Mười hai. Môn Tích tụ (tích tụ: bệnh trong bụng có khối kết, lúc trướng lúc đau; xem phần tóm tắt ở cuối)
〔Nguyên văn〕 Phép thứ nhất: Lấy chân trái đạp lên trên chân phải. Trừ được chứng tích tụ ở tâm hạ (vùng ngay dưới tim, tức vùng dạ dày ở bụng trên).
〔Giải thích〕 Đặt chân trái đạp lên mu bàn chân phải. Cách này chữa được chứng tích tụ ở tâm hạ (chỉ vùng dạ dày).
〔Nguyên văn〕 Phép thứ hai: Ngồi ngay ngắn, vươn thẳng lưng, ngẩng đầu hướng về phía mặt trời, từ từ hít khí vào bằng miệng rồi nuốt xuống. Làm ba mươi lần thì dừng, rồi mở mắt. Trừ được chứng tích tụ ở tâm hạ.
〔Giải thích〕 Ngồi ngay ngắn, vươn thẳng lưng, ngẩng đầu nhìn về phía mặt trời, từ từ hít khí vào bằng miệng rồi nuốt xuống, làm ba mươi lần thì dừng. Mở mắt mà tập thì trừ được chứng tích tụ ở tâm hạ.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ ba: Nằm nghiêng về bên hông trái, duỗi tay, duỗi thẳng chân, hít khí vào bằng miệng, thở ra bằng mũi, hết vòng lại làm từ đầu. Trừ được chứng tích tụ và chứng vùng tâm hạ khó chịu.
〔Giải thích〕 Nằm nghiêng về bên hông sườn trái, tay và chân đều duỗi thẳng, hít khí vào bằng miệng, thở ra bằng mũi, làm đi làm lại. Cách này làm tan chứng tích tụ và chứng khó chịu ở vùng tâm hạ.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ tư: Lấy tay trái ấn vào hông sườn bên phải, giơ tay phải lên hết mức. Trừ được chứng tích và lão huyết (máu cũ ứ đọng lâu ngày trong cơ thể).
〔Giải thích〕 Lấy tay trái ấn vào hông sườn phải, gắng sức giơ tay phải lên thật cao. Cách này chữa được chứng tích tụ và máu cũ ứ đọng lâu ngày.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ năm: Ngậm miệng, thở rất nhẹ, ngồi ngay ngắn quay mặt về hướng vượng khí (hướng mà khí trời đang thịnh; phần giải thích dưới đây hiểu là hướng đông), mở rộng mũi hít khí vào, ép khí dồn xuống chứa ở dưới rốn, rồi hé miệng nhỏ thở ra nhẹ nhàng mười hai thông (thông: lượt, lần). Cách này trừ được chứng kết tụ. Cúi đầu, nín thở mười hai lượt, thì giúp tiêu hóa đồ ăn thức uống, khiến thân thể nhẹ nhõm, mạnh mẽ; tập vào những tháng mùa đông thì khiến người ta không bị lạnh.
〔Giải thích〕 Ngậm miệng thở thật nhẹ, ngồi ngay ngắn, quay mặt về hướng đông, mở rộng mũi hít khí vào, ép khí đi xuống dừng lại ở dưới rốn, sau đó hé miệng nhỏ từ từ thở ra mười hai lượt. Cách này làm tan được chứng kết tụ. Lại cúi đầu nín thở mười hai lượt thì giúp tiêu hóa đồ ăn thức uống, khiến thân thể nhẹ nhõm, khỏe mạnh. Mùa đông tập như vậy thì người ta không sợ lạnh.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ sáu: Ngồi ngay ngắn, vươn thẳng lưng, duỗi thẳng hai cánh tay lên trên, ngửa hai lòng bàn tay, hít khí vào bằng mũi rồi nín lại, đến khi hết sức mới thở ra, làm bảy tức (tức: một hơi thở trọn, gồm hít vào và thở ra), gọi là thế "Thục Vương Kiều". Trừ được chứng tích tụ dưới hông sườn.
〔Giải thích〕 Ngồi ngay ngắn, vươn thẳng lưng, duỗi thẳng hai cánh tay lên trên, ngửa hai lòng bàn tay, hít khí vào bằng mũi rồi nín thở, nín đến giới hạn thì thở ra, làm như thế bảy hơi. Thế này gọi là "Thục Vương Kiều". Cách này làm tan chứng tích tụ dưới hông sườn.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ bảy: Lúc gần sáng, bỏ gối, nằm ngửa ngay ngắn, duỗi tay và cẳng chân, nhắm mắt, ngậm miệng, nín thở, phình bụng hết mức và dang hai chân ra, rồi mới thở lại.
