Thiên 2 — Môn 2: Phong tý

 Hai. Mục phong tý (phong tý: một loại tý chứng — bệnh tê, đau nhức ở cơ, khớp, chân tay do khí độc từ bên ngoài như gió, lạnh, ẩm xâm nhập làm khí huyết bị bế tắc; "phong" nghĩa là gió)

 〔Nguyên văn〕 Phép thứ nhất. Một là: dùng gót chân phải móc lấy ngón chân cái bên trái, trừ được chứng phong tý. Hai là: dùng gót chân trái móc lấy ngón chân cái bên phải, trừ được chứng quyết tý (chứng tý kèm theo tay chân lạnh giá do khí huyết không lưu thông). Ba là: hai tay thay phiên nhau kéo mu bàn chân đặt lên đầu gối, trừ được chứng thể tý (chứng tê đau ở thân thể, chân tay).

 〔Giải thích〕 Một là: tập theo cách dùng gót chân phải móc lấy ngón chân cái bên trái thì có thể chữa chứng phong tý. Hai là: tập theo cách dùng gót chân trái móc lấy ngón chân cái bên phải thì có thể chữa chứng quyết tý. Ba là: dùng hai tay thay phiên kéo hai mu bàn chân đặt lên đầu gối thì có thể chữa chứng thể tý.

 〔Nguyên văn〕 Phép thứ hai: nằm ngửa, khép hai đầu gối lại, duỗi hai bàn chân, vươn lưng, hít khí vào bằng miệng cho bụng phình lên, cố hết sức làm bảy tức (tức: một lần thở trọn vẹn gồm hít vào và thở ra). Trừ được chứng đau do tý, đau kèm nóng, hai cẳng chân cử động không theo ý.

 〔Giải thích〕 Nằm ngửa, khép hai đầu gối, duỗi hai bàn chân, vươn lưng, hít khí vào bằng miệng; khi hít vào thì đưa khí xuống tới bụng, làm bụng phồng lên, khiến bụng dưới có cảm giác đầy chắc, căng phình; cố hết sức hành khí (dùng ý dẫn hơi thở, dẫn khí lưu chuyển trong người) như vậy bảy tức. Có thể trừ được chứng đau do tý, đau kèm nóng, hai chân không cử động được tự nhiên.

 〔Nguyên văn〕 Phép thứ ba: ngồi chồm hổm (ngồi co chân, hai gối dựng lên), vươn lưng, dùng hai tay kéo hai gót chân, hít khí vào bằng mũi, cố hết sức làm bảy tức, rồi đưa hai tay đặt lên hai đầu gối.

 Trừ được chứng tý và chứng nôn mửa.

 〔Giải thích〕 Ngồi chồm hổm, vươn lưng, dùng hai tay níu lấy hai gót chân, hít khí vào bằng mũi, cố hết sức thở cho sâu và dài, làm bảy tức, sau đó đặt hai tay lên hai đầu gối. Phép tập này có thể trừ chứng tý và cầm nôn.

 〔Nguyên văn〕 Phép thứ tư: nằm ngửa, duỗi thẳng ngay ngắn hai tay hai chân, hít khí vào bằng mũi, cố hết sức làm bảy tức, rồi lắc chân ba mươi lần thì dừng. Trừ được chứng ngực và chân bị lạnh, toàn thân tê đau, tay chân lạnh giá.

 〔Giải thích〕 Nằm ngửa, duỗi thẳng ngay ngắn hai tay hai chân, hít khí vào bằng mũi, cố hết sức hành khí bảy tức, sau đó lắc chân ba mươi lần thì dừng. Phép tập này có thể trừ chứng ngực bị nhiễm lạnh, chân bị nhiễm lạnh, toàn thân tê đau, tay chân lạnh giá.

 〔Nguyên văn〕 Phép thứ năm: tựa lưng ngay ngắn vào tường, nín thở, hành khí, dẫn khí từ đầu xuống tới chân thì dừng. Chữa khỏi chứng đại phong (chứng do khí độc của gió xâm nhập nặng; y văn cổ cũng thường dùng chữ này để chỉ bệnh hủi), chứng thiên khô (liệt nửa người) và các chứng tý.

 〔Giải thích〕 Tựa lưng ngay ngắn vào tường mà đứng hoặc ngồi, nín thở, hành khí, dẫn khí bên trong từ đỉnh đầu xuống tới gan bàn chân thì dừng. Phép tập này có thể chữa chứng đại phong, liệt nửa người và các loại tý chứng.

