Thiên 5 — Quyển 5 – Không, vô tướng, vô nguyện, bốn tâm vô lượng, thần thông, lìa tám nạn, các hạnh đầu đà

 Kinh Phật nói về Bảo Vân, quyển thứ năm

 Này thiện nam tử (người con trai lành, cách Phật gọi người nghe)! Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) lại có mười pháp, gọi là khéo an trú nơi "không" (tính không: mọi sự vật đều do nhân duyên hợp thành, không có tự tính riêng, cố định). Mười pháp ấy là gì?

 Một là khéo biết lực là không (lực: mười trí lực của Phật, tức mười năng lực hiểu biết trọn vẹn của Phật). Hai là khéo biết vô úy là không (vô úy: bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp). Ba là khéo biết bất cộng pháp là không (bất cộng pháp: mười tám đức riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác). Bốn là khéo biết giới tụ là không (giới tụ: toàn bộ phần giữ giới). Năm là khéo biết định tụ là không (định tụ: toàn bộ phần thiền định, tức tâm lắng yên, chuyên chú). Sáu là khéo biết tuệ tụ là không (tuệ tụ: toàn bộ phần trí tuệ). Bảy là khéo biết giải thoát tụ là không (giải thoát: thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử). Tám là khéo biết giải thoát tri kiến tụ là không (giải thoát tri kiến: cái biết rõ rằng mình đã giải thoát). Chín là khéo biết không không (ngay cả cái "không" cũng là không, không được bám vào). Mười là khéo biết thật đế là không (thật đế: chân lý chân thật).

 Tuy biết về không mà không nắm giữ hình tướng của không, không tạo ra cái thấy chấp vào không, không nương dựa vào không, không vì nhân duyên và hình dạng của cái không ấy mà rơi vào đoạn kiến (cái thấy sai lầm cho rằng mọi thứ đứt đoạn hẳn, chết là hết, không có nhân quả). Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát khéo an trú nơi không.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là an trú nơi vô tướng (không bám vào bất kỳ hình tướng, dấu hiệu phân biệt nào). Mười pháp ấy là gì? Dứt bỏ tướng bên ngoài. Dứt bỏ tướng bên trong. Dứt bỏ tướng hí luận (lời bàn luận, suy diễn vô ích, xa rời sự thật). Dứt bỏ mọi tướng chấp cho là có. Dứt bỏ mọi tướng cảnh giới (các đối tượng mà giác quan và tâm nhận biết). Dứt bỏ mọi tướng cử động. Dứt bỏ mọi tướng nơi chốn hướng tới. Dứt bỏ mọi tướng tạo tác. Dứt bỏ mọi tướng của thức (tâm phân biệt, nhận biết). Dứt bỏ mọi tướng của đối tượng mà thức nhắm tới.

 Bồ-tát Trừ Cái Chướng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (Đấng được thế gian tôn kính, tức Phật)! Nếu các Bồ-tát đã có thể an trú nơi vô tướng như thế, thì Phật an trú nơi vô tướng lại ra sao?"

 Phật liền đáp: "Cảnh giới của Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, tức sự thật như nó vốn là) không thể nghĩ bàn. Vì sao? Vì không phải trí óc có thể suy lường được. Nếu muốn suy nghĩ về nó thì tâm sẽ rối loạn điên cuồng. Dù tất cả chúng sinh cùng nhau đo lường cũng không thể biết được việc bờ bên này, bờ bên kia của Như Lai (?). Vì sao? Vì cảnh giới của Như Lai sâu xa, không thể nghĩ bàn, giống như hư không, vượt ra ngoài mọi giới hạn của số lượng. Vì người bám chấp vào kiến giải thì tâm luôn điên đảo, nên (cảnh giới ấy) không phải chỗ tính đếm suy lường được."

 Bồ-tát Trừ Cái Chướng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con có điều muốn hỏi, cúi xin Ngài cho phép."

 "Này thiện nam tử, ông cứ tùy ý hỏi. Nay ta sẽ vì ông mà phân tích giảng giải. Tất cả chư Phật cũng đều cho phép."

 Bồ-tát Trừ Cái Chướng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu bám chấp vào cái 'của ta' thì không phải là phép tắc của người có trí. Bạch Thế Tôn, Ngài là bậc chủ lớn của Pháp (giáo lý của Phật), cớ sao lại tự khen ngợi mình?"

 Phật nói: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử, hãy lắng nghe cho kỹ, ta sẽ nói cho ông."

 Bồ-tát Trừ Cái Chướng thưa với Phật: "Dạ vâng, bạch Thế Tôn."

 Chư Phật Như Lai không vì kiêu mạn mà tự khen mình, không vì lợi lộc được cúng dường, không vì danh tiếng, không vì muốn cho người khác biết đến, không tự xưng hão huyền, không nịnh bợ quanh co, dối trá. Vì sao? Chỉ vì muốn làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, khiến họ được an vui mà tu hành theo Pháp. Vì sao? Vì muốn khiến chúng sinh sinh lòng tin kính sâu xa đối với Như Lai, tâm rất vui mừng, xứng đáng làm pháp khí (người có đủ khả năng tiếp nhận và giữ gìn giáo pháp, ví như cái đồ đựng), để họ suốt đêm dài (ý nói thời gian lâu dài trong sinh tử) được yên ổn, được lợi lành, luôn hưởng an vui, cho đến khi đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn của Phật).

 Bồ-tát Trừ Cái Chướng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, lẽ nào chúng sinh không biết Như Lai là bậc tôn quý nhất trong các bậc trời, là vị vua Pháp tự tại sao?"

 Phật nói: "Này thiện nam tử, họ không biết. Vì sao? Vì chúng sinh thấp kém, việc làm hèn mọn thiếu sót, ít trí ít tin, thường bị các điều ác bất thiện nắm giữ, không biết Như Lai có oai đức lớn. Vì những người như thế nên Như Lai tự nói ra đức thật của mình, khiến những chúng sinh ấy tin nhận và tu hành.

 Này thiện nam tử, ví như có một thầy thuốc giỏi nghề chữa bệnh. Nơi thầy thuốc ấy ở có nhiều người khổ vì bệnh tật, và không có thầy thuốc nào khác chữa được. Những người ấy không biết vị thầy thuốc này có tài đức lớn. Lúc ấy, vị lương y xem xét những người bệnh, thấy họ không biết thuốc men, cũng không biết thứ gì không nên ăn. Khi ấy, vị lương y khởi lòng thương xót lớn: 'Ta sẽ chữa trị, trừ khổ bệnh cho họ.' Bấy giờ, vị lương y đứng trước mọi người, tự khen đức của mình mà nói rằng: 'Ta biết rõ bệnh này, lại biết nguyên nhân gây bệnh, khéo biết thuốc và bệnh để tùy bệnh mà cho thuốc.' Khi ấy, mọi người sinh lòng tin kính đối với vị lương y, nhờ lòng tin nên liền nương cậy vào ông. Bấy giờ, vị lương y đem nhiều thứ thuốc, tùy bệnh mà cho. Mọi người uống xong, bệnh đều khỏi hết. Này thiện nam tử, khi ấy vị thầy thuốc kia có phải là tự khoe khoang không?"

 Bồ-tát Trừ Cái Chướng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, không phải."

