Chương thứ năm: Nhất thừa (một cỗ xe duy nhất — con đường duy nhất đưa mọi chúng sinh đến quả Phật)
Phật bảo Thắng Man: "Nay ngươi hãy nói thêm về sự nhiếp thọ Chánh pháp (tiếp nhận, giữ gìn, thực hành và truyền bá giáo pháp chân chính) mà tất cả chư Phật đã nói." Thắng Man bạch Phật: "Lành thay, bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính — danh hiệu của Phật), con xin vâng lời dạy." Rồi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nhiếp thọ Chánh pháp chính là Ma-ha-diễn (phiên âm tiếng Phạn, tức Đại thừa — cỗ xe lớn, giáo pháp đưa mọi chúng sinh đến quả Phật). Vì sao? Vì Ma-ha-diễn sinh ra tất cả các pháp lành thế gian và xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian, tức giải thoát) của Thanh văn (những người nghe Phật giảng mà tu, cầu tự giải thoát) và Duyên giác (những người tự quán xét lẽ nhân duyên mà ngộ đạo).
Bạch Thế Tôn, như hồ lớn A-nậu (hồ A-nậu-đạt, hồ lớn trong truyền thuyết ở phương bắc) chảy ra tám con sông lớn; cũng vậy, Ma-ha-diễn sinh ra tất cả các pháp lành thế gian và xuất thế gian của Thanh văn, Duyên giác. Bạch Thế Tôn, lại như mọi hạt giống đều nương vào đất mà sinh trưởng; cũng vậy, tất cả các pháp lành thế gian và xuất thế gian của Thanh văn, Duyên giác đều nương vào Đại thừa mà tăng trưởng. Cho nên, bạch Thế Tôn, an trụ nơi Đại thừa, nhiếp thọ Đại thừa, tức là an trụ nơi nhị thừa (hai cỗ xe Thanh văn và Duyên giác), nhiếp thọ nhị thừa cùng tất cả các pháp lành thế gian và xuất thế gian.
Như Thế Tôn đã nói về sáu điều. Sáu gì? Đó là: Chánh pháp trụ (Chánh pháp còn tồn tại), Chánh pháp diệt (Chánh pháp mất đi), Ba-la-đề-mộc-xoa (giới bổn — các điều giới luật người xuất gia phải giữ), Tỳ-ni (luật — phép tắc điều phục thân tâm), xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu), thọ cụ túc (nhận đủ giới để trở thành vị tăng chính thức). Vì Đại thừa mà nói sáu điều này. Vì sao? Chánh pháp trụ là vì Đại thừa mà nói; Đại thừa còn tức là Chánh pháp còn. Chánh pháp diệt là vì Đại thừa mà nói; Đại thừa diệt tức là Chánh pháp diệt. Ba-la-đề-mộc-xoa và Tỳ-ni, hai pháp này nghĩa một mà tên khác. Tỳ-ni chính là cái học của Đại thừa. Vì sao? Vì nương theo Phật mà xuất gia và thọ cụ túc. Cho nên nói giới oai nghi (giới luật về cách cư xử đúng đắn) của Đại thừa chính là Tỳ-ni, là xuất gia, là thọ cụ túc.
Cho nên A-la-hán (bậc thánh đã dứt phiền não, đạt quả cao nhất của hàng Thanh văn) không có sự xuất gia và thọ cụ túc (riêng của mình). Vì sao? Vì A-la-hán nương Như Lai (danh hiệu của Phật) mà xuất gia, thọ cụ túc. A-la-hán quy y (nương tựa) Phật. A-la-hán vẫn còn sợ hãi. Vì sao? Vì A-la-hán đối với tất cả các hành (?) vẫn sống trong ý tưởng sợ hãi, như có người cầm gươm muốn đến hại mình. Cho nên A-la-hán không có niềm vui rốt ráo. Vì sao? Bạch Thế Tôn, bậc làm chỗ nương thì không cầu nương tựa. Như chúng sinh không có chỗ nương, thì chỗ này chỗ kia đều sợ hãi; vì sợ hãi nên cầu quy y. Cũng như A-la-hán còn sợ hãi, vì sợ hãi nên nương tựa Như Lai.
Bạch Thế Tôn, A-la-hán và Bích-chi-phật (tức Duyên giác — bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không giáo hóa người khác) còn sợ hãi. Cho nên A-la-hán, Bích-chi-phật vẫn còn pháp sinh sót lại chưa hết, nên còn sự sinh; còn phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới tu hành) sót lại chưa thành, nên chưa thuần nhất; việc làm chưa rốt ráo, nên còn phải làm; chưa vượt qua bờ kia, nên còn phải đoạn trừ; vì chưa đoạn trừ nên còn cách xa cõi niết-bàn (trạng thái tịch diệt, dứt sạch mọi phiền não và khổ đau).