 〔Nguyên văn〕 Phép thứ sáu: hai tay trái phải khép sát nhau chống xuống đất, ngửa người lên kéo duỗi lưng, làm năm tức thì dừng. Trừ được chứng nuy tý (chân tay teo yếu, tê bại), làm thông lợi cửu khiếu (chín lỗ trên cơ thể: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, lỗ tiểu và hậu môn).

 〔Giải thích〕 Hai tay trái phải khép sát nhau chống xuống đất, kéo duỗi lưng hướng lên trên, làm năm tức thì dừng. Phép tập này có thể trừ chứng nuy tý, làm thông lợi cửu khiếu.

 〔Nguyên văn〕 Phép thứ bảy: cong ngửa các ngón của hai bàn chân lên, dẫn khí năm tức thì dừng. Chữa chứng tý ở lưng, chứng liệt nửa người, làm cho tai nghe rõ. Tập lâu ngày thì mắt, tai và các căn (giác quan) đều không bị vướng ngại gì.

 〔Giải thích〕 Khi hành khí thì nằm ngửa, cong ngửa các ngón của hai bàn chân lên, dẫn khí năm tức thì dừng. Có thể chữa chứng tê đau ở thắt lưng và lưng, chứng liệt nửa người, làm cho tai thính. Tập lâu ngày còn có thể giữ cho mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý — tức lục căn mà nhà Phật nói đến (sáu cơ quan cảm nhận: mắt thấy, tai nghe, mũi ngửi, lưỡi nếm, thân xúc chạm, ý suy nghĩ) — được trong sạch, khỏe mạnh, không bị bên ngoài xâm hại và quấy nhiễu. Phép này gần giống với phép thứ hai trong mục "Trúng phong" (trúng phong: chứng bệnh đột ngột ngã quỵ, méo miệng, liệt người, như tai biến mạch máu não ngày nay).

 〔Nguyên văn〕 Phép thứ tám: ngồi chồm hổm, duỗi chân phải ra, hai tay ôm đầu gối trái, vươn lưng, hít khí vào bằng mũi, cố hết sức làm bảy tức. Trừ được chứng khó co duỗi, khó quỳ lạy và đứng dậy, trong cẳng chân đau nhức, tê bại.

 〔Giải thích〕 Ngồi chồm hổm, duỗi chân phải ra, hai tay ôm đầu gối trái, vươn lưng, hít khí vào bằng mũi, cố hết sức làm bảy tức. Có thể trừ chứng hai chân khó co duỗi, khó quỳ lạy, khó đứng dậy, bắp chân đau nhức, tê dại.

 〔Nguyên văn〕 Phép thứ chín: vòng hai cánh tay trái phải ôm trước ngực, nín thở chín lượt. Chữa chứng đau tay đau chân, mệt nhọc rã rời, phong tý khiến chân tay không cử động theo ý.

 〔Giải thích〕 Nâng hai cánh tay trái phải lên vòng ôm trước ngực, nín thở chín lượt. Có thể chữa chứng tay chân đau nhức, mệt nhọc rã rời, phong tý khiến chân tay không cử động theo ý.

 〔Nguyên văn〕 Phép thứ mười: phàm người thường thấy sống lưng cứng đơ mà bức bối khó chịu, thì ngửa mặt lên, gắng sức nhô hai bả vai lên trên, rồi lắc đầu sang hai bên trái phải, mỗi bên ba lần bảy (tức hai mươi mốt lần), rồi nghỉ một lúc, đợi khí huyết lưu chuyển ổn định rồi mới tập tiếp. Lúc đầu làm chậm, sau làm nhanh, không được làm nhanh trước chậm sau. Nếu không có bệnh tật thì thường nên tập vào ba thời thần (thời thần, cũng gọi canh giờ: đơn vị thời gian xưa, mỗi thời thần bằng hai tiếng đồng hồ) là lúc mới ngủ dậy buổi sáng, giữa trưa và lúc mặt trời lặn; nếu tập thì mỗi thời thần làm hai lần bảy (tức mười bốn lần). Trừ được bệnh hàn nhiệt (bệnh lúc rét lúc nóng), đau sống lưng, thắt lưng, cổ gáy, chứng phong tý, đau hai đầu gối, cổ và đầu (?).

 Hít khí vào bằng mũi, cố hết sức làm bảy tức. Trừ được hết chứng tý ở thắt lưng, đau lưng, lở loét trong miệng, chứng nha xỉ phong (đau nhức răng do khí độc của gió gây ra), chóng mặt.

