Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật Đạo Hành (Ma-ha nghĩa là lớn; Bát-nhã ba-la-mật là trí tuệ hoàn hảo, giúp người tu vượt qua bờ mê sang bờ giác ngộ), phẩm thứ mười bốn: Bản vô (tức "chân như": cái tính vốn như thế của mọi sự, vốn không có thực thể riêng, không sinh không diệt, không đổi khác).
Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") thưa với Phật: "Các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) theo thứ lớp đều không có chỗ bám chấp; các pháp không có tướng để tưởng, như hư không; kinh này không từ đâu sinh ra; tìm các pháp thì không được gì cả."
Các vị Ái Dục thiên tử (các vị trời ở cõi Dục, là cõi còn ham muốn) và Phạm thiên tử (các vị trời ở cõi Phạm thiên, cõi trời thanh tịnh cao hơn) thưa với Phật: "Điều đệ tử Tu-bồ-đề nói như vậy là theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt (Như Lai: danh hiệu của Phật, bậc đến từ chân thật như như), chỉ nói về trí tuệ thấu suốt cái không."
Phật nói: "Đúng thế, các thiên tử! Đó là theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt."
Các vị thiên tử hỏi Phật: "Thế nào là theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt? Như các pháp không từ đâu sinh ra, đó là theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt chăng?"
Phật nói: "Đúng thế, các thiên tử! Các pháp không từ đâu sinh ra, đó là theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt. Theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt, đó là bản vô; bản vô cũng không từ đâu đến, cũng không đi về đâu. Bản vô của Đát-tát-a-kiệt, các pháp cũng là bản vô; các pháp là bản vô, Đát-tát-a-kiệt cũng là bản vô; bản vô không khác nhau là như thế.
Tu-bồ-đề thuận theo bản vô, đó là bản vô của Đát-tát-a-kiệt. Bản vô của Đát-tát-a-kiệt trụ như thế nào thì Tu-bồ-đề trụ theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt như thế ấy. Bản vô của Đát-tát-a-kiệt không khác, bản vô không khác, các pháp cũng không khác, không khác. Bản vô của Đát-tát-a-kiệt không có gì vướng mắc ngăn ngại; bản vô của các pháp không có gì vướng mắc ngăn ngại. Bản vô của Đát-tát-a-kiệt, bản vô của các pháp đều không ngăn ngại, là một bản vô bình đẳng, bản vô không khác. Không có người làm ra, tất cả đều là bản vô, mà cũng không có cái gọi là bản vô.
Bản vô của Đát-tát-a-kiệt như thế, không hư hoại, không mục nát; các pháp không thể nắm bắt được. Tu-bồ-đề thuận theo lời dạy về các pháp: bản vô của Đát-tát-a-kiệt, bản vô của các pháp, bình đẳng không khác, trong pháp chân thật đều là bản vô.
Tu-bồ-đề thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt: bản vô của Đát-tát-a-kiệt không có quá khứ, vị lai, hiện tại; bản vô của các pháp không có quá khứ, vị lai, hiện tại. Tu-bồ-đề thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt: bản vô của Đát-tát-a-kiệt, bản vô của quá khứ, bản vô của vị lai, bản vô của Đát-tát-a-kiệt hiện tại, đều bình đẳng không khác; sự bình đẳng không khác ấy là bản vô chân thật.
Bồ-tát (người tu hành với chí nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài) đạt được bản vô chân thật ấy thì được danh hiệu Như Lai (bậc đến từ chân như, danh hiệu của Phật), mặt đất vì thế mà rung chuyển sáu lần. Đát-tát-a-kiệt nói về bản vô, Tu-bồ-đề thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt. Tu-bồ-đề không nhận lấy sắc, thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể, phần vật chất; thống dưỡng là cảm thọ khổ vui; tư tưởng là sự nhận biết, hình dung; sinh tử là các hoạt động tạo tác của tâm dẫn đến vòng sống chết; thức là sự phân biệt, nhận biết), không nhận lấy Tu-đà-hoàn (quả đầu tiên của hàng Thanh văn, đã bước vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (quả cao nhất, đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sống chết), Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên); như thế Tu-bồ-đề là thuận theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt."
Xá-lợi-phất (đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) nói: "Bản vô này thật sâu xa, thưa Thiên Trung Thiên (trời giữa các trời, danh hiệu tôn xưng Phật)!"
Phật nói: "Bản vô này thật sâu xa, thật sâu xa!"
