) nói, Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) gặp nhiều nguy hại. Vì sao vậy? Vì điều cực kỳ tôn quý thì khó được, nên mới có nguy hại. Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, thưa Thiên Trung Thiên! Có nhiều nhân duyên nổi lên; còn những người mới học, mới phát tâm thì hiểu biết rất ít, tâm chưa đi vào pháp lớn, cũng không tụng đọc Bát-nhã ba-la-mật, những người ấy bị ma nắm lấy."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đúng như ông nói, người mới phát tâm hiểu biết rất ít, tâm chưa đi vào pháp lớn, cũng không tụng đọc Bát-nhã ba-la-mật, thì bị ma nắm lấy, tự mình gây nên nhân duyên ma, đến nỗi bị gián đoạn. Nếu người thiện nam, thiện nữ (người nam, người nữ có lòng lành, tin theo Phật pháp) thọ nhận, gìn giữ, học, tụng đọc Bát-nhã ba-la-mật, thì đều là nhờ oai thần của Phật. Vì sao vậy? Vì ma ác không thể ngăn trở khiến bị gián đoạn. Đó là nhờ Đát-tát-a-kiệt (Như Lai, bậc đã đến từ chân như, danh hiệu của Phật), A-la-ha (bậc xứng đáng được cúng dường, danh hiệu của Phật), Tam-da-tam-phật (bậc giác ngộ hoàn toàn và chân chính, tức là Phật) che chở gìn giữ.

 Ví như người mẹ sinh con, hết đứa này đến đứa khác, cho đến mười đứa. Các con còn nhỏ mà mẹ lại mắc bệnh, không thể che chở, không ai trông nom. Nếu mẹ được khỏe mạnh, không có chuyện gì, thì tự mình nuôi lớn các con, cho chúng được sống, lo cho chúng lúc lạnh lúc nóng, lúc khô lúc ẩm, chăm nom che chở. Đó là việc người mẹ chỉ bày (dắt dẫn) cho con biết thế gian. Cũng vậy, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật nghĩ đến Bát-nhã ba-la-mật; những ai gìn giữ, những ai tụng đọc, sao chép, lại được các đức Phật hiện tại khắp mười phương thường nghĩ đến Bát-nhã ba-la-mật. Đó là Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật chỉ bày Tát-vân-nhã (trí tuệ biết hết thảy mọi điều, tức trí tuệ toàn giác của Phật). Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật từ trong đó mà tự đạt được Tát-vân-nhã. Những vị đã thành Phật, những vị chưa thành Phật, những vị sắp thành Phật, đều từ Bát-nhã ba-la-mật mà tự đạt đến A-duy-tam-phật (thành Phật, giác ngộ trọn vẹn). Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật là do trí tuệ Tát-vân-nhã soi sáng mà nên, đều từ Bát-nhã ba-la-mật; vì thế mà chỉ bày cho thế gian."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật ở trong Bát-nhã ba-la-mật mà soi sáng thế gian. Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật soi sáng thế gian? Đát-tát-a-kiệt lấy gì mà gìn giữ thế gian?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đát-tát-a-kiệt lấy năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là phần vật chất, thân thể; thống dương là cảm thọ; tư tưởng là sự nhận biết, hình dung; sinh tử là các hoạt động tạo tác của tâm; thức là sự hay biết phân biệt) để chỉ bày cho thế gian."

