Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ lớn hoàn hảo, nhìn thấu bản chất thật của mọi sự vật và đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác), phẩm Thủ Không (giữ lấy cái không), thứ mười bảy.
Tu-bồ-đề (một trong mười đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý “không”) bạch Phật: “Bồ-tát (người phát nguyện tu để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, thế nào là đi vào không (mọi sự vật đều không có tự tính riêng, không có gì tồn tại độc lập, cố định)? Thế nào là giữ tam-muội không (trạng thái tâm định tĩnh sâu, quán chiếu lý không)?”
Phật nói: “Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, quán sát sắc (thân thể và thế giới vật chất), thống dưỡng (cảm thọ: khổ, vui, không khổ không vui), tư tưởng (sự nhận biết, hình dung), sinh tử (các hoạt động tạo tác của tâm dẫn đến sống chết luân hồi), thức (cái biết phân biệt) — năm thứ hợp thành con người — đều là không. Nên quán sát như thế; một lòng quán sát như thế thì không thấy pháp (sự vật, hiện tượng); không thấy pháp như thế thì ở trong pháp không tác chứng (không chứng nhập để dừng lại ở quả vị thấp).”
Tu-bồ-đề nói: “Phật nói không ở trong cái không mà tác chứng; vậy làm sao Bồ-tát trụ trong tam-muội mà ở trong cái không lại không chứng đắc?”
Phật nói: “Bồ-tát đầy đủ ý niệm về không mà không chứng đắc; quán sát như thế mà không giữ lấy sự chứng đắc; quán sát như thế để đi vào chỗ ấy, nhưng vừa sắp hướng đến lúc đó thì không giữ lấy sự chứng đắc, không nhập tam-muội, tâm không bám víu vào đâu. Lúc ấy không mất cội gốc của pháp Bồ-tát, không giữa đường mà chứng đắc. Vì sao? Vì nguyện xưa muốn che chở hết thảy tát-hòa-tát (chúng sinh), vì lòng thương xót cùng cực. Tự nghĩ rằng: ‘Ta phải đầy đủ hết các công đức (phước lành và năng lực tốt do việc lành tạo ra), lúc này chưa giữ lấy sự chứng đắc.’
Bồ-tát được Bát-nhã Ba-la-mật thì thu được công đức cực lớn, được đầy đủ sức mạnh của trí tuệ. Ví như có người dũng mãnh đánh lui được quân thù, người ấy dung mạo rất đoan chính, mạnh mẽ, việc gì cũng làm được, thông hiểu binh pháp, sáu mươi bốn phép biến hóa trong binh pháp đều biết và luyện tập thành thạo, được mọi người kính trọng. Đến bất cứ nơi đâu, không ai là không nhờ được sức của người ấy. Những gì có được, người ấy đều đem chia cho người khác, trong lòng vui vẻ. Nếu có việc khác phải cùng cha mẹ vợ con lên đường, đi qua đoạn đường cực kỳ hiểm nạn, người ấy giữ cho cha mẹ được yên ổn, và bảo vợ con: ‘Đừng sợ hãi, chúng ta sẽ cùng nhau thoát khỏi nạn này.’ Ra khỏi rồi, người ấy đưa cha mẹ vợ con về quê nhà, không gặp điều tà ác nào mà về đến nhà, ai nấy đều vui mừng. Vì sao? Vì người ấy dũng mãnh, nhiều trí tuệ, khôn ngoan và mạnh mẽ.
Bồ-tát này cũng vậy, thực hành lòng đại từ cùng cực, trong tâm nghĩ đến chúng sinh khắp mười phương, lúc ấy đem lòng từ ban trải lên hết thảy mọi người. Bồ-tát này vượt qua địa vị của A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh, nhưng chỉ lo tự giải thoát), ra khỏi địa vị của Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ một mình, không thuyết pháp độ người). Trụ trong tam-muội, thương xót hết thảy chúng sinh mà không thấy có gì (?); ở trong đó không giữ lấy sự chứng đắc, đi vào cái không thật sâu mà không làm A-la-hán. Bồ-tát khi thực hành như thế là thực hành tam-muội không, hướng về cửa nê-hoàn (niết-bàn: trạng thái tắt hết phiền não, thoát khỏi vòng sống chết) mà không có tưởng (không bám vào hình tướng), không đi vào cái không để giữ lấy sự chứng đắc.
Ví như chim bay giữa hư không, không bị vướng chạm gì; Bồ-tát thực hành cũng vậy, vừa sắp hướng về cái không, đến cái không, hướng về vô tưởng, nhưng không rơi vào cái không, không rơi vào vô tưởng, vì muốn đầy đủ hết các pháp của Phật. Ví như người bắn cung giỏi bắn lên không trung, mũi tên dừng giữa không trung, mũi tên sau trúng mũi tên trước, cứ thế lần lượt bắn, mũi tên sau đều trúng mũi tên trước; người ấy muốn cho mũi tên trước rơi xuống thì nó mới rơi. Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật được âu-hòa-câu-xá-la (phương tiện khéo léo: tài khéo vận dụng mọi cách để tu và độ người mà không sa vào chấp trước) che chở, tự mình ở địa vị ấy mà không giữa đường giữ lấy sự chứng đắc để rơi vào địa vị A-la-hán, Bích-chi Phật; đem công đức ấy mà đạt được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao nhất, trọn vẹn, chân chính — tức quả vị Phật); công đức tràn đầy thì liền thành Phật. Vì Bồ-tát quán sát trong gốc của kinh pháp, nên không giữa đường giữ lấy sự chứng đắc.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Bồ-tát chịu khó nhọc học như thế, không giữa đường giữ lấy sự chứng đắc.”