Khi giảng về bản vô, hai trăm vị tỳ-kheo (người nam xuất gia tu theo Phật) đều chứng quả A-la-hán, năm trăm vị tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia) đều chứng đạo Tu-đà-hoàn, năm trăm vị trời và người đều đạt Vô sở tùng sinh pháp lạc (tức Vô sinh pháp nhẫn: sự an nhiên thấu suốt rằng mọi pháp vốn không thật có sinh, không có diệt), trong hội chúng có sáu mươi vị Bồ-tát mới học đều chứng đạo A-la-hán.
Phật nói: "Sáu mươi vị Bồ-tát này, ở đời quá khứ, mỗi vị đã cúng dường năm trăm vị Phật. Họ bố thí mà còn mong cầu hình tướng, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn (siêng năng không lùi bước) mà còn mong cầu hình tướng, tu thiền (tập trung tâm ý cho lắng yên) mà không biết cái không, lìa xa cái không, không được Bát-nhã ba-la-mật và Âu-hòa-câu-xá-la (phương tiện thiện xảo: sự khéo léo dùng cách thích hợp để tu hành và cứu độ người), nên nay đều chứng lấy đạo A-la-hán. Bồ-tát dù có đạo, được Không, được Vô tướng (không bám vào hình tướng), được Vô nguyện (không còn mong cầu gì) (ba cửa giải thoát), nhưng nếu không được Bát-nhã ba-la-mật và Âu-hòa-câu-xá-la thì giữa đường liền chứng đạo A-la-hán, không quay trở lại được nữa.
Ví như có một con chim lớn, thân dài tám nghìn dặm hoặc hai vạn dặm, lại không có cánh, muốn từ cõi trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi Dục, ở trên đỉnh núi Tu-di) tự lao mình xuống đến cõi Diêm-phù-lợi (Diêm-phù-đề: châu lục loài người ở). Chưa xuống tới nơi, con chim ấy hối hận, muốn giữa đường quay trở lên cõi trời Đao-lợi; nó có thể quay trở lại được chăng?"
Xá-lợi-phất đáp: "Không thể quay trở lại được."
Phật nói: "Con chim ấy rơi xuống đến cõi Diêm-phù-lợi, muốn cho thân mình không đau, có thể làm cho không đau được chăng?"
Xá-lợi-phất đáp: "Không thể. Con chim ấy rơi xuống, thân nó không thể không đau, hoặc sẽ ngất lịm, hoặc sẽ chết. Vì sao vậy? Vì thân nó to lớn mà lại không có cánh."
Phật nói: "Giả sử vị Bồ-tát ấy trải qua số kiếp (kiếp là một khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Hằng, bố thí mà mong cầu hình tướng, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn mà mong cầu hình tướng, tu thiền cũng không đi vào cái không, không được Bát-nhã ba-la-mật sâu xa và Âu-hòa-câu-xá-la, dù khởi tâm muốn tìm đạo Phật, một lòng muốn làm Phật, thì giữa đường vẫn chứng đạo A-la-hán, Bích-chi Phật.
Vị Bồ-tát ấy đối với giới, tinh tấn, tam-muội (trạng thái tâm định yên, chuyên chú một chỗ), trí tuệ của các Phật quá khứ, vị lai, hiện tại, nghe nói đến Tát-vân-nhã (Nhất thiết trí: trí tuệ biết tất cả, trí tuệ của Phật) của Phật, đều nhớ nghĩ mà cầu theo hình tướng. Như thế là không giữ được giới, tinh tấn, tam-muội, trí tuệ của Đát-tát-a-kiệt, không hiểu biết Tát-vân-nhã, chỉ tưởng theo âm thanh mình nghe được mà thôi, rồi muốn từ đó mà đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ tối thượng, chân chính, trọn vẹn của Phật), rốt cuộc không thể đạt được, giữa đường liền chứng đạo A-la-hán, Bích-chi Phật. Vì sao vậy? Vì không được Bát-nhã ba-la-mật sâu xa và Âu-hòa-câu-xá-la."
Xá-lợi-phất nói: "Như lời Phật dạy, vị Bồ-tát nhớ nghĩ trí tuệ trong đó (?) vì lìa xa Bát-nhã ba-la-mật và Âu-hòa-câu-xá-la nên chứng đạo A-la-hán, Bích-chi Phật. Nếu có vị Bồ-tát muốn sửa sang đầy đủ công hạnh, muốn đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-Phật (thành Phật chánh giác trọn vẹn), thì nên khéo léo học Bát-nhã ba-la-mật và Âu-hòa-câu-xá-la."
