Thiên 19 — Phẩm 19 – Thiện tri thức

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật Đạo Hành (Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật: trí tuệ lớn đưa người sang bờ bên kia, tức trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự, giúp vượt khỏi khổ đau sinh tử; Đạo Hành: "con đường tu hành", tên kinh), phẩm Thiện tri thức (người bạn tốt, bậc thầy hiền dẫn dắt mình trên đường tu), thứ mười chín.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ trống không)! Bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi loài; ma-ha-tát: bậc đại sĩ, người có tâm nguyện lớn) đang tu tập, muốn đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ a-duy-tam-phật (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức thành Phật), thì người ấy phải gần gũi thiện tri thức, cung kính phụng sự."

 Tu-bồ-đề hỏi Phật: "Thiện tri thức của bồ-tát ma-ha-tát thì lấy gì mà biết?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Phật Thiên Trung Thiên (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc trời trong các cõi trời, tức bậc tôn quý nhất trong các bậc tôn quý) là thiện tri thức của bồ-tát ma-ha-tát; nếu có ai giảng nói Bát-nhã ba-la-mật, dạy người đi vào kinh này, người ấy là thiện tri thức của bồ-tát ma-ha-tát; sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) là thiện tri thức của bồ-tát ma-ha-tát. Phải biết như vậy.

 Sáu ba-la-mật là xá-đát-la (bậc thầy dạy dỗ), sáu ba-la-mật là con đường, là sự che chở, là chỗ nương duy nhất (?), là người dẫn dắt. Các Đát-tát-a-kiệt (Như Lai: bậc đến từ sự chân thật, một danh hiệu của Phật), A-la-ha (bậc đáng được cúng dường), Tam-da-tam-phật (bậc giác ngộ chân chính và trọn khắp) trong quá khứ đều từ sáu ba-la-mật mà ra; các Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật trong tương lai đều từ sáu ba-la-mật mà ra; các Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật hiện nay ở vô số a-tăng-kỳ (con số lớn đến mức không thể đếm) cõi nước khắp mười phương cũng đều từ sáu ba-la-mật mà ra, thành tựu tát-vân-nhã (trí biết tất cả, trí tuệ toàn giác của Phật). Các vị đều do bốn việc mà nắm lấy đạo, dùng bốn việc để che chở tát-hòa-tát (tất cả chúng sinh). Bốn việc ấy là gì? Một là bố thí cho người, hai là làm cho người vui, ba là làm lợi ích cho người, bốn là đối xử bình đẳng, cùng làm như người. Đó là bốn việc (về sau gọi là bốn pháp thu phục, gắn bó với chúng sinh).

 Như vậy, Tu-bồ-đề! Vì thế bồ-tát ma-ha-tát là bậc thầy, vì thế là mẹ, vì thế là cha, vì thế là nhà che chở, vì thế là đài cao để đứng vững, vì thế là chỗ đưa qua bờ, vì thế là nơi nương về, vì thế là người dẫn đường, vì thế là sáu ba-la-mật, vì thế là sự cứu độ cho chúng sinh. Vì sao bồ-tát ma-ha-tát học sáu ba-la-mật? Vì chúng sinh nhiều không có giới hạn, muốn dứt hết gốc rễ khổ đau của họ, nên bồ-tát ma-ha-tát đều học trong Bát-nhã ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề hỏi Phật: "Tướng (đặc tính, dấu hiệu để nhận biết) của Bát-nhã ba-la-mật là gì?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Không vướng mắc, không ngăn ngại là tướng của Bát-nhã ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề thưa: "Do tướng nào mà được Bát-nhã ba-la-mật, thì cũng do chính tướng ấy mà được các pháp (mọi sự vật, hiện tượng)."

 Phật dạy: "Đúng vậy, Tu-bồ-đề! Do tướng không có gì mà được Bát-nhã ba-la-mật, cũng chính do tướng ấy mà được các pháp. Vì sao? Tu-bồ-đề! Các pháp mỗi mỗi khác nhau, các pháp mỗi mỗi đều trống không như hư không (rỗng lặng, không có thực thể). Như vậy, Tu-bồ-đề! Các tướng ấy mỗi mỗi trống không, đó là tướng của Bát-nhã ba-la-mật; các pháp mỗi mỗi trống không. Như vậy, Tu-bồ-đề! Tướng của Bát-nhã ba-la-mật mỗi mỗi trống không, theo tướng ấy các pháp mỗi mỗi trống không."

