Thiên 16 — Môn 14 Bổ ích (8–9): phép của Ninh tiên sinh và phép nằm dẫn khí của Bành Tổ

 Mười bốn. Môn Bổ ích (phần nói về các phép bồi bổ, làm khỏe thân thể)

 (Tám) Phép đạo dẫn hành khí của Ninh tiên sinh

 [Nguyên văn] Phép đạo dẫn (lối tập luyện kết hợp co duỗi tay chân, xoa nắn thân thể với điều hòa hơi thở, nhằm làm khí huyết lưu thông) và hành khí (dùng ý nghĩ dẫn luồng khí trong người đi khắp thân thể) của Ninh tiên sinh dùng để trừ trăm bệnh, giữ cho người ta không già.

 Lòng phải luôn niệm "Nhất" (chuyên chú tinh thần vào cái "Một", tức cái khí gốc ban đầu của sự sống), để đưa nó trở về đan điền (vùng bụng dưới, dưới rốn; theo Đạo gia đó là nơi tích tụ và nuôi dưỡng tinh khí gốc của con người). Cái sinh ra con người là "đan" (tinh khí gốc làm nên và nuôi dưỡng sự sống). Cái cứu con người là sự "hoàn" (đưa đan trở về chỗ của nó). Giữ trọn được đan thì sống lâu, để mất đan thì suy yếu, già cỗi. Tập đạo dẫn là để đẩy hết mọi tà khí (các yếu tố gây bệnh) ra khỏi tay chân, xương khớp, còn chính khí (khí lành, tức sức sống và sức chống bệnh của cơ thể) thì được giữ lại. Ai chuyên tâm, thành ý, siêng năng tập luyện và thực hành, tập cả trong lúc cử động, nói năng, tập cả ngày lẫn đêm, thì xương khớp sẽ chắc khỏe, trăm bệnh đều lành. Nếu bỗng mắc chứng trúng phong (bệnh phát đột ngột, thường gây méo miệng, liệt nửa người, gần với đột quỵ ngày nay), bệnh nằm lâu trong người, gây tý (tê đau do khí huyết bị tắc) và tê bại (?) khiến chân tay không cử động theo ý; hoặc tai điếc không nghe được, đầu choáng váng, mắc chứng điên tật (bệnh động kinh, co giật), khí nghịch lên trên (khí đi ngược lên, gây ho, thở gấp), lưng và cột sống đau khổ sở, thì đều có thể xem theo hình vẽ, tùy chỗ bệnh nằm ở đâu mà hành khí, đạo dẫn, dùng ý nghĩ đẩy bệnh ra khỏi người.

 Hành khí thì bồi bổ được bên trong, đạo dẫn thì chữa được bệnh ở tứ chi. Đó là lẽ tự nhiên. Chỉ cần siêng năng thực hành thì sẽ được bền lâu cùng trời đất.

 [Giải thích] Phép đạo dẫn hành khí của Ninh tiên sinh có thể trừ trăm bệnh, kéo dài tuổi thọ, giúp người ta sống lâu mà không già sớm.

 Cốt lõi của phép tập này là: tinh thần phải luôn được giữ ở bên trong, để chân nguyên chi khí (khí gốc chân thật mà con người có từ lúc mới sinh) trở về đan điền. Sở dĩ như vậy là vì "đan" (tinh khí làm nên con người) là gốc rễ sinh ra và nuôi lớn thân thể, còn sự hao tổn "đan" lại là nguyên nhân khiến người ta già sớm, chết yểu. Muốn cứu thân thể khỏi cảnh già sớm thì phải tu luyện tinh, thần, khí (ba thứ quý nhất của con người: tinh là chất tinh túy nuôi sống cơ thể, khí là sức hoạt động, thần là tinh thần), làm cho ba thứ hợp làm một và cùng trở về đan điền. Giữ trọn khí "đan" thì sống lâu, làm hao tổn khí "đan" thì già sớm, chết yểu. Thuật đạo dẫn có thể trừ bỏ mọi thứ tà khí trong tay chân, xương khớp, giữ chính khí ở bên trong. Nếu chuyên tâm, thành ý, siêng năng học, tự thân thực hành, tranh thủ tập cả trong lúc cử động, nói năng, cả ban ngày lẫn ban đêm, thì xương khớp sẽ chắc khỏe, trăm bệnh đều khỏi. Nếu đột ngột mắc chứng trúng phong, bệnh tà nằm lâu trong người, gây tắc nghẽn khiến liệt nửa người, tai điếc không nghe được, đầu choáng váng, mắc chứng điên tật, ho và khí nghịch lên, lưng đau nhức, thì đều có thể theo hình vẽ trong tranh đạo dẫn, căn cứ vào chỗ bệnh của mình mà chọn phép tập thích hợp để hành khí, đạo dẫn, đồng thời dùng ý nghĩ dẫn nội khí (luồng khí bên trong cơ thể) tới chỗ bệnh để đẩy bệnh đi.