 Phật nói: "Này thiện nam tử, Như Lai Thế Tôn giống như vị vua thầy thuốc, có thể chữa bệnh phiền não (những tâm trạng xấu làm khổ mình và người như tham, giận, si mê) của chúng sinh, cũng biết chỗ phát sinh nguyên nhân của phiền não, đem thuốc Pháp lớn trao khắp cho mọi người. Chúng sinh ngu si, bị phiền não che lấp, không biết Như Lai là vị vua thầy thuốc lớn, nên Như Lai ở khắp nơi, trước mặt chúng sinh, thường tự khen nói. Khi ấy chúng sinh liền sinh lòng tin kính, quy y (nương tựa) Như Lai. Đấng Thánh chủ Thế Tôn giống như vua thầy thuốc, dùng thuốc Pháp lớn có thể diệt trừ bệnh phiền não của chúng sinh.

 Thế nào gọi là thuốc Pháp lớn? Người tham dục thì chữa bằng phép quán bất tịnh (quán xét sự nhơ nhớp của thân thể để dứt lòng ham muốn). Người sân giận thì chữa bằng lòng từ. Người ngu si thì chữa bằng giáo pháp nhân duyên (giáo lý cho thấy mọi sự đều do nhiều điều kiện nối nhau mà sinh ra). Vô lượng thuốc Pháp như thế đều có thể đối trị các bệnh phiền não. Này thiện nam tử, Như Lai thấy có vô lượng lợi ích như vậy nên mới tự khen ngợi.

 Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát an trú nơi vô tướng."

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là vô nguyện (không mong cầu, không đặt lòng mong mỏi vào bất cứ điều gì). Mười pháp ấy là gì? Tuy thực hành bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp cho người) mà không dựa vào việc bố thí để có điều mong cầu. Tuy giữ giới cấm mà cũng không dựa vào việc giữ giới để có điều mong cầu. Nhẫn nhục (chịu đựng, không giận), tinh tấn (siêng năng không lười), thiền định (tâm lắng yên, chuyên chú), trí tuệ cũng đều như vậy. Tuy nương vào tam giới (ba cõi mà chúng sinh trôi lăn sinh tử: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc) mà không mong cầu tướng của tam giới. Tuy cầu Bồ-đề (sự giác ngộ) mà không nắm giữ tướng của Bồ-đề. Tuy đi theo chánh đạo (con đường đúng đắn dẫn đến giải thoát) mà không nắm giữ tướng của chánh đạo. Tuy cầu Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) mà không nắm giữ tướng của Niết-bàn. Vì sao? Vì Bồ-tát đã lìa mọi tướng mong cầu. Tuy thực hành tất cả pháp Phật mà tâm luôn không có điều gì mong cầu. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát vô nguyện.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là tu lòng từ vô lượng (lòng thương yêu, muốn đem niềm vui cho chúng sinh, rộng lớn không giới hạn). Mười pháp ấy là gì? Không thương yêu giới hạn theo nơi chốn. Không thương yêu thiên vị theo người thân. Luôn thực hành lòng từ theo Pháp. Dựa vào thiền định mà tu lòng từ. Không phải chỉ vì để lìa sân giận mà tu lòng từ. Luôn vì lợi ích của tất cả chúng sinh mà khởi lòng từ. Luôn vì chúng sinh mà tu lòng từ bình đẳng. Không phải chỉ vì để lìa sự não hại mà tu lòng từ. Tu lòng từ khắp cả mười phương. Tu lòng từ vượt ra ngoài thế gian. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát tu lòng từ vô lượng.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là lòng bi vô lượng (lòng xót thương, muốn cứu chúng sinh thoát khổ, rộng lớn không giới hạn). Mười pháp ấy là gì? Thấy chúng sinh không chỗ nương tựa, không người cứu giúp, không chỗ cậy nhờ, bị khổ đau dày vò, Bồ-tát liền phát tâm Bồ-đề (phát nguyện cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh), được tu hành đúng như Pháp; được Pháp rồi thì làm lợi ích cho chúng sinh. Với chúng sinh tham lam thì dạy họ bố thí. Với chúng sinh phạm giới thì dạy họ tu giữ giới. Với chúng sinh hay não hại người thì dạy họ tu nhẫn nhục. Với chúng sinh lười biếng thì dạy họ tu tinh tấn. Với chúng sinh tâm tán loạn thì dạy họ tu thiền định. Với chúng sinh ngu si thì dạy họ tu trí tuệ. Nếu thấy những chúng sinh cứng cỏi, hung ác, không chịu nghe lời dạy, tâm Bồ-tát cũng không thối lui, chìm nản. Tuy vì chúng sinh mà phải chịu các khổ lâu dài, chí vẫn quyết cứu giúp họ, không hề mỏi mệt, chán nản. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát tu lòng bi vô lượng.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là lòng hỷ vô lượng (niềm vui mừng trước sự thoát khổ, được lợi lành của chúng sinh, rộng lớn không giới hạn). Mười pháp ấy là gì? Thấy các chúng sinh bị thiêu đốt bừng bừng trong sinh tử, nay được lìa khỏi kẻ chủ hư dối của tam hữu (ba cõi tồn tại: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc) mà sinh vui mừng. Cắt đứt được sợi dây trói buộc của kết nghiệp (những ràng buộc phiền não và hành động tạo nghiệp) khiến xao động qua lại trong sinh tử mà sinh lòng vui mừng. Thấy trong biển sinh tử có những hiểm nạn như cá Ma-kiệt (loài cá kình khổng lồ trong truyền thuyết, nuốt cả thuyền), những ý nghĩ xấu ác, nước dữ và quỷ La-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người), nay được xa lìa các hiểm nạn ấy trong biển lớn sinh tử mà sinh lòng vui mừng. Xô ngã cờ hiệu của ma mà sinh lòng vui mừng. Dùng kim cương trí tuệ đập nát núi kết sử (các phiền não trói buộc và sai khiến tâm) khiến không còn chút bụi nhỏ mà sinh lòng vui mừng. Nay ta tự mình được dừng nghỉ (thoát khỏi sự xoay vần khổ não), cũng khiến người khác được dừng nghỉ mà sinh lòng vui mừng. Nay ta đã tự tỉnh giác khỏi cảnh giới giấc ngủ dài của sinh tử, còn các chúng sinh bị ái dục trói buộc, bị vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật) làm mù lòa, ta cũng sẽ khiến họ đều được tỉnh giác mà sinh lòng vui mừng. Nay ta tự được giải thoát, lìa khỏi những chốn hiểm nạn của các đường ác, cũng sẽ cứu độ những ai đang rơi vào chốn hiểm nạn của các đường ác mà sinh lòng vui mừng. Trong đồng hoang sinh tử, trên con đường hiểm trở của sáu nẻo (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), một mình đi không bạn, quanh quẩn qua lại, không rành đường, không biết phương hướng; nay ta biết được chánh đạo, biết được phương hướng mà sinh lòng vui mừng. Nay ta được đến gần thành Nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự, tức trí của Phật), kề bên tòa ngồi của Phật mà sinh lòng vui mừng. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát có lòng hỷ vô lượng.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là lòng xả vô lượng (tâm buông bỏ, bình thản, không thiên lệch yêu ghét, rộng lớn không giới hạn). Mười pháp ấy là gì? Mắt thấy sắc đẹp mà không đắm nhiễm, đi vào tâm xả. Tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân chạm vào vật mịn màng, ý biết các pháp; đối với năm trần (các đối tượng của giác quan như hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị, xúc chạm) như thế không nắm giữ tướng của chúng, cũng không bị chúng bức bách não loạn, luôn thực hành tâm xả. Đối với khổ khổ (cái khổ do chính sự đau đớn), hành khổ (cái khổ do mọi thứ luôn biến đổi không dừng) và hoại khổ (cái khổ khi điều vui tan hoại), đối với ba thọ (ba loại cảm nhận: khổ, vui, không khổ không vui) này, tâm không tăng không giảm, không bị bức bách não loạn, luôn thực hành tâm xả. Việc cần làm đã làm xong, dứt hết các kết trói buộc vào sự tồn tại, luôn thực hành tâm xả. Bồ-tát suy nghĩ thế này: "Ta muốn cứu độ họ, nhưng họ đã tự cứu độ rồi", nên luôn thực hành tâm xả. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát có lòng xả vô lượng.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là du hý thần thông (dùng năng lực siêu phàm một cách tự tại như dạo chơi để hóa độ chúng sinh). Mười pháp ấy là gì? Hiện ra việc bỏ thọ mạng. Hiện ra việc thọ sinh (vào thai mẹ). Hiện làm trẻ nhỏ với đủ trò vui đùa. Hiện ra việc xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu). Hiện ra việc tu khổ hạnh (hành xác, chịu khổ cực để tu). Hiện ra việc đi đến cây Bồ-đề (cây mà dưới đó Phật thành đạo). Hiện ra việc hàng phục ma, phiền não và oán địch. Hiện ra việc ưa thích sự vắng lặng. Hiện ra việc chuyển pháp luân (giảng giáo pháp, ví như lăn bánh xe, nghiền nát phiền não). Hiện ra việc nhập Niết-bàn.

