Thiên 17 — Môn 14 Bổ ích (10): phép đạo dẫn tám thần của Vương Tử Kiều

 Mười bốn. Bổ ích môn (nhóm các phương pháp bồi bổ, làm cơ thể khỏe mạnh thêm)

 (10) Phép đạo dẫn Bát thần của Vương Tử Kiều (Vương Tử Kiều: một nhà luyện khí thời xưa; đạo dẫn: phép luyện tập kết hợp điều hòa hơi thở, dùng ý dẫn khí đi trong người và cử động thân thể để giữ sức khỏe, chữa bệnh; Bát thần: tám tạng phủ là nơi "thần" trú ngụ, gồm tim, gan, tỳ, phổi, thận, mật, dạ dày, ruột non)

 〔Nguyên văn〕 Phép đạo dẫn Bát thần của Vương Tử Kiều giúp sống lâu, thêm tuổi thọ, trừ được trăm bệnh.

 Phép rằng: gối nên cao bốn thốn (thốn: đơn vị đo chiều dài thời xưa, mỗi thốn khoảng 2,3–3,3 cm tùy thời), hai bàn chân cách nhau năm thốn, tay cách thân mỗi bên ba thốn. Nới áo, xõa tóc, nằm ngửa cho ngay ngắn. Đừng nghĩ ngợi gì, giữ cho ý định lại, rồi hít khí từ từ bằng mũi, thở ra bằng miệng, đưa khí đến chỗ của từng tạng (tạng: các cơ quan chính bên trong cơ thể theo y học cổ truyền), hết một lượt thì bắt đầu lại; muốn nghỉ thì trước hết phải đưa khí đến tận cùng rồi mới dừng.

 Đừng gượng kéo dài hơi thở, tập lâu thì hơi thở tự dài ra. Hơi thở ra vào đừng để tai nghe thấy, đừng để mũi hay biết, nhẹ nhàng, chuyên chú mà dài. Rồi đẩy khí xuống vùng phục thố (phần cơ nổi lên ở mặt trước đùi, hình như con thỏ nằm phục), xuống đùi, [chữ thiếu] (?), lấy việc tự xét thấy khí đến làm quý (?). Giữ ý như còn như mất, làm trăm lượt, thì bụng chuyển động, khí kêu thành tiếng nghe được ra ngoài, chân thấy ấm, thế là thành công. Người đã thành công thì bệnh gì mà chẳng khỏi!

 Cổ họng như [một chiếc vòng] (?) bằng bạc trắng, gồm mười hai đốt chồng lên nhau, nối xuống ngực. Đi xuống thì tới phổi, màu trắng bóng; hai lá trước cao, hai lá sau thấp. Tim treo ở dưới phổi, trên to dưới nhọn, đại thể màu đỏ như búp sen chưa nở, treo ngược bám vào phổi. Gan treo ở dưới tim, màu xanh thuần, như lông "phù ông" (lông cổ vịt trời)

 ở trên đầu con vịt trời vậy; gồm sáu lá ôm lấy dạ dày, hai lá trước cao, bốn lá sau thấp. Mật treo ở dưới gan, như cái túi bằng lụa dày màu xanh lục. Tỳ (một tạng theo y học cổ truyền, thường ứng với lá lách, giữ việc tiêu hóa và chuyển chất bổ đi nuôi cơ thể) ở chính giữa, cũng ôm lấy (dạ dày), màu vàng thuần như vàng ròng, sáng rực rỡ.

 Thận như hai con chuột nằm phục, nằm kẹp hai bên cột sống, ngay ngang rốn và khuỷu tay; muốn biết chỗ nó nằm cao thấp ra sao thì [xét ở đó] (?). Màu thận đen thuần, có mỡ bao quanh, trắng đen rõ ràng. Dạ dày như cái túi vải trắng trơn; hình dung nó gấp khúc cong về bên phải, không lo bị dơ bẩn ứ đọng.

 Gan chứa hồn (phần tinh thần gắn với sự tỉnh táo, ý thức, giấc mơ), phổi chứa phách (phần tinh thần gắn với cảm giác và bản năng của thân thể), tim chứa thần (sự sống tinh thần, tâm trí nói chung), tỳ chứa ý (sự suy nghĩ, ghi nhớ), thận chứa tinh (chất tinh túy, gốc của sự sống và sinh sản); những nơi này gọi là "thần xá" (nhà ở của thần). Nhà của thần được sửa sang tốt thì trăm mạch (các đường dẫn khí huyết đi khắp thân) điều hòa, tà bệnh (bệnh do các yếu tố có hại xâm nhập gây ra) không còn chỗ trú.

 Ruột non dài chín xích (xích: thước đo xưa, bằng mười thốn), phỏng theo chín châu (chín vùng đất trong thiên hạ theo quan niệm xưa) (có thuyết nói là chín cõi đất, ruột non dài hai trượng bốn xích; trượng bằng mười xích).