 Tác dụng của hành khí là bồi bổ bên trong, tác dụng của đạo dẫn là chữa bệnh ở tứ chi. Nếu siêng năng luyện tập, làm theo lẽ thuận tự nhiên, thì sẽ được bền lâu cùng trời đất, khỏe mạnh sống lâu.

 Tóm tắt:

 Sách "Vân Cấp Thất Thiêm" (bộ sách lớn tập hợp các kinh sách Đạo giáo, soạn đời Tống) viết: "Ninh tiên sinh là bậc thần tiên thời xưa. Ông sống trước thời Hoàng Đế (vị vua huyền thoại, được coi là thủy tổ người Trung Hoa), thường dạo chơi ngoài bốn biển. Dưới núi Côn Khâu có vùng đất Lan Sa… Ông nằm trên cát hơn trăm năm, rồi bất chợt đứng bật dậy, hình dáng vẫn như cũ." Sách lại viết: "Ninh tiên sinh là người thời Hoàng Đế, làm chức Đào chính (quan trông coi việc làm đồ gốm), có thể chất lửa tự đốt mình rồi theo khói bay lên bay xuống mà quần áo không cháy." Như vậy, Ninh tiên sinh là một trong những nhà dưỡng sinh thời cổ, được Đạo gia xếp vào hàng tiên và truyền tụng.

 Thiên này dùng lời lẽ ngắn gọn, trình bày lý thuyết và phương pháp cơ bản của thuật đạo dẫn Đạo gia, đó là: "Lòng luôn niệm Nhất, để trở về đan điền".

 Lòng luôn niệm Nhất: sách "Lão Tử" nói: "Đạo sinh ra Một, Một sinh ra Hai, Hai sinh ra Ba, Ba sinh ra muôn vật." Cái "Một" ở đây chính là gốc của Đạo, khởi đầu của khí. Người muốn sống lâu thì phải tu luyện cái gốc này. Vì thế thiên "Bạch tâm" trong sách "Quản Tử" nói: "Giữ vững cái Một ở bên trong thì có thể bền lâu." Niệm Nhất tức là thủ Nhất (giữ cái Một), còn gọi là bão Nhất (ôm giữ cái Một), tu Nhất (tu luyện cái Một)... Cái Một chính là tinh khí làm nên con người, tức chân âm nguyên dương (phần âm chân thật và phần dương gốc mà con người có từ lúc sinh ra), còn gọi là chân khí, nguyên khí, chính khí... Niệm Nhất là tập trung tinh thần, tu luyện khí chân nguyên; nói gọn lại là giữ tinh thần ở bên trong, ôm lấy nguyên khí, để tinh, khí, thần hợp làm một và cả ba đều được nuôi dưỡng. Đây là cảnh giới cao nhất mà các nhà dưỡng sinh thời cổ theo đuổi. Vì thế bài này lấy "lòng luôn niệm Nhất" làm điều cốt yếu, đòi hỏi người tập phải thường xuyên nghĩ về cái Một trong lòng, chuyên tâm tu luyện cái Một.