 〔Giải thích〕 Phàm người thường thấy sống lưng cứng đơ khó chịu và đầu nặng bức bối, thì có thể ngửa mặt lên, cố hết sức nâng hai vai lên trên, lắc đầu sang trái sang phải, lắc qua lại hai mươi mốt lần, nghỉ một lúc, đợi khí huyết lưu thông, ổn định rồi tập tiếp. Lúc mới tập thì làm chậm, sau đó nhanh dần, đừng làm nhanh trước chậm sau. Người không có bệnh có thể thường xuyên tập vào ba thời thần là lúc mới dậy buổi sáng, giữa trưa và lúc mặt trời lặn, mỗi lần, mỗi thời thần làm mười bốn lượt. Có thể trừ được bệnh lúc rét lúc nóng, đau sống lưng, thắt lưng, cổ gáy, chứng phong tý, đau hai đầu gối, cổ và đầu.

 Hít khí vào bằng mũi, mỗi lần cố hết sức làm bảy tức. Có thể trừ được các chứng tý ở thắt lưng, đau lưng, lở loét trong miệng, nha xỉ phong, chóng mặt.

 Tổng kết ngắn:

 "Tý" có nghĩa là bị bế tắc, không thông. Khi kinh lạc (các đường vận hành của khí huyết trong cơ thể theo y học cổ truyền) ở lớp ngoài cơ thể bị ngoại tà (các yếu tố gây bệnh từ bên ngoài như gió, lạnh, ẩm) xâm nhập, khí huyết không lưu thông được, từ đó gây ra một loại bệnh ở tay chân, khớp xương, da thịt như đau nhức, mỏi buốt, nặng nề, tê dại và hoạt động khó khăn; Đông y gọi chung là tý chứng. Sách "Chư bệnh nguyên hậu luận" (sách y học bàn về nguyên nhân và biểu hiện các bệnh, do Sào Nguyên Phương đời Tùy biên soạn) cho rằng: "Tý là do ba thứ khí gió, lạnh, ẩm cùng xâm nhập, hợp lại mà thành tý… Bệnh ở phần dương gọi là phong, ở phần âm gọi là tý, cả phần âm lẫn phần dương đều bệnh thì gọi là phong tý." Như vậy có thể thấy "phong tý" nói ở đây là chỉ chứng tý khá nặng do dương kinh và âm kinh (hai nhóm đường kinh lạc: nhóm thuộc dương chạy chủ yếu ở mặt ngoài, mặt sau cơ thể; nhóm thuộc âm chạy chủ yếu ở mặt trong, mặt trước cơ thể) cùng lúc bị phong tà (khí độc của gió) xâm nhập gây ra, chứ không hoàn toàn là chứng "hành tý" (loại tý do gió là chính, cơn đau di chuyển chỗ này chỗ khác) do riêng phong tà làm tổn thương.

 Thiên này bàn về các phép đạo dẫn dưỡng sinh (đạo dẫn: phép tập luyện kết hợp cử động thân thể với điều hòa hơi thở để giữ gìn sức khỏe và chữa bệnh) dành cho chứng phong tý, chủ trương tùy theo bệnh tình khác nhau của chứng phong tý mà chọn phép đạo dẫn khác nhau. Chứng phong tý, thể tý thông thường có thể tập bằng cách dùng gót chân móc ngón chân cái, thay phiên trái phải làm nhiều lần. Toàn thân tê đau, cử động khó khăn thì có thể nằm ngửa hoặc đứng tựa lưng vào tường, nín thở hành khí, lắc hai chân. Thắt lưng, lưng và hai chân teo yếu tê bại thì có thể ngồi chồm hổm, hai tay ôm đầu gối, vươn lưng, hoặc hai tay khép sát chống xuống đất, kéo duỗi lưng lên trên, kết hợp với phép thổ nạp (thở ra khí cũ, hít vào khí mới) và hành khí mà tập luyện. Hai tay tê đau thì có thể nâng hai cánh tay trái phải vòng ôm trước ngực, nín thở hành khí. Đau cột sống và cổ gáy thì có thể ngửa mặt nâng vai, lắc đầu sang trái sang phải, kết hợp với phép thổ nạp. Thiên này cũng chỉ ra rằng thời gian tập nên sắp xếp vào ba thời thần: lúc mới dậy buổi sáng, giữa trưa và lúc mặt trời lặn. Khi tập phải làm chậm trước nhanh sau, và kiên trì lâu dài.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video