 Phàm muốn tập đạo dẫn, người hư (cơ thể suy yếu, thiếu hụt khí huyết) thì nhắm mắt, người thực (tà khí thịnh, bệnh ứ đọng, dư thừa) thì mở mắt. Theo chỗ đau ốm mà hành khí (dùng ý dẫn khí đi trong người), không cần dừng ở hơi thở thứ bảy (một hơi thở gồm một lần hít vào và một lần thở ra), cứ từ từ qua lại chừng hai trăm lượt; rồi lui về ngồi, nuốt khí từng chút một, năm sáu lần mà không khỏi thì lại dẫn khí theo phép, lấy việc khỏi bệnh làm hiệu quả.

 Phàm có chỗ đau ốm, nằm ngửa ngay ngắn, xõa tóc, theo phép từ từ hít khí bằng miệng, làm cho đầy bụng đến tận cùng, đến khi hơi như sắp dứt thì từ từ thở ra bằng mũi, vài chục lượt; đó là "hư thì bổ, thực thì tả" (bổ: bồi đắp phần thiếu; tả: tháo bỏ phần thừa). Ngậm miệng, làm ấm khí rồi nuốt xuống chừng ba mươi lượt, (chờ) trong bụng chuyển động kêu thì thôi. Qua lại hai trăm lượt, không khỏi thì làm lại.

 Bệnh ở trong họng, trong ngực thì gối cao bảy thốn; bệnh ở tâm hạ (vùng dưới tim, tức vùng trên rốn dưới mỏ ác) thì gối cao bốn thốn; bệnh ở dưới rốn thì bỏ gối. Hít khí bằng miệng, thở ra bằng mũi gọi là bổ; ngậm miệng làm ấm khí rồi nuốt xuống gọi là tả.

 Phép nín thở chữa các bệnh: muốn dẫn khí chữa bệnh ở đầu thì ngửa đầu; muốn dẫn khí chữa bệnh ở lưng, chân thì cong ngược mười ngón chân lên; muốn dẫn khí chữa bệnh trong ngực thì kéo mười ngón chân; dẫn khí chữa bệnh ở cánh tay thì che ấn cánh tay; muốn trừ các chứng nóng lạnh khó chịu trong bụng, như bị lạnh ở trong mà thân nóng, thì đều nín thở phình bụng; muốn thở thì từ từ thở bằng mũi, xong lại làm tiếp, đến khi khỏi mới thôi.

 – Ngồi bằng, duỗi thẳng lưng, [để] chân [thẳng] (?), hai cánh tay úp bàn tay chống xuống đất. Từ từ hít khí bằng miệng, thở ra bằng mũi. Trừ đau trong ngực, trong phổi; nuốt khí cho ấm.

 Và nhắm mắt.

 – Ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, hít khí bằng mũi rồi nín lại, lắc đầu ra trước, ra sau mỗi chiều ba mươi lần. Trừ chứng đầu trống rỗng hao kiệt, chóng mặt như đất quay (?); nhắm mắt mà lắc.

 – Ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, rồi nằm nghiêng về sườn trái, hít khí bằng miệng, thở ra bằng mũi. Trừ tích tụ (khối u cục, chất ứ đọng kết lại trong bụng) và vùng dưới tim khó chịu.

 – Ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, từ từ hít khí bằng mũi, lấy tay phải nắm mũi; trừ mắt mờ, chảy nước mắt; trừ thịt thừa trong mũi, điếc tai cũng chữa như vậy; trừ thương hàn (bệnh do cảm phải khí lạnh từ bên ngoài, gây sốt, sợ lạnh, nhức đầu) đau đầu [chữ thiếu] (?); đều lấy việc ra mồ hôi làm mức.

 – Nằm ngửa ngay ngắn, từ từ hít khí bằng miệng, thở ra bằng mũi. Trừ lý cấp (bên trong bụng co thắt, căng tức); sau khi ăn no thì nuốt khí từng chút, nuốt vài chục lượt, cho ấm. Chứng hàn (bệnh do lạnh) làm người ta nôn khan, đau bụng thì hít khí bằng miệng bảy mươi lượt, cho thật đầy bụng.

 – Nằm nghiêng về sườn phải, hít khí bằng mũi, thở ra nhè nhẹ bằng miệng, vài chục lượt; xoa hai bàn tay vào nhau cho nóng rồi xoa bụng, khiến khí thoát ra phía dưới.

 Trừ đau da vùng sườn; bảy hơi thì dừng.

 – Ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, giơ thẳng hai cánh tay lên trên, ngửa hai lòng bàn tay, hít khí bằng mũi rồi nín lại, cố đến hết sức, bảy hơi; thế này gọi là "Thục vương đài" (Đài của vua Thục — tên thế tập).

 Trừ tích tụ dưới sườn.

 – Nằm sấp, bỏ gối, dựng hai bàn chân lên, hít khí bằng mũi bốn lần bốn lượt (?), rồi lại thở ra bằng mũi; cố cho hơi vào mũi thật khẽ, đừng để mũi hay biết. Trừ nóng trong người, đau lưng.

 – Ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, giơ tay trái lên, ngửa lòng bàn tay, đưa tay phải lùi về; trừ đau hai cánh tay, đau lưng, khí kết (khí bị ứ đọng, uất lại một chỗ).

