Thiên 24 — Phẩm 24 – Mạnh yếu (bản gốc ghi nhầm là phẩm 14)

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật Đạo Hành (Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật: trí tuệ lớn đưa người sang bờ bên kia, tức trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự; Đạo Hành: "con đường tu hành", tên kinh), phẩm Cường nhược (mạnh và yếu), thứ mười bốn (?).

 Xá-lợi-phất (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) hỏi Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ trống không): "Bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi loài; ma-ha-tát: bậc đại sĩ, người có tâm nguyện lớn) thực hành Bát-nhã ba-la-mật là làm hạnh cao vời khó làm chăng?"

 Tu-bồ-đề đáp: "Theo điều tôi nghe từ Phật, bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật không phải là hạnh cao vời."

 Vài trăm nghìn vị trời ở các cõi trời còn ham muốn dục lạc nghĩ: "Phải kính lễ những người vì người mười phương mà phát tâm theo đạo bồ-tát. Vì sao? Vì họ thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà không giữa đường bát-nê-hoàn (nhập niết-bàn: tự mình dứt sinh tử). Bồ-tát như vậy là làm hạnh khó nhọc, không rơi rớt trong pháp này mà chứng lấy [quả nhỏ]."

 Tu-bồ-đề nói với chư thiên: "Dù không giữa đường rơi rớt mà chứng quả, đó chưa phải là khó nhọc. Gắng sức vì vô số a-tăng-kỳ (con số lớn đến mức không thể đếm) người khắp mười phương mà mặc áo giáp pháp, độ họ được nê-hoàn (niết-bàn: sự tịch diệt, chấm dứt mọi khổ đau sinh tử), đó mới là sự khó nhọc. Con người vốn là bản vô (chân như: bản thể chân thật vốn như thế, không có thực thể riêng), mà tìm bản vô thì không thể được. Như vậy bồ-tát nghĩ: 'Vì muốn độ người, mà độ người mười phương là muốn độ hư không.' Vì sao? Hư không cũng không xa, cũng không gần, cũng không có gì; vì thế bồ-tát làm hạnh khó nhọc, tìm người vốn không có, muốn độ người là độ hư không; mặc áo giáp công đức, vì người mà mặc áo giáp công đức, muốn đưa người vượt qua, vì thế bồ-tát mặc áo giáp công đức.

 Như Phật đã dạy, người không có gốc. Hiểu biết rằng người vốn không có gì, đó là độ người. Bồ-tát nghe vậy không sợ, không hãi, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Lìa người thì bản vô là bản vô; lìa sắc (hình chất, thân thể và mọi thứ vật chất) thì là bản vô của sắc; lìa thống dương (cảm thọ: cảm giác khổ, vui, không khổ không vui), tư tưởng (tri giác: sự nhận biết hình tướng, khái niệm), sinh tử (hành: các hoạt động tạo tác của tâm, dẫn đến sinh tử), thức (sự phân biệt, nhận biết) thì là bản vô của thức; lìa các kinh pháp thì là bản vô của các kinh pháp. Bồ-tát nghe vậy không sợ, không biếng nhác, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Do đâu bồ-tát không sợ, không biếng nhác?"

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Vì là bản vô nên không sợ, vì vốn thanh tịnh nên không biếng nhác. Vì sao? Tìm gốc của sự lười biếng thì vốn không có nguyên do, lười biếng cũng không có. Bồ-tát nghe nói vậy mà không biếng nhác, không sợ, không hãi, đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Khi bồ-tát thực hành như vậy, chư thiên đều kính lễ, các Phạm thiên (các vị trời ở những tầng trời thanh tịnh đã lìa dục) đều kính lễ."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Không chỉ chư thiên, các Phạm thiên kính lễ bồ-tát, mà lên đến các trời A-hội-cắng-bỉ-lập, A-ba-ma-na, A-hội-ba-la (tên các tầng trời thanh tịnh cao hơn Phạm thiên), cho đến tận các trời A-ca-nị-tra (tầng trời cao nhất trong các cõi trời có hình sắc), đều kính lễ bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật; vô số a-tăng-kỳ chư Phật hiện tại ở mười phương đều nghĩ nhớ đến bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, cùng nhau ủng hộ, biết bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật ấy là bậc a-duy-việt-trí (bậc bồ-tát không còn thoái lui trên đường thành Phật).