Chốc lát sau, hóp bụng vào, ngửa hai bàn chân lên, co gập về phía sau (?). Đợi hơi thở tự lắng dịu trở lại rồi mới làm tiếp; mùa xuân làm ba lần, mùa hạ năm lần, mùa thu bảy lần, mùa đông chín lần. Cách này gột rửa ngũ tạng (năm cơ quan chính theo Đông y: tim, gan, tỳ, phổi, thận), thấm nhuần lục phủ (sáu cơ quan rỗng: mật, dạ dày, ruột non, ruột già, bàng quang, tam tiêu), bệnh gì cũng đều khỏi. Lại nếu có người mắc chứng tích tụ, thì phình bụng rồi hóp bụng, đến khi thấy nóng mới dừng. Chứng trưng hà (?) (khối u kết trong bụng; "trưng" là khối cứng cố định, "hà" là khối lúc tụ lúc tan; nguyên văn thiếu một chữ) tan vỡ ra thì bệnh khỏi.
〔Giải thích〕 Lúc rạng sáng, bỏ gối đi, nằm ngửa ngay ngắn, duỗi tay chân, tĩnh tâm nhắm mắt, ngậm miệng, không thở nữa, để khí đi vào trong bụng; lúc này cố hết sức làm cho bụng phình lên, đồng thời dang hai chân ra. Khi thở lại thì hóp bụng vào, ngửa hai bàn chân lên, ngả và co người về phía sau.
Nếu muốn tập lại thì phải đợi hơi thở đều đặn rồi mới được làm tiếp. Mùa xuân làm ba lượt, mùa hạ năm lượt, mùa thu bảy lượt, mùa đông chín lượt.
Phép này có thể gột rửa ngũ tạng, nuôi dưỡng thấm nhuần lục phủ, các bệnh ở tạng phủ đều có thể chữa khỏi. Nếu ai còn mắc chứng tích tụ thì có thể phình bụng lên rồi hóp bụng vào nhiều lần, đến khi thấy nóng thì dừng. Làm như vậy có thể khiến khối trưng hà tan đi, bệnh tật khỏi hẳn.
Tóm tắt:
Tích tụ là chỉ một loại bệnh chứng trong bụng có khối kết, khi thì trướng, khi thì đau. Thường cho rằng "tích" là khối kết có hình dạng, cố định không di chuyển, đau ở một chỗ nhất định, bệnh thuộc huyết phận (phần máu, tức tầng bệnh sâu liên quan đến máu), nằm ở tạng (các cơ quan đặc như gan, tim, tỳ, phổi, thận); còn "tụ" là khí không có hình dạng, lúc tụ lúc tan không chừng, đau không ở chỗ nhất định, bệnh thuộc khí phận (phần khí, tức tầng bệnh nông liên quan đến sự vận hành của khí), nằm ở phủ (các cơ quan rỗng như dạ dày, ruột). Bệnh này phát sinh phần nhiều do thất tình (bảy loại cảm xúc: mừng, giận, lo, nghĩ, buồn, sợ, hãi) uất kết, ăn uống làm tổn thương bên trong, v.v., khiến can và tỳ (gan và tỳ — theo Đông y, tỳ là cơ quan chủ việc tiêu hóa, hấp thu) bị tổn hại, tạng phủ mất điều hòa, khí cơ (sự vận hành lên xuống, ra vào của khí trong cơ thể) bị ngưng trệ, ứ huyết (máu bị ứ đọng, không lưu thông) đọng lại bên trong, lâu ngày dần kết thành khối. Việc chữa trị nên lấy lý khí hoạt huyết (điều hòa sự vận hành của khí, làm cho máu lưu thông), làm tan khối tích, giải chứng tụ làm chính.