 Để trở về đan điền: Đạo gia gọi tinh tiên thiên (phần tinh có sẵn từ lúc sinh ra, nhận từ cha mẹ) làm nên con người, cùng tinh khí hậu thiên (phần tinh khí thu nhận sau khi sinh) nuôi lớn con người, gồm tinh khí trong không khí và tinh chất của ngũ cốc trong đồ ăn, là "đan" hay "kim đan", cho rằng đan là gốc rễ sinh ra và nuôi lớn con người. Bởi thế sách "Vô thượng Ngọc Hoàng tâm ấn diệu kinh" mới nói con người "có đan thì linh hoạt, không có đan thì đổ sụp; đan ở trong thân, chẳng trắng chẳng xanh". Sách "Thiên tiên chính lý" chỉ rõ: "Kim đan là chân dương nguyên khí (khí dương gốc chân thật)", "Đạo tiên lấy ba thứ gốc tinh, khí, thần làm thuốc chính, ví việc luyện cho ba thứ hợp làm một là luyện thuốc; lý lẽ này hết sức tinh vi, phương pháp hết sức bí mật." Mục đích của việc luyện công, tu tâm dưỡng tính là nuôi dưỡng tinh, khí, thần, làm cho ba thứ hợp làm một, trở về chỗ đan điền, để kéo dài tuổi thọ. Cái gọi là "đan điền", hiểu cho tận gốc, chính là "mảnh đất của nội đan" (nội đan: "thuốc tiên" luyện ngay trong thân thể bằng tinh, khí, thần, khác với ngoại đan là thuốc luyện bằng khoáng chất trong lò), nơi cất giữ, nuôi dưỡng nội đan, tức nơi chân âm nguyên dương ra vào và được nuôi lớn. Về vị trí đan điền, xưa nay mỗi người hiểu một khác: có thuyết nói dưới rốn một thốn, có thuyết nói một thốn hai phân, hai thốn, hai thốn rưỡi... (thốn, phân: đơn vị đo theo thân người, một thốn bằng bề ngang đốt giữa ngón tay cái, một phân bằng một phần mười thốn), lại có thuyết chia ra ba đan điền trên, giữa, dưới. Nhưng xét về bản chất, không nên câu nệ mấy thốn mấy phân, mà nên lấy nơi khí thật sự ra vào làm chuẩn. Khí chân nguyên của phần lớn mọi người ra vào ở vùng bụng dưới, dưới rốn. Khi ý thủ đan điền (giữ ý nghĩ tập trung ở đan điền), chỉ cần chuyên ý vào vùng bụng dưới, dưới rốn là được. Đợi khi tập đến lúc khí trở về đan điền, sinh ra hiện tượng cảm truyền (cảm giác khí di chuyển, lan tỏa trong người), như cảm thấy khí chạy, khí tản ra, thấy nóng, thấy đầy đặn..., thì tự nhiên sẽ biết được vị trí của nó. Vì thế, cuối bài nhấn mạnh phải theo "lẽ tự nhiên". Khi luyện công đến mức tinh, khí, thần hợp làm một, khiến "đan" trong người hồi sinh và trở về "đan điền", thì có thể cứu người khỏi suy yếu, khỏi chết sớm. Bởi vậy trong bài mới nói: "Cái sinh ra con người là đan, cái cứu con người là sự trở về, giữ trọn thì sống lâu, mất đi thì suy yếu già cỗi".

 Thiên này còn chỉ ra rằng tác dụng của hành khí chủ yếu là bồi bổ bên trong, còn tác dụng của đạo dẫn chủ yếu là làm thông suốt, điều hòa tay chân. Bồi bổ bên trong tức là điều chỉnh các tạng phủ (các cơ quan nội tạng theo Đông y) trong cơ thể. Luyện công quý ở chỗ chuyên tâm, thành ý, siêng tập, không câu nệ hình thức; trong lúc vận động, nói chuyện, ban ngày, ban đêm, đều có thể dành ra một khoảng thời gian để tập. Người mới học còn có thể dựa vào tranh vẽ đạo dẫn, tùy theo bệnh tình mà hành khí, đạo dẫn. Đáng tiếc là tranh vẽ đạo dẫn của phép này đã thất lạc từ lâu. Nhưng xem bức "Đạo dẫn đồ" đào được ở Mã Vương Đôi, Trường Sa (khu mộ cổ đời Hán ở tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc), có thể thấy người xưa khi truyền dạy thuật đạo dẫn rất coi trọng việc vẽ hình động tác cho người học bắt chước.