 Tu-bồ-đề nói: "Thế nào là ở trong Bát-nhã ba-la-mật mà chỉ bày năm ấm? Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày năm ấm là như thế nào?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Vì không có gì hư hoại, nên được chỉ bày; cũng không phải chỉ bày cái không hư hoại. Cái không thì không hư hoại, cũng không có hư hoại; cũng không có tướng, cũng không có nguyện cầu; cũng không hư hoại, cũng không có hư hoại; vì thế mà chỉ bày cho thế gian."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Vô số người, vô số tâm, Đát-tát-a-kiệt đều hiểu biết rõ; đều là người tự nhiên như vậy, là người tự nhiên như thế (?). Như vậy, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà hiểu biết rõ vô số người, vô số tâm. Đát-tát-a-kiệt nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà chỉ bày và gìn giữ thế gian.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Tâm thu nhiếp (?) hay tâm tán loạn, Đát-tát-a-kiệt đều biết. Thế nào là Đát-tát-a-kiệt đều biết tâm thu nhiếp, tâm tán loạn? Vì cái gốc của các pháp vốn không thu nhiếp, không tán loạn, vì thế mà biết. Thế nào là biết thu nhiếp, biết tán loạn? Cái gì đáng hết thì đã hết, vì thế mà biết. Tâm có ham muốn thì biết đó là tâm ham muốn; tâm có giận hờn thì biết đó là tâm giận hờn; tâm có ngu si thì biết đó là tâm ngu si. Biết cái gốc của tâm ham muốn thì không có tâm ham muốn; biết cái gốc của tâm giận hờn thì không có tâm giận hờn; biết cái gốc của tâm ngu si thì không có tâm ngu si. Này Tu-bồ-đề! Cái khiến ta được Tát-vân-nhã chính là Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao vậy? Đát-tát-a-kiệt không có tâm ham muốn; vì không có tâm ham muốn nên biết rõ cái gốc của tâm cũng không có tâm ham muốn. Vì thế, tâm Đát-tát-a-kiệt không có ham muốn. Vì sao vậy? Đát-tát-a-kiệt không có tâm giận hờn; vì không có tâm giận hờn nên biết rõ cái gốc của tâm cũng không có tâm giận hờn. Vì thế, tâm Đát-tát-a-kiệt không có giận hờn. Vì sao vậy? Đát-tát-a-kiệt không có tâm ngu si; vì không có tâm ngu si nên biết rõ cái gốc của tâm cũng không có tâm ngu si. Vì thế, tâm Đát-tát-a-kiệt không có ngu si. Như vậy, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà chỉ bày và gìn giữ thế gian.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật, tâm rộng lớn, không gì không biết. Thế nào là Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật, tâm rộng lớn, không gì không biết? Tâm ấy cũng không rộng, cũng không lớn, cũng không đi, cũng không có chỗ đến chỗ lại. Vì thế, Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật, tâm rộng lớn, không gì không biết.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật làm cho tâm rộng lớn, không gì không biết. Thế nào là Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật làm cho tâm rộng lớn, không gì không biết? Tâm ấy không từ đâu đến, cũng không trụ ở đâu. Như vậy, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật làm cho tâm rộng lớn, không gì không biết.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt vì vô số người, vô số tâm mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật không gì không biết. Thế nào là Đát-tát-a-kiệt vì vô số người, vô số tâm mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật không gì không biết? Tâm ấy không trụ ở đâu, cũng không từ đâu đến mà diệt; vì không còn sót lại gì nên không gì không biết. Vì tâm ấy như hư không nên biết; vô số người, vô số tâm đều biết. Như vậy, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà biết; vô số người, vô số tâm đều biết.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật biết; tâm không thể thấy cũng đều biết. Thế nào là Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật biết, tâm không thể thấy cũng đều biết? Tâm ấy vì vốn thanh tịnh nên cũng không có tướng. Như vậy, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật biết; tâm không thể thấy cũng đều biết.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật biết; tâm không thể thấy cũng đều biết. Thế nào là Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật biết, tâm không thể thấy cũng đều biết? Tâm ấy không thể dùng mắt mà thấy, như chỗ nó từ đó đến (?). Như vậy, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật biết; tâm không thể thấy cũng đều biết.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật biết: ai muốn được điều gì thì đạt đến điều ấy, đều biết cả. Thế nào là Đát-tát-a-kiệt vì chúng sinh mà nhờ Bát-nhã ba-la-mật biết: ai muốn được điều gì thì đạt đến điều ấy? Biết rằng hết thảy sắc từ chỗ không thể nắm bắt mà sinh ra, sinh ra mãi; thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức cũng từ chỗ không thể nắm bắt mà sinh ra, sinh ra mãi. Như vậy, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt làm sao biết ai muốn được điều gì thì nhân đó đạt đến điều ấy?

 [Những kiến chấp như:] Từ chết đến chết (?), đó tức là sắc; từ chết đến không chết, đó cũng là sắc; từ không chết đến không chết, đó cũng là sắc; cũng không có chết, cũng không không chết, đó cũng là sắc. Thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức từ chết đến chết, đó cũng là sắc; thức từ chết đến không chết, đó cũng là sắc; thức từ không chết đến không chết, đó cũng là sắc; thức cũng không có chết, cũng không không chết, đó cũng là sắc.

 Thức cho rằng có người mà không có ta và thế gian (?), đó cũng là sắc; không có người mà có ta và thế gian, đó cũng là sắc; có mong cầu, không mong cầu, không có ta và thế gian, đó cũng là sắc; cũng không có mong cầu, cũng không không mong cầu, cũng không có ta và thế gian, đó cũng là sắc. Có mong cầu, có ta, có thế gian, có thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức, đó cũng là sắc; không mong cầu, không ta, không thế gian, không thức, đó cũng là sắc; cũng không không mong cầu, cũng không có mong cầu, cũng không có ta và thức, đó cũng là sắc; cho rằng ta và thế gian có, và thế gian không có, đó cũng là sắc.