 – Ngồi ngay ngắn, hai tay đan vào nhau ôm gối, nín thở phình bụng mười bốn lượt, hoặc làm mười bốn lượt mà khí đầy thì nhả ra; như thế khí đều thông suốt. Tập mười năm thì già mà dung mạo như trẻ.

 – Ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, nghiêng sang trái sang phải, nhắm mắt, hít khí bằng mũi; trừ đầu phong (chứng đau đầu, chóng mặt do khí "phong" — gió độc — gây ra), cố đến hết sức bảy hơi thì dừng.

 – Nếu trong bụng đầy, ăn uống bị no ách khó chịu thì ngồi, duỗi thẳng lưng, hít khí bằng miệng vài chục lượt, lấy lúc thấy dễ chịu làm mức (?); chưa dễ chịu thì làm lại.

 Có khí lạnh làm trong bụng không yên cũng tập phép này.

 – Ngồi ngay ngắn, đưa hai tay như giương cung căng hết cỡ để bắn; có thể chữa tay chân bứt rứt khó chịu, lưng co cứng; mỗi ngày hoặc thỉnh thoảng tập thì tốt.

 – Ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, giơ tay phải lên ngửa lòng bàn tay, lấy tay trái đỡ sườn trái, hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi. Trừ dạ dày lạnh, ăn vào không tiêu thì khỏi.

 – Ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, giơ tay trái lên ngửa lòng bàn tay, lấy tay phải đỡ sườn phải, hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi. Trừ ứ huyết (máu bị đọng lại) và khí kết.

 – Hai tay chống ra phía sau, ngửa đầu, mắt nhìn lên, hít khí bằng miệng rồi nuốt xuống vài chục lượt. Trừ nóng, trong người bị tổn thương, cơ thịt tê chết (cơ thịt tê dại, mất cảm giác).

 – Nằm ngửa ngay ngắn, duỗi thẳng chân tay, hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi, lắc chân ba mươi lần thì dừng; trừ lạnh trong ngực và chân, chứng tý khắp người (tê bại, đau nhức do khí huyết bị bế tắc), quyết nghịch (khí đi ngược lên làm tay chân giá lạnh, có khi ngất đi).

 – Nằm ngửa co gối, cho hai đầu gối quay vào trong đối nhau, tay [đặt đối với gối] (?), lật hai bàn chân, duỗi thẳng lưng, hít khí bằng miệng cho đầy bụng, cố đến hết sức bảy hơi.

 Trừ tê đau, nóng đau, hai chân không cử động theo ý muốn.

 – Thấy thân thể nặng nề, đầu óc mê mệt, không thông suốt thì tập đạo dẫn ngay: hai tay ôm đầu, uốn chuyển lên xuống; gọi là "khai hiếp" (mở sườn).

 – Ngồi xổm, duỗi chân phải ra, hai tay ôm đầu gối trái, duỗi thẳng lưng, hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi. Trừ khó co duỗi, khó quỳ lạy và đứng dậy, đau trong đầu, ứ đọng tê bại.

 – Ngồi xổm, duỗi chân trái ra, hai tay ôm đầu gối phải, duỗi thẳng lưng, hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi, duỗi chân trái dạng ra ngoài. Trừ khó co duỗi, khó quỳ lạy và đứng dậy, đau trong đầu. Một bản chép: trừ phong, mắt mờ, điếc tai.

 – Nằm ngửa ngay ngắn, duỗi thẳng hai chân, hai tay nắn vùng bọng đái, cho đỏ lên như túi dầu bọc chu sa (?). Trừ ẩm ướt vùng hạ bộ, tiểu khó, sa nang (?), bụng dưới nặng, không đi đại tiện được, trong bụng nóng. Chỉ hít khí bằng miệng, thở ra bằng mũi, vài chục lượt. Không cần nuốt khí từng chút; nếu trong bụng không nóng thì xong bảy hơi, làm ấm khí rồi nuốt xuống mười lượt.

 – Ngồi xổm, hai tay ôm hai đầu gối, hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi; trừ thắt lưng tê bại, đau lưng.

 – Nằm sấp, ngoái nhìn sang hai gót chân, duỗi thẳng lưng, hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi. Trừ đau căng như dây cung trong chân, chuột rút, chân mỏi đau.

 – Nằm ngửa, duỗi hai tay, gót chân dạng ra ngoài, ngón chân hướng vào nhau, cũng hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi. Trừ hai đầu gối lạnh, đau xương ống chân.

 – Nằm ngửa, duỗi hai chân hai tay, hai gót chân hướng vào nhau, cũng hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi. Trừ cơ thịt tê chết, tê dại mất cảm giác, ống chân lạnh.

 – Nằm ngửa, duỗi hai tay hai chân, để hai gót chân lệch sang bên trái, hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi. Trừ thức ăn trong dạ dày làm khổ vì nôn.

 – Ngồi xổm, duỗi thẳng lưng, lấy hai tay kéo hai gót chân, hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi, rồi đặt [tay] lên hai đầu gối. Trừ tê bại và nôn.