 Tu-bồ-đề hỏi Phật: "Thưa Thiên Trung Thiên! Giả sử các pháp mỗi mỗi trống không, thì do đâu mà lòng ham muốn của chúng sinh sinh ra không có lúc hết, mỗi mỗi không có lúc giảm, mỗi mỗi không có lúc cạn; hư không không có lúc tăng, hư không không có lúc ngừng; mỗi mỗi trống không thì không có A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ a-duy-tam-phật; chẳng phải từ trong cái trống không ấy, thì pháp này không đạt được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ a-duy-tam-phật (?). Thế nào, thưa Thiên Trung Thiên! Pháp này phải lấy gì mà biết cho quyết định?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Này Tu-bồ-đề! Ngày đêm chúng sinh vì muốn có được, nhân đó mà dẫn đến cái này, cứ tìm cầu như vậy."

 Tu-bồ-đề thưa: "Đúng vậy, thưa Thiên Trung Thiên! Ngày đêm chúng sinh vì muốn có được, nhân đó mà dẫn đến cái này, cứ tìm cầu như vậy."

 Phật dạy: "Thế nào, Tu-bồ-đề! Ông có thấy cái 'ta' muốn đạt được cái trống không ấy chăng (?)"

 Tu-bồ-đề thưa: "Thưa không, Thiên Trung Thiên!"

 Phật dạy: "Có phải vậy không, Tu-bồ-đề? Tự mình làm ra rồi được cái trống không ấy chăng (?)"

 Tu-bồ-đề thưa: "Đúng vậy, thưa Thiên Trung Thiên! Là trống không."

 Phật dạy: "Thế nào, Tu-bồ-đề! Chỉ vì lẽ ấy mà muốn có được, nhân đó dẫn đến cái này; chúng sinh vì lẽ ấy mà khổ nhọc, không có lúc được giải thoát."

 Tu-bồ-đề thưa: "Thiên Trung Thiên là bậc làm cho chúng sinh hết sức yên ổn, [vậy mà] chúng sinh vì muốn có được, nhân đó dẫn đến cái này, khổ nhọc không có lúc nghỉ (?)."

 Phật dạy: "Đúng vậy, Tu-bồ-đề! Chúng sinh vì ham muốn nên bám chấp, phải biết như vậy. Cái gốc sinh ra của chúng sinh là từ đó mà sinh; trong đó không có gì để nắm lấy; cái không thể nắm lấy thì không do làm mà được, ấy là rốt cuộc không có gì. Như vậy, Tu-bồ-đề! Không có lúc giảm, lúc hết, và trong đó rốt cuộc cũng không có gì sinh ra hay tăng thêm. Hiểu biết như vậy, ấy là bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Người hiểu biết như vậy, thì bồ-tát ma-ha-tát không cầu sắc (hình chất, thân thể và mọi thứ vật chất), không cầu thống dương (cảm thọ: cảm giác khổ, vui, không khổ không vui), tư tưởng (tri giác: sự nhận biết hình tướng, khái niệm), sinh tử (hành: các hoạt động tạo tác của tâm, dẫn đến sinh tử), thức (sự phân biệt, nhận biết) — năm thứ này hợp thành con người. Bồ-tát ma-ha-tát hiểu biết như vậy mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật, là thực hành bình đẳng khắp cả, điều mà các A-la-hán (bậc đã dứt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử, quả vị cao nhất của hàng đệ tử nghe pháp) và các Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy và không giáo hóa rộng rãi) không theo kịp. Trong các con đường mà người có đức thực hành, đây là cao vượt hơn hết; sự yêu quý mà người ấy được thì không ai bì kịp. Bồ-tát ma-ha-tát ấy nên nghĩ: 'Khi đã được Bát-nhã ba-la-mật rồi, ta phải thực hành như thế.' Bồ-tát ma-ha-tát ngày đêm thực hành, thì mau gần A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ a-duy-tam-phật."

