@@THIEN 5@@
Phẩm thứ năm: Hiểu rõ ba cõi
Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn, ở đây là Phật Thích-ca) bảo Trì Nhân (tên một vị Bồ-tát, người hỏi pháp trong kinh này): “Bồ-tát đại sĩ (bậc tu hành cầu thành Phật để cứu độ mọi loài; “đại sĩ” là tiếng tôn xưng bậc có tâm lớn) nhờ đã hiểu rõ ý thức (cái biết của tâm, có khả năng phân biệt, suy nghĩ) nên không bám vào dục giới (cõi còn ham muốn ăn uống, dâm dục…, gồm loài người, súc sinh, địa ngục và các tầng trời thấp), sắc giới (cõi đã lìa ham muốn thô nhưng còn thân hình vật chất vi tế, là các tầng trời của người tu thiền định) và vô sắc giới (cõi không còn thân hình vật chất, chỉ còn tâm thức trong thiền định sâu).
Nên quán (lặng lòng mà xem xét, suy ngẫm thấu đáo) như thế này: tuy vẫn ở trong ba cõi (tức ba cõi dục, sắc, vô sắc gộp lại, là toàn bộ thế giới mà chúng sinh còn trôi lăn trong sinh tử) mà không thấy có cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc. Dù có các cõi ấy, Bồ-tát đều thông suốt rằng chúng không phải là cõi thật, rồi tuyên giảng cho sáng tỏ.
Vì biết rõ gốc ngọn của chúng sinh (mọi loài có tâm thức, còn chịu sinh ra rồi chết đi), Bồ-tát tự hiện thân ở dục giới, tự hiện thân ở sắc giới và vô sắc giới. Ở trong các cõi ấy mà chỉ ra rằng không hề có cõi nào. Nói sơ lược điều cốt yếu thì: hiểu rõ các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) vốn tự nhiên không có cõi.
Mọi việc của ba cõi không có hình, không có chỗ; đều do nhân duyên (nhân là nguyên nhân chính, duyên là các điều kiện phụ trợ; mọi thứ chỉ hình thành khi nhân và duyên hội đủ) sinh ra, rồi trôi lăn trong ba cõi, xoay vòng không bờ bến.
Người trí phân biệt thấy mọi cảnh giới (phạm vi, vùng đối tượng mà giác quan và tâm tiếp xúc, nhận biết) của ba cõi đều không có gì; chúng chỉ từ cái hư ảo hợp với điên đảo (cái thấy biết sai lệch, trái ngược sự thật, như cho cái vô thường là thường, cái không có thật là có thật) mà có ra. Ai giác ngộ được điều này thì hiểu đó là giả dối, vốn tự nhiên mãi mãi không có, liền bỏ được sinh tử (vòng sinh ra, chết đi, rồi lại sinh ra, không dứt). Chúng sinh nhờ trừ được nghiệp (những việc làm, lời nói, ý nghĩ để lại kết quả về sau) điên đảo thì liền thoát bỏ được ba cõi.
Như Lai Chí Chân (danh hiệu của Phật: “Như Lai” là bậc đến từ chân như, tức từ sự thật như thế; “Chí Chân” là chân thật tột bậc) tuyên giảng về ba cõi rằng: nơi chúng sinh ở đều không có cõi nào cả. Chỉ vì không có trí tuệ, quen theo thói cũ mà mê lầm tạo nên như vậy. Vốn trong sạch tự nhiên, không có cõi, không nương tựa vào ba cõi — người sáng suốt hiểu như thế.
Đó là không có cõi. Quán ba cõi này thì thấy cõi của chúng sinh cũng không phải cõi; thân mình như hư không, không có bao nhiêu thứ khác biệt. Hết thảy các pháp đều do nhân duyên sinh ra, từ điên đảo hợp lại mà tạm có tên gọi thôi. Vậy là không có gì được tạo thành, trống không mà không có sự tạo tác; tự nhiên trong sạch, ngang bằng như hư không.
Trong mọi cõi đều không có gì, như hư không chẳng có gì. Vì sao vậy? Vì rốt ráo là mãi mãi vắng lặng. Hư không vốn trong sạch, không thể nắm bắt; mọi cõi cũng như vậy. Không có trong, không có ngoài, cũng không có khoảng giữa. Cõi mà chẳng phải cõi, đều không có chỗ bám víu, đều không hề sinh ra.
Những người sáng trí không cho là có gì sinh ra, cũng không có gì đạt được; không trụ (dừng, bám lại một chỗ), cũng chẳng phải không trụ; không ngang bằng, cũng không lệch lạc; vốn trong sạch, không nắm bắt được. Người trí thấy rõ: chẳng nắm được gì, chỉ là gá tạm; không có ý niệm, cũng không có năng lực tạo tác (?). Vì thế người trí không lấy các cõi làm cảnh giới.
Tướng (hình dạng, dấu hiệu bên ngoài để nhận biết sự vật) vốn không sinh ra, chỉ là tên gọi theo thói thường của thế gian. Không phân biệt gì, vì không khởi lên ý tưởng. Nếu diệt được cái tưởng ấy rồi thì không còn cõi nào cả; chỉ là lời nói giả tạm mà thôi. Xét thấu gốc ngọn thì đều không thể biết được; vì không thể biết được nên hết thảy cũng đều như vậy. Đó là điều người sáng suốt thấy.”