 Mười bốn. Môn Bổ ích

 (Chín) Phép nằm đạo dẫn Cốc tiên của Bành Tổ

 [Nguyên văn] Phép nằm đạo dẫn Cốc tiên của Bành Tổ trừ được trăm bệnh, kéo dài tuổi thọ. Ở trong phòng như thường ngày, cởi áo, nới đồ, nằm xuống.

 Duỗi lưng, dồn khí xuống bụng dưới, đủ năm hơi thở thì dừng, để dẫn khí ở thận. Trừ được chứng tiêu khát (bệnh khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, người gầy sút, gần với bệnh tiểu đường ngày nay), điều hòa âm dương (hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau trong cơ thể, như nóng và lạnh, động và tĩnh; cân bằng thì khỏe, lệch thì sinh bệnh).

 Lại nói: duỗi chân trái, co gối phải, ép vào phía trong, đủ năm hơi thở thì dừng, để dẫn khí ở tỳ (lá lách, theo Đông y là tạng chủ việc tiêu hóa). Trừ được chứng nóng lạnh trong ngực và bụng, chứng tà khí làm đầy tức ở ngực.

 Kéo các ngón của hai chân, đủ năm hơi thở thì dừng, để dẫn khí trong bụng. Trừ được chứng sán hà (khối u, khối cục trong bụng), làm thông lợi cửu khiếu (chín lỗ trên cơ thể).

 Ngửa các ngón của hai chân ra sau, đủ năm hơi thở thì dừng, để dẫn khí ở lưng và cột sống. Chữa chứng tý, chứng thiên khô (liệt nửa người, nửa thân teo yếu), làm tai người nghe tinh.

 Hai bàn chân quay vào trong, đối nhau, đủ năm hơi thở thì dừng, để dẫn khí ở tim và phổi. Trừ được chứng ho do khí nghịch lên.

 Hai gót chân quay vào trong, đối nhau, đủ năm hơi thở thì dừng, thu ngắn đùi lại, làm thông (?) khí của năm lạc mạch (?) (các nhánh nhỏ nối các đường kinh, nơi khí huyết chạy trong cơ thể theo Đông y). Làm thông lợi ruột và dạ dày, trừ tà khí.

 Giữ yên cẳng chân trái, co gối phải, ép vào phía trong, đủ năm hơi thở thì dừng, để dẫn khí ở phổi. Trừ được chứng phong hư (cơ thể suy yếu, dễ bị gió độc xâm nhập), làm mắt sáng.

 Dạng hai cẳng chân, xòe các ngón chân, vừa thở vừa phát tiếng, đủ năm hơi thở thì dừng. Giúp người ta không bị chuột rút.

 Hai tay kéo gối lên sát ngực, đủ năm hơi thở thì dừng. Chữa khỏi đau lưng.

 Xoay hai bàn chân ra ngoài mười lượt, xoay hai bàn chân vào trong mười lượt thì dừng. Phục hồi các chứng lao tổn (cơ thể hao mòn vì làm lụng, mệt nhọc quá sức).

 Tất cả gồm mười tiết, năm mươi hơi thở; năm lần năm mươi là hai trăm năm mươi hơi thở. Muốn tập đạo dẫn thì thường tập từ nửa đêm đến lúc gà gáy, hoặc lúc trời sáng rõ. Cấm ăn no và tắm gội trước khi tập.

 [Giải thích] Phép đạo dẫn tư thế nằm của Bành Tổ có tác dụng trừ trăm bệnh, kéo dài tuổi thọ. Khi tập nên ở trong phòng yên tĩnh, nới áo cởi đai, nằm ngửa trên giường. Thuật đạo dẫn này gồm mười tiết, mỗi tiết lấy năm hơi thở làm một lần, mỗi tiết tập liền năm lần. Mỗi tiết năm hơi thở, mười tiết cộng là năm mươi hơi thở; mỗi tiết tập liền năm lần, năm lần năm mươi là hai trăm năm mươi hơi thở. Thời gian tập nên vào khoảng từ nửa đêm đến lúc gà gáy, hoặc lúc bình minh (khi trời đã sáng rõ). Trước khi tập cấm ăn no, gội đầu và tắm.