Các vị Ái Dục thiên tử, Phạm thiên tử thưa với Phật: "Bát-nhã ba-la-mật khó hiểu, khó thấu, khó biết; muốn cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ thật khó đạt được."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bát-nhã ba-la-mật rất sâu, khó hiểu, khó thấu, khó biết. Nhưng như con nghĩ về trí tuệ trong đó, thì cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ lại dễ đạt được thôi. Vì sao vậy? Vì không có gì cả thì do đâu mà đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ? Các pháp đều là không, tìm thì rốt cuộc không thể được, (như thế) mới thành A-duy-tam-Phật. Tìm pháp thì không được gì; không có ai làm A-duy-tam-Phật, cũng không có ai đạt A-duy-tam-Phật. Nếu có ai nghe các pháp đều là không, thì cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ dễ đạt được thôi."
Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Theo như lời Tu-bồ-đề nói, thì A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ là khó đạt được. Vì sao vậy? Vì cái không chẳng hề nghĩ rằng 'ta sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ'. Pháp ấy là không, nếu dễ đạt được thì sao? Thì các vị Bồ-tát nhiều như cát sông Hằng hẳn đều đã đạt được cả rồi."
Tu-bồ-đề nói: "Này Xá-lợi-phất, ông nghĩ sao? Dùng sắc mà đạt được chăng? — Không. Lìa pháp sắc mà đạt được chăng? — Không. Thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức mà đạt được chăng? — Không. Bản vô của sắc có đạt được chăng? — Không. Có pháp nào trong bản vô của sắc mà đạt được chăng? — Không. Bản vô của thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức có đạt được chăng? — Không. Lìa bản vô của thức mà có pháp nào đạt được chăng? — Không. Bản vô này làm cho đạt được chăng? — Không. Lìa bản vô mà có pháp nào làm cho đạt được chăng? — Không. Nếu pháp này không thể nắm bắt được, thì có pháp nào làm cho đạt được nữa?"
Xá-lợi-phất nói: "Theo như pháp Tu-bồ-đề nói, thì không có vị Bồ-tát nào đạt được. Phật nói có ba hạng người có đức, cầu A-la-hán, Bích-chi Phật và Phật; ba hạng ấy không kể là ba, theo như Tu-bồ-đề nói thì chỉ là một đạo mà thôi."
Phân-mạn-đà-ni-phất (tức Phú-lâu-na, đại đệ tử của Phật, nổi tiếng giỏi thuyết pháp) nói với Xá-lợi-phất: "Tu-bồ-đề nói một đạo, ông nên hỏi lại."
Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Tu-bồ-đề nói một đạo, vì thế mà tôi hỏi."
Tu-bồ-đề nói: "Ông nghĩ sao, trong bản vô ông có thấy ba đạo chăng?"
Xá-lợi-phất đáp: "Không thấy. Vì sao vậy? Vì trong bản vô không thể tìm được ba việc."
Tu-bồ-đề nói: "Bản vô có thể tìm được một việc chăng? — Không. Ông nghĩ sao, trong bản vô có thể tìm được một đạo chăng? — Không. Nếu sự thật này không thể nắm bắt được, thì sao lại còn nói có A-la-hán, Bích-chi Phật, Phật? Nói như thế là vì: đạo là bản vô, không có khác biệt. Nếu vị Bồ-tát nghe về bản vô mà lòng không lười biếng, thì vị Bồ-tát ấy rốt cuộc sẽ thành Phật."
Phật nói: "Những điều Tu-bồ-đề nói đều nhờ uy thần của Phật mới khiến nói được như thế. Bồ-tát nghe bản vô bình đẳng không khác mà lòng không lười biếng, thì rốt cuộc sẽ thành Phật."
Xá-lợi-phất hỏi: "Thế nào là Bồ-tát thành tựu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ?"
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Thế nào là thành tựu đối với Bồ-tát?" Phật nói: "Đối với hết thảy mọi người đều nhìn bằng con mắt bình đẳng; khi trò chuyện với họ thì phải có lòng tốt, không được có ý làm hại; thường dùng lòng thương yêu mà nói, không được giận dữ; đều phải có lòng tốt, lòng ngay thẳng (?). Bồ-tát nên trụ như thế."
Kinh Đạo Hành Bát-nhã, quyển thứ năm (hết).
Kinh Đạo Hành Bát-nhã, quyển thứ sáu.
Đời Hậu Hán, ngài Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) người nước Nguyệt Chi (một nước ở vùng Trung Á thời xưa) là Chi Lâu-ca-sấm dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video