Thiên 13 — Phẩm 13 – Phân biệt

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật Đạo Hành (Ma-ha nghĩa là lớn; Bát-nhã ba-la-mật là trí tuệ hoàn hảo, giúp người tu vượt qua bờ mê sang bờ giác ngộ), phẩm thứ mười ba: Phân biệt.

 Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") thưa với Phật: "Bồ-tát A-xà-phù (Bồ-tát mới phát tâm, mới bắt đầu tu học; Bồ-tát là người tu hành với chí nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài) học Bát-nhã ba-la-mật như thế nào?"

 Phật nói: "Nên gần gũi thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường tu), nên ưa thích thiện tri thức, nên với lòng tốt mà làm theo lời dạy của Bát-nhã ba-la-mật. Thế nào là làm theo lời dạy của Bát-nhã ba-la-mật? Vị Bồ-tát ấy khi bố thí (đem của cải, sức lực, lời dạy cho người), thì nên đem việc bố thí ấy hướng về A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ tối thượng, chân chính, trọn vẹn của Phật), chớ có bám chấp vào sắc, thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể, phần vật chất; thống dưỡng là cảm thọ khổ vui; tư tưởng là sự nhận biết, hình dung; sinh tử là các hoạt động tạo tác của tâm dẫn đến vòng sống chết; thức là sự phân biệt, nhận biết). Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật sâu xa và Tát-vân-nhã (Nhất thiết trí: trí tuệ biết tất cả, trí tuệ của Phật) không bám chấp vào đâu cả.

 Nếu giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn (siêng năng không lùi bước), thiền (tập trung tâm ý cho lắng yên), trí tuệ, thì nên đem những điều ấy hướng về A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, chớ có bám chấp vào sắc, thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức. Vì sao vậy? Vì Tát-vân-nhã không bám chấp vào đâu cả; chớ ưa thích đạo A-la-hán (bậc chỉ cầu tự mình dứt phiền não, ra khỏi sống chết) và Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không giáo hóa rộng). Bồ-tát A-xà-phù dần dần đi vào Bát-nhã ba-la-mật như thế."

 Tu-bồ-đề nói: "Bồ-tát làm việc rất khó nhọc, vì muốn đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ."

 Phật nói: "Bồ-tát làm việc rất khó nhọc, để đem lại an ổn cho đời: làm chỗ che chở cho thế gian, làm chỗ nương về cho thế gian, làm nhà trú cho thế gian, làm người đưa thế gian qua bờ, làm cồn đất giữa dòng cho thế gian, làm người dẫn đường cho thế gian.

 Thế nào là Bồ-tát làm chỗ che chở cho thế gian? Đối với những khổ nhọc của sống chết, đều che chở, dạy bảo, đưa người thoát ra; đó là làm chỗ che chở cho thế gian. Thế nào là làm chỗ nương về cho thế gian? Đối với sinh, già, bệnh, chết, đều đưa người vượt qua; đó là làm chỗ nương về cho thế gian. Thế nào là làm nhà trú cho thế gian? Khi Bồ-tát đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật (thành Phật chánh giác trọn vẹn), được danh hiệu Đát-tát-a-kiệt (Như Lai: danh hiệu của Phật, bậc đến từ chân thật như như), thì vì thế gian mà giảng kinh về sự không bám chấp; đó là làm nhà trú cho thế gian.

 Thế nào là không bám chấp? Sắc không bám chấp, không trói buộc; sắc ấy không từ đâu sinh ra, không từ đâu diệt mất. Thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức cũng như vậy. Các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) cũng không bám chấp, không trói buộc như vậy. Thế nào là làm người đưa thế gian qua bờ? Sắc ấy chẳng phải là sắc, đó gọi là đưa qua; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức — thức ấy chẳng phải là thức, đó gọi là đưa qua; sự đưa qua chính là các pháp (?)."

 Tu-bồ-đề nói: "Như Phật đã nói, sự đưa qua chính là các pháp, mà thành A-duy-tam-Phật. Vì sao vậy? Có phải vì không bám chấp chăng?"