 Bồ-tát Trừ Cái Chướng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà hiện ra việc bỏ thọ mạng ở cõi trời Đâu-suất-đà (một tầng trời trong cõi Dục, nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần thành Phật), cho đến hiện ra việc nhập Niết-bàn?"

 Phật đáp: "Chư thiên ở cõi trời Đâu-suất-đà đắm nhiễm năm thứ dục (ham muốn về sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm), phần nhiều sinh ra tưởng thấy mọi thứ là thường còn. Bồ-tát là bậc cao nhất, hơn hết trong tất cả chúng sinh, không đắm nhiễm năm dục, mà thân vẫn chết đi, nhờ đó phá được bệnh tưởng thường còn của chúng sinh, khiến họ có được tưởng vô thường (mọi thứ đều đổi thay, không bền), tâm không buông lung. Chư thiên ở cõi trời Đâu-suất-đà phần nhiều buông lung, không sinh lòng cung kính, tin tưởng, ưa thích, đắm nhiễm ái dục, không tiếp nhận chánh pháp, suốt đêm dài ham vui đùa, mặc ý hưởng lạc. Vì vậy Bồ-tát vì muốn trừ tâm buông lung của họ nên thị hiện việc bỏ thọ mạng. Khi ấy chúng sinh thấy Bồ-tát bỏ thọ mạng, đều trừ bỏ buông lung, sinh tâm nhàm chán xa lìa. Vì trừ được buông lung nên liền phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Khi Bồ-tát hiện ở trong thai mẹ, có nhiều tướng lạ, cũng để khiến chúng sinh tin nhận sự giáo hóa của Ngài. Tuy ở trong thai mẹ mà vẫn thuyết pháp cho mọi người, khiến họ đều đạt A-bệ-bạt-trí (bậc không còn thối lui trên đường tu), mau tiến đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu có chúng sinh thấy Bồ-tát lúc còn bé thơ mà căn lành (những gốc rễ tốt, nhân lành đã gieo) được chín muồi, thì Bồ-tát vì muốn cho những chúng sinh ấy được chín muồi căn lành mà hiện làm trẻ thơ. Nếu có chúng sinh thấy Bồ-tát xuất gia mà căn lành tăng trưởng, thì Bồ-tát vì những người ấy mà rời nhà xuất gia. Nếu có chúng sinh có chí hướng bám vào những gì thô kệch, cực khổ, thì Bồ-tát hiện tu khổ hạnh để làm họ chín muồi. Những vị trời, rồng, dạ-xoa (một loài quỷ thần), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời) cần thấy khổ hạnh mới chín muồi được, thì Ngài liền hiện ra cho họ thấy để khiến họ chín muồi. Cũng là để điều phục các ngoại đạo (những người theo giáo phái ngoài Phật giáo).

 Vô lượng chúng sinh suốt đêm dài phát nguyện: "Khi Bồ-tát mau đến cây Bồ-đề, ta sẽ đi theo." Bấy giờ Bồ-tát liền hiện ra việc đi đến dưới cây Bồ-đề. Khi ấy những chúng sinh này đạt được A-bệ-bạt-trí, cho đến phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Lại vì có chúng sinh kiêu mạn, ngạo nghễ, cậy vào thế lực của mình, Bồ-tát vì muốn phá tâm kiêu mạn của họ nên hiện ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi thành đạo), dẹp tan ma oán, khiến họ tin phục. Bồ-tát vì muốn những chúng sinh ưa thích vắng lặng được tăng trưởng căn lành nên hiện ngồi nơi đạo tràng. Khi Bồ-tát ngồi nơi đạo tràng, có thể khiến mọi âm thanh trong tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) đều không còn, tam thiên đại thiên thế giới liền vắng lặng, khiến những ai ưa vắng lặng sinh lòng cho là việc hiếm có, đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, có thể khiến chúng sinh đều được vắng lặng.

 Lại có những chúng sinh tự xưng là bậc đại sư, tự cho mình có Nhất thiết trí, mà không biết con đường thoát ly cốt yếu, không biết pháp vượt ra khỏi thế gian, cũng không biết quả báo đời này và đời sau. Vì muốn dẹp phục những chúng sinh như thế, lại thấy có những chúng sinh đã chín muồi, xứng đáng làm pháp khí, vì những người ấy mà Ngài hiện ra việc thành tựu đạo Tam-bồ-đề vô thượng (giác ngộ cao nhất), đi đến Ba-la-nại (thành Varanasi ở Ấn Độ, nơi Phật thuyết pháp lần đầu) ba lần chuyển pháp luân Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ). Lại có những chúng sinh cần thấy việc nhập Niết-bàn mới chín muồi được, vì muốn làm cho những chúng sinh ấy chín muồi nên Ngài hiện nhập Niết-bàn. Bồ-tát vì những nhân duyên như thế, những ý nghĩa như thế, nên hiện ngồi nơi đạo tràng, cho đến hiện nhập Niết-bàn. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát du hý thần thông."

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là lìa tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe Pháp: địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, cõi trời sống lâu, vùng biên địa, các giác quan khiếm khuyết, mang tà kiến, sinh vào lúc không có Phật). Mười pháp ấy là gì? Lìa nghiệp ác bất thiện. Giới cấm do Như Lai chế ra thì trọn không hủy phạm. Trừ bỏ tham lam và ganh ghét. Ở chỗ các đức Phật quá khứ đã gieo trồng các căn lành. Luôn tu phúc nghiệp (việc làm đem lại phước lành), trí tuệ đầy đủ. Khéo biết phương tiện (cách thức khéo léo tùy hoàn cảnh để giúp người). Khéo biết phát nguyện. Có nhiều tâm nhàm chán (đối với các chốn ác). Có thể siêng năng tinh tấn.

