Phẩm thứ mười: Hữu vi và vô vi
Phật bảo Trì Nhân (vị Bồ-tát thưa hỏi trong kinh này): Thế nào là Bồ-tát (người tu hạnh giác ngộ, phát nguyện cứu độ chúng sinh) hiểu rõ, phân biệt pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) và pháp vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt, như Niết-bàn)? Thế nào là pháp hữu vi và vô vi? Nếu có Bồ-tát dùng giác ngộ chân chính, thuận theo lý mà tìm hiểu hữu vi và vô vi. Thuận theo lý thế nào? Tìm hiểu thế nào?
Cũng không làm ra pháp hữu vi; có chỗ thấy thì tự nhiên được tên gọi. Đã tạo ra cái có làm nên gọi là hữu vi. Lại pháp hữu vi xoay chuyển do hư dối. Xoay chuyển thế nào? Do đã hội hợp mà tự nhiên quy về đó. Do hai duyên lập thành, duyên dạy về bản tế (điểm khởi đầu nguyên thủy) (?); dùng cái có, tự làm nhân mà sinh. Tất cả các pháp không có người làm, không có người khuyên làm; tự nhiên sinh ra rồi. Pháp hữu vi này là pháp tự nhiên, không có quay lại, nên gọi là hữu vi.
Pháp hữu vi ấy không trong, không ngoài, cũng không khoảng giữa; ở trong lừa dối mê lầm, không hợp không tan, do suy tưởng hư vọng mà dựng lên; từ duyên vô minh (không sáng suốt, không hiểu sự thật) sinh nghiệp ngu si, mà có tất cả các pháp; tự nhiên xoay vần, không ai dạy làm. Từ việc hữu vi mà nhận nghiệp của tướng (hình tướng, dấu hiệu), nhân nơi điên đảo (thấy trái sự thật), vì phàm phu ngu nương vào tên gọi.
Lại người sáng trí giác rõ hữu vi không thể nắm được bờ mé, không nương vào hữu vi, không hợp với pháp có, mới gọi là sáng trí. Người sáng trí phân biệt đến chỗ thật: có điều tạo tác thì diệt hết mọi việc làm. Người sáng trí phân tích tất cả các hành (mọi sự tạo tác) đều hư vô lừa dối. Các pháp ấy đều không có gì, đều là tự nhiên, cũng không có tự nhiên. Tất cả hữu vi từ ý niệm mà thành.
Vì sao? Không nên làm theo nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ) của hữu vi; người hiểu vô vi thì chưa từng lại tập theo nhân duyên của việc hữu vi. Nếu hiểu vô vi thì mới thông suốt. Hiểu thế nào? Tất cả hữu vi đều không thật, không có hình, đều không có bờ mé, không có chỗ đến hội hợp. Người sáng trí quán nó: không lấy hữu vi mà đến chỗ sinh tột cùng. Hữu vi ấy cũng không nhận gì, đều là không khác; hữu vi và vô vi cũng không có sự sinh khác nhau (?).
Tuyên bày sự đoạn trừ việc hữu vi: đây là hữu vi, đây là vô vi; đây là tướng hữu vi, đây là tướng vô vi. Kia, thế nào là tướng hữu vi? Biết có sinh ắt có chết, có hợp ắt có lìa. Thế nào là tướng vô vi? Không sinh không diệt, không hợp không lìa. Phàm phu ngu tối không hiểu được; vào hai nghĩa này mà không hiểu hữu vi, (không hiểu) tướng khởi lên và tướng diệt hoại của nó, không trụ nơi tướng biến đổi; nhân vô tướng mà sinh, trụ nơi biến đổi. Nếu không có tướng ấy, thì sao Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) lại nói: từ tướng này sinh, từ tướng này diệt, trụ nơi tướng như vậy (?).
Phật nói: Trì Nhân, điều Như Lai nói là tất cả các pháp đều không có tướng, nhờ đó mà thành: không có tướng sinh, không có tướng diệt hoại, không có tướng trụ. Như Lai diễn giảng tướng vô vi: tướng ấy chẳng phải là tướng. Tướng hữu vi không làm nên bậc Đạo sư (người dẫn đường, chỉ Phật) vô vi (?). Cho nên đạo pháp do phàm phu ngu tối tuyên nói thì là hữu vi khởi lên rồi rốt cuộc quy về diệt hết. Chỉ có vô vi là an; vì là vô vi, không sinh không diệt, cũng không trụ, nên gọi là vô vi.
Từ chỗ tập theo mà khiến có sinh diệt; cái không tập theo thì không có cùng tận; không hành, không cùng tận, không có chỗ trụ biến đổi. Người dùng hiểu biết chân chính về trí tuệ này thì không đến chỗ hội hợp, (không) có chỗ khởi sinh mà có diệt, không có trụ biến đổi.
Nếu có Bồ-tát quán như vậy: pháp hữu vi và pháp vô vi, không có (thường), cũng không phải không vô thường (?), thấy đúng như lẽ; không thấy pháp hữu vi và pháp vô vi; hữu vi không thấy vô vi, vô vi không thấy hữu vi; không thấy cái khác với vô vi, mà (kẻ ngu) tự nghĩ rằng thân ta là có. (Cho là) thật có, chính là thấy việc hữu vi; (cho là) không còn hữu vi nào khác, đó là thật có thôi; đó là suy nghĩ vọng tưởng (?).
Đối với pháp hữu vi và vô vi mãi không có tưởng; vì không tưởng về hữu vi, vô vi mà phân biệt các tưởng, đều đoạn các dính mắc, để hiểu vô vi; trừ các duyên, vốn sạch không có duyên; nhân ấy vốn sạch, điều thấy là chân chính. Vì hiểu rõ hoàn toàn không làm gì thì không có hội hợp. Bồ-tát đạt được (sự hiểu) hữu vi, vô vi như vậy thì hiểu các pháp không có, cũng không phải không có, cũng không nương vào hữu vi, vô vi, mới đạt chính giác (giác ngộ chân chính).
Phật bảo Trì Nhân: Nếu có Bồ-tát phân biệt năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm thọ, tưởng, tạo tác của tâm, sự hay biết), hiểu rõ các chủng (các giới: những yếu tố gồm sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), thấu đạt sáu nhập (sáu giác quan gặp đối tượng), thông biết mười hai duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau dẫn đến sinh tử luân hồi), phân tích bốn ý chỉ (bốn niệm xứ: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán pháp), năm căn (năm sức mạnh gốc rễ: lòng tin, siêng năng, chú tâm, định tâm, trí tuệ), tám đạo (tám con đường chân chính dẫn đến giải thoát), giác biết việc thế tục và độ thế (vượt khỏi thế gian), biết rõ việc hữu vi và vô vi.
Vì hiểu rõ những điều ấy nên đạt được sự hiểu rằng tất cả các pháp đều là không; tuyên bày các pháp; được thế lực của ý ở cả những chỗ chưa thấu (?); hiểu thông chương câu của tất cả các pháp; đoạn sinh, già, chết, tâm không bị hư hoại; tự mình đến tột cùng đạo Vô thượng chính chân (sự giác ngộ cao nhất, chân chính), thành bậc Tối Chính Giác (bậc giác ngộ chân chính tột bậc, tức Phật).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video