Mục 16: Chứng chướng mãn (bụng trướng đầy, căng tức).
〔Nguyên văn〕 Phép thứ nhất: Ngồi xổm, giữ cho lòng yên, co cuộn hai tay đưa từ dưới vùng tim (vùng trên bụng, dưới ngực) xuống. Tay trái tay phải lắc cánh tay, lần lượt nghiêng mình sang hai bên, dồn hết sức ở vai. Cúi cuộn đầu hướng vào bụng, hai tay theo xung mạch (một trong các mạch đặc biệt của Đông y, chạy dọc hai bên đường giữa bụng từ dưới lên trên) ấn xuống tới dưới rốn, đi lên đi xuống hai mươi mốt lần. Dần dần trừ được bụng trướng, bụng căng tức bứt rứt, ăn không tiêu.
〔Lời giải〕 Ngồi xổm, thu tâm, định ý, co cuộn hai tay đưa từ vùng tim xuống dưới. Sau đó lắc hai cánh tay sang trái sang phải, nghiêng mình lần lượt sang hai bên, hai vai gắng hết sức, cúi đầu hướng về bụng. Hai tay theo xung mạch ấn xuống tới dưới rốn, lên xuống lặp lại hai mươi mốt lần. Có thể dần dần trừ được bụng trướng đầy bứt rứt, ăn không tiêu.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ hai: Nếu trong bụng trướng và có hàn (khí lạnh gây bệnh), thì thở hơi ra bằng miệng ba mươi lần thì thôi.
〔Lời giải〕 Nếu trong bụng trướng đầy và có khí lạnh, thì thở ra bằng miệng, đủ ba mươi lần thì thôi.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ ba: Nếu trong bụng đầy, ăn uống vào thì khổ vì no tức, hãy ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, hít hơi vào bằng miệng vài chục lần, hít đầy thì thở ra. Lấy việc thấy dễ chịu làm chừng; chưa dễ chịu thì làm lại. Có khí lạnh làm trong bụng không yên cũng làm phép này.
〔Lời giải〕 Nếu trong bụng trướng đầy, ăn xong khổ vì no tức, có thể ngồi ngay, thẳng lưng, hít hơi bằng miệng vài chục lần, hít đầy rồi thở ra, làm đến khi hết khó chịu thì thôi. Về sau khi lại trướng tức, vẫn có thể làm lại phép này. Nếu có khí lạnh làm trong bụng khó chịu, cũng có thể làm phép này.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ tư: Ngồi ngay ngắn, duỗi thẳng lưng, hít hơi vào bằng miệng vài chục lần. Trừ được bụng đầy, ăn uống quá no, chứng hàn nhiệt (vừa sợ lạnh vừa phát sốt), bệnh đau trong bụng.
〔Lời giải〕 Ngồi ngay, duỗi thẳng lưng, hít hơi bằng miệng vài chục lần. Có thể trừ được bụng trướng đầy, ăn uống quá no sinh trướng, sợ lạnh phát sốt, đau trong bụng và các bệnh tương tự.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ năm: Hai tay đưa về một phía bên thân, nghiêng hết sức. Phát khí từ đỉnh đầu tản xuống chân, muốn như vật mục nát rã tan ra. Bàn tay, ngón tay duỗi thẳng, bên trái bên phải đều làm như vậy, đi lại hai mươi mốt lần. Rồi mới ngay mình lại, xoay vai và lưng ra trước ra sau bảy lần. Trừ được bụng trướng; bàng quang (bọng đái), thắt lưng, cột sống, cánh tay lạnh; huyết mạch (mạch máu) căng cứng, tim đập hồi hộp.
〔Lời giải〕 Hai tay duỗi về một bên thân, gắng hết sức nghiêng xoay mình đồng thời vận khí, khiến khí từ đỉnh đầu tản xuống chân; dùng ý niệm tưởng tượng khí tan ra như vật mục nát rã ra. Bàn tay, ngón tay duỗi thẳng, hai bên trái phải làm giống nhau, đi lại hai mươi mốt lần. Sau đó xoay ngay mình lại, xoay vai, cánh tay và lưng ra trước ra sau bảy lần. Có thể trừ được bụng trướng; bàng quang, thắt lưng, cột sống và cánh tay lạnh; huyết mạch căng cứng, đập hồi hộp và các bệnh tương tự.