 Tiết thứ nhất: nằm ngửa, duỗi lưng, trước hết dẫn khí xuống bụng dưới (đan điền), rồi thở năm hơi, tập liền năm lần, tổng cộng hai mươi lăm hơi thở (các tiết sau đều tập theo cách này). Làm như vậy có thể dẫn khí ở thận vận hành. Chữa được tiêu khát, điều hòa âm dương.

 Tiết thứ hai: duỗi chân trái, co gối phải, để gối phải ép vào phía trong, lên trên chân trái, thở năm hơi, tập liền năm lần, để dẫn khí ở tỳ vận hành. Có thể trừ tà khí nóng lạnh trong ngực và bụng, chứng ngực bị tà khí xâm nhập gây đầy tức khó chịu.

 Tiết thứ ba: ngồi dậy, hai tay đưa về phía trước, dùng tay kéo các ngón của hai chân, thở năm hơi, tập liền năm lần, để dẫn khí trong bụng vận hành. Có thể chữa thoát vị, khối u trong bụng, lại làm thông lợi cửu khiếu (bảy lỗ là mắt, tai, miệng, mũi, cộng thêm hậu môn và lỗ tiểu).

 Tiết thứ tư: nằm ngửa, mười ngón của hai chân duỗi thẳng rồi ngửa ra sau, thở năm hơi, tập liền năm lần, để dẫn khí ở lưng vận hành. Có thể chữa chứng tý ở lưng và cột sống, liệt nửa người, lại làm hai tai nghe tinh tường.

 Tiết thứ sáu: nằm ngửa, duỗi hai chân, tách hai bàn chân ra, xoay lòng bàn chân vào trong, gót chân hướng ra ngoài, các ngón chân đối nhau, thở năm hơi, tập liền năm lần, để dẫn khí ở tim và phổi vận hành. Có thể chữa ho do khí nghịch lên.

 Tiết thứ bảy: nằm ngửa, khép hai chân, hai gót chân quay vào trong đối nhau, mũi chân duỗi ra ngoài, thở năm hơi, tập liền năm lần. Dẫn khí ở mặt trong đùi vận hành, có thể làm thông khí của các lạc mạch (chữ "năm lạc" có lẽ phải là mười lăm lạc mạch, tức mười lăm nhánh lạc lớn trong cơ thể theo Đông y). Làm thông lợi ruột và dạ dày, trừ tà khí.

 Tiết thứ tám: nằm ngửa, giữ yên cẳng chân trái (chân trái không cử động), co gối phải, để gối phải đặt lên chân trái, thở năm hơi, tập liền năm lần, để dẫn khí ở phổi vận hành. Có thể chữa chứng cơ thể suy yếu bị cảm gió, lại làm mắt sáng.

 Tiết thứ chín: nằm ngửa, dạng hai cẳng chân, xòe các ngón chân, vừa phát tiếng vừa hành khí năm hơi thở, tập liền năm lần. Có thể chữa chuột rút.

 Tiết thứ mười: xoay hai bàn chân ra ngoài, dẫn khí mười lượt; xoay hai bàn chân vào trong, dẫn khí mười lượt. Có thể chữa các bệnh lao tổn của cơ thể.

 Tổng cộng mười tiết trên, thở hai trăm năm mươi hơi.