 – Nằm ngửa, duỗi hai tay hai chân, cong ngược các ngón chân lên. Hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi; trừ trong bụng căng cứng như dây cung, đau quặn.

 – Nằm ngửa, lấy gót chân trái móc vào ngón cái chân phải. Hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi; trừ quyết nghịch. Người bệnh [không làm được] thì bắt chéo gót chân, không móc ngón cái, theo như lời văn mà làm.

 – Nằm ngửa, lấy gót chân phải móc vào ngón cái chân trái, hít khí bằng mũi, cố đến hết sức bảy hơi; trừ tê bại khắp người.

 – Bệnh ở bên trái thì ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, mắt nhìn sang trái, từ từ hít khí bằng miệng rồi nuốt xuống vài chục lượt; nhắm mắt, đưa mắt hướng lên và vào trong (?).

 – Bệnh ở dưới tim, như chứng tích tụ, thì ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, hướng về phía mặt trời ngửa đầu, từ từ hít khí bằng miệng rồi nuốt xuống ba mươi lượt thì thôi; mở mắt mà tập.

 – Bệnh ở bên phải thì ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, mắt nhìn sang phải, từ từ hít khí bằng miệng rồi nuốt xuống vài chục lượt; mở mắt.

 〔Giải thích〕 Phép đạo dẫn Bát thần tạng của Vương Tử Kiều (tim, gan, tỳ, phổi, thận, mật, dạ dày, ruột non gọi là tám thần tạng) có công hiệu kéo dài tuổi thọ, trừ được trăm bệnh.

 Cách tập là: nằm ngửa ngay ngắn, gối cao bốn thốn, hai bàn chân cách nhau năm thốn, tay cách thân mỗi bên ba thốn.

 Nới lỏng quần áo, xõa tóc mà nằm, gạt bỏ mọi ý nghĩ lan man; sau khi thu tâm, định ý thì dùng mũi hít khí thật chậm, thở ra bằng miệng, dùng ý dẫn khí lần lượt đến từng tạng, đến nơi rồi lại làm lặp lại; muốn dừng thì trước hết phải cố dẫn khí tới được tạng ấy rồi mới thôi. Nhưng không được gượng kéo dài hơi thở; tập lâu ngày, công phu đến thì tự thành, dần dần hơi thở sẽ sâu và dài.

 Khi thở ra hít vào phải cố cho thật nhẹ, sao cho tai không nghe thấy, thậm chí mũi cũng không nhận ra; hơi thở phải nhỏ, chậm, êm, đều, sâu và dài. Đạt đến mức này thì có thể dẫn khí xuống đùi, xuống cẳng chân, lấy việc cảm thấy khí đến làm tốt, nhưng lại không được dùng ý quá mạnh, phải cho hơi thở và ý nghĩ đạt tới trạng thái như còn như mất. Tập như vậy trăm lượt thì trong bụng sẽ chuyển động mạnh, phát ra tiếng kêu, tai nghe thấy được, và lòng bàn chân cảm thấy khí đến, ấm lên. Người hoàn thành phép tập này sẽ trở thành người không có bệnh gì nữa.

 Hình dạng của "tám thần tạng" như thế nào? Nói đại thể thì cổ họng (khí quản) giống một chiếc vòng bạc trắng, gồm mười hai đốt ghép lại, nối xuống ngực; khí quản đi xuống nối với phổi; phổi màu trắng, bóng đẹp, hai lá trước cao, hai lá sau thấp. Tim treo dưới phổi, đầu trên to, đầu dưới nhọn, giống búp sen đỏ chưa nở, treo ngược dưới phổi.

 Gan nối ở dưới tim, màu xanh thuần, giống lông trên đầu và cổ con vịt trời, gồm sáu lá, ôm quanh bên dạ dày, hai lá trước cao, bốn lá sau thấp. Mật treo dưới gan, giống cái túi lụa xanh lục. Tỳ ở chính giữa, cũng ôm lấy dạ dày, màu vàng thuần, sáng như vàng ròng.

 Thận giống hai con chuột nằm phục, nằm hai bên cột sống; muốn biết vị trí cao thấp của nó thì buông thẳng cánh tay xuống, chỗ ngang với đầu khuỷu tay chính là chỗ đó. Thận màu đen thuần, bên ngoài có lớp mỡ trắng dày bao bọc, trắng đen rõ ràng. Dạ dày giống một cái túi trống và sạch. Tuy hình dạng nó gấp khúc về bên phải nhưng không làm thức ăn ứ lại, sinh ra dơ bẩn.

 Gan chứa hồn, phổi chứa phách, tim chứa thần, tỳ chứa ý, thận chứa tinh; vì vậy năm tạng là nơi ở của thần, hồn, phách, ý, tinh, còn gọi là "thần xá". Năm tạng hoạt động bình thường thì trăm mạch điều hòa, tà khí và bệnh tật không thể lưu lại trong người. Ruột non dài chín xích, giống như mặt đất có chín châu (có thuyết khác cho rằng ruột non ứng với chín cõi đất, dài hai trượng bốn xích).