Vì sao? Chỉ có Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (bậc đáng được cúng dường, giác ngộ chân chính và trọn vẹn khắp tất cả) mới đạt bát niết-bàn (niết-bàn hoàn toàn), vì thành tựu tất cả công đức. A-la-hán, Bích-chi-phật không thành tựu tất cả công đức; nói rằng họ đạt niết-bàn là phương tiện (cách nói khéo léo để dẫn dắt) của Phật. Chỉ có Như Lai đạt bát niết-bàn, vì thành tựu vô lượng công đức; A-la-hán, Bích-chi-phật thành tựu công đức có hạn lượng; nói rằng họ đạt niết-bàn là phương tiện của Phật. Chỉ có Như Lai đạt bát niết-bàn, vì thành tựu công đức không thể nghĩ bàn; A-la-hán, Bích-chi-phật thành tựu công đức có thể nghĩ bàn; nói rằng họ đạt niết-bàn là phương tiện của Phật. Chỉ có Như Lai đạt bát niết-bàn, vì tất cả lỗi lầm cần đoạn đều đã đoạn diệt, thành tựu sự thanh tịnh bậc nhất; A-la-hán, Bích-chi-phật còn lỗi lầm sót lại, chẳng phải thanh tịnh bậc nhất; nói rằng họ đạt niết-bàn là phương tiện của Phật. Chỉ có Như Lai đạt bát niết-bàn, được tất cả chúng sinh chiêm ngưỡng, vượt khỏi cảnh giới của A-la-hán, Bích-chi-phật và bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh). Cho nên A-la-hán, Bích-chi-phật còn cách xa cõi niết-bàn.
Nói rằng A-la-hán, Bích-chi-phật quán sát sự giải thoát, bốn trí (bốn điều tự biết của bậc A-la-hán: sự sinh đã hết, phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong, không còn thân sau) đã rốt ráo, đạt được chỗ nghỉ ngơi — đó cũng là phương tiện của Như Lai, là lời nói còn chừa lại, chưa phải liễu nghĩa (chưa nói hết ý nghĩa rốt ráo). Vì sao? Vì có hai loại chết. Hai gì? Đó là phần đoạn tử (cái chết của thân có giới hạn về hình hài và tuổi thọ, chết rồi sinh lại từng đoạn trong luân hồi) và bất tư nghị biến dịch tử (cái chết biến đổi không thể nghĩ bàn — sự chuyển đổi vi tế của các bậc thánh đã thoát khỏi luân hồi thô, không còn thân xác giới hạn). Phần đoạn tử là của chúng sinh hư ngụy (chúng sinh còn mê lầm, sống trong cái giả dối). Bất tư nghị biến dịch tử là của A-la-hán, Bích-chi-phật và bồ-tát đại lực (bồ-tát có sức mạnh lớn, ở các địa vị tu hành cao) với thân ý sinh (thân do ý nguyện sinh ra, không do cha mẹ sinh), cho đến khi rốt ráo đạt vô thượng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất).
Trong hai loại chết, vì đã thoát phần đoạn tử nên nói trí của A-la-hán, Bích-chi-phật là "sự sinh của ta đã hết"; vì được chứng quả còn sót lại nên nói "phạm hạnh đã lập"; vì đã dứt những phiền não hư ngụy mà phàm phu, trời và người không làm nổi, bảy hạng học nhân (bảy bậc thánh còn đang tu học trước quả A-la-hán) trước đây chưa làm được, nên nói "việc làm đã xong"; vì những phiền não mà A-la-hán, Bích-chi-phật đã đoạn thì không còn khiến họ phải chịu thân sau nữa, nên nói "không còn thân sau" (không còn tái sinh). Chẳng phải đã hết tất cả phiền não, cũng chẳng phải đã hết tất cả sự thọ sinh mà nói không còn thân sau. Vì sao? Vì còn có những phiền não mà A-la-hán, Bích-chi-phật không đoạn được.