 Phật nói: "Đúng thế. Vị Bồ-tát không bám chấp như vậy, làm việc khó nhọc, nhớ nghĩ pháp không lười biếng, đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật, nhân đó giảng kinh; đó cũng là làm người đưa thế gian qua bờ.

 Thế nào là làm cồn đất giữa dòng cho thế gian? Ví như cồn đất giữa nước, nước chảy tách ra hai bên mà đi. Sắc, thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức, ở quá khứ, vị lai, hiện tại đều bị cắt đứt hai đầu; dứt được như thế thì các pháp cũng dứt. Nếu các pháp đã dứt, đó là định (sự lắng yên tuyệt đối), đó là cam lồ (nước bất tử, chỉ chỗ giải thoát không còn chết), đó là Nê-hoàn (Niết-bàn: sự tắt hẳn mọi phiền não và khổ đau). Bồ-tát nhớ nghĩ pháp không lười biếng mà thành A-duy-tam-Phật; đó là làm cồn đất giữa dòng cho thế gian.

 Thế nào là làm người dẫn đường cho thế gian? Bồ-tát thành A-duy-tam-Phật rồi, liền giảng rằng sắc, thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức là không (không có thực thể cố định), giảng rằng các pháp là không; cũng không từ đâu đến, cũng không đi về đâu. Các pháp là không, các pháp không có tướng để tưởng, các pháp không có nơi chốn, các pháp không có thức, các pháp không từ đâu sinh ra, các pháp là không, các pháp như giấc mộng, các pháp như là một, các pháp như trò ảo thuật, các pháp không có bờ bến, các pháp không có cái gì gọi là "đây là", tất cả đều bình đẳng, không có khác biệt."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bát-nhã ba-la-mật rất sâu, ai có thể hiểu thấu được?" Phật nói: "Những vị Bồ-tát đã tìm cầu từ rất lâu xa, đã làm công đức nơi các Phật từ thời quá khứ đến nay, những người như thế mới hiểu biết được Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà thôi."

 Tu-bồ-đề hỏi: "Thế nào gọi là đã tìm cầu từ rất lâu xa?"

 Phật nói: "Đã lìa bỏ sắc, thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức, không còn gì nữa, bấy giờ mới hiểu biết được Bát-nhã ba-la-mật sâu xa này."

 Tu-bồ-đề hỏi: "Vị Bồ-tát ấy là người dẫn đường cho thế gian chăng?"

 Phật nói: "Đúng thế. Vị Bồ-tát ấy thành A-duy-tam-Phật, làm người dẫn đường cho vô số a-tăng-kỳ (số lượng lớn đến mức không thể đếm) người."

 Tu-bồ-đề hỏi: "Bồ-tát làm việc khó nhọc, đó có phải là Ma-ha tăng-na tăng-niết (khoác áo giáp lớn: ví lời thệ nguyện lớn, vững chắc như áo giáp, của Bồ-tát) chăng? Có phải để đưa vô số a-tăng-kỳ người vào Bát-nê-hoàn (Niết-bàn trọn vẹn, sự giải thoát hoàn toàn) chăng?"

 Phật nói: "Đúng thế. Vị Bồ-tát làm việc khó nhọc, đó là Ma-ha tăng-na tăng-niết. Vì thế, tăng-na tăng-niết là không trói buộc: sắc, thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức không trói buộc; cũng không ở nơi A-la-hán, Bích-chi Phật, cũng không ở nơi Tát-vân-nhã; các pháp không trói buộc; vì thế gọi là tăng-na tăng-niết."

 Tu-bồ-đề nói: "Bồ-tát tìm cầu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa thì không nên tìm ở ba chỗ (?)."

 Phật hỏi: "Vì nhân duyên gì mà Bồ-tát tìm cầu Bát-nhã ba-la-mật sâu xa lại không nên tìm ở ba chỗ?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Bát-nhã ba-la-mật rất sâu, không thể có người giữ lấy, cũng chẳng phải không có người giữ lấy. Từ Bát-nhã ba-la-mật không có pháp nào được sinh ra. Giữ Bát-nhã ba-la-mật là giữ cái không, giữ Bát-nhã ba-la-mật là giữ các pháp, giữ Bát-nhã ba-la-mật là giữ cái không có gì, giữ Bát-nhã ba-la-mật là giữ sự không bám chấp."