 Bành Tổ là nhà dưỡng sinh nổi tiếng thời cổ. Theo "Cổ kim nhân biểu" trong "Hán thư" của Ban Cố (sử gia đời Đông Hán), Bành Tổ họ (?) tên Khanh, là con thứ ba của Lục Chung thị, chắt của vua Chuyên Húc, con cháu đời thứ tám của Hiên Viên Hoàng Đế. Thiên "Thuấn bản kỷ" trong "Sử ký" chép rằng Bành Tổ được dùng làm quan từ thời vua Nghiêu, trải qua đời Hạ, sang đời Ân (tức nhà Thương) thì được phong ở đất Đại Bành. Nước Đại Bành nay là Từ Châu, tỉnh Giang Tô; đến nay Từ Châu vẫn còn những di tích như nhà Bành Tổ, giếng Bành Tổ. Bành Tổ tinh thông các phép dưỡng sinh, đạo dẫn, tuổi đã hơn trăm mà không suy yếu. Sách "Thần tiên truyện" của Cát Hồng (nhà Đạo học đời Tấn) kể rằng cuối đời Ân, Bành Tổ từng truyền phép dưỡng sinh cho vua Ân. Vua Ân được phép của Bành Tổ, thực hành thấy hiệu nghiệm lớn, bèn muốn giết Bành Tổ để ông không truyền cho người khác nữa. Bành Tổ biết chuyện, liền bỏ đi biệt tích. Bảy mươi năm sau, có người thấy ông cưỡi lạc đà rong chơi ở phía tây sông Lưu (?). Từ đó Đạo gia xếp Bành Tổ vào hàng tiên. Thiên "Tiêu dao du" trong sách "Trang Tử" viết: "Thời thượng cổ có cây đại xuân, lấy tám nghìn năm làm một mùa xuân, tám nghìn năm làm một mùa thu; thế mà ngày nay Bành Tổ lại nổi tiếng riêng vì sống lâu." Sách ấy còn chỉ ra rằng Bành Tổ là người sáng lập thuật hô hấp, thở ra khí cũ hít vào khí mới, thuật "hùng kinh điểu thân" (bắt chước con gấu đu mình, con chim duỗi cánh) tức thuật đạo dẫn. Khổng Tử nói trong thiên "Thuật nhi" của sách "Luận ngữ": "Ta chỉ thuật lại chứ không sáng tác, tin và yêu chuộng cái xưa, trộm tự ví mình với ông Lão Bành." Lão Bành chính là Bành Tổ. Đời sau có rất nhiều sách về phép dưỡng sinh, đạo dẫn được truyền là do Bành Tổ thuật lại; các sách như "Bị cấp thiên kim yếu phương" của Tôn Tư Mạc (danh y đời Đường) có chép nhiều bài luận về đạo dẫn của Bành Tổ.

 Tóm tắt:

 Phép đạo dẫn trong thiên này có hai cách hành khí khá đặc biệt, xin bàn dưới đây:

 Một, phép dẫn khí vào tạng phủ: "dẫn khí ở thận", "dẫn khí ở tỳ", "dẫn khí ở phổi", "dẫn khí ở tim và phổi", "dẫn khí trong bụng", "dẫn khí ở lưng và cột sống"... đều là cách dùng ý nghĩ dẫn nội khí vào tạng phủ, tay chân để chữa bệnh. Phép chỉ quán của nhà Phật (phép tu thiền: "chỉ" là làm lắng dừng mọi ý nghĩ, "quán" là chú tâm quán xét) và phép phục khí của Đạo gia (phép luyện hơi thở, nuốt khí vào trong người để nuôi dưỡng thân thể) đều có bàn đến (?) phép này. Chẳng hạn sách "Đồng mông chỉ quán" nói: "Đặt yên tâm ý ở chỗ bệnh thì chữa được bệnh." Sách "Vân Cấp Thất Thiêm" nói: "Hít vào thật dài rồi nuốt xuống, hình dung khí đi vào tạng phủ đang bệnh. Nếu không phải bệnh của tạng phủ mà là bệnh ở tay chân, gân xương, thì cũng nên hình dung khí đi vào tạng chủ quản chỗ ấy trước. Nín thở đến cùng rồi lại hít vào, nuốt đủ chín lần, khi cảm thấy trong tạng có khí, thì hình dung khí ấy đánh vào chỗ đau." Câu "hít vào rồi nuốt xuống, hình dung khí đi vào tạng phủ đang bệnh… cảm thấy trong tạng có khí, thì hình dung khí ấy đánh vào chỗ đau" ở đây chính là phép dẫn khí vào tạng phủ của Bành Tổ. Cách tập là "đặt yên tâm ý ở chỗ bệnh": dùng ý nghĩ tưởng tượng "nội khí" hít vào đi đến tạng phủ hay tay chân, gân xương đang bệnh. Đợi đến khi tập tới mức cảm nhận được "nội khí" đã vào tạng phủ, thì dẫn khí đánh vào chỗ bệnh, như vậy có thể chữa bệnh của tạng phủ hay tay chân ấy. Chẳng hạn, dẫn khí ở thận thì chữa được tiêu khát; dẫn khí trong bụng thì chữa được thoát vị; dẫn khí ở lưng thì chữa được chứng tê đau lưng và cột sống, liệt nửa người...