Phiền não có hai loại. Hai gì? Đó là trụ địa phiền não (phiền não gốc, nằm sâu như nền đất làm chỗ trụ cho các phiền não khác sinh ra) và khởi phiền não (phiền não hiện khởi lên trong từng niệm). Trụ địa có bốn loại. Bốn gì? Đó là kiến nhất xứ trụ địa (gốc rễ của mọi thấy biết sai lầm, cùng ở một chỗ), dục ái trụ địa (gốc rễ của lòng tham muốn ở cõi Dục — cõi còn ham muốn ăn uống, dâm dục), sắc ái trụ địa (gốc rễ của lòng tham đắm ở cõi Sắc — cõi trời có thân hình vi tế nhưng không còn dục), hữu ái trụ địa (gốc rễ của lòng tham đắm sự tồn tại ở cõi Vô sắc — cõi trời không còn hình thể). Bốn loại trụ địa này sinh ra tất cả khởi phiền não. Khởi phiền não là cái cùng với tâm trong từng sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), tương ưng (cùng khởi lên với tâm) trong từng sát-na. Bạch Thế Tôn, vô thủy vô minh trụ địa (gốc rễ si mê không có khởi đầu, căn bản sâu xa nhất của mọi phiền não) thì không tương ưng với tâm. Bạch Thế Tôn, sức mạnh của bốn trụ địa này, làm chỗ nương và hạt giống cho tất cả thượng phiền não (các phiền não vi tế), nhưng so với vô minh trụ địa thì dù dùng số đếm hay thí dụ cũng không thể bì kịp."
"Bạch Thế Tôn, sức mạnh của vô minh trụ địa như vậy, so với bốn trụ địa thuộc loại hữu ái, thì sức của vô minh trụ địa là lớn nhất. Ví như ác ma Ba-tuần (vua ma, chuyên ngăn cản người tu đạo) ở cõi trời Tha hóa tự tại (tầng trời cao nhất của cõi Dục), về sắc đẹp, sức lực, tuổi thọ, quyến thuộc, vật dụng đều tự tại và vượt trội; cũng vậy, sức của vô minh trụ địa so với bốn trụ địa thuộc loại hữu ái là mạnh nhất, làm chỗ nương cho các thượng phiền não nhiều như số cát sông Hằng, cũng khiến bốn loại phiền não tồn tại lâu dài; trí của A-la-hán, Bích-chi-phật không đoạn được, chỉ có trí bồ-đề (trí giác ngộ) của Như Lai mới đoạn được. Như vậy, bạch Thế Tôn, vô minh trụ địa có sức mạnh lớn nhất.
Bạch Thế Tôn, lại như do duyên là thủ (sự bám giữ, chấp lấy) và nhân là nghiệp hữu lậu (hành động còn dính phiền não, dẫn đến luân hồi) mà sinh ra ba cõi (tam hữu: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc); cũng vậy, do duyên là vô minh trụ địa và nhân là nghiệp vô lậu (hành động không còn dính phiền não) mà sinh ra ba loại thân ý sinh của A-la-hán, Bích-chi-phật và bồ-tát đại lực. Ở ba bậc này, sự sinh ra ba loại thân ý sinh ấy và sự sinh khởi nghiệp vô lậu đều nương vào vô minh trụ địa, là có duyên chứ không phải không duyên. Cho nên ba loại thân ý sinh và nghiệp vô lậu đều lấy vô minh trụ địa làm duyên.
Bạch Thế Tôn, như vậy bốn trụ địa thuộc loại hữu ái không đồng với tác dụng của vô minh trụ địa. Vô minh trụ địa khác biệt, tách riêng khỏi bốn trụ địa, là thứ được đoạn ở Phật địa (địa vị của Phật), được trí bồ-đề của Phật đoạn trừ. Vì sao? A-la-hán, Bích-chi-phật đoạn được bốn loại trụ địa, nhưng sự vô lậu chưa trọn vẹn nên chưa được sức tự tại, cũng chưa tự chứng (quả rốt ráo). Sự vô lậu chưa trọn vẹn ấy chính là vô minh trụ địa.
Bạch Thế Tôn, A-la-hán, Bích-chi-phật và bồ-tát thân tối hậu (bồ-tát ở đời cuối cùng trước khi thành Phật) bị vô minh trụ địa che lấp, nên đối với các pháp kia không biết, không giác; vì không biết không thấy, nên những gì cần đoạn thì chưa đoạn, chưa rốt ráo. Vì chưa đoạn nên gọi là giải thoát còn sót lỗi, chẳng phải giải thoát lìa hết mọi lỗi; gọi là thanh tịnh còn sót, chẳng phải thanh tịnh hoàn toàn; gọi là thành tựu công đức còn sót, chẳng phải tất cả công đức. Vì thành tựu giải thoát còn sót, thanh tịnh còn sót, công đức còn sót, nên biết khổ còn sót, đoạn tập còn sót, chứng diệt còn sót, tu đạo còn sót (khổ, tập, diệt, đạo: bốn chân lý — sự khổ, nguyên nhân của khổ, sự hết khổ, con đường dẫn đến hết khổ). Đó gọi là được một phần niết-bàn. Được một phần niết-bàn thì gọi là đang hướng về cõi niết-bàn.