 Cho rằng ta và thế gian không có tận cùng, đó cũng là sắc; cho rằng ta và thế gian vừa có tận cùng vừa không có tận cùng, đó cũng là sắc; cho rằng ta và thế gian cũng không có tận cùng, cũng không không có tận cùng, đó cũng là sắc. Thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức cũng như vậy. Cho rằng ta và thức của thế gian không có tận cùng, đó cũng là sắc; cho rằng ta và thức của thế gian vừa có tận cùng vừa không có tận cùng, đó cũng là sắc; cho rằng ta và thức của thế gian cũng không có tận cùng, cũng không không có tận cùng, đó cũng là sắc. Cho rằng mạng sống chính là thân thể, đó cũng là sắc; cho rằng mạng sống không phải là thân thể, đó cũng là sắc. Thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức cũng như vậy.

 Như vậy, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt biết ai muốn được điều gì thì nhân đó đạt đến điều ấy. Thế nào là Đát-tát-a-kiệt biết ai muốn được điều gì thì nhân đó đạt đến điều ấy? Đát-tát-a-kiệt biết bản vô (chân như, tức bản tính vốn không, vốn như thế, không sinh không diệt, không thay đổi của mọi sự vật) của sắc; như biết bản vô của sắc, thì thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức cũng như vậy. Thế nào là biết thức? Là biết bản vô của thức. Thế nào là bản vô? Kẻ muốn có chỗ đạt được ấy cũng là bản vô; Đát-tát-a-kiệt cũng là bản vô, nhờ trí tuệ mà an trụ như thế. Thế nào gọi là bản vô? Thế gian cũng là bản vô. Thế nào là bản vô? Hết thảy các pháp cũng là bản vô. Như các pháp là bản vô, đạo Tu-đà-hoàn (quả vị thứ nhất của bậc thánh, đã vào dòng thánh) cũng là bản vô, đạo Tư-đà-hàm (quả vị thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần) cũng là bản vô, đạo A-na-hàm (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi dục) cũng là bản vô, đạo A-la-hán (quả vị thứ tư, dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử) và đạo Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy) cũng là bản vô, Đát-tát-a-kiệt cũng lại là bản vô. Chỉ một bản vô, không có gì khác, không đâu không vào, biết rõ hết thảy.

 Này Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật tức là bản vô. Đát-tát-a-kiệt nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà tự đạt đến A-nậu-đa-la tam-da-tam-phật (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), soi sáng và gìn giữ thế gian; đó là chỉ bày. Đát-tát-a-kiệt nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà biết rõ bản vô của thế gian không có gì khác. Như vậy, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt biết rõ bản vô, vì thế mà có danh hiệu là Phật."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bản vô thật rất sâu xa, thưa Thiên Trung Thiên! Đây là việc mà Phật và Bồ-tát tự mình hiểu rõ. Ai mà tin được điều này? Chỉ có những bậc đã đạt đạo A-la-hán, hoặc bậc A-duy-việt-trí (bậc không còn thối lui trên con đường thành Phật), và Đát-tát-a-kiệt đã thành A-duy-tam-phật mới có thể nói được."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bản vô không bao giờ có lúc hết; những gì Đát-tát-a-kiệt nói cũng không bao giờ cùng tận."

 Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân (vua cõi trời, tức Trời Đế Thích, chúa tể cõi trời Đao-lợi) cùng với một vạn (?) thiên tử (các vị trời) cõi Dục (cõi còn ham muốn, gồm cõi người và các tầng trời thấp), trời Phạm-ca-di (các vị trời thuộc chúng trời Phạm Thiên, ở cõi Sắc giới, đã lìa dục vọng thô) cùng với hai vạn thiên tử, tiến đến chỗ Phật, cúi đầu sát chân Phật rồi lui đứng một bên. Các thiên tử cõi Dục và cõi Phạm cùng thưa với Phật: "Pháp mà Thiên Trung Thiên nói thật rất sâu xa, làm thế nào để lập dấu hiệu (tướng) của nó?"