 Người tập đạo dẫn, nếu thuộc chứng hư thì nhắm mắt, chứng thực thì mở mắt; theo chỗ bị bệnh mà hành khí, không câu nệ cách dừng ở bảy hơi, cho khí thong thả qua lại, chừng hơn hai trăm lượt là mức. Ngồi mà nuốt khí đều đặn, nhỏ nhẹ, năm sáu lượt mà vẫn chưa có hiệu quả thì lặp lại phép này nhiều lần, đến khi hết bệnh mới thôi.

 Người bệnh khi tập có thể nằm ngửa, xõa tóc, hành khí theo cách đã nói ở trên, tức là từ từ hít khí bằng miệng, dẫn vào trong bụng, cố cho hơi hít vào sâu và dài, nhưng lại phải giữ hơi thở nhỏ nhẹ, đến mức nhẹ như sắp dứt; rồi từ từ thở ra bằng mũi, chừng vài chục lượt. Phải theo nguyên tắc "hư thì bổ, thực thì tả". Ngậm miệng, làm cho hơi thở ấm lên rồi nuốt xuống, chừng ba mươi lượt, đợi trong bụng có tiếng chuyển động thì dừng; cứ hành khí qua lại như thế chừng hơn hai trăm lượt, bệnh chưa khỏi thì tập lại phép này.

 Bệnh ở trong họng, trong ngực thì gối cao bảy thốn; bệnh ở dưới tim thì gối cao bốn thốn; bệnh ở dưới rốn thì nằm thẳng không dùng gối. Về cách thở thì hít bằng mũi, thở ra bằng miệng gọi là bổ; ngậm miệng làm hơi thở ấm lên rồi nuốt xuống gọi là tả.

 Phép nín thở chữa các bệnh là: muốn dẫn khí chữa bệnh ở đầu thì ngửa đầu lên; muốn dẫn khí chữa bệnh ở thắt lưng, ở chân thì cong ngược mười ngón chân lên; muốn dẫn khí chữa bệnh trong ngực thì kéo mười ngón chân; muốn dẫn khí chữa bệnh ở cánh tay thì có thể dùng hai tay che ấn hai bên mông; muốn chữa các chứng nóng lạnh khó chịu trong bụng, như bị lạnh ở trong mà thân nóng, thì đều có thể dùng cách nín thở phình bụng; muốn thở ra thì từ từ thở bằng mũi, thở xong lại tập tiếp như trên, đến khi khỏi bệnh mới thôi.

 – Ngồi bằng, duỗi thẳng lưng, để chân thẳng, hai tay duỗi thẳng, bàn tay chống xuống đất; từ từ hít khí bằng miệng, thở ra bằng mũi. Có thể chữa đau trong ngực, trong phổi; nuốt khí phải êm nhẹ cho khí ấm, đồng thời nhắm mắt.

 – Ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, hít khí bằng mũi rồi nín thở, lắc đầu ra trước, ra sau mỗi chiều ba mươi lần. Có thể chữa đầu óc trống rỗng, tinh khí (chất tinh và khí, nguồn sinh lực của cơ thể) không đủ, chóng mặt muốn ngã. Phải nhắm mắt khi lắc đầu.

 – Ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, rồi nằm nghiêng về sườn trái, hít khí bằng miệng, thở ra bằng mũi. Có thể trừ tích tụ và vùng dưới tim khó chịu.

 – Ngồi ngay ngắn, duỗi lưng, từ từ hít khí bằng mũi, đồng thời lấy tay phải nắn mũi; có thể chữa mắt mờ hoặc hay chảy nước mắt, còn trừ được thịt thừa trong mũi, điếc tai, lại chữa thương hàn đau đầu, rùng mình sợ lạnh; dùng phép này lấy việc ra mồ hôi làm mức.

 – Nằm ngửa ngay ngắn, từ từ hít khí bằng miệng, thở ra bằng mũi. Có thể chữa vùng dạ dày và bụng co thắt khó chịu; sau khi ăn no nên nuốt khí từng chút một cách chậm rãi, chừng vài chục lượt, đến khi thấy ấm là vừa. Chứng hàn làm người ta nôn khan, đau bụng thì hít khí bằng miệng chừng bảy mươi lượt, cho khí làm đầy bụng, có thể chữa khỏi.

 – Nằm nghiêng về sườn phải, hít khí bằng mũi, từ từ thở ra bằng miệng, chừng vài chục lượt; đồng thời xoa hai bàn tay vào nhau cho nóng, dùng bàn tay nóng xoa bóp bụng, cho khí thoát ra phía dưới. Có thể trừ đau da vùng sườn; thở bảy hơi thì dừng.

 – Ngồi ngay ngắn, duỗi lưng, giơ thẳng hai cánh tay lên trên, ngửa hai lòng bàn tay, hít khí bằng mũi rồi nín thở, cố kéo dài đến hết sức mới thôi, làm như thế bảy lần; phép này gọi là "Thục vương đài", có thể trừ tích tụ dưới sườn.

 – Nằm sấp, bỏ gối, dựng hai bàn chân, hít khí bằng mũi hơn mười sáu lượt, rồi thở ra bằng mũi; khi hít phải cho hơi thật nhẹ, đến mức mũi gần như không cảm thấy. Có thể trừ nóng trong người, đau lưng.

