Thiên 9 — Phẩm 9: Thế gian và xuất thế gian

 Phẩm thứ chín: Thế tục và độ thế

 Phật bảo Trì Nhân (vị Bồ-tát thưa hỏi trong kinh này): Thế nào là Bồ-tát (người tu hạnh giác ngộ, phát nguyện cứu độ chúng sinh) được hiểu rõ, biết điều cốt yếu của kinh điển về hiện thế và độ thế? Thế nào gọi là hiện thế (thế gian, đời thế tục) và độ thế (vượt khỏi thế gian)? Nếu có Bồ-tát thường thuận theo mà suy nghĩ về hiện thế và độ thế. Thuận theo suy nghĩ thế nào? Thế nào là pháp hiện thế? Thế nào là pháp độ thế?

 Nếu trụ nơi việc làm của pháp điên đảo (thấy trái sự thật), thì đều từ tưởng mà có, do nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ) sinh ra, hợp với hư vọng; có hai duyên lập thành, từ hai tưởng sinh ra: một là từ hư vọng, hai là từ chỗ không sinh (?). Lời hư vọng lừa dối là pháp mê lầm; có tưởng ngu tối như trẻ con cầm bao nhiêu thứ vẽ lên hư không. Phàm phu ngu tối đi theo hư vọng, tưởng rằng có thế gian. Xét thế tục ấy thì đều quy về hư hoại, tan nát hết sạch.

 Thấy tất cả các pháp thế tục đều từ hư dối lừa gạt, do nhân không có làm, vốn không có sinh. Ấm (năm ấm: năm nhóm hợp thành con người – thân xác, cảm thọ, tưởng, tạo tác của tâm, sự hay biết), chủng (các giới: những yếu tố hợp thành sự nhận biết), các nhập (chỗ giác quan gặp đối tượng) đều từ duyên đối đãi. Hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm đều do pháp nhân duyên. Không nói đến duyên của sắc, như phàm phu ngu tâm có chỗ nương tựa. Cho nên các cái thấy nhân vô số cái thấy mà có nương dính. Nếu chủng tính kia buông bỏ, ở nơi nghèo thiếu, khiến cái thấy của thế gian ở trong điên đảo (?).

 Pháp thế gian được thấy, còn độ thế ở nơi kia là gì? Pháp thế tục đúng như chân đế (sự thật chân thật tối hậu) mà có; thấu đạt gốc vốn trong sạch của nó, đó là độ thế. Người sáng suốt không cầu thế gian, hiểu là không thể nắm được; độ thế cũng vậy. Nếu không thể nắm được hiện thế và độ thế thì không có việc hiện thế và độ thế. (Như thế là) tuyên bày độ thế và hiện thế vốn trong sạch.

 Thế nào là tuyên bày việc độ thế? Nếu thế gian vốn trong sạch thì đến được độ thế. Vì sao? Vì mãi không thể nắm được. Hiện thế vốn trong sạch, đều là không; thế gian ấy cũng vậy. Vốn tự nhiên, thế gian vốn sạch, vắng lặng; vì thế gian tự nhiên nên thế gian sạch, vắng lặng. Xét pháp thế tục thì không có thành tựu tột cùng.

 Nên quán như vậy: hiện thế và độ thế đều không thể nắm được. Không nắm được độ thế, không dính vào thế gian, không nghĩ đến độ thế. Vì không nghĩ đến thế gian và độ thế, nên không theo thế đế (chân lý theo cách hiểu thông thường của thế gian) (?). Vì sao? Vì giác ngộ hiểu rõ thế gian đều là pháp hư dối, lừa gạt, mê lầm; thấy thế gian nương nơi hư vô, nên không tưởng thế gian, không mộ độ thế.

 Vì sao? Phật nói: Trì Nhân, điều gọi là thế gian, ấy là năm thịnh ấm (năm ấm bừng thịnh, đầy dẫy khổ đau). Tham cầu hội hợp tất cả pháp thế gian; người sáng suốt biết rằng tìm ấm mãi không thể nắm được; năm ấm tự nhiên, không thể nắm được; năm ấm vốn trong sạch cũng không thể nắm được; năm ấm không đến không đi, không có chỗ đến; chỗ tụ hội không thể nắm được; đó gọi là độ thế. Không biết chỗ năm ấm quy về; vì không có năm ấm, các chủng vốn sạch, và các nhập (?) vốn sạch.

 Nếu có Bồ-tát quán pháp thế tục, hoàn toàn không thấy gì để hợp với độ thế; không thấy độ thế, không hợp với thế gian, thì không có thế gian, chỉ thấy độ thế; ở nơi độ thế không thấy pháp thế gian mà lại có sự giữ khác biệt. Không xoay chuyển hai pháp mà nói: đây là thế tục, đây là pháp độ thế. Vì sao? Trì Nhân, ở trong thế gian mà hiểu gốc ngọn của thế gian vốn không có gì, độ thế cũng vậy. Tuy thấy có thế gian mà đều không có pháp thế gian; điều phân biệt và độ thế đều giống nhau, vì hiểu rõ không có thế gian.

 Giả sử có người tâm tự nghĩ rằng: thế tục khác biệt, độ thế không giống; thì đối với người ấy, Phật không ra đời; dù Phật có ra đời, khắp đời vẫn điên đảo, không phát khởi việc đạo bằng hiểu biết chân chính. Dùng trí tuệ xét đời, tuyên giảng kinh pháp; ở trong đời điên đảo, (thấy chúng sinh) tham nhận thế gian mà cứu giúp họ, nên gọi là độ thế. Cho nên, Trì Nhân, dùng hiểu biết chân chính, dùng trí tuệ mà xét, hiểu rõ sự điên đảo của đời, nên gọi là độ thế.

 Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) ra đời, thông suốt khắp các pháp; thế tục và độ thế đều không có hai; dùng trí tuệ chân chính quan sát mà chứng ngộ, nên vì chúng sinh tuyên bày pháp độ thế. Phật nói: Trì Nhân, không dùng pháp này mà đi trong thế gian, thì không có chỗ đến tụ, không có gì tiêu trừ; không nương vào tranh cãi của đời mới được nghĩa của đời; không nghĩ đến độ thế mới hiểu rõ lời lẽ thế gian; thấu đạt điều vốn tưởng, vì (người đời) dính vào tưởng hai bên.

 Không hiểu, không thấu đạt được pháp như thế thì không có gì cứu độ, không thể hiểu rõ, không thông suốt độ thế. Vì sao? Vì làm theo hai bên. Người làm theo hai bên không thể hiểu rõ thế tục và độ thế. Bồ-tát dùng phương tiện như vậy hiểu rõ tất cả các pháp; đối với hiện thế và độ thế, không gì không thấu đạt.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video