 Phật bảo các thiên tử: "Hãy nghe về việc lập dấu hiệu. Dấu hiệu ấy là: đã không có tướng, không có nguyện cầu, không có chỗ sinh ra trong sinh tử, không có gì cả, không trụ ở đâu cả; đó là lập dấu hiệu của nó. Dấu hiệu ấy như an trụ trong hư không. Dấu hiệu an trụ của Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật thì các vị trời, A-tu-luân (loài thần hiếu chiến, thường đánh nhau với chư thiên), rồng, quỷ thần không thể lay chuyển, dời đổi. Vì sao vậy? Vì dấu hiệu ấy không thể dùng tay làm ra; sắc không thể làm ra dấu hiệu, thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức cũng không làm ra dấu hiệu; dấu hiệu ấy là thứ mà người hay không phải người đều không thể làm ra."

 Phật bảo các thiên tử: "Nếu nói rằng hư không này có kẻ làm ra, các ông có tin không?"

 Các thiên tử thưa với Phật: "Chúng con không tin là có kẻ làm ra hư không. Vì sao vậy? Vì không có ai làm ra được hư không."

 Phật nói: "Đúng vậy, các thiên tử! Dấu hiệu ấy thường còn; có Phật hay không có Phật thì dấu hiệu ấy vẫn còn như cũ. Vì an trụ như thế, vì Đát-tát-a-kiệt thành A-duy-tam-phật, cho nên gọi là Đát-tát-a-kiệt, tức là bản vô Như Lai (bậc đến từ chân như)."

 Các thiên tử thưa với Phật: "Dấu hiệu ấy thật rất sâu xa. Đát-tát-a-kiệt từ đó mà thành A-duy-tam-phật; những gì Đát-tát-a-kiệt biết, trí tuệ không vướng ngại, đều từ Bát-nhã ba-la-mật mà ra. Đó chính là kho tàng của Phật."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đát-tát-a-kiệt nhờ Bát-nhã ba-la-mật mà chỉ bày và gìn giữ thế gian. Như vậy, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt cung kính phụng sự pháp này, tự mình đạt đến thành tựu đều từ Bát-nhã ba-la-mật; cho nên đó là điều Đát-tát-a-kiệt cung kính, vì nhờ đó mà thành Phật, đó là báo ơn. Thế nào là điều Đát-tát-a-kiệt báo ơn? Đát-tát-a-kiệt từ Diễn (cỗ xe, tức con đường tu; ở đây chỉ Đại thừa — con đường cứu độ hết thảy chúng sinh để cùng thành Phật) này mà đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), thành A-duy-tam-phật, đều từ Diễn này mà không còn chấp trước gì; vì thế mà hiện bày sự báo ơn.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Đát-tát-a-kiệt biết rằng các pháp không có kẻ làm ra, vì thế mà được A-duy-tam-phật; cũng không phải là không làm, nên thành A-duy-tam-phật. Đó là Đát-tát-a-kiệt vì báo ơn mà chỉ bày Bát-nhã ba-la-mật. Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật đối với các pháp không có gì mong cầu, đều từ Bát-nhã ba-la-mật; vì thế mà chỉ bày và gìn giữ thế gian."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Các pháp không thể biết, không thể thấy, vậy thế nào là Bát-nhã ba-la-mật sinh ra Đát-tát-a-kiệt để chỉ bày và gìn giữ thế gian?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nói các pháp không thể biết, không thể thấy, là nói các pháp đều không, vì thế mà không thể biết; các pháp không thể nắm giữ, vì thế mà không thể thấy. Các pháp không thể biết, không thể thấy, đều từ Bát-nhã ba-la-mật. Như vậy, Tu-bồ-đề! Các pháp không thể biết, không thể thấy, là vì từ Bát-nhã ba-la-mật mà sinh ra Đát-tát-a-kiệt thành A-duy-tam-phật, để chỉ bày và gìn giữ thế gian. Sắc là không thể thấy, thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức cũng không thể thấy; đó là Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày và gìn giữ thế gian."

 Tu-bồ-đề nói: "Thưa Thiên Trung Thiên! Thế nào là sắc không thể thấy? Thế nào là thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức không thể thấy?"

 Phật nói: "Không thấy sắc làm nhân duyên sinh ra thức, vì thế sắc là không thể thấy; cũng không thấy thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức làm nhân duyên sinh ra thức, vì thế thức là không thể thấy. Như sắc, thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức không thấy được, thế gian này cũng không thấy được tướng của nó, cũng không thấy những gì thế gian này hiện bày; tất cả đều từ Bát-nhã ba-la-mật. Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật chỉ bày và gìn giữ thế gian? Thế gian mà người ta lo nghĩ (?) ấy cũng là không; thế gian mà người ta lo nghĩ ấy cũng là mờ ảo không thật; thế gian mà người ta lo nghĩ ấy cũng là vắng lặng; thế gian mà người ta lo nghĩ ấy cũng là thanh tịnh. Đó chính là chỉ bày thế gian."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video