 Bồ-tát không tạo nghiệp ác mà phải vào địa ngục. Dù có ở nơi địa ngục cũng trọn không chịu quả báo khổ của địa ngục; những điều không ưa thích cũng không thể làm Ngài phiền não. Dù có rơi vào địa ngục cũng không ở lâu, cũng không sinh tâm não hại. Bồ-tát tính tình điều hòa mềm mỏng, luôn tu mười điều lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không sân, không si), nhờ mười điều lành nên không rơi vào địa ngục. Bồ-tát không hủy phạm giới của Phật mà phải rơi vào loài súc sinh. Dù có hiện làm súc sinh cũng không chịu cái khổ của súc sinh. Bồ-tát không khởi tham lam ganh ghét mà phải rơi vào loài ngạ quỷ (quỷ đói). Dù có hiện làm ngạ quỷ cũng không chịu cái khổ của ngạ quỷ.

 Bồ-tát trọn không sinh vào nhà có tà kiến (cái thấy sai lầm, như không tin nhân quả). Dù có sinh vào nơi tà kiến cũng chắc chắn gặp được thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường tu). Vì sao? Vì chính mình trong quá khứ đã tu các điều lành, cũng đã từ lâu gieo trồng căn lành ở chỗ các đức Phật quá khứ, nên luôn sinh vào nhà có chánh kiến (cái thấy đúng đắn), đủ các nhân duyên lành; vì đủ nhân duyên lành nên công đức ngày càng tăng rộng.

 Bồ-tát trọn không bị các giác quan hư hỏng, khiếm khuyết. Nếu giác quan thiếu sót thì không xứng làm pháp khí. Bồ-tát tích lũy đức hạnh từ lâu xa, tu phúc không mệt mỏi, đối với các hình tượng, tháp chùa, cùng Pháp và Tăng, ở khắp nơi đều tu phúc, tâm luôn không lười biếng. Nhờ thường tu như thế nên các giác quan đầy đủ, không thiếu sót, xứng đáng làm pháp khí.

 Bồ-tát trọn không sinh vào vùng biên địa (vùng xa xôi hẻo lánh, không có Phật pháp), không sinh làm người ngu đần, câm điếc, hay vào các chốn xấu ác. Ví như con dê trắng ngu si không trí, không thể biết ý nghĩa của thiện ác, không xứng làm pháp khí, cũng không biết đến các vị Sa-môn (người xuất gia tu hành) và Bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, giáo sĩ ở Ấn Độ). Bồ-tát sinh ở vùng trung tâm (nơi có Phật pháp hưng thịnh), thông minh, căn tính sắc bén, có trí thấy lớn; lại tâm tin ưa, gần gũi người có trí, đối với thiện ác khéo biết phân biệt, xứng đáng làm pháp khí, tin sâu các vị Sa-môn và Bà-la-môn. Vì sao? Vì Bồ-tát xưa kia đã tu sức trí tuệ.

 Bồ-tát không sinh vào cõi trời sống lâu (cõi trời thọ mạng rất dài, sống trong an lạc nên không có dịp tu học). Nếu sinh vào cõi trời sống lâu thì không thấy được Phật ra đời, xa lìa đạo quả (quả chứng của sự tu đạo), không thể làm chín muồi chúng sinh. Vì thế Bồ-tát sinh vào cõi Dục khi có Phật ra đời, chắc chắn gặp được Phật và có thể giáo hóa chúng sinh. Vì nhân duyên gì? Vì khéo léo phương tiện. Bồ-tát trọn không sinh vào thế giới không có Phật, cũng không sinh vào nơi không được nghe Pháp, cho đến không sinh vào nơi không có chúng Tăng để cúng dường. Chỗ Bồ-tát sinh ra chắc chắn gặp được Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng). Vì sao? Vì sức của thệ nguyện từ xưa.

 Nơi Bồ-tát sinh ra chắc chắn có lòng nhàm chán (điều ác), tâm không kiêu mạn mà tự cao. Nếu nghe đến những chốn xấu ác của tám nạn, chắc chắn sinh tâm nhàm chán xa lìa, không ưa thích. Siêng tu tinh tấn, đầy đủ các pháp lành, trừ diệt các pháp ác. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát lìa được tám nạn.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có công hạnh cao) lại có mười pháp, gọi là không quên mất tâm Bồ-đề. Mười pháp ấy là gì? Tâm không nịnh bợ dối trá, cũng không lừa phỉnh mê hoặc. Tâm luôn tốt lành chân thật, lắng trong, sạch sẽ, trắng tinh. Đối với Phật, Pháp, Tăng trọn không sinh nghi. Đối với người thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) Phật pháp cũng không sinh nghi. Không tự cho mình là thầy mà keo kiệt giáo pháp (?). Dứt bỏ lòng keo kiệt về Pháp, trọn không tạo nhân duyên làm diệt mất Phật pháp. Lời nói và việc làm phù hợp nhau, trọn không giả dối khi thọ trì Đại thừa (con đường tu lớn, cứu độ cả mình lẫn mọi chúng sinh). Nếu thấy người thọ trì (Đại thừa) thì luôn có thể cung kính. Đối với Ma-ha-diễn (tức Đại thừa) thì dần dần đi sâu vào. Đối với người thuyết pháp thì nghĩ đó như Phật, nghĩ đó là thiện tri thức. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát luôn không quên mất tâm Bồ-đề.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, có thể biết được túc mạng (các đời sống trước của mình). Mười pháp ấy là gì? Đã từng nhiều lần cung kính cúng dường chư Phật. Thọ trì giáo pháp của chư Phật. Có thể giữ giới trong sạch. Trừ bỏ mọi nghi ngờ, hối hận. Trừ bỏ các cái chướng (những thứ che lấp, ngăn ngại tâm như tham dục, sân giận, hôn trầm, trạo cử, nghi ngờ). Tâm nhiều vui mừng. Ưa thích thiền định. Thường được hóa sinh (sinh ra một cách tự nhiên, không qua thai trứng, như ở cõi Phật). Được cái biết không bị quên lẫn. (Được biết túc mạng.)