 Phần "Phép điều khí" trong sách "Bị cấp thiên kim yếu phương" dẫn lời Bành Tổ: "Đạo làm hòa tinh thần, dẫn khí lưu thông thì phải có phòng kín, tránh cửa ra vào, đặt giường yên ổn, đệm ấm, gối cao hai thốn rưỡi, nằm ngửa ngay ngắn, nhắm mắt, nín khí trong ngực, đặt sợi lông hồng lên mũi mà lông không lay động, qua ba trăm hơi thở, tai không nghe gì, mắt không thấy gì, lòng không nghĩ gì. Được như thế thì nóng lạnh không xâm phạm được, ong và bò cạp không đốt được, sống tới ba trăm sáu mươi tuổi, gần bằng bậc chân nhân (người đắc đạo, theo Đạo giáo là bậc đã đạt tới chân lý, sống lâu như tiên). Mỗi sáng mỗi tối, quay mặt về hướng nam, đặt hai tay lên đầu gối, từ từ xoa nắn các khớp, miệng thở ra khí đục, mũi hít vào khí trong. Một lúc lâu, dùng tay đẩy sang trái, đẩy sang phải, đẩy lên trên, đẩy xuống dưới, đẩy ra trước, đẩy ra sau; mở mắt, gõ răng, xoa mắt, ấn đầu, kéo tai, vuốt tóc, thả lỏng lưng. Ho thì phát ra, đó là dương khí rung động (?). Làm cả hai tay hoặc từng tay một, trở ngược tay mà làm, rồi giật chân, ngửa người rung lắc, đếm đến tám mươi, chín mươi lần thì thôi. Nằm ngửa xuống, từ từ lắng lòng, làm phép thiền quán (phép ngồi yên tập trung tâm ý, quán tưởng một hình ảnh): sau đó nhắm mắt, hình dung nhìn thấy nguyên khí thái hòa (khí gốc hòa hợp của trời đất) trong khoảng không, như mây tía kết thành tán lọng, năm màu rõ ràng, sà xuống tới đỉnh đầu (?), dần dần đi vào cổ, như lúc mưa vừa tạnh, mây tràn vào núi; khí thấm qua da vào thịt, tới xương, tới não, rồi dần dần xuống trong bụng, bốn chi, năm tạng đều được thấm nhuần, như nước ngấm vào đất. Nếu thấm suốt, thì thấy trong bụng có tiếng kêu ọc ọc (?); ý chuyên, nghĩ chuyên, không để vướng vào chuyện bên ngoài, giây lát liền thấy nguyên khí tới khí hải (huyệt ở dưới rốn, nơi tụ khí), chốc lát lại tự tới dũng tuyền (huyệt ở lòng bàn chân), lúc đó thấy thân thể rung động, hai chân co quắp, khiến giường cũng kêu lạch cạch, như vậy gọi là thông được một lượt." Phép thiền quán trong đoạn văn này chính là phép dẫn khí vào tạng phủ.