 – Ngồi ngay, duỗi thẳng lưng, giơ tay trái lên ngửa lòng bàn tay, buông tay phải xuống, lòng bàn tay úp. Có thể trừ đau hai cánh tay và lưng, khí bị trệ, uất kết.

 – Ngồi ngay ngắn, hai tay đan nhau ôm gối, nín thở, phình bụng mười bốn lần, hoặc đến lần thứ mười bốn thấy khí đầy thì thở ra; có thể làm khí cơ (sự vận động lên xuống, ra vào của khí trong cơ thể) thông suốt. Kiên trì tập phép này mười năm có thể khiến người già có dung mạo như người trẻ.

 – Ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, nghiêng người sang trái sang phải, nhắm mắt, hít khí bằng mũi, cố hít sâu hết sức bảy lần thì dừng. Có thể trừ đầu phong.

 – Nếu trong bụng đầy trướng, ăn uống xong khổ vì no ách thì có thể ngồi ngay, duỗi thẳng lưng, hít khí bằng miệng liên tục vài chục lượt, đến khi thấy hết đầy trướng thì thôi; nếu bụng lại đầy trướng thì dùng lại phép này. Trong bụng có khí lạnh khó chịu cũng có thể dùng phép này.

 – Ngồi ngay ngắn, đưa hai tay làm như kéo căng cung bắn tên; có thể chữa tay chân bứt rứt khó chịu, lưng co cứng; mỗi ngày hoặc thường xuyên tập phép này thì hiệu quả càng tốt.

 – Ngồi ngay, duỗi lưng, giơ tay phải lên, ngửa lòng bàn tay hướng lên trên, dùng tay trái đỡ sườn trái, hít khí bằng mũi, cố hết sức hít bảy lần. Có thể chữa dạ dày lạnh, ăn uống không tiêu.

 – Ngồi ngay, duỗi lưng, giơ tay trái lên, ngửa lòng bàn tay hướng lên trên, dùng tay phải đỡ sườn phải, hít khí bằng mũi, cố hết sức hít bảy lần. Có thể trừ ứ huyết và khí kết.

 – Hai tay chống ra sau xuống đất, ngửa đầu, ngước mắt, hít khí bằng miệng, nuốt xuống vài chục lần; có thể trừ nóng, chữa tổn thương trong người và trừ cơ thịt tê chết.

 – Nằm ngửa ngay ngắn, duỗi thẳng hai chân hai tay, hít khí bằng mũi hết sức bảy lần, lắc chân ba mươi lần thì thôi. Có thể trừ ngực lạnh, chân lạnh, tê đau khắp người, quyết nghịch.

 – Nằm ngửa, co gối cho hai đầu gối khép vào trong đối nhau, tay đặt đối với gối, lật hai bàn chân, duỗi thẳng lưng, hít khí bằng miệng cho khí đầy bụng, cố hết sức hít bảy lần. Có thể trừ tê đau, sốt cao, hai chân cử động khó khăn.

 – Nếu thấy thân thể nặng nề, đầu váng, khí huyết không thông suốt, cũng có thể tập phép đạo dẫn: dùng hai tay ôm đầu, xoay chuyển lên xuống; gọi là "khai hiếp".

 – Ngồi xổm, duỗi chân phải, hai tay ôm đầu gối trái, duỗi thẳng lưng, hít khí bằng mũi, cố hết sức hít bảy lần. Có thể chữa chân khó co duỗi, khó quỳ lạy, khó đứng dậy, đau trong đầu, ứ tắc không thông, tê bại.

 – Ngồi xổm, duỗi chân trái, hai tay ôm đầu gối phải, duỗi lưng, hít khí bằng mũi, cố hết sức hít bảy lần, rồi duỗi chân trái dạng ra ngoài.

 Có thể trừ chân khó co duỗi, khó quỳ lạy, đứng dậy, đau trong đầu. Một sách khác nói: có thể trừ đầu phong, mắt mờ, điếc tai.

 – Nằm ngửa ngay ngắn, duỗi thẳng hai chân, dùng hai tay nắn bóp vùng bọng đái, bóp đến khi da đỏ lên, giống như túi dầu bọc chu sa đỏ. Có thể trừ ẩm ướt vùng kín, tiểu khó, bụng dưới nặng, không đi đại tiện được, trong bụng nóng. Chỉ cần hít khí bằng miệng, thở ra bằng mũi, làm vài chục lượt. Không cần nuốt khí từng chút; nếu trong bụng không nóng thì bảy hơi là được. Khí ấm trong miệng thì nuốt xuống mười lần.

 – Ngồi xổm, hai tay ôm đầu gối, hít khí bằng mũi, cố hết sức hít bảy lần; có thể trừ thắt lưng tê bại, đau lưng.

 – Nằm sấp, hai mắt ngoái nhìn sang hai gót chân, duỗi lưng, hít khí bằng mũi, cố hết sức hít bảy lần. Có thể trừ đau căng như dây cung trong chân, chuột rút, chân mỏi đau.