 Người cúng dường Phật thì luôn đối với chánh pháp thường sinh lòng cung kính; đối với người thọ trì chánh pháp cũng thường cung kính. Nhờ nhân duyên ấy nên có thể thọ trì Pháp, đọc tụng, chép viết, rộng giảng cho người, không tiếc thân mạng, chuyên lo cho chánh pháp. Tu giới hạnh trong sạch, các nghiệp của thân, miệng, ý đều thanh tịnh. Nhờ giới thanh tịnh nên tâm không nghi ngờ hối hận. Nhờ giữ giới trong sạch nên không có các cái chướng. Không có cái chướng nên tâm được vui mừng. Tâm vui mừng nên được tu thiền định. Được tu thiền định nên nơi sinh ra thanh tịnh. Nơi sinh ra thanh tịnh nên được hóa sinh. Được hóa sinh nên được cái biết không quên lẫn. Được cái biết không quên lẫn nên được túc mạng. Được túc mạng nên có thể biết một đời, hai đời, cho đến biết trăm nghìn đời. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát được trí túc mạng.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, được không xa lìa thiện tri thức. Mười pháp ấy là gì? Được không xa lìa việc gặp Phật, hoặc nghe về Phật, hoặc nhớ nghĩ đến Phật. Được không xa lìa việc thường nghe Pháp. Được không xa lìa việc thường cúng dường Tăng. Được không xa lìa việc lễ bái, thăm hỏi, cung kính chắp tay, cúng dường chư Phật và Bồ-tát. Được không xa lìa người học rộng, được gặp người thuyết pháp. Được không xa lìa việc nghe về các Ba-la-mật (các hạnh tu đưa người qua bờ bên kia giải thoát, như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Được không xa lìa việc nghe các pháp trợ đạo và giác ý (các pháp hỗ trợ con đường giác ngộ, trong đó có bảy yếu tố giác ngộ). Được không xa lìa việc nghe về ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện). Được không xa lìa việc nghe về bốn phạm trụ (?) (bốn tâm cao thượng: từ, bi, hỷ, xả). Được không xa lìa việc nghe về Nhất thiết chủng trí (trí biết hết thảy mọi sự vật với mọi chi tiết, tức trí của Phật). Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát được không xa lìa thiện tri thức.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, được xa lìa ác tri thức (bạn xấu, người dẫn dắt sai đường). Mười pháp ấy là gì? Xa lìa ác tri thức phạm giới. Xa lìa người phá hoại chánh kiến. Xa lìa người hủy hoại oai nghi (cử chỉ, phép tắc đúng đắn của người tu). Xa lìa người tà mạng (sống bằng cách kiếm lợi bất chính). Xa lìa người ưa chuyện trò thế tục, nhiều ồn ào náo nhiệt. Xa lìa người nhiều lười biếng. Xa lìa người ưa đắm chìm trong sinh tử. Xa lìa người quay lưng với Bồ-đề. Xa lìa đám đông người tại gia. Xa lìa mọi kết sử. Bồ-tát tuy ưa xa lìa những việc như thế nhưng trọn không sinh lòng não hại, cũng không sinh lòng khinh chê. Bồ-tát nghĩ thế này: "Ta từng nghe Phật dạy rằng tính nết và ham muốn của chúng sinh dễ lây nhiễm lẫn nhau; vì gần gũi tập theo nên phần nhiều bị hư hoại. Vì vậy ta nên xa lìa tất cả." Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát xa lìa ác tri thức.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, được pháp thân của Như Lai (pháp thân: thân chân thật của Phật, chính là chân lý và các công đức, không phải thân xác thịt). Mười pháp ấy là gì? Thân bình đẳng — tức thân không hai. Thân thanh tịnh. Thân vô tận. Thân đã lâu ngày tu tập điều lành. Pháp thân. Thân rất sâu xa, không thể tính đếm đo lường. Thân không thể nghĩ bàn. Thân tịch diệt (vắng lặng, đã dứt hết phiền não). Thân như hư không. Thân trí tuệ. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát được pháp thân của Như Lai.

 Bồ-tát Trừ Cái Chướng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, đến khi nào Bồ-tát mới được pháp thân Như Lai trọn đủ?"

 Phật đáp: "Này thiện nam tử, Bồ-tát ở Sơ địa (địa: các nấc thang tu chứng của Bồ-tát, gồm mười bậc; Sơ địa là bậc thứ nhất) được thân bình đẳng. Vì sao? Vì Bồ-tát Sơ địa trừ được mọi thân ác, đồng như các Bồ-tát khác, đó gọi là thân bình đẳng. Bồ-tát Nhị địa được thân thanh tịnh, vì giữ giới trong sạch. Bồ-tát Tam địa được thân vô tận, vì dứt trừ (?) sân giận và não hại. Bồ-tát Tứ địa được thân đã lâu ngày tích lũy mọi điều lành, vì đã tu tập gom góp tất cả pháp Phật. Bồ-tát Ngũ địa được pháp thân, vì nhờ sức thiền định mà biết tất cả pháp Phật. Bồ-tát Lục địa được thân mà sự tính đếm đo lường của thế gian không thể biết được, vì nó sâu xa. Bồ-tát Thất địa được thân không thể nghĩ bàn, vì khéo léo phương tiện. Bồ-tát Bát địa được thân tịch diệt, vì đã khéo trừ sự xao động và đùa cợt, dứt hết mọi phiền não. Bồ-tát Cửu địa được thân như hư không, vì được thân không ngăn ngại, trùm khắp hư không. Bồ-tát Thập địa được thân trí tuệ vi diệu. Vì sao? Vì biết khắp các pháp của mọi địa Bồ-tát."

 Bồ-tát Trừ Cái Chướng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, pháp thân của Bồ-tát và pháp thân của Như Lai không có khác biệt sao?"

 Phật nói: "Thân không khác biệt, nhưng công đức có khác."

 Bồ-tát Trừ Cái Chướng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là thân không khác biệt mà công đức có khác?"

 Phật nói: "Tên gọi thân không khác. Vì sao? Vì thân và miệng (?) cùng một tướng. Nhưng tướng công đức thì mỗi bên có khác biệt."

 (Hỏi:) "Thế nào là trong thân mà thấy tướng công đức khác nhau?"

 Phật nói: "Này thiện nam tử, nay ta nói một ví dụ cho ông để giải thích ý nghĩa này. Ví như các viên ngọc ma-ni (loại ngọc quý trong suốt, phát sáng) đều cùng gọi là ma-ni. Tên của ngọc tuy là một, nhưng nếu được mài giũa, đánh bóng, trau chuốt thì ánh sáng rực rỡ, khiến lòng người vui thích. Thân Như Lai cũng ví như thế; còn ngọc chưa được mài giũa thì giống như thân Bồ-tát. Thân Như Lai là ngọc báu ma-ni, thân Bồ-tát là ngọc báu ma-ni, quả thật không khác. Thế nhưng ngọc ma-ni của Như Lai và ngọc ma-ni của Bồ-tát thì ánh sáng và sắc tướng mỗi bên khác nhau. Vì sao? Vì ngọc ma-ni thân Như Lai là vô lượng, đầy khắp cõi chúng sinh, đầy khắp cõi hư không, trong sạch, lìa mọi bụi nhơ; còn ngọc ma-ni thân Bồ-tát thì có giới hạn, không thể đầy khắp cõi hư không. Vì sao? Vì còn có cấu nhiễm che lấp.

 Này thiện nam tử, ví như mặt trăng: từ đầu tháng đến ngày rằm gọi là trăng tròn đầy; nửa tháng sau cũng gọi là trăng, cho đến cuối tháng đều gọi là trăng. Tuy tên trăng giống nhau, nhưng độ sáng không bằng trăng rằm tròn đầy rực rỡ (?). Lẽ tự nhiên là như vậy: thân Như Lai và thân Bồ-tát đều gọi là trăng; như tên trăng giống nhau thì thực chất cũng giống nhau, nhưng ánh sáng chiếu soi của Bồ-tát và của Như Lai thì mỗi bên không giống. Ánh sáng chiếu soi của thân Bồ-tát không bằng ánh sáng rực rỡ của Như Lai, ví như trăng cuối tháng và trăng đầu tháng không thể so được với nhau (?). Này thiện nam tử, vì thế thân Như Lai và thân Bồ-tát, hai thân tuy giống nhau mà công đức có khác."

