XI. MỤC BỆNH CƯỚC KHÍ (nguyên văn ghi "chân Hồng Kông" (?), nhiều khả năng là chữ "cước khí" bị chuyển chữ máy móc thành tên bệnh nấm chân. Cước khí là bệnh theo Đông y: chân yếu mềm, đi lại khó khăn, có khi phù chân, nặng thì khó thở, hồi hộp)
〔Nguyên văn〕 Phép thứ nhất: Ngồi, duỗi thẳng hai chân. Thả lỏng toàn thân, hít khí (hơi thở) vào rồi dẫn xuống dưới, để trong lòng mềm mại, dễ chịu, buông lỏng. Sau đó co một chân, đặt dưới gối, rồi gắng sức duỗi dài ra. Chân kia duỗi thẳng, ngón chân ngửa lên trên, kéo căng. Ngả người nằm ngửa ra sau, đầu chưa chạm chiếu thì hai tay gắng sức vươn mạnh về phía trước, đầu cũng gắng vươn lên như bị kéo dậy. Các động tác lấy thế cùng một lúc, qua lại mười bốn lần. Đổi bên cũng làm như vậy. Chữa đau chân, lưng vai lạnh, huyết lạnh, phong tý (chứng tê đau, cử động khó khăn do khí lạnh, gió, ẩm xâm nhập làm khí huyết bị tắc) khiến cơ thể ngày một hao mòn.
〔Giải thích〕 Ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng hai chân, thả lỏng toàn thân, hít vào và dẫn khí đi xuống, để trong lòng thấy mềm mại, dễ chịu, buông lỏng. Sau đó co một chân lại đặt dưới gối rồi duỗi bàn chân ra. Chân kia duỗi thẳng, ngón chân cong lên trên, gắng hết sức. Tiếp theo ngả người nằm ngửa ra sau. Khi đầu chưa chạm chiếu, hai tay lập tức dùng sức vươn ra trước, đầu vươn lên và ra trước như bị kéo dậy. Các động tác này phải làm cùng lúc, lên xuống qua lại mười bốn lần. Đổi chân, cũng làm mười bốn lần như vậy. Chữa đau chân, lưng lạnh, huyết lạnh, phong tý, và các bệnh làm cơ thể dần dần suy hao.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ hai: Nằm sấp, mắt nhìn sang bên, gót chân quay vào trong, duỗi lưng. Hít khí vào bằng mũi, gắng hết sức trong bảy hơi thở. Trừ được chứng trong chân đau căng như dây cung, chuột rút, chân mỏi đau, chân tê yếu.
〔Giải thích〕 Nằm sấp, hai mắt nhìn sang bên, gót chân quay vào trong, duỗi lưng. Hít vào bằng mũi, gắng sức vận khí trong bảy hơi thở. Có thể trừ được chứng trong chân đau căng, chuột rút, chân mỏi đau, chân tê yếu.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ ba: Ngồi duỗi hai chân, dẫn khí tỏa xuống huyệt Dũng tuyền (huyệt ở giữa lòng bàn chân, chỗ lõm khi co ngón chân), làm chừng ba lượt. Khi khí đã xuống tới nơi, mới co chân phải lại. Hai tay nắm nhanh lấy chỗ huyệt Dũng tuyền mà kéo, chân đạp ra, tay kéo vào, cùng lúc lấy thế. Tay chân dùng sức, đưa khí xuống dưới thật nhanh hai mươi mốt lần, không để mất khí. Làm nhiều lần thì trừ được khí lạnh trong thận, gối lạnh, chân đau.
〔Giải thích〕 Duỗi thẳng hai chân ngồi xuống. Dùng ý nghĩ dẫn khí, để nội khí (khí lưu chuyển bên trong cơ thể) đi tỏa xuống huyệt Dũng tuyền ở lòng bàn chân, lần lượt ba lượt. Khi khí đã tới hẳn huyệt Dũng tuyền rồi, mới co chân phải lại, hai tay lập tức nắm kéo chỗ huyệt Dũng tuyền ở lòng bàn chân. Chân đạp ra trước, tay kéo về sau, làm cùng lúc, tay chân đều dùng sức. Đồng thời dùng ý nghĩ đưa khí xuống dưới hai mươi mốt lần, đừng để mất khí. Làm thường xuyên có thể chữa khí lạnh trong thận, gối lạnh, chân đau.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ tư: Co một chân, ngón chân ngửa lên, kéo căng. Chân kia đặt vào giữa đầu gối, thả lỏng lòng, dẫn khí từ hai gót chân thoát ra phía dưới.
Một tay đẩy đầu gối, ấn mạnh xuống dưới; một tay chống ra sau xuống chiếu; cùng lúc làm hết sức. Đổi bên trái phải cũng vậy, mười bốn lần. Trừ được chứng đầu gối và đùi đau, co rút.
〔Giải thích〕 Co một chân, ngón chân gắng sức cong lên. Chân kia đặt vào giữa đầu gối của chân đang co. Thả lỏng thân và tâm, vận khí cho khí xuống tới chân, rồi từ hai gót chân thở khí ra phía dưới. Sau đó một tay đẩy đầu gối xuống sát đất, tay kia chống ra sau ấn xuống đất, gắng sức làm cùng lúc. Đổi bên trái phải làm động tác giống vậy, mỗi bên mười bốn lần. Có thể trừ được chứng đầu gối và đùi đau, co rút.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ năm: Một chân đạp đất, chân kia đưa ra sau, đặt chỗ huyệt Giải khê lên trên … (?) (nguyên văn thiếu một chữ; theo phần giải thích là lên chỗ gót của chân đang đạp đất). Hai tay gắng sức cùng lệch về một bên mà vươn ra sau, nghiêng người như xoay, làm hết sức mười bốn lần. Bên trái bên phải cũng vậy. Trừ được chứng chân đau nhức, tê, co rút, và đau lưng.
〔Giải thích〕 Một chân đạp đất. Chân kia đưa ra sau, đặt chỗ huyệt Giải khê (huyệt ở giữa nếp gấp cổ chân, phía trước) lên chỗ gót của chân đang đạp đất. Hai tay dùng sức vươn ra sau về một bên, nghiêng người xoay, gắng sức làm mười bốn lần. Bên trái bên phải làm động tác giống nhau. Có thể trừ được chứng chân đau nhức, tê, co rút, và đau lưng.
Tóm tắt:
Bệnh cước khí mà Đông y nói tới là bệnh có triệu chứng chính là chân và cẳng mềm yếu, đi lại khó khăn. Thời xưa, vì triệu chứng chính là chân lỏng lẻo, không cử động theo ý muốn, nên bệnh còn có tên là "hoãn phong" (chứng gân cơ chùng lỏng do phong) hoặc "cước nhược" (chân yếu). Thông thường có thể chia làm hai loại: loại phù chân gọi là cước khí ướt, loại không phù gọi là cước khí khô. Cả cước khí khô hay ướt, nếu xuất hiện các chứng thở gấp, tức ngực, tim đập hồi hộp, bứt rứt, khát nước, thì gọi là "cước khí xung tâm" (bệnh cước khí đã ảnh hưởng tới tim). Đây là dấu hiệu nguy hiểm của bệnh cước khí.
Phần đạo dẫn (phép tập luyện kết hợp cử động thân thể với điều hòa hơi thở để dưỡng sinh, chữa bệnh) chữa cước khí trong thiên này chủ trương kết hợp động công (phần tập có cử động thân thể) và tĩnh công (phần tập ngồi hoặc nằm yên, chủ yếu điều hòa hơi thở và tâm trí). Về phần vận động, chủ yếu là cử động bàn chân, cẳng chân và lưng.
Về phần tĩnh công, bài nhấn mạnh khi thở phải "thả lỏng toàn thân, hít khí vào rồi dẫn xuống dưới, để trong lòng mềm mại, dễ chịu, buông lỏng"; "dẫn khí tỏa xuống huyệt Dũng tuyền"; "đưa khí xuống dưới hai mươi mốt lần, không để mất khí"; "thả lỏng lòng, dẫn khí từ hai gót chân thoát ra phía dưới". Những chữ "thả lỏng thân", "thả lỏng lòng" và "để trong lòng mềm mại, dễ chịu, buông lỏng" ở đây có nghĩa là khi luyện công, vận khí phải "thả lỏng, yên tĩnh, tự nhiên, lòng yên, thân buông". Phải tránh căng thẳng, gạt bỏ ý nghĩ lan man, chủ động đưa mình vào một trạng thái hết sức dễ chịu, nhẹ nhõm và yên tĩnh.
Làm sao để thả lỏng, yên tĩnh, buông lỏng được? Bài đưa ra hai điều. Một là phải "thả lỏng thân": trước hết buông lỏng thân mình, tay chân, cơ bắp và hơi thở, để chúng như tản ra, như buông xuôi, không có chút căng thẳng nào. Hai là phải "thả lỏng lòng": để thân và tâm cùng buông lỏng, không vướng bận điều gì, không bị ý nghĩ lan man, âm thanh, hình sắc bên ngoài quấy nhiễu, dồn tâm trí vào việc thở và vận khí, "để trong lòng mềm mại, dễ chịu, buông lỏng". Như vậy mới vào được trạng thái tốt nhất.
Khi nội khí đã đầy đủ và lưu chuyển khắp cơ thể, thì dùng ý nghĩ dẫn khí, "dẫn khí tỏa xuống huyệt Dũng tuyền", "dẫn khí từ hai gót chân thoát ra phía dưới". Như thế có thể đạt tới chỗ "dùng khí đánh bệnh", tức là mục đích chữa bệnh cước khí.
Phép "thả lỏng thân", "thả lỏng lòng" chính là tùng tĩnh công (phép luyện thả lỏng và nhập tĩnh) của đời sau. "Tùng" là làm cho cơ thể thả lỏng, "tĩnh" là làm cho tâm trí yên lặng (?) (nguyên văn chen vào mấy chữ "từ gót thở khí ra", có lẽ là chép nhầm). Thả lỏng và yên tĩnh thúc đẩy lẫn nhau: thả lỏng rồi mới dễ vào trạng thái yên tĩnh, đã yên tĩnh rồi thì thả lỏng được. Cho nên "thả lỏng, yên tĩnh, tự nhiên, lòng yên, thân buông" là yêu cầu cơ bản khi luyện công, cũng là điều cốt yếu để luyện công cho tốt.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video