 – Nằm ngửa, duỗi hai tay, gót chân dạng ra ngoài, ngón chân hướng vào nhau, cũng hít khí bằng mũi, cố hết sức hít bảy lần. Có thể trừ hai đầu gối lạnh, đau xương cẳng chân.

 – Nằm ngửa, duỗi thẳng hai chân hai tay, hai gót chân hướng vào nhau, cũng hít khí bằng mũi, cố hết sức hít bảy lần. Có thể chữa liệt cơ, tê dại mất cảm giác, cẳng chân lạnh.

 – Nằm ngửa, duỗi hai tay và hai chân, để hai gót chân lệch sang trái. Hít khí bằng mũi, cố hết sức hít bảy lần. Có thể trừ dạ dày khó chịu, ăn xong khổ vì nôn.

 – Ngồi xổm, duỗi lưng, dùng hai tay kéo hai gót chân, hít khí bằng mũi, cố hết sức hít bảy lần, rồi đặt hai tay lên hai đầu gối. Có thể trừ tê bại, cầm nôn.

 – Nằm ngửa, duỗi hai tay hai chân, cong ngược các ngón chân lên, hít khí bằng mũi, cố hết sức thở bảy hơi. Có thể trừ trong bụng co thắt đau dữ dội.

 – Nằm ngửa, dùng gót chân trái móc ngón cái chân phải, hít khí bằng mũi, cố hết sức hít bảy lần. Có thể chữa quyết nghịch. Ai vì bệnh mà không tập được phép này thì có thể bắt chéo gót chân, không móc ngón cái, và hít khí theo cách đã nói ở trên.

 – Nằm ngửa, dùng gót chân phải móc ngón cái chân trái, hít khí bằng mũi, cố hết sức hít bảy lần. Có thể trừ tê dại khắp người.

 – Bệnh ở bên trái thì ngồi ngay ngắn, duỗi lưng, nhìn sang trái, từ từ hít khí bằng miệng rồi nuốt xuống chừng vài chục lượt; khi nuốt khí phải nhắm mắt, mắt nhìn ngược lên vào bên trong.

 – Mắc bệnh tích tụ ở dưới tim thì nên ngồi ngay ngắn, duỗi lưng, ngửa đầu hướng về mặt trời, từ từ hít khí bằng miệng, nuốt xuống chừng ba mươi lần thì thôi; nên mở mắt khi tập.

 – Bệnh ở bên phải thì ngồi ngay, duỗi lưng, nhìn sang phải, từ từ hít khí bằng miệng, chậm rãi nuốt xuống vài chục lần; mở mắt khi tập.

 Tóm tắt:

 Vương Tử Kiều là một nhà luyện khí thời xưa. Sách "Vân Cấp thất thiêm" (bộ sách lớn tập hợp các kinh điển Đạo giáo, soạn đời Tống) chép: "Vương Tử Kiều là người Hà Đông (vùng phía đông sông Hoàng Hà, nay thuộc miền tây nam tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc). Thời Hán Minh Đế, ông làm Thượng thư lang (chức quan giúp việc trong cơ quan Thượng thư, lo soạn thảo, xử lý công văn của triều đình), rồi ra làm huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) huyện Diệp (nay thuộc tỉnh Hà Nam).

 Theo phép nhà Hán, các quan đứng đầu địa phương trong vùng kinh kỳ (vùng đất quanh kinh đô) cứ đến ngày lễ tiết và ngày mồng một thì về triều; mỗi lần đều thấy tiên sinh Tử Kiều đến trước, mà không thấy dấu xe ngựa, nên lấy làm lạ. Minh Đế ngầm sai quan coi sao (quan coi thiên văn, xem sao để đoán việc) dò xét, thì cứ thấy có đôi vịt trời từ phía đông nam bay đến; bèn giăng lưới bắt, chỉ được một chiếc giày. Người đương thời lấy làm kỳ lạ."

 Phép đạo dẫn của Vương Tử Kiều tuy có ba mươi bốn đoạn, nhưng phần tinh túy nhất là "phép đạo dẫn Bát thần". Cái gọi là "Bát thần" ở đây chỉ: tim, gan, tỳ, phổi, thận, mật, dạ dày, ruột non. Gan chứa hồn, phổi chứa phách, tim chứa thần, tỳ chứa ý, thận chứa tinh, là nơi thần của thân người cư ngụ, nên gọi là thần xá, thần tạng; tạng là nơi của tạng tượng (hình ảnh và chức năng của các cơ quan bên trong biểu hiện ra ngoài, theo y học cổ truyền).

 Mật và gan có quan hệ biểu lý (cặp đôi trong – ngoài, một tạng một phủ hỗ trợ nhau), là đường ra vào của hồn; ruột non và tim có quan hệ biểu lý, là đường ra vào của thần; dạ dày và tỳ có quan hệ biểu lý, là đường ra vào của ý; vì thế Vương Tử Kiều gộp chúng lại với nhau, gọi là tám thần tạng. Ông lại mô tả khái quát hình dạng, màu sắc, vị trí, dài ngắn, lớn nhỏ của tám thần tạng, mục đích là để khi tập luyện có thể "nội quan" (nhìn vào bên trong cơ thể bằng ý tưởng) hình ảnh của chúng, dẫn khí ra vào nơi ấy.