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là thân kim cương không thể phá hoại. Mười pháp ấy là gì? Tham dục, sân giận, ngu si không thể phá hoại. Não hại, kiêu mạn, chấp ngã, tự cậy mình, cái thấy điên đảo không thể phá hoại. Tám pháp thế gian (tám thứ gió đời làm lay động lòng người: được lợi, mất lợi, bị chê, được khen, được tôn vinh, bị chỉ trích, khổ, vui) không thể phá hoại. Các đường ác không thể phá hoại. Mọi khổ đau không thể phá hoại. Sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não không thể phá hoại. Mọi kiến giải khác lạ của ngoại đạo không thể phá hoại. Mọi ma trời và quyến thuộc của ma không thể phá hoại. Mọi bậc Thanh văn (người tu nghe Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi-phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy dạy, cũng không giáo hóa người) không thể phá hoại. Toàn cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc) không thể phá hoại. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát có thân kim cương không thể phá hoại.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là vị chủ đoàn buôn lớn. Mười pháp ấy là gì? Có thể khiến các thương nhân vâng theo lời chỉ dạy. Có thể khiến các thương nhân cúng dường, cung kính. Có thể dẫn đường, không sợ các hiểm nạn. Có thể làm chỗ nương tựa cho mọi người. Có thể khiến người ta dựa vào. Luôn giữ được mạng sống. Lương thực, vật dụng dồi dào. Có nhiều châu báu. Tâm không biết dừng đủ (trong việc gom góp của báu). Luôn đi trước dẫn đường, đến được thành lớn Nhất thiết chủng trí.

 Này thiện nam tử, thế nào gọi là Bồ-tát có thể khiến các thương nhân vâng theo lời chỉ dạy? Ví như vị chủ đoàn buôn khéo dẫn dắt các thương nhân, nếu nói điều gì thì mọi người đều nghe theo. Bồ-tát cũng thế, khéo giáo hóa chúng sinh, có thể khiến tất cả đều nghe theo. Ví như vị chủ đoàn buôn được các thương nhân cung kính cúng dường, vị chủ đoàn buôn Bồ-tát cũng như thế: các bậc hữu học và vô học (người còn đang tu học và bậc đã tu xong, chứng quả cao nhất), trời, rồng, quỷ thần, càn-thát-bà, a-tu-la (loài thần hiếu chiến), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), người và loài không phải người, cũng đều đến cung kính cúng dường.

 Ví như vị chủ đoàn buôn khéo léo nơi đồng hoang có giặc cướp hiểm nạn, có thể khiến các bạn đồng hành vượt qua yên ổn. Vị chủ đoàn buôn Bồ-tát cũng như thế: nơi đồng hoang sinh tử có giặc phiền não, có thể dẫn mọi người vượt qua yên ổn. Ví như vị chủ đoàn buôn có thể dẫn mọi người ra khỏi đồng hoang, cứu được thân mạng. Bồ-tát cũng như thế: khiến các ngoại đạo như Bát-la-bà-thực (?) (có lẽ chỉ các tu sĩ du hành của ngoại đạo), Ni-kiền-đà (phái tu khổ hạnh lõa thể ở Ấn Độ) được dẫn dắt ra khỏi đồng hoang sinh tử, cứu được thân mạng của họ. Hoặc có vua chúa, đại thần, quan lại và các chúng sinh ưa thích sinh tử, cũng nhờ nương vào vị chủ đoàn buôn lớn là Bồ-tát mà đều được cứu vẹn.

 Như vị chủ đoàn buôn lớn khéo sắm sửa lương thực, vật dụng và châu báu cần thiết, có thể dẫn mọi người qua khỏi con đường hiểm trở, rồi được yên ổn mà đến thành lớn. Vị chủ đoàn buôn Bồ-tát cũng như thế: muốn đến chỗ Phật, cùng với nhiều bạn đồng hành trải qua đồng hoang sinh tử hiểm trở xa xôi, đến được thành bờ bên kia; phải tu công đức để tự trang nghiêm mình, khiến thiền định và giải thoát đều đầy đủ. Vị chủ đoàn buôn Bồ-tát muốn đến thành lớn Nhất thiết chủng trí thì phải có đủ châu báu công đức của tất cả pháp Phật. Ví như vị chủ đoàn buôn gom góp châu báu không biết dừng đủ, Bồ-tát cũng thế, gom góp của báu là Pháp không hề chán đủ.

 Ví như vị chủ đoàn buôn khéo dẫn dắt các thương nhân, thông minh hơn hết, tài sản giàu có lớn, những lời nói ra đều được mọi người vâng làm. Vị chủ đoàn buôn Bồ-tát cũng như thế: làm người dẫn đầu cho mọi người, công đức vô lượng, đối với Pháp được tự tại, lời nói ra không hai (trước sau như một). (Ví như vị chủ đoàn buôn) khéo dẫn dắt vượt qua đường hiểm, đến được thành lớn kia, vị chủ đoàn buôn Bồ-tát cũng như thế, dẫn dắt các chúng sinh vượt qua hiểm nạn sinh tử, có thể đến thành lớn Niết-bàn, Chủng trí. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát làm vị chủ đoàn buôn lớn.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là khéo biết đường. Mười pháp ấy là gì? Biết đường bằng phẳng. Biết chỗ hiểm ác. Biết đường yên ổn. Biết chỗ không yên ổn. Biết các đường lạ. Biết các nơi chốn trên đường. Biết chỗ dừng nghỉ. Biết tướng của đường. Biết đường cong hay thẳng. Biết đường thoát ra cốt yếu. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát khéo biết đường.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, biết đường không điên đảo. Mười pháp ấy là gì? Người cần được chỉ đường Đại thừa mới độ được thì chỉ cho đường Đại thừa, không chỉ đường Thanh văn. Người cần được chỉ đường Thanh văn mới độ được thì chỉ cho đường Thanh văn, không chỉ đường Đại thừa. Người cần được chỉ đường Nhất thiết chủng trí mới được độ thì chỉ cho đường Nhất thiết chủng trí, không chỉ đường Thanh văn. Người cần được chỉ đường Duyên giác (tức Bích-chi-phật, người tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên) mới được độ thì chỉ cho đường Duyên giác, không chỉ đường Nhất thiết chủng trí. Với chúng sinh chấp vào ngã kiến (cái thấy cho rằng có một cái "ta" cố định, thật có) thì không vì họ mà nói về không và vô ngã (không có cái "ta" cố định) (?). Với người không chấp ngã kiến thì không vì họ mà nói về khổ, vô thường, vô ngã (?). Với người chấp vào hai bên (hai cực đoan, như cho là có hẳn hoặc không hẳn) thì không vì họ mà nói về trung đạo (con đường giữa, không rơi vào hai cực đoan) (?). Với người chấp vào trung đạo thì không vì họ mà nói về hai bên. Với người mất trí, cuồng loạn thì không vì họ mà nói về xa-ma-tha (phép tu chỉ: dừng tâm, làm tâm lắng yên) và tì-bà-xá-na (phép tu quán: quán chiếu để thấy rõ sự thật). Với người chấp vào tà đạo thì vì họ mà nói chánh đạo, khiến họ lìa khỏi những thứ như gai góc của kết sử. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát (biết) đường không điên đảo.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là luôn ở trong thiền định. Mười pháp ấy là gì? Quán thân theo thân niệm xứ. Quán thọ theo thọ niệm xứ. Quán tâm theo tâm niệm xứ. Quán pháp theo pháp niệm xứ. (Niệm xứ: chỗ đặt sự chú tâm, tỉnh giác; bốn niệm xứ là bốn phép quán về thân, về cảm thọ, về tâm và về các pháp.) Ở nơi a-luyện-nhã (chốn vắng vẻ, yên tĩnh xa nơi ồn ào, thích hợp để tu) thu nhiếp tâm mà thực hành. Quán xét năm dục, thu nhiếp tâm mà thực hành. Ở làng xóm, doanh trại, nhà cửa, thành ấp, thôn xóm, đất nước, nơi chốn, thu nhiếp tâm mà thực hành. Đối với danh tiếng và lợi lộc được cúng dường, thu nhiếp tâm mà thực hành. Đối với giới cấm do Như Lai chế ra, thu nhiếp tâm mà thực hành. Ở những chỗ phiền não khởi lên sân giận và khi tâm nịnh bợ quanh co, thu nhiếp tâm mà thực hành.