 Phật nói: "Người ở trong Bát-nhã ba-la-mật, nên biết đó là Bồ-tát A-duy-việt-trí (Bồ-tát bất thoái chuyển: đã tu đến chỗ vững chắc, không bao giờ còn lùi bước trên đường thành Phật). Vị ấy đối với Bát-nhã ba-la-mật sâu xa không bám chấp vào đâu, không bao giờ nghe theo lời người khác, không tin theo các đạo khác, lòng không sợ hãi, không lười biếng. Vì từ thời các Phật quá khứ đã hỏi han trí tuệ trong kinh sâu xa này, nên nay nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, lòng vẫn tiếp tục không sợ hãi, không lười biếng."

 Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Nếu có vị Bồ-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà lòng không sợ hãi, không lười biếng, thì nhờ nhân duyên gì mà có thể nhớ nghĩ, quán xét trong Bát-nhã ba-la-mật?"

 Phật nói: "Lòng hướng về Tát-vân-nhã, đó là quán xét Bát-nhã ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề hỏi: "Thế nào là lòng hướng về Tát-vân-nhã?"

 Phật nói: "Lòng hướng về cái không, đó là quán xét Tát-vân-nhã. Quán xét Tát-vân-nhã chính là không quán xét gì. Tát-vân-nhã không thể tính đếm: như sắc không thể tính đếm, là chẳng phải sắc; như thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức không thể tính đếm, là chẳng phải thức; không vào cũng không ra, không được cũng không biết, không có cái biết cũng chẳng phải không có cái biết, không có gì sinh ra cũng không có gì hư hoại, cũng không có người làm ra, không từ đâu đến cũng không đi về đâu, không có gì để thấy cũng không có nơi chốn. Như thế là cái không không thể giới hạn, Tát-vân-nhã không thể tính đếm.

 Không thể tính đếm thì không có ai làm Phật, không có ai được thành Phật, không có ai từ sắc, thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức mà thành Phật; cũng không từ Đàn ba-la-mật (sự hoàn hảo của bố thí), Thi ba-la-mật (sự hoàn hảo của giữ giới), Sằn-đề ba-la-mật (sự hoàn hảo của nhẫn nhục), Duy-đãi ba-la-mật (sự hoàn hảo của tinh tấn), Thiền ba-la-mật (sự hoàn hảo của thiền định), Bát-nhã ba-la-mật (sự hoàn hảo của trí tuệ) mà thành Phật."

 Các vị Ái Dục thiên tử (các vị trời ở cõi Dục, là cõi còn ham muốn) và Phạm thiên tử (các vị trời ở cõi Phạm thiên, cõi trời thanh tịnh cao hơn) thưa với Phật: "Bát-nhã ba-la-mật rất sâu, khó hiểu, khó thấu, khó biết."

 Phật bảo các vị thiên tử: "Bát-nhã ba-la-mật sâu xa rất là sâu, khó hiểu, khó thấu, khó biết. Đát-tát-a-kiệt an ổn trong kinh rất sâu này, biết rõ rằng thành A-duy-tam-Phật là không có gì được làm ra, thành A-duy-tam-Phật cũng không có cái gọi là thành A-duy-tam-Phật. Kinh này như hư không, rất sâu, không gì sánh bằng, như các pháp không từ đâu đến, không đi về đâu." Các vị Ái Dục thiên tử, Phạm thiên tử thưa với Phật: "Người trong thế gian ít ai tin kinh sâu xa này, người thế gian đều bám chấp vào những gì mình ham muốn. Vì thương xót họ, nên mới vì họ mà giảng kinh sâu xa này thôi."

 Phật nói: "Đúng thế, các thiên tử! Người trong thế gian ít ai tin kinh sâu xa này, đều bám chấp vào những gì mình ham muốn. Vì thương xót người thế gian ấy, nên mới vì họ mà giảng kinh sâu xa thôi."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video