Phật nói: “Này Trì Nhân! Nếu có Bồ-tát thông suốt như vậy, hiểu được mười tám giới (mười tám yếu tố tạo nên mọi kinh nghiệm: sáu giác quan mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; sáu đối tượng của chúng là hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm, các pháp; và sáu thức là cái biết sinh ra khi giác quan gặp đối tượng) và ba cõi, cõi của chúng sinh và cõi thân mình, cho đến cõi hư không, đều thông đạt rằng chúng bình đẳng như nhau.
Quán như vậy thì hợp với lẽ bình đẳng, không thấy có cảnh giới; nhờ không thấy gì mà hiểu rằng mọi cõi chỉ là lời gá tạm. Mọi cõi đều không phải là cõi; vị ấy vui thích đi vào đạo, hiểu rõ các cõi. Giải thoát và chúng sinh, tướng của chúng không phải là hai; vì thấy không hai nên cũng thấy suốt các cõi.
Vị ấy dùng quyền phương tiện (cách thức khéo léo, linh hoạt tùy theo căn cơ người nghe để dẫn dắt họ hiểu chân lý) mà tuyên giảng, chỉ bày cho mọi người; mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối tiếp nhau giải thích vì sao chúng sinh sinh tử luân hồi: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết) cũng chỉ là lời gá tạm mà có; nhờ đó khai mở, giáo hóa chúng sinh đi vào nghĩa rốt ráo. Nhờ trí tuệ thông suốt mà thấy mọi cõi, nên nói là không có hình.
Vì sao vậy? Này Trì Nhân! Như Lai Chí Chân không nắm được chỗ ở của mọi pháp, mà cũng chẳng phải là không được; không đánh mất gì, suy nghĩ bình đẳng, mà đạt được đạo vô thượng chánh chân (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và chân thật, tức quả vị Phật).
Vì sao vậy? Mọi pháp mãi mãi không có gì; vốn đều tự nhiên, không có ai tạo thành. Các cõi đều không, thấy thật sự là trống rỗng. Vì ngang bằng như hư không nên không có tướng sinh ra. Như Lai hiểu mọi cõi như vậy. Như Lai không nói các cõi là có, vì chúng tự nhiên không phải cõi, không có hình (?). Vì sao vậy? Cái vốn không có thì không thể gượng cho là có; vì không có gì nên biết đó là tự nhiên.
Này Trì Nhân! Nên biết điều Như Lai nói: nếu ai hiểu được các pháp từ đâu mà đến, thì Bồ-tát đại sĩ ấy liền phân biệt được gốc ngọn cảnh giới của mọi chúng sinh. Vì hiểu gốc ngọn nên phân biệt được thô và tế, tuyên giảng ý nghĩa sự hợp lại và tan ra của các cõi; hiểu rằng chỗ các cõi đi vào vốn tự nhiên không có.
Mọi cõi đều là cõi hư không; chúng trở lại tự thiêu đốt (?), không có cõi, không có chỗ vào; chỉ gá tạm có lời nói, mãi mãi không thể nắm được. Vì chúng sinh không hiểu biết nên mới có những thứ ấy.
Ví như nhà ảo thuật giỏi nghề, vì mọi người mà hiện ra nhiều phép biến hóa, hiện ra vô số hình dạng không đếm xuể. Nhiều hạng người không biết, nghe thấy rồi tin vào những thứ được hóa ra, cho đó là có thật. Còn người hiểu biết thì biết đó vốn chỉ là trò ảo thuật.”
Phật nói: “Đúng như vậy. Nếu hiểu rõ được rằng huyễn hóa (những thứ do ảo thuật biến ra, trông như có mà không thật) là hư không, thì biết chúng sinh đang bị lừa dối mê hoặc. Nếu có người sáng trí, tự hiểu thân mình như huyễn hóa, rõ nó chỉ là gá tạm, thì thế gian này cũng như thế, tự nhiên biết là huyễn.
Nếu có Bồ-tát hiểu rõ và đi vào được điều này, thông suốt rằng huyễn vốn tự nhiên, nhờ đó hiểu lẽ tự nhiên, thì thấy nơi thế gian cư ngụ cũng như huyễn. Vị ấy dùng quyền phương tiện vì các loài chúng sinh mà hiện ra, nói rằng hết thảy đều như huyễn hóa.
Nếu có người nghe thấy, hiểu rõ rằng pháp huyễn đều không có gì, cho đến cả điều chánh chân cũng vậy; còn kẻ ngu tối thì không thể thông đạt điều ấy, nên vì họ mà tuyên giảng, làm sáng tỏ mọi pháp.
Nếu hiểu các pháp hết thảy đều như huyễn, muốn đi vào nghĩa này thì nên học như sau: pháp sâu xa cốt yếu là không cầu nắm được sắc (hình sắc, vật chất, mọi thứ có hình tướng); vì không nắm được sắc nên cũng chẳng cần đoạn trừ. Nói rằng không đoạn trừ mọi cõi, cũng đều là lời gá tạm.
Diễn giảng sự hợp và tan, phân biệt các cõi; tuyên bày những nhân duyên do quyền phương tiện tạo ra; gốc rễ ngọn ngành, phân tích chân đế (chân lý tuyệt đối, sự thật tối hậu vượt ngoài cách nói thông thường); thế gian và vượt khỏi thế gian; hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và vô vi (cái không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt, như Niết-bàn); thuận và không thuận; các điều ứng hợp và không ứng hợp; tuyên bày quyền phương tiện, nói cho đến tận cùng rốt ráo; có nghĩa và không nghĩa, những nhân duyên đã được làm sáng tỏ; rồi nói phân biệt có chỗ và không có chỗ — đều nên thông đạt rằng hết thảy đều như huyễn.”
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video