 Thế nào là quán thân niệm xứ, thu nhiếp tâm mà thực hành? Dùng trí tuệ chân chính chọn lựa các điều ác, trừ bỏ điều bất thiện. Từ chân đến đỉnh đầu, cho đến màng óc, quán xét từng phần đều không có "ta" và không có "cái của ta", từng niệm đều không dừng lại, là pháp hư hoại; bị gân mạch quấn quanh, hôi thối nhơ nhớp đáng ghê, toàn là gom góp những thứ xấu xí. Quán xét như thế (thì thấy rằng) do vô cớ mà sinh ra tưởng về thân, tưởng về cái "của ta". Do nhân duyên ấy, do hình dạng ấy, quán kỹ tướng của thân thì tâm được tự tại.

 Thế nào là quán thọ niệm xứ? Bồ-tát nghĩ thế này: Quán xét tất cả các cảm thọ đều là khổ. Kẻ phàm phu ngu muội lại điên đảo tưởng là vui; ngu si không trí, không biết khổ vui. Bậc hiền thánh đều quán thấy đó là khổ, siêng tu phương tiện để dứt trừ cái khổ ấy, cũng dạy các chúng sinh khác quán các cảm thọ như vậy, không ghét không ưa, dứt hết các cảm thọ.

 Thế nào là quán tâm, tức ý chỉ (?) quán tâm? Tâm là vô thường mà tưởng là thường; là khổ mà tưởng là vui; là vô ngã mà tưởng là có ta; là không sạch mà tưởng là sạch. Tâm rất giống loài khỉ vượn, lay động như gió, từng niệm không dừng, biến đổi rất nhanh. Tâm là gốc rễ của kết sử, là nguồn của các đường ác; thường sinh ra nịnh bợ quanh co, là chủ của phiền não; cũng là nhân duyên của tham dục, sân giận, ngu si. Tâm là chủ tể, là người thợ của mọi pháp; tâm đi trước dẫn đường. Tâm từ duyên mà khởi, (từ tâm mà) biết hết các pháp. Tâm như người thợ vẽ, vẽ ra mọi hình ảnh mà tâm lại không biết. Tâm gom góp các nghiệp, là nơi xuất phát của thiện ác. Tâm như vòng xoay không dứt, như vòng lửa quay (que lửa quay tròn tạo ảo giác thành vòng). Tâm như mồi lửa đốt củi tam hữu. Tâm có thể sinh ra vạn vật như nước lớn. Người quán xét nên biết tướng của tâm là gốc của tai họa lớn, không để cho tâm này được tự do tung hoành. Nếu có thể làm chủ được tâm thì đối với mọi pháp cũng được tự tại.

 Thế nào là quán pháp niệm xứ? Đối với pháp bất thiện, biết đúng như thật: tham dục, sân giận, ngu si và mọi pháp ác nương vào đó mà khởi lên; có thể tu phép đối trị tham, sân, si; dứt trừ điều bất thiện. Quán xét các pháp lành thì tâm ưa thích thuận theo, buộc tâm chuyên niệm, thuận theo mà làm các điều lành, cũng dạy người khác quán xét giống như mình.

 Thế nào là quán xét năm dục mà thu nhiếp tâm tu hành? Đối với năm dục không sinh vui thích, cũng không ghét bỏ. Đối với sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm cũng không sinh yêu thích, cũng không ghét bỏ. Đối với những pháp không có thực thể này mà sinh tâm ghét hay yêu, thì giống như kẻ phàm phu ngu si, như trẻ con, như người không tốt. Lại nữa, Thế Tôn có dạy: Nếu đối với pháp sinh lòng yêu thích thì cũng sinh đắm nhiễm; nếu sinh đắm nhiễm thì thành ngu si; nếu sinh ngu si thì không biết thiện ác; do nhân duyên ấy mà rơi vào đường ác. Vì vậy đối với pháp trống không này không nên ghét bỏ. Nếu ghét bỏ thì gọi là không chịu đựng được; nếu không chịu đựng được thì lòng giận càng tăng, bị A-xà-lê (thầy dạy dỗ, hướng dẫn phép tắc cho người tu) quở trách, cũng bị những người đồng phạm hạnh (cùng tu hành trong sạch) chê trách. Quán xét năm dục như thế, tu hành chánh niệm, tâm không đắm nhiễm cũng không ghét bỏ, lại dạy người khác cũng quán xét như thế.

 Thế nào gọi là nơi a-luyện-nhã? Thu nhiếp tâm, lìa tán loạn, tu hành đúng như Pháp, gọi là nơi a-luyện-nhã, cũng gọi là chỗ ở không tranh cãi, cũng gọi là chỗ ở vắng lặng. Ở nơi a-luyện-nhã này có các vị trời, rồng, quỷ thần có tha tâm trí (khả năng biết được tâm người khác) thấy rõ tâm ta. Vì vậy nay ta không nên khởi những suy nghĩ bất thiện; dứt trừ ý nghĩ bất thiện, siêng tu ý nghĩ lành, phải làm cho ý nghĩ lành luôn được tăng rộng.

 Thế nào là Bồ-tát ở ngõ xóm, làng mạc, doanh trại, thành ấp, thôn xóm, đất nước, nơi chốn, trong đó đi đứng nằm ngồi? (Là) đối với những chỗ bất thiện, những chỗ người xuất gia không nên đến, thì đều xa lìa. Những chỗ nào là chỗ không nên đến? Nhà bán rượu, nhà kỹ nữ, cung vua, chỗ đánh cờ cờ bạc, chỗ người say rượu, chỗ ca múa hát xướng. Những chỗ như thế không phải nơi người xuất gia nên đến, đều không lui tới. Ở các chốn làng ấp, thôn xóm như thế, thu nhiếp tâm mà thực hành.

 Thế nào là đối với danh tiếng và lợi lộc mà thu nhiếp tâm thực hành? Ở chỗ được lợi lộc cúng dường, (nhận lấy) là vì muốn khiến đàn-việt (thí chủ, người bố thí cúng dường) tăng trưởng phúc nghiệp, không phải vì tham đắm. Của cải lợi lộc nhận được không cho là của mình, mà chia chung cho tất cả chúng sinh đang khổ não. Nhờ nhân duyên bố thí ấy mà được danh tiếng, khen ngợi; tuy được danh tiếng khen ngợi nhưng không tự đề cao, không sinh kiêu mạn, không tự kiêu ngạo buông thả. (Nghĩ rằng:) Danh tiếng khen ngợi như thế chẳng bao lâu sẽ tự tiêu mất. Người có trí nào lại có thể tin cậy vào những pháp vô thường, nhanh chóng, không dừng lại? Sao lại ở trong đó mà sinh lòng yêu ghét? Người có trí nào lại sinh tưởng đó là của mình, sinh lòng kiêu ngạo buông thả? Đó gọi là Bồ-tát đối với danh tiếng và lợi lộc mà thu nhiếp tâm thực hành.