Phật nói: “Bồ-tát này vì muốn che chở hết thảy chúng sinh, nên giữ tam-muội không, hướng về cửa nê-hoàn, trong tâm suy nghĩ phân biệt. Thế nào là phân biệt? Giữ tam-muội không, tam-muội vô tướng (không bám vào hình tướng), tam-muội vô nguyện (không mong cầu, không nhắm tới điều gì để chiếm giữ) — đó là phân biệt bằng âu-hòa-câu-xá-la, khiến Bồ-tát này không giữa đường giữ lấy sự chứng đắc. Vì sao? Vì có âu-hòa-câu-xá-la che chở, nên trong tâm nghĩ đến hết thảy chúng sinh. Nhờ ý nghĩ ấy mà được âu-hòa-câu-xá-la, không giữa đường giữ lấy sự chứng đắc.
Nếu Bồ-tát quán sát sâu, giữ tam-muội không hướng về cửa nê-hoàn, tam-muội vô tưởng hướng về cửa nê-hoàn, tam-muội vô nguyện hướng về cửa nê-hoàn, thì vì thế mà phân biệt rằng: từ lâu xa đến nay, con người ở trong cái tưởng về nhân duyên (nguyên nhân và điều kiện); [nên Bồ-tát] cầu được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ để thuyết kinh cho họ, khiến họ xa lìa những nhân duyên ấy; giữ tam-muội không, giữ tam-muội vô tưởng, giữ tam-muội vô nguyện, hướng về cửa nê-hoàn, mà đều không giữa đường giữ lấy sự chứng đắc.
Bồ-tát nghĩ như thế này: con người từ lâu xa đến nay cho rằng có cái tưởng là thường còn, có cái tưởng là yên vui, có cái tưởng là có ngã (cái tôi thật), có cái tưởng là tốt đẹp trong sạch — mỗi thứ đều thành gốc rễ. Khi ta thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, vì con người mà thuyết kinh, khiến họ dứt bỏ cái tưởng thường còn, tưởng yên vui, tưởng có ngã, tưởng tốt đẹp, dứt hết mọi tìm cầu. Dứt bỏ thế nào? Cái tưởng là thường còn thì thật ra vô thường (thay đổi, không bền); cái tưởng là vui thì thật ra đều là khổ; cái tưởng là thân mình thì thật ra không phải thân mình; cái tưởng là đẹp thì thật ra đều là xấu.
Bồ-tát tự nghĩ trong tâm: ‘Để được âu-hòa-câu-xá-la, ta giữ tam-muội không, vô tưởng, vô nguyện, hướng về cửa nê-hoàn, mà không giữa đường giữ lấy sự chứng đắc.’ Nếu có Bồ-tát trong tâm nghĩ: ‘Con người từ lâu xa đến nay tìm cầu nhân duyên, tìm cầu tưởng, tìm cầu dục vọng, tìm cầu cái tưởng tụ hợp, tìm cầu cái tưởng về không, tìm cầu cái tưởng này — tất cả đều đang hiện hữu.’ Bồ-tát nói: ‘Ta muốn khiến cho thế gian hoàn toàn không còn những điều ấy.’ Nhờ nghĩ đến con người như thế mà được âu-hòa-câu-xá-la; quán sát pháp này: không, [vô] tưởng, [vô] nguyện, [vô] thức (không còn sự tạo tác phân biệt của tâm) (?), không từ đâu sinh ra — lấy đó làm giới hạn; Bồ-tát này không giữa đường giữ lấy sự chứng đắc. Về pháp nên biết như thế.
Thế nào là Bồ-tát tìm cầu Bát-nhã Ba-la-mật, cần thông hiểu, luyện tập trong pháp, tâm nên do duyên gì mà tìm cầu, tâm nên đi vào như thế nào, giữ tam-muội không, giữ tam-muội vô tướng, giữ tam-muội vô nguyện, hướng về cửa nê-hoàn, mà đều không giữa đường giữ lấy sự chứng đắc? Giữ tam-muội vô thức, giữ tam-muội vô sở tòng sinh (không từ đâu sinh ra). Bồ-tát ấy vì chưa được thọ ký (được Phật báo trước sẽ thành Phật) (?), nên giữ tam-muội không, tam-muội vô tướng, tam-muội vô nguyện, tam-muội vô thức, tam-muội vô sở tòng sinh. Quán niệm các tam-muội này xong, nếu có người đến hỏi mà không thể lập tức dùng cái tâm không thể đo lường để giải đáp, thì biết người ấy không phải là Bồ-tát a-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui, chắc chắn sẽ thành Phật). Vì sao? Vì tâm của bậc a-duy-việt-trí biết hết vô số điều; theo dấu hiệu so sánh này mà thấy việc tu hành chưa đầy đủ, thì biết Bồ-tát ấy chưa được a-duy-việt-trí.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Nếu có Bồ-tát giải đáp được những điều ấy, thì là bậc a-duy-việt-trí.”
Phật nói: “Dù đã nghe hay chưa nghe Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa mà giải đáp được, thì đó là bậc a-duy-việt-trí.”
Tu-bồ-đề nói: “Vô số người tìm cầu đạo Bồ-tát, nhưng ít ai giải đáp được.”
Phật nói: “Người giải đáp được là người đã được thọ ký; ở trong công đức ấy, pháp mà người ấy biết vô cùng tốt đẹp, đến các bậc A-la-hán, Bích-chi Phật cũng không theo kịp, chư thiên (các vị trời), a-tu-luân (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên), rồng, quỷ thần cũng không theo kịp. Đó là tướng của bậc a-duy-việt-trí.”
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video