 Phật dạy: "Thế nào, Tu-bồ-đề! Giả sử người ở Diêm-phù-lợi (cõi đất loài người sinh sống) cùng bốn phương, cho đến các loài biết bay, loài bò lổm ngổm, đều khiến được làm người; mỗi mỗi được làm người rồi, đều khiến họ cầu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, phát tâm tìm Phật đạo, mỗi người suốt đời bố thí, đem sự bố thí ấy hướng về việc thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Ý ông thế nào, bồ-tát ma-ha-tát bố thí như vậy, phước có nhiều không?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Rất nhiều, rất nhiều, thưa Thiên Trung Thiên!"

 Phật dạy: "Không bằng bồ-tát ma-ha-tát đã được Bát-nhã ba-la-mật rồi giữ gìn trong một ngày, dù chỉ giữ được một ngày cuối cùng, theo lời dạy trong Bát-nhã ba-la-mật mà nghĩ như vậy, làm như vậy, phước ấy vượt hơn kia. Có khi bồ-tát ma-ha-tát được Bát-nhã ba-la-mật rồi, theo pháp như vậy mà nghĩ và làm, thì là bậc tôn quý nhất trong tất cả mọi người. Vì sao? Những người khác không ai sánh kịp lòng từ ấy; trừ chư Phật ra, không ai ngang bằng bồ-tát ma-ha-tát ấy.

 Người thiện nam ấy đi sâu vào trí tuệ, thấu suốt trí tuệ ấy một cách đầy đủ, thấy hết những người khổ nhọc trong đời, khi ấy vô cùng xót thương, nghĩ đến việc dùng mắt nhìn thấu suốt, thấy vô số chúng sinh; [bồ-tát] đầy đủ mọi hạnh, không có lúc lơi lỏng, nhờ không lơi lỏng nên được hạnh ấy. Khi ấy vô cùng cảm thương, nghĩ đến hết thảy chúng sinh, nhưng không trụ vào tướng ấy, cũng không trụ vào chỗ nào khác. Tu-bồ-đề! Trí tuệ của bồ-tát ma-ha-tát rất sáng; dù chưa thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, trí tuệ đã sáng như vậy. Theo hạnh ấy, tất cả các cõi nước đều cùng tôn kính đề cao; đối với A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ chân chính cao tột, trọn không lùi bước (?). Nếu nhận của người áo mặc, đồ ăn uống, giường nằm, đồ nằm, thuốc men đầy đủ, thì người theo Bát-nhã ba-la-mật, tâm đứng vững trong đó, những gì đã nhận của người thí đều được trả sạch, gần tát-vân-nhã.

 Như vậy, Tu-bồ-đề! Những gì bồ-tát ma-ha-tát ăn dùng không thêm tội lỗi; với chúng sinh, đều chỉ bày đường lối, không bờ bến, không giới hạn, đều soi sáng cả; những ai đang ở trong ngục tù, đều muốn cứu thoát; với chúng sinh, đều muốn trao cho con mắt [trí tuệ]. Pháp trong Bát-nhã ba-la-mật, phải nghĩ nhớ mà làm, phải theo lời dạy này, dùng niệm ấy mà làm; người đã đi vào Bát-nhã ba-la-mật thì thực hành không lay động, thực hành không dao động. Vì sao? Theo hạnh không lay động ấy, chớ khởi nghĩ tưởng, chớ khởi ý nghĩ khác, đem ý hẹp hòi (?) mà vào Bát-nhã ba-la-mật; phải thực hành như vậy, ngày đêm đi vào Bát-nhã ba-la-mật, chớ lơi lỏng ngừng nghỉ.

 Ví như, Tu-bồ-đề, một người được viên ngọc ma-ni (ngọc báu như ý, quý nhất trong các loại ngọc); trước kia chưa có, về sau mới được, nên vui mừng nhảy nhót. Được ngọc ma-ni rồi, về sau lại đánh mất, vì thế rất sầu khổ, ngồi đứng đều lo nghĩ, như mất cả bảy món báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não — chỉ chung mọi của báu), nghĩ rằng: 'Sao ta lại đánh mất của báu này?' Như vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát muốn tìm của báu, phải luôn giữ chặt tâm, không để mất tát-vân-nhã, thường phải đi vào trong đó mà nghĩ nhớ."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Giả sử điều mình nghĩ nhớ lại do thân mà mất đi chăng (?) Làm sao bồ-tát ma-ha-tát nghĩ nhớ tát-vân-nhã mà không mất?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Nếu bồ-tát ma-ha-tát biết như vậy là vô vi (không tạo tác, không do điều kiện nào tạo thành), thì không mất Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Tu-bồ-đề! Bát-nhã ba-la-mật trống không như hư không; Bát-nhã ba-la-mật ấy không tăng cũng không giảm."