 Thế nào là Bồ-tát đối với giới cấm do Như Lai chế ra mà luôn nhớ nghĩ tu hành? Chư Phật quá khứ đã thực hành giới cấm mà được thành Phật, cho đến nhập Niết-bàn. Chư Phật vị lai (tương lai) cũng thực hành giới cấm mà được thành Phật, cho đến nhập Niết-bàn. Chư Phật hiện tại cũng thực hành giới cấm mà được thành Phật, cho đến nhập Niết-bàn. Quán xét như thế thì có thể giữ giới cấm, trọn không hủy phạm. Đó gọi là khéo tu, đó gọi là khéo giữ.

 Thế nào là Bồ-tát đối với các phiền não, bụi nhơ, cái chướng mà có thể khéo tu tập, thu nhiếp tâm thực hành? Bồ-tát khéo biết phiền não, kết sử, bụi nhơ, cái chướng; khéo biết nguyên nhân của chúng; khéo biết chỗ do nguyên nhân mà khởi lên, từ nguyên nhân ấy mà sinh ra. Bồ-tát đối với kết sử và cái chướng luôn nhớ nghĩ thu nhiếp tâm, tu hành như thế. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát luôn ở trong thiền định.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là (mặc) phấn tảo y (áo may từ những mảnh vải vụn bị vứt bỏ nơi bãi rác, được người tu nhặt về giặt sạch, khâu lại mà mặc). Mười pháp ấy là gì? Vì có thể thọ trì mà trọn không hủy bỏ. Tâm luôn khiêm hạ. Không mệt mỏi chán nản. Không cho rằng chỉ nhờ việc này mà đã được giải thoát. Không thấy lỗi của nó. Thấy lợi ích công đức của nó. Không tự đề cao mình. Không tích chứa nhiều. Khéo giữ giới cấm. Được chư thiên gần gũi.

 Thế nào là thọ trì mà có thể không hủy bỏ? Bồ-tát có lòng tin kính, bản tính đầy đủ, đối với Như Lai sinh lòng kính tin sâu xa, thà bỏ thân mạng chứ không bỏ điều đã thọ nhận. Điều đã thọ nhận không lay chuyển; vì điều đã thọ nhận bền chắc nên tâm có thể khiêm hạ. Vì khiêm hạ nên không sinh ngã mạn (lòng kiêu căng cho mình là hơn). Vì ý khiêm hạ nên đối với những vật rác rưởi xấu hèn, nhặt lấy mà giặt sạch, giặt rồi khâu lại, nhuộm màu, tâm không mệt mỏi chán nản. Vì không mệt mỏi chán nản nên thường nhặt vải rác làm áo. Cũng không vì chút hạnh nhỏ mà tự cho là đủ, mới tiến lên cầu pháp cao hơn, chắc chắn được lợi ích về sau. Cũng không nêu ra lỗi của áo phấn tảo này, (nói rằng:) "Ta thường mặc áo phấn tảo cho đến tận lúc già nay." Không cho áo này là thô xấu, cũng không nghĩ: "Áo này thô xấu, có nhiều chấy rận, nếu thường mặc thì khiến thân dơ bẩn." Mà nên nhớ nghĩ suy xét rằng mặc áo phấn tảo có nhiều công đức: đó là thứ các bậc hiền thánh mặc, là hạnh tu của những người đã xa lìa dục vọng, gọi là Thánh chủng (dòng giống của bậc Thánh, tức nếp sống thanh bần của bậc Thánh), được chư Phật khen ngợi, được Như Lai tán dương. Vì nhân duyên ấy nên không tự khoe khoang, không nên tự đề cao mình, cũng không hạ thấp người khác. Đó gọi là giới đầy đủ. Vì giới đầy đủ nên chư thiên gần gũi, chư Phật khen ngợi, Bồ-tát che chở; có thể khéo quán xét người và loài không phải người; các vị Sát-lợi (tầng lớp vua chúa, quý tộc ở Ấn Độ), Bà-la-môn, chủ làng, chủ ấp đều cung kính lễ bái; những người đồng phạm hạnh đều khen ngợi. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát (mặc) phấn tảo y.

 Bồ-tát Trừ Cái Chướng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát có chí lớn, vì cớ gì lại ưa thích những thứ thấp kém, thô xấu này?"

 Phật đáp: "Này thiện nam tử, Bồ-tát vì che chở chúng sinh, đó là việc mà sức đức của Bồ-tát làm được, không phải việc mà kẻ phàm phu ngu kém kham nổi; là để ngăn chặn những phiền não chưa sinh khởi."

 Phật bảo Bồ-tát Trừ Cái Chướng: "Này thiện nam tử, ông cho rằng Như Lai là có chí lớn hay chí nhỏ?"

 Bồ-tát Trừ Cái Chướng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con không có tài biện luận này, làm sao trả lời được? Vì sao? Vì không ai có thể biết được tầm vóc của Như Lai. Hiện thấy Như Lai biết tất cả các pháp; người mặc áo phấn tảo có thể chế ngự kết sử, (nhưng con) không thấy Như Lai có điều gì ngăn cấm (?)."

 (Phật nói:) "Trời, người, rồng, quỷ ở bốn châu thiên hạ (bốn đại lục quanh núi Tu-di theo vũ trụ quan Phật giáo, chỉ toàn thế giới loài người) này đều có chí hướng thấp kém. Như Lai tuy thấy họ thấp kém, nhưng chỉ vì muốn làm chín muồi những chúng sinh ấy nên trước mặt các chúng sinh mà khen ngợi hạnh đầu-đà (các hạnh tu khắc khổ, sống đơn sơ để rũ bỏ tham đắm, như mặc áo phấn tảo, đi khất thực). Nay ông nên biết nhân duyên như thế."

 Bồ-tát Trừ Cái Chướng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, (vậy là) vì làm chín muồi chúng sinh và những người mới học, Bồ-tát vì ngăn chặn kết sử nên nói việc này."

 (Phật nói:) "Này thiện nam tử, Bồ-tát có sức oai đức vì giáo hóa chúng sinh mà hiện việc mặc áo phấn tảo, không phải là chí hướng thấp hèn. Vì ý nghĩa ấy nên Bồ-tát mặc áo phấn tảo."

 Này thiện nam tử! Bồ-tát lại có mười pháp, gọi là thọ trì ba y (ba tấm áo mà người xuất gia được phép có: áo lót mặc trong, áo khoác thường dùng, và áo lớn mặc khi vào làng, khi hành lễ). Mười pháp ấy là gì? Ít ham muốn. Biết đủ. Không tham cầu nhiều. Không tích chứa nhiều. Vì không tích chứa nên lìa các lỗi lầm, tai họa. Vì không mất mát hư hoại nên lìa các lo buồn phiền não. Vì lìa lo buồn phiền não nên lìa sự dồn tụ của các khổ. Vì lìa sự dồn tụ của các khổ nên không có ái dục. Vì không có ái dục nên có thể dứt hết các lậu (những phiền não rỉ chảy, khiến tâm hao tổn và trôi lăn trong sinh tử).

 Bồ-tát ít ham muốn thì có được bao nhiêu cũng cho là đủ. Người biết đủ thì được ít cũng thấy đủ. Vì ít ham muốn nên không cầu nhiều. Vì lìa sự mong cầu nên không tích chứa nhiều. Vì lìa tích chứa nên không có cái khổ phiền não vì mất mát. Vì không có cái khổ phiền não vì mất mát nên không có lo buồn. Vì không có lo buồn nên không có khổ não. Vì không có khổ não nên không còn bám vào sự hưởng dùng. Vì không còn bám vào sự hưởng dùng nên được dứt sạch các lậu. Này thiện nam tử, đủ mười điều này thì gọi là Bồ-tát thọ trì ba y.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video