Thiên 3 — Môn 3: Đau tim bụng

 Ba. Mục chữa đau vùng tim bụng (tâm phúc thống: đau ở vùng ngay dưới ngực, tức vùng thượng vị, và đau trong bụng)

 〔Nguyên văn〕 Phép thứ nhất: Nằm ngửa, duỗi hai cẳng chân và hai tay, ngửa các ngón chân lên, hít hơi vào bằng mũi, cố hết sức làm đủ bảy hơi thở (mỗi "hơi thở" gồm một lần hít vào và một lần thở ra). Trừ được chứng trong bụng co thắt, căng như dây cung, đau quặn dữ dội.

 〔Giải thích〕 Nằm ngửa, duỗi thẳng hai chân hai tay, ngửa các ngón chân lên trên, hít hơi vào bằng mũi, cố hết sức làm bảy hơi thở. Có thể chữa chứng trong bụng co thắt, đau dữ dội.

 〔Nguyên văn〕 Phép thứ hai: Nằm ngửa, hít hơi vào bằng miệng, thở ra bằng mũi, trừ được chứng lý cấp (trong bụng co thắt, quặn thắt, mót rặn, nặng tức). Nuốt hơi cho no đầy vài chục lần, làm cho hơi ấm lên, trị được chứng lạnh bên trong (?), nôn khan, đau bụng.

 Hít hơi vào bằng miệng chừng bảy mươi lần, làm cho bụng rung động mạnh, nuốt hơi vài chục lần, xoa hai bàn tay vào nhau cho nóng, rồi dùng tay xoa bụng, làm cho khí đi xuống.

 〔Giải thích〕 Nằm ngửa, hít hơi vào bằng miệng, thở ra bằng mũi, có thể làm hết chứng trong bụng co thắt, nặng tức, căng trướng. Dùng miệng nuốt hơi cho đủ, nuốt xuống vài chục lần, để hơi trong miệng ấm lên. Cách này có thể ôn trung khu hàn (làm ấm vùng bụng giữa, tức vùng dạ dày và lá lách, và xua cái lạnh ra), chữa nôn khan, đau bụng.

 Dùng miệng hít sâu bảy mươi lần, đưa hơi xuống tận trong bụng, bụng theo hơi thở mà phồng lên, thóp lại thật mạnh, nhấp nhô rung động; sau đó dùng miệng nuốt hơi xuống vài chục lần, rồi xoa hai bàn tay vào nhau cho lòng bàn tay nóng lên, lấy bàn tay nóng xoa bụng thì có thể làm cho khí đi xuống.

 〔Nguyên văn〕 Phép thứ ba: Nằm ngửa, ngửa hai bàn chân và hai bàn tay lên, hít hơi vào bằng mũi bảy hơi thở. Trừ được chứng trong bụng co thắt, căng như dây cung, đau quặn.

 〔Giải thích〕 Nằm ngửa, ngửa hai lòng bàn chân và hai lòng bàn tay lên trên, hít hơi vào bằng mũi, làm bảy hơi thở. Có thể làm hết chứng trong bụng co thắt, đau dữ dội.

 Tóm tắt:

 "Đau vùng tim bụng" mà Đông y nói đến là chỉ chứng đau ở vùng dưới tim, tức vùng vị quản (vùng dạ dày, ở dưới mũi ức — đầu xương nhô ra ở cuối xương ức), và đau trong bụng.

 Sách "Chư bệnh nguyên hậu luận" (sách bàn về nguồn gốc và triệu chứng các bệnh, do Sào Nguyên Phương đời Tùy soạn), "Quyển 16 – Các chứng bệnh đau vùng tim bụng" viết: "Đau vùng tim bụng là do tạng phủ (các cơ quan bên trong cơ thể) hư yếu, phong hàn (khí gió và khí lạnh từ bên ngoài, xem như tác nhân gây bệnh) xâm nhập trú ngụ ở khoảng giữa (chỉ khoảng giữa vùng tim và vùng bụng) mà sinh ra.

 Tà khí (khí độc gây bệnh) phát tác, giao tranh với chính khí (sức chống đỡ bệnh tật của cơ thể), xông lên tim thì đau vùng tim, đánh vào bụng thì đau bụng; trên dưới cùng đánh nhau, cho nên vùng tim bụng đau quặn thắt, hơi thở không thông."