 – Phép nội quan còn gọi là nội thị (nhìn vào trong), quan tướng (quán sát hình tướng), tồn tưởng (giữ hình ảnh trong ý nghĩ). Các phép này tuy có chỗ khác nhau, nhưng tôn chỉ đều là dùng ý nghĩ tưởng tượng, dùng mắt nhìn vào bên trong một bộ phận nào đó của thân thể hay các tạng phủ (tạng: các cơ quan đặc như tim, gan…; phủ: các cơ quan rỗng như dạ dày, ruột…), dẫn nội khí (khí bên trong cơ thể) đến nơi đó để đánh bệnh hoặc khơi thông chỗ bị uất kết.

 Phép nội quan thường quán sát tạng phủ, đan điền (vùng tụ khí trong cơ thể, thường chỉ vùng dưới rốn), kinh mạch (các đường dẫn khí huyết chạy khắp thân), bệnh khí… Phép đạo dẫn Bát thần của Vương Tử Kiều thì chủ trương quán sát tám tạng phủ: tim, gan, tỳ, phổi, thận, dạ dày, mật, ruột non.

 Cách nội thị là: trước hết tập công phu thổ nạp (thở ra khí cũ, hít vào khí mới để luyện khí) cho nội khí sinh ra, rồi từ trên xuống dưới, theo thứ tự cổ họng, khí quản — phổi — tim — gan — mật — tỳ — dạ dày — thận, dẫn khí đến từng tạng phủ, từ tạng này dẫn sang tạng khác, lần lượt mà đi; đến đủ tám tạng phủ rồi lại lặp lại theo thứ tự, cố dẫn khí tới được các tạng phủ ấy rồi mới dừng.

 Dẫn khí không được nóng vội, gượng kéo dài hơi thở; kiên trì lâu ngày, công phu đến thì hơi thở tự nhiên sâu dài, liên tục không dứt, đi lại giữa các tạng phủ. Như vậy sẽ làm tạng phủ điều hòa, tinh khí dồi dào, khiến tà bệnh không có chỗ trú. Trên nền tảng đó còn có thể dẫn khí xa hơn xuống chân, làm chân ấm lên; chân cảm thấy nóng là khí đã đến, thế là công phu đại thành, bệnh gì mà chẳng khỏi. Điều cốt yếu của việc hành khí và vận ý là phải cực kỳ nhỏ nhẹ, như còn như mất, đạt tới cảnh giới quên cả bản thân.

 Sách "Âm Phù kinh" (một kinh điển của Đạo giáo) nói: "Then chốt ở mắt", cho rằng hai mắt thuộc dương, dùng hai mắt nhìn vào tạng phủ có thể làm khí cơ của tạng phủ sinh phát, khí huyết hoạt động mạnh. Vương Tử Kiều cho rằng nhắm mắt mà nhìn là bổ, mở mắt mà nhìn là tả, nên nói: "Người hư thì nhắm mắt, người thực thì mở mắt."

 – Về hít thở bổ tả: khí đi ra gọi là thở ra, khí đi vào gọi là hít vào. Sách "Mai Hoa vấn đáp" của Tiết Dương Quế đời Thanh nói: "Một lần thở ra, một lần hít vào của con người có quan hệ không nhỏ; hít vào thì khí của trời đất về với ta, thở ra thì khí của ta trả về trời đất." Vì vậy sách "Thánh tế tổng lục" (bộ sách y học lớn do triều đình đời Tống biên soạn) nói: "Khí vào là âm, khí ra là dương" (âm, dương: hai mặt đối lập mà nương nhau của mọi sự vật; trong y học cổ truyền, âm thiên về phần vật chất, mát, tĩnh, dương thiên về phần công năng, ấm, động).

 Vương Tử Kiều cho rằng "hít khí bằng miệng, thở ra bằng mũi gọi là bổ; ngậm miệng làm ấm khí rồi nuốt xuống gọi là tả", chủ trương theo nguyên tắc "hư thì bổ, thực thì tả" mà phân biệt chứng bệnh để chọn cách tập. Sách "Cảnh Nhạc toàn thư" (bộ sách y học của Trương Cảnh Nhạc đời Minh) chỉ ra: "Dương yếu thì không thở ra được, âm yếu thì không hít vào được." Những ý kiến ấy cho thấy người xưa coi cốt lõi của việc dùng hơi thở để bổ tả là điều hòa âm dương.

 Người dương hư, khí không đủ thì nên hít nhiều thở ít, lấy âm giúp dương, nên gọi là bổ, lý do là khí vào thuộc âm; người âm hư, tinh không đủ thì nên hít ít thở nhiều, lấy dương nuôi âm, vì thở ra thuộc dương. Với người dương thịnh, hít nhiều có thể tả bớt dương, làm dương bình lại, nên gọi là tả. Đương nhiên, đây cũng chỉ là ý kiến của một trường phái, các nhà có kiến giải khác nhau, xin chỉ để tham khảo.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video