Bài này nhắm vào nguyên nhân gây ra chứng tích tụ mà đưa ra mấy phép đạo dẫn (phép luyện tập kết hợp vận động thân thể với điều hòa hơi thở) hút khí đặc biệt:
1. Phép hút tinh khí mặt trời. Các nhà khí công (người luyện phép điều thở, dẫn khí để dưỡng sinh, chữa bệnh) thời xưa cho rằng mục đích của việc hút khí là "hút lấy nguyên khí (khí gốc, khí căn bản nuôi sự sống) của trời đất, thu lấy tinh hoa của mặt trời mặt trăng" để bồi dưỡng thân tâm, trừ bệnh, kéo dài tuổi thọ. Vì vậy họ đưa ra các phép hút khí như "hút tinh khí mặt trời", "hút tinh khí mặt trăng", "nuốt mặt trời", "nuốt mặt trăng", "nuốt mây mù", v.v. Phép thứ hai trong bài này: "Ngồi ngay ngắn, vươn thẳng lưng, ngẩng đầu hướng về phía mặt trời, từ từ hít khí vào bằng miệng rồi nuốt xuống", và phép thứ năm: "Ngậm miệng, thở rất nhẹ, ngồi ngay ngắn quay mặt về hướng vượng khí, mở rộng mũi hít khí vào, ép khí dồn xuống chứa ở dưới rốn, rồi hé miệng nhỏ thở ra nhẹ nhàng", chính là phép hút tinh khí mặt trời.
Mặt trời là thiên thể sưởi ấm cõi người, nuôi dưỡng muôn vật. Người xưa cho rằng quay mặt về phía ánh nắng mà hút khí thì có thể giúp tăng dương khí (khí ấm nóng, khí hoạt động của cơ thể), làm ấm và bồi bổ ngũ tạng; hút lấy tinh khí mặt trời để làm thân thể cường tráng. Cách hút tinh khí mặt trời là ngửa mặt về phía mặt trời, ngồi quay mặt về hướng đông, dùng ý niệm (sức tập trung tưởng tượng trong đầu) hình dung ánh sáng đỏ tía trong nắng được hút vào miệng, nuốt vào trong thân thể, cho đi đến tạng phủ đang mắc bệnh. Nếu trong tạng ấy cảm thấy nội khí (khí lưu chuyển bên trong cơ thể) đã tới, thì lại dùng khí ấy công vào chỗ bệnh; chỗ bệnh sinh ra cảm giác ấm áp, có ra mồ hôi thì hiệu quả càng tốt. Nuốt khí chín lần là vì chín là dương số (số lẻ, thuộc về dương, mà chín là số dương lớn nhất), có công dụng giúp tăng dương khí. "Ép khí dồn xuống chứa ở dưới rốn" tức là làm cho khí chìm xuống đan điền (vùng dưới rốn, nơi người luyện khí cho là chỗ chứa và nuôi khí).
Phép hút tinh khí mặt trời còn gọi là "phép giữ hình mặt trời để công bệnh". "Nuốt mặt trời" và "hút tinh khí mặt trời" hơi khác nhau: "nuốt mặt trời" là dùng ý niệm hình dung nuốt cả mặt trời vào trong thân thể, giữ ở trong tạng phủ, như một "quả cầu lửa" đi vào người, để bổ dương khí, làm mạnh tinh lực.
2. Phép Thục Vương Kiều. Ở "Môn mười bốn, Môn Bồi bổ", trong phép đạo dẫn tám thần của Vương Tử Kiều (một vị tiên trong truyền thuyết Trung Hoa) có ghi: "Ngồi ngay ngắn, vươn thẳng lưng, duỗi thẳng hai cánh tay lên trên, ngửa hai lòng bàn tay, hít khí vào bằng mũi rồi nín lại, đến khi hết sức mới thở ra, làm bảy tức, gọi là Thục Vương Đài. Trừ được chứng tích tụ dưới hông sườn." Như vậy có thể thấy "Thục Vương Kiều" là tên một bài công pháp; còn vì sao gọi là "Thục Vương Kiều" hay "Thục Vương Đài" thì còn phải khảo cứu thêm. Đặc điểm của bài này là duỗi thẳng hai cánh tay lên trên, ngửa hai lòng bàn tay, hít khí vào bằng mũi, nín giữ khí ở bên trong, đến giới hạn thì từ từ thở ra, làm như thế bảy hơi thì dừng. Chủ yếu chữa chứng tích tụ dưới hông sườn.
3. Phép thở bằng bụng. Phép thứ bảy trong bài này giới thiệu "phép thở bằng bụng", tức là cách tập cụ thể của lối thở bụng. Tư thế nên nằm ngửa ngay ngắn, bỏ gối, duỗi thẳng tay chân, nhắm mắt cho tâm yên tĩnh, ngậm miệng. Cách thở dùng "phép nín thở"; yếu lĩnh là cho khí đi vào trong bụng, trước hết cố hết sức làm bụng phình lên, rồi khi hít vào (hoặc thở ra) thì hóp bụng vào hết mức; cứ như thế phình bụng lên rồi hóp bụng vào nhiều lần, cho đến khi trong bụng thấy nóng thì dừng. Đây là phương pháp cơ bản nhất của việc luyện khí công.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video