 Sách cho rằng đau vùng tim bụng là do tạng phủ hư yếu, phong hàn đọng lại ở khoảng giữa tim và bụng, tà khí đánh lên đánh xuống mà thành. Cách chữa nên ôn trung phù chính (làm ấm vùng bụng giữa và nâng đỡ sức chống bệnh của cơ thể), lý khí khu hàn (điều hòa sự vận hành của khí và xua cái lạnh ra).

 Các công pháp (bài tập luyện khí, luyện thân) trong thiên này đều dùng tư thế nằm ngửa, duỗi thẳng tay chân, có thể khiến toàn thân thả lỏng, vùng bụng dễ chịu.

 Về hơi thở thì dùng cách hít vào bằng mũi, thở ra bằng miệng, hoặc hít vào bằng miệng, thở ra bằng mũi, đưa hơi xuống tới bụng, tức là phép thở bụng.

 Hít vào thì bụng phồng lên, thở ra thì bụng thóp xuống (thở thuận); hoặc hít vào thì bụng thóp xuống, thở ra thì bụng phồng lên (thở nghịch), cách nào cũng được; nhưng phải làm sao cho hơi ép xuống trong bụng, khiến bụng dưới cảm thấy đầy đặn, no căng, phình trướng và rung động; đạt tới một mức nhất định thì còn có thể cảm thấy nóng lên.

 Như vậy là có thể ôn trung khu hàn, điều hòa khí, cầm đau, chữa các chứng đau bụng, nôn mửa, khí uất (khí bị dồn ứ, không lưu thông). Thực tế đã chứng minh, phép thở bụng có hiệu quả tốt đối với các bệnh đường tiêu hóa, như loét dạ dày, co thắt dạ dày, viêm ruột do dị ứng, táo bón…

 Thiên này còn giới thiệu phép "nuốt hơi" và phép xoa bụng. "Phép nuốt hơi", đời sau gọi là phép "thôn khí" (nuốt khí) hay "thực khí" (ăn khí), là một công pháp nuốt từng ngụm lớn không khí vào trong dạ dày rồi lại nhả ra, hoặc dùng ý niệm dẫn hơi đi qua dạ dày, ruột rồi thoát ra ngoài qua hậu môn.

 Công pháp này có thể trực tiếp điều chỉnh nhu động (sự co bóp đẩy thức ăn) của dạ dày và ruột, làm cho khí cơ (sự vận hành lên xuống ra vào của khí trong cơ thể) trong bụng thông suốt, các khối tích tụ tan đi; có công hiệu tốt đối với đau dạ dày, đau bụng, ăn không tiêu, táo bón…

 "Nuốt hơi" có thể bắt đầu tập từ cách thở dồn: hít vào từng hơi lớn và thở ra từng hơi lớn; dần dần sẽ giữ được hơi lại trong dạ dày, đưa xuống tới ruột, cuối cùng thoát ra qua hậu môn.

 Phép xoa bụng là một cách quan trọng để điều chỉnh chức năng dạ dày, ruột; người xưa còn gọi là xoa rốn bụng, xoa "sinh môn" (cửa sự sống, tức vùng rốn), cho rằng "bụng nên thường xuyên xoa" là một trong những bí quyết dưỡng sinh.

 Cách làm là xoa hai bàn tay cho nóng, rồi đặt chồng lên nhau (thường là bàn tay phải đặt lên mu bàn tay trái), dùng lòng bàn tay xoa quanh rốn theo chiều kim đồng hồ: đi lên bên phải, đi xuống bên trái, chia ra vòng nhỏ, vòng vừa, vòng lớn, mỗi loại xoa một số vòng (?).

 Khi đau bụng, xoa bụng có thể điều hòa khí, cầm đau; người không có bệnh mà thường xoa bụng thì có thể điều hòa tỳ vị (lá lách và dạ dày, theo Đông y là hệ cơ quan lo việc tiêu hóa, hấp thu),

 giúp tiêu hóa, làm mạnh tỳ, khỏe người.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video