 Tu-bồ-đề thưa: "Bát-nhã ba-la-mật trống không như hư không, thì làm sao sinh ra bồ-tát ma-ha-tát, làm sao Bát-nhã ba-la-mật thành tựu hạnh của họ, khiến gần A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ?"

 Phật dạy: "Không phải vậy, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát cũng không tăng cũng không giảm. Giả sử, Tu-bồ-đề, khi kinh này được giảng nói, bồ-tát ma-ha-tát nghe mà không sợ, không hãi, thì phải biết người thiện nam ấy chính là đang thực hành Bát-nhã ba-la-mật."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Như vậy, thực hành Bát-nhã ba-la-mật là thực hành cái trống không chăng? Tu-bồ-đề có thể rời Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành được chăng? Tu-bồ-đề thực hành cái trống không chăng? Tu-bồ-đề rời cái trống không mà thực hành chăng? Tu-bồ-đề phá bỏ sắc mà thực hành chăng? Tu-bồ-đề phá bỏ thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức mà thực hành chăng? Tu-bồ-đề rời sắc thì có chỗ nào để thực hành chăng? Tu-bồ-đề rời thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức thì có chỗ nào để thực hành chăng?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Thưa Thiên Trung Thiên, thế nào là thực hành Bát-nhã ba-la-mật?"

 Phật dạy: "Thế nào, Tu-bồ-đề! Ông có thấy pháp ấy không? Pháp nào thực hành Bát-nhã ba-la-mật?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Không thấy, thưa Thiên Trung Thiên!"

 Phật dạy: "Thế nào, Tu-bồ-đề! Ông có thấy khắp không? Có thấy Bát-nhã ba-la-mật là chỗ bồ-tát ma-ha-tát nào thực hành không?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Không thấy, thưa Thiên Trung Thiên!"

 Phật dạy: "Giả sử, Tu-bồ-đề, ông có thấy khắp không? [Có thấy] bồ-tát ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật không?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Không thấy, thưa Thiên Trung Thiên!"

 Phật dạy: "Giả sử, Tu-bồ-đề, đã không thấy khắp, thì pháp có chỗ sinh ra không?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Không thấy, thưa Thiên Trung Thiên!"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ma-ha-tát ấy đạt được vô sở tòng sinh pháp lạc (niềm an vui nơi pháp không từ đâu sinh ra, tức chứng biết các pháp vốn không sinh không diệt và an trụ vững chắc trong sự hiểu biết ấy), niềm vui ấy đầy đủ, ngay nơi chỗ không sinh mà được thụ quyết (được Phật báo trước chắc chắn sẽ thành Phật) A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Đó là chỗ các Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật đã đến, không còn sợ hãi gì; [bồ-tát] làm sự che chở ấy, tìm cầu như vậy, thực hành như vậy, gắng sức như vậy, để đạt trí tuệ Phật, trí tuệ rất lớn, trí tuệ tự tại, trí tuệ tát-vân-nhã, trí tuệ Đát-tát-a-kiệt. Nếu thấy [như vậy] mà không được thành Phật, thì lời Phật nói là sai khác (?)."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Giả sử các pháp không từ đâu sinh, [thì có] được thụ quyết A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ chăng?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Không."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế nào thì bồ-tát ma-ha-tát đạt được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ông có thấy [pháp nào] đáng được thụ quyết A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ không?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Con không thấy có pháp nào sẽ thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ."

 Phật dạy: "Đúng vậy, Tu-bồ-đề! Các pháp như vậy, không có gì từ đó mà được. Bồ-tát không nghĩ: 'Dùng pháp này sẽ được thụ quyết hay không được thụ quyết.'"

 Kinh Đạo Hành Bát-nhã, quyển thứ bảy (hết).

 Kinh Đạo Hành Bát-nhã, quyển thứ tám.

 Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Chi-lâu-ca-sấm, người nước Nguyệt Chi (một nước xưa ở vùng Trung Á), đời Hậu Hán dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video