〔Nguyên văn〕 Phép thứ bảy: Tạng tỳ (theo Đông y là tạng chủ việc tiêu hóa, chuyển hóa thức ăn nước uống, không hoàn toàn giống lá lách) chủ về hành Thổ. Ấm như thịt người thì mới ra mồ hôi được (?), trừ được phong lãnh tà khí (khí độc gió lạnh từ bên ngoài xâm vào gây bệnh). Nếu trong bụng có khí làm trướng, trước hết phải làm ấm chân, xoa trên dưới rốn và huyệt Khí hải (huyệt nằm dưới rốn chừng hai đốt ngón tay), không hạn số lần, càng nhiều càng tốt. Rồi mới xoay trái quay phải hai mươi mốt lần. Muốn điều hòa khí mà đem dùng thì có mười lăm phép trong lưng và thân (?), xoay chuyển ba trăm sáu mươi khớp xương, làm động mạch máu, xoa vặn gân, khí huyết lan tỏa thấm nhuần, hai mươi bốn khí (?) điều hòa nhuần thấm, tạng phủ (các cơ quan bên trong cơ thể) được cân bằng. Điều hòa khí thì dùng đầu lắc rung; khí ở tay đi lên, tâm khí (khí của tim, vùng ngực) đi xuống, phải biết rõ ràng chiều đi chiều lại. Bất kể là đưa tay ngang, nghiêng lưng hay xoay mình, xoa cho khí chuyển, thu xoay lại cho hết động tác (?), đều phải để tâm khí buông lỏng tản ra, đưa xuống tới huyệt Dũng tuyền (huyệt ở lòng bàn chân, chỗ lõm phía trước). Từng bước một không sai lệch độ vận hành của khí thì dùng có ích. Người không hiểu cách dùng thì e rằng khí sẽ rối loạn.
〔Lời giải〕 Tỳ trong ngũ hành (học thuyết chia vạn vật thành năm loại: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, và quy các tạng vào đó) thuộc Thổ. Khí Thổ ấm áp thì cơ thể mới ra mồ hôi được; ra mồ hôi thì trừ được phong lãnh tà khí. Nếu trong bụng có khí làm trướng, trước hết phải làm ấm hai chân, đồng thời xoa bóp trên dưới rốn và huyệt Khí hải, không hạn số lần, càng nhiều càng tốt. Ít nhất phải xoay trái quay phải hai mươi mốt lần. Muốn cho khí bình hòa, nên dùng mười lăm phép trong lưng và thân, xoay chuyển ba trăm sáu mươi khớp xương, làm cho huyết mạch lưu thông, gân xương thông lợi, khí huyết lan tỏa thấm nhuần đến các tạng phủ, thì có thể khiến hai mươi bốn khí điều hòa, tạng phủ phối hợp nhịp nhàng. Muốn khí hòa thì phải biết cách dùng khí: đầu phải xoay lắc rung, dùng ý niệm dẫn khí ở tay đi lên, tâm khí đi xuống, khiến chiều lên xuống đi lại rõ ràng. Dù là đưa tay ngang, nghiêng lưng, xoay mình, xoa bóp vận khí hay thu động tác lại, đều phải để tâm khí buông lỏng tản ra, đưa xuống tới huyệt Dũng tuyền. Mỗi động tác đều phải làm theo đúng phép, không được làm sai quy luật vận hành của khí. Khí không sai độ thì dùng có ích; khí mà sai độ thì có thể làm khí rối loạn.
Tóm tắt:
Thiên này, đối với chứng bụng trướng, nêu ra hai loại bài tập. Một là động công (bài tập có cử động thân thể): lắc cánh tay, xoay mình, dùng tay xoa bóp lên xuống theo xung mạch ở chính giữa bụng. Hai là tĩnh công (bài tập giữ thân yên, chủ yếu dùng hơi thở và ý niệm): hít hơi bằng miệng, hít đầy thì thở ra; tồn tư (tập trung ý niệm tưởng tượng) cho khí từ đỉnh đầu tản xuống tới chân, buông lỏng và tự nhiên đưa khí đi xuống như vật mục nát rã ra. Cả hai cách tập này đều có tác dụng lý khí (điều hòa sự vận hành của khí), làm bụng dễ chịu, kiện tỳ (làm mạnh tạng tỳ) và trừ chứng đầy. Sách nhấn mạnh khi tập phải "lấy việc thấy dễ chịu làm chừng; chưa dễ chịu thì làm lại", kiên trì tập đi tập lại thì mới có hiệu quả tốt. Về hơi thở, sách chủ trương chủ yếu là "hít vào bằng miệng", "thở ra bằng miệng"; thở sâu, rộng bằng miệng có thể làm cho trong bụng nhận đủ khí, chứng trướng đầy tiêu đi. Điều cuối cùng lại nhấn mạnh rằng chữa trướng trước hết phải điều trị tạng tỳ; điều trị tỳ để tiêu trướng thì trước có thể làm ấm chân, xoa bụng, vận động phần lưng bụng, lắc đầu, sau đó dùng ý niệm dẫn khí ở tay đi lên, tâm khí đi xuống. Khí huyết điều hòa, trung tiêu (phần giữa thân, vùng trên bụng thuộc tỳ và dạ dày) được thông suốt thì chứng trướng tự hết. Khi dẫn khí phải làm cho chiều lên xuống đi lại rõ ràng, mỗi thứ đi theo đúng đường kinh mạch (đường vận hành của khí huyết theo Đông y) của nó; tâm khí từ đầu đến cuối phải buông lỏng tự nhiên, như thế khí mới có thể được đưa xuống tới huyệt Dũng tuyền. Dẫn khí nhất định phải làm theo đúng phép, không sai độ, thì mới có ích; nếu sai độ thì ngược lại sẽ làm khí rối loạn, gây ra những phản ứng xấu như choáng đầu, hoa mắt, tức ngực, trướng bụng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video