 Giả sử tất cả mọi người trong các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ; cát sông Hằng dùng để ví số nhiều không đếm xuể) đều khiến làm ma (ma vương, kẻ chuyên ngăn trở người tu), mỗi ma lại hóa ra số người nhiều như cát sông Hằng, đều khiến làm quyến thuộc; giả sử ngần ấy ma, mỗi ma có ngần ấy quyến thuộc, muốn cùng nhau hại bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, cũng không thể phá hoại giữa đường, không thể thừa cơ giữa đường. Bồ-tát có hai pháp mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì ma không thể thừa cơ giữa đường. Hai pháp ấy là gì? Một là thấy các kinh pháp đều là không, hai là không bỏ người mười phương mà che chở tất cả. Đó là hai pháp. Bồ-tát có hai điều mà các ma không thể lay động. Hai điều ấy là gì? Một là không đánh mất bản nguyện (lời nguyện ban đầu khi phát tâm), hai là chư Phật mười phương đều che chở trông nom. Đó là hai điều.

 Khi bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, chư thiên đến chỗ bồ-tát, thăm hỏi những việc của kinh sâu xa, chư thiên khen ngợi: 'Hay thay! Ngài thành Phật chẳng còn lâu nữa.' Phải theo lời dạy của pháp này mà đứng vững; người đã theo lời dạy của pháp này mà đứng vững, thì những ai khốn khổ đều được che chở, những ai chưa có nơi nương tựa đều được nơi nương về, vì người mà làm ngôi nhà pháp, khiến người không có mắt có được mắt sáng. Người theo lời dạy pháp Bát-nhã ba-la-mật mà đứng vững, thì vô số a-tăng-kỳ chư Phật hiện tại ở mười phương đều cùng ủng hộ người thực hành Bát-nhã ba-la-mật ấy; chư Phật, mỗi vị ở trong bốn chúng đệ tử (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) tại cõi nước của mình, đều nói về công đức của bồ-tát ấy, mỗi vị đều khen ngợi."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Ví như nay ta khen ngợi, nói về Phật La-lân-na-trượng-na (?; tên một vị Phật)."

 Phật lại dạy: "Nay trong cõi nước của ta có bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, chư Phật mười phương nay cũng khen ngợi, nói về bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, cũng như vậy."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Chư Phật đều khen ngợi các bồ-tát như vậy cả sao?"

 Phật dạy: "Không phải khen ngợi tất cả (?)."

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Có người tu đạo bồ-tát chưa được a-duy-việt-trí, chư Phật cũng khen ngợi."

 Tu-bồ-đề lại hỏi Phật: "Tu đạo bồ-tát như thế nào thì được Phật khen ngợi?"

 Phật bảo Tu-bồ-đề: "Có bồ-tát làm theo hạnh của Phật A-súc (vị Phật ở cõi nước phương Đông) khi đời trước còn làm bồ-tát, và hạnh của Phật La-lân-na-trượng-na khi đời trước còn làm bồ-tát; có bồ-tát theo lời dạy ấy, vì thế chư Phật mười phương khen ngợi bồ-tát ấy.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, đối với các kinh pháp tin rằng vốn không từ đâu sinh; bồ-tát ấy tuy chưa được vô sở tòng sinh pháp lạc (niềm an vui nơi pháp không từ đâu sinh ra, tức chứng biết các pháp vốn không sinh không diệt và an trụ vững chắc trong sự hiểu biết ấy), mà đứng vững niềm tin trong đó, [tin rằng] các pháp vốn không; bồ-tát ấy tuy chưa được a-duy-việt-trí, mà tin các kinh pháp vốn không như nê-hoàn; bồ-tát ấy tuy chưa vào được địa vị a-duy-việt-trí, mà theo lời dạy của pháp này mà đứng vững, thì sẽ mau được a-duy-việt-trí. Có người thực hành đúng theo pháp này, vì thế chư Phật mười phương cùng khen ngợi bồ-tát ấy. Bồ-tát vượt qua địa vị đạo A-la-hán (bậc đã dứt hết phiền não, tự mình thoát khỏi sinh tử nhưng không cầu thành Phật), địa vị đạo Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy và không giáo hóa rộng rãi), hướng đến địa vị Phật đạo. Nếu có bồ-tát thực hành tương ứng với Bát-nhã ba-la-mật, được chư Phật khen ngợi, thì biết bồ-tát ấy không lâu sẽ đứng ở địa vị a-duy-việt-trí.