Nếu biết tất cả khổ, đoạn tất cả tập, chứng tất cả diệt, tu tất cả đạo, thì ở giữa thế gian vô thường hư hoại, thế gian vô thường bệnh tật, đạt được niết-bàn thường còn; ở giữa thế gian không ai che chở, không chỗ nương tựa, làm sự che chở, làm chỗ nương tựa. Vì sao? Vì các pháp không hơn không kém nên đạt niết-bàn; vì trí tuệ bình đẳng nên đạt niết-bàn; vì giải thoát bình đẳng nên đạt niết-bàn; vì thanh tịnh bình đẳng nên đạt niết-bàn. Cho nên niết-bàn chỉ có một vị, một vị bình đẳng, tức là vị giải thoát.
Bạch Thế Tôn, nếu vô minh trụ địa chưa đoạn, chưa rốt ráo, thì không được một vị, vị bình đẳng, tức vị giải thoát sáng suốt. Vì sao? Vì vô minh trụ địa chưa đoạn, chưa rốt ráo thì những pháp cần đoạn nhiều hơn số cát sông Hằng cũng chưa đoạn, chưa rốt ráo; vì những pháp cần đoạn nhiều hơn số cát sông Hằng chưa đoạn, nên những pháp nhiều hơn số cát sông Hằng đáng được mà không được, đáng chứng mà không chứng. Cho nên vô minh trụ địa tích tụ, sinh ra tất cả phiền não và thượng phiền não cần đoạn trong quá trình tu đạo. Nó sinh ra thượng phiền não nơi tâm, thượng phiền não nơi chỉ (sự dừng tâm, gom tâm một chỗ), thượng phiền não nơi quán (sự quán chiếu bằng trí tuệ), thượng phiền não nơi thiền (thiền định), thượng phiền não nơi chánh thọ (trạng thái tâm nhập định sâu), thượng phiền não nơi phương tiện, thượng phiền não nơi trí, thượng phiền não nơi quả, thượng phiền não nơi sự chứng đắc, thượng phiền não nơi lực, thượng phiền não nơi vô úy (sự không sợ hãi).
Những thượng phiền não nhiều hơn số cát sông Hằng như vậy, được trí bồ-đề của Như Lai đoạn trừ, tất cả đều nương vô minh trụ địa mà được dựng lập. Tất cả thượng phiền não khởi lên đều lấy vô minh trụ địa làm nhân, lấy vô minh trụ địa làm duyên. Bạch Thế Tôn, trong đây khởi phiền não là cái cùng với tâm trong từng sát-na, tương ưng trong từng sát-na. Bạch Thế Tôn, vô thủy vô minh trụ địa thì không tương ưng với tâm. Bạch Thế Tôn, nếu lại có những pháp nhiều hơn số cát sông Hằng mà trí bồ-đề của Như Lai cần đoạn, thì tất cả đều do vô minh trụ địa nắm giữ và dựng lập. Ví như tất cả hạt giống đều nương đất mà sinh ra, đứng vững và lớn lên; nếu đất hư hoại thì chúng cũng theo đó mà hư hoại. Cũng vậy, những pháp nhiều hơn số cát sông Hằng mà trí bồ-đề của Như Lai cần đoạn, tất cả đều nương vô minh trụ địa mà sinh ra, đứng vững và lớn lên. Nếu vô minh trụ địa bị đoạn, thì những pháp nhiều hơn số cát sông Hằng mà trí bồ-đề của Như Lai cần đoạn cũng đều theo đó mà bị đoạn.
Như vậy, khi tất cả phiền não và thượng phiền não được đoạn, thì đạt được tất cả các pháp nhiều hơn số cát sông Hằng mà Như Lai chứng được, nhất thiết trí kiến (cái thấy biết khắp tất cả) thông suốt không ngăn ngại, lìa mọi lỗi ác, được mọi công đức, làm Pháp vương, Pháp chủ (vua và chủ của giáo pháp) mà được tự tại, lên địa vị tự tại đối với tất cả các pháp. Như Lai Ứng Đẳng Chánh Giác chân chính rống tiếng sư tử (lời tuyên bố quả quyết, không sợ hãi, như tiếng gầm của sư tử chúa): "Sự sinh của ta đã hết, phạm hạnh đã lập, việc làm đã xong, không còn thân sau." Cho nên, bạch Thế Tôn, tiếng sư tử rống ấy là nương vào liễu nghĩa (ý nghĩa rốt ráo, trọn vẹn), là lời tuyên nói quả quyết một bề."
"Bạch Thế Tôn, trí 'không còn thân sau' có hai loại. Một là: Như Lai dùng sự điều ngự (chế ngự, dẫn dắt) vô thượng, hàng phục bốn ma (bốn thứ gây chướng ngại cho người tu: phiền não, thân năm uẩn, cái chết và thiên ma), vượt khỏi tất cả thế gian, được tất cả chúng sinh chiêm ngưỡng, đạt pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) không thể