 Hai, phép phát tiếng điều hòa hơi thở: câu "Dạng hai cẳng chân, xòe các ngón chân, vừa thở vừa phát tiếng, đủ năm hơi thở thì dừng" ở tiết thứ chín chính là phép phát tiếng điều hòa hơi thở, một trường phái khác của khí công cổ (khí công: các phép luyện hơi thở, ý nghĩ và thân thể để dưỡng sinh, chữa bệnh). Phép này khác với chủ trương của nhiều nhà khí công là mỗi lần thở ra hít vào "đều không để tai mình nghe thấy tiếng hơi ra vào", mà lại chủ trương theo hơi thở ra vào mà phát ra tiếng, giống như "phép dùng âm thanh dẫn dắt". Chẳng hạn, trước hết hít vào bằng mũi, khi thở ra thì ngậm miệng, theo hơi thở ra dùng cả miệng và mũi phát ra âm vang "hừm…", theo tiếng "hừm…" mà phình bụng, dồn sức xuống đan điền, như thế khí dễ dồn xuống đan điền. Nhiều người luyện ngạnh khí công (khí công cứng, luyện cho thân thể chịu được đòn đánh, vật nặng) khi vận khí tập luyện cũng thường hô những tiếng như "a", "ha"; còn trong võ thuật thì những tiếng "a", "ha" phát ra theo động tác lại càng cao vang, mạnh mẽ. Vốn dĩ bản thân hơi thở đã có tiếng nhất định; phát ra tiếng có tác dụng giải tỏa lòng mình, làm tinh thần thư thái, giúp khí lưu thông. Các nhà khí công dùng âm thanh phát ra để dẫn khí dồn xuống đan điền hoặc đưa khí tới một chỗ nào đó trên tay chân, điều đó hoàn toàn hợp với sinh lý. Vì thế, các nhà khí công thời cổ khi luyện "lục tự quyết" (phép thở ra kèm theo sáu âm khác nhau để chữa bệnh cho từng tạng) gồm các âm (chữ bị mất) (?), ha, hô, hư, xuy, hi..., cũng có người chủ trương có thể theo hơi thở mà hô một chữ hoặc cả sáu chữ để chữa bệnh. Thông thường nên phát tiếng theo hơi thở ra, vì phát tiếng khi thở ra thì tự nhiên, trôi chảy hơn, dễ nắm vững hơn. Các ca sĩ giỏi khi phát âm có thể dồn khí xuống đan điền, nhờ đó giọng hát cao vang, mạnh mẽ, sang sảng rót vào tai. Điều này cũng giúp thấy rõ (?) cái chỗ độc đáo của phép phát tiếng điều hòa hơi thở, có thể dùng cho ca sĩ, diễn viên kịch nói luyện tập.

 Phần "Phép điều khí" trong sách "Bị cấp thiên kim yếu phương" dẫn lời Bành Tổ: "Phàm trăm bệnh đều không ra ngoài năm tạng; mỗi tạng có tám mươi mốt thứ bệnh, gồm các bệnh lạnh, nóng, phong (bệnh do gió độc), khí, cộng lại thành bốn trăm lẻ bốn bệnh. Việc cốt phải biết các bệnh thuộc loại nào, phải khéo nhận ra… Bệnh lạnh thì dùng cách hô to ba mươi lượt, hô khẽ bảy lượt. Cách hô là: hít khí vào bằng mũi, thở khí ra bằng miệng, phải cho tiếng đi theo hơi, phát chữ 'hô' mà thở ra. Bệnh nóng thì dùng cách hô to năm mươi lượt, thổi khẽ mười lượt; 'thổi' là thổi như thổi vào vật gì, phải làm cho hơi và tiếng giống như âm chữ. Bệnh phổi thì dùng cách phát âm 'hi' to ba mươi lượt, 'hi' khẽ mười lượt. Bệnh thận thì dùng cách phát âm (chữ bị mất) (?) to năm mươi lượt, (chữ bị mất) (?) khẽ ba mươi lượt. Đó là mười hai phép điều khí. Nếu có bệnh mà theo phép này, cung kính dụng tâm thực hành, thì không bệnh nào là không khỏi." Điều Bành Tổ nói ở đây chính là phép thở kèm phát tiếng. Cách làm là hít khí vào bằng mũi, thở khí ra bằng miệng, cho hơi và tiếng đi theo nhau, phát tiếng khi thở ra.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video