 "Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa, tin mà không nghi ngờ. Bồ-tát nghĩ: 'Như lời Phật dạy là chân thật, không sai khác.' Bồ-tát ấy về sau sẽ lại được nghe Bát-nhã ba-la-mật này ở chỗ Phật A-súc, nghe ở chỗ các bồ-tát khác cũng vậy. Người tin Bát-nhã ba-la-mật như vậy, xem như đã đứng ở địa vị a-duy-việt-trí. Nếu có người nghe Bát-nhã ba-la-mật mà tin, đức ấy rất lớn chẳng nhỏ, huống chi bồ-tát theo lời dạy pháp Bát-nhã ba-la-mật mà đứng vững; người theo lời dạy của pháp này mà đứng vững, sẽ mau đi vào tát-vân-nhã (trí biết tất cả, trí tuệ toàn giác của Phật)."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Giả sử lìa gốc thì pháp bản vô không thể được, vậy theo pháp nào mà có người thành Phật? Theo pháp nào mà nói có người giảng kinh?"

 Phật dạy: "Như lời Tu-bồ-đề nói: 'Giả sử lìa gốc thì pháp bản vô không thể được, vậy theo pháp nào mà có người thành Phật? Cũng không có pháp nào có người giảng kinh?' Bản vô ấy không có gốc; có cái gì đứng trong bản vô mà [gọi là] không có? Trong bản vô không có ai sẽ thành Phật, cũng không có pháp gốc nào có người thành Phật (?). Bản vô không có gì, người giảng kinh cũng không thể được."

 Thích-đề-hoàn-nhân (vua trời Đế Thích, chúa tể cõi trời Đao-lợi, vị hộ trì Phật pháp) bạch Phật: "Bát-nhã ba-la-mật rất sâu xa, bồ-tát làm hạnh khó nhọc mới tự mình đạt đến thành Phật. Vì sao? Không có pháp có tên gọi, không có gì được mà đứng trong bản vô; cũng không có pháp nào sẽ thành Phật, cũng không có người giảng kinh. Bồ-tát nghe vậy mà không sợ, không hãi, không nghi, không chán."

 Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Như lời Thích-đề-hoàn-nhân nói, bồ-tát làm hạnh khó nhọc, nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà tin, không nghi, không chán."

 Tu-bồ-đề đáp Thích-đề-hoàn-nhân: "Câu-dực (tên họ của Thích-đề-hoàn-nhân)! Các kinh pháp đều là không, thì có gì mà nghi, mà chán?"

 Thích-đề-hoàn-nhân nói với Tu-bồ-đề: "Như điều Tu-bồ-đề nói, tất cả đều là nói về việc không, đều không bám vào đâu cả. Ví như bắn tên vào hư không, rốt cuộc không chạm vào đâu; kinh mà Tu-bồ-đề nói cũng vậy, rốt cuộc không bám vào đâu."

 Thích-đề-hoàn-nhân bạch Phật: "Như điều con nói, có theo đúng lời dạy pháp của Phật không? Hay có thêm bớt?"

 Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Câu-dực! Như Phật đã nói, lời dạy pháp đều như nhau, không khác; như Tu-bồ-đề nói, chỉ nói về việc không. Tu-bồ-đề cũng không thấy Bát-nhã ba-la-mật, cũng không thấy người thực hành Bát-nhã ba-la-mật, cũng không thấy người thành Phật; cũng không thấy tát-vân-nhã, cũng không thấy người được tát-vân-nhã; cũng không thấy Đát-tát-a-kiệt (Như Lai: bậc đến từ sự chân thật, một danh hiệu của Phật), cũng không có người được thành Đát-tát-a-kiệt; cũng không thấy sự không từ đâu sinh, cũng không thấy người chứng được sự không từ đâu sinh; cũng không thấy mười lực (mười trí lực đặc biệt của Phật, như biết rõ điều hợp lẽ và không hợp lẽ, biết rõ nghiệp và quả báo…), cũng không có người cầu mười lực; cũng không thấy bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi giảng pháp giữa đại chúng), cũng không thấy người cầu bốn vô sở úy. Kinh pháp vốn thanh tịnh, cũng không có gì để được.

 Tu-bồ-đề theo lời dạy 'không có gì để được' mà đứng vững; như vậy Tu-bồ-đề theo lời dạy 'không có gì để được' mà đứng vững, thì bồ-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật gấp trăm, gấp nghìn, gấp vạn lần. Tu-bồ-đề! Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, thì trừ địa vị Phật đạo ra, địa vị đạo của các A-la-hán, Bích-chi-phật đều không bằng địa vị đạo của bồ-tát ấy. Muốn làm bậc tôn quý cho người khắp thiên hạ mười phương, thì phải theo lời dạy pháp của Phật mà đứng vững như vậy."

 Lúc ấy mấy nghìn vạn vị trời trên cõi trời Đao-lợi (tầng trời trên đỉnh núi Tu-di, nơi vua trời Đế Thích ở), cầm hoa văn-đà-la (hoa mạn-đà-la, một loài hoa ở cõi trời) do thần thông hóa ra, rải lên Phật; rải xong, chư thiên nói: "Chúng con cũng sẽ theo lời dạy pháp mà đứng vững."

 Lúc ấy trong hội có một trăm sáu mươi vị tỳ-kheo (người xuất gia đã thọ giới đầy đủ) đứng dậy sửa áo, kính lễ Phật; lễ xong, trong tay mỗi người đều có hoa văn-đà-la hóa ra, đem hoa ấy rải lên Phật; rải xong, nói: "Chúng con cũng sẽ theo lời dạy pháp mà đứng vững."

 Lúc ấy Phật mỉm cười, trong miệng phát ra ánh sáng nhiều màu, ánh sáng chiếu đến các cõi Phật khắp mười phương, nơi nào cũng sáng rực; ánh sáng quay về nhiễu quanh Phật ba vòng rồi đi vào từ đỉnh đầu. A-nan (thị giả thân cận của Phật) từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa áo, kính lễ Phật, quỳ thẳng mà hỏi Phật: "Phật không cười vô cớ; đã cười ắt có ý nghĩa."

 Phật bảo A-nan: "Một trăm sáu mươi vị tỳ-kheo này cùng chư thiên sẽ thành Phật trong kiếp Ba-la (?; tên một kiếp — kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài), đều cùng một danh hiệu, hiệu là Âu-thần-na-câu-ni-ma (?). Khi thành Phật, số chúng tỳ-kheo của mỗi vị đều bằng nhau, thọ mạng cũng bằng nhau, mỗi vị đều sống mười vạn năm; các vị lần lượt thành Phật, khi thành Phật thì suốt cả đời mỗi vị, trời mưa xuống hoa năm màu."

 Kinh Đạo Hành Bát-nhã, quyển thứ tám (hết).

 Kinh Đạo Hành Bát-nhã, quyển thứ chín.

 Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Chi-lâu-ca-sấm, người nước Nguyệt Chi (một nước xưa ở vùng Trung Á), đời Hậu Hán dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video