Bảy. Mục bệnh đàm ẩm (chứng nước dịch ứ đọng trong cơ thể)
〔Nguyên văn〕 Một phép: nằm nghiêng bên trái hoặc bên phải, làm phép bất tức (nín thở, tạm ngưng hơi thở để dẫn khí) mười thông (mười lượt trọn vẹn). Chữa chứng đàm ẩm không tan. Bên phải có bệnh ẩm thì nằm nghiêng bên phải; bên trái có bệnh ẩm thì nằm nghiêng bên trái. Nếu vẫn có chỗ không tan thì dẫn khí để đẩy nó ra, mỗi bên trái phải làm mười hai hơi thở, để chữa đàm ẩm.
〔Giải thích〕 Nằm nghiêng bên trái hoặc bên phải, nín thở và hành khí (dùng ý dẫn khí chuyển vận trong người) mười lượt, có thể chữa chứng đàm ẩm không tan. Bên phải có bệnh ẩm thì nên nằm nghiêng bên phải; bên trái có bệnh ẩm thì nên nằm nghiêng bên trái. Nếu đàm ẩm vẫn chưa tan thì có thể nín thở, hành khí để đẩy nó ra, mỗi bên trái phải hành khí mười hai hơi thở, làm như vậy thì có thể chữa khỏi đàm ẩm.
Tóm tắt:
Đàm ẩm là một loại bệnh do nước dịch trong cơ thể ứ đọng, việc chuyển hóa và phân phối nước bị rối loạn mà sinh ra. Người xưa gọi loại phân tán ở dạ dày, ruột là đàm ẩm (theo nghĩa hẹp); loại nước chảy xuống dưới hai bên sườn là huyền ẩm (nước treo đọng ở vùng sườn); loại tràn ra tứ chi, cơ bắp là dật ẩm (nước tràn ra chân tay, da thịt); loại chèn đầy ở ngực, phổi là chi ẩm (nước chống đầy lồng ngực). Đàm ẩm phần nhiều do phế mất chức năng tuyên giáng (phổi không còn làm tốt việc đưa khí, nước tỏa ra và dẫn xuống), tỳ thận dương hư (phần dương khí, tức sức ấm nóng và vận động, của tỳ – hệ tiêu hóa – và của thận bị suy yếu), không vận hóa (tiêu hóa, hấp thu và chuyển vận) được thủy cốc (nước uống và thức ăn), khiến nước dịch đọng lại ở dạ dày, ruột mà thành. Triệu chứng chính là ngực sườn căng đầy, vùng vị quản (vùng thượng vị, chỗ dạ dày ở bụng trên) có tiếng óc ách như nước lắc, nôn ra nước trong và đờm dãi, miệng khát mà không muốn uống, đầu choáng mắt hoa, hơi thở ngắn, tim hồi hộp, trên lưng có một vùng lạnh to bằng bàn tay, v.v. Chữa đàm ẩm phải lấy ôn hóa (làm ấm để nước dịch tan và chuyển đi) làm chính, vì ẩm là âm tà (yếu tố gây bệnh thuộc tính âm, lạnh, nặng, ứ đọng), gặp lạnh thì tụ lại, được ấm thì lưu thông. Bài này chủ trương dùng phép nằm nghiêng kết hợp nín thở. Chữa đàm ẩm thông thường thì nói rằng bên phải có bệnh ẩm thì nằm nghiêng bên phải, bên trái có bệnh ẩm thì nằm nghiêng bên trái. Nếu là bệnh đàm ẩm tương đối nặng thì còn phải dùng ý niệm dẫn "nội khí" (luồng khí bên trong cơ thể mà người tập cảm nhận và điều khiển được) để đẩy đàm ẩm ra. Thực chất đây chính là phép dẫn khí đánh bệnh đã nói ở trước (xem phần giải thích ở "Một. Mục trúng phong"). Khí công có thể làm tăng nhu động dạ dày, ruột, làm cơ hoành hoạt động mạnh hơn, khiến tỳ vị vận hóa khỏe mạnh, dương khí trong thận được bồi bổ, nhờ đó đàm ẩm được làm ấm mà tan, khí cơ (sự lên xuống, ra vào của khí) trong tam tiêu (ba vùng thượng, trung, hạ của thân mình, cũng là đường lưu thông của khí và nước) thông suốt, vì vậy có hiệu quả rất tốt đối với bệnh đàm ẩm. Khi tập nếu có thể nhắm vào chỗ đàm ẩm ứ đọng, như ngực sườn, vùng vị quản (nguyên văn chép "vị viện", có lẽ là nhầm chữ), v.v., dùng ý niệm dẫn "nội khí" đến thẳng chỗ bệnh để đánh đuổi tà khí, trừ bệnh, thì sẽ đạt hiệu quả chữa trị tốt hơn.
Chữ "thông" trong câu "bất tức thập thông" (nín thở mười thông) có mấy cách giải thích: (1) Một thông tức là một lượt. Như sách "Chư bệnh nguyên hậu luận" (sách bàn về nguồn gốc và chứng trạng các bệnh, do Sào Nguyên Phương đời Tùy soạn), "Quyển hai mươi bảy – Phép đạo dẫn dưỡng sinh chữa chứng tóc bạc" nói: "Một thông là làm một lần, khiến khí đầy khắp trong cái túi thân thể này (?)." "Bất tức thập thông" tức là theo phép nín thở làm mười lượt. (2) Dùng mũi hít vào năm lần, miệng thở ra một lần, là một thông. Như "Chư bệnh nguyên hậu luận", "Quyển ba mươi hai – Phép đạo dẫn dưỡng sinh chữa bệnh ung thư (mụn nhọt lớn)" nói: "Mũi hít vào năm lần mới thở ra một lần, là một thông." Người viết cho rằng chữ "thông" ở đây có nghĩa là "toàn bộ", "trọn cả", tức là hoàn thành một quá trình thở hoặc một động tác trọn vẹn thì gọi là một thông. Như "mũi hít vào năm lần mới thở ra một lần" là một quá trình thở trọn vẹn, làm xong quá trình thở này một lượt là một thông. Lại như ở "Tám. Mục lao trái (bệnh lao, bệnh hao mòn suy kiệt lâu ngày)" lấy "gõ răng hai lần bảy lượt, nuốt khí hai lần bảy lượt" làm một thông, tức là gõ răng mười bốn lần, nuốt khí xuống mười bốn lần là một động tác trọn vẹn; làm xong hai động tác mười bốn lần ấy một lượt là một thông. Số lần động tác trong một thông có nhiều có ít, ít thì một lần, nhiều thì mười mấy lần, không thể quy định một số lần nhất định là một thông, mà phải căn cứ vào số lần thực tế để hoàn thành một động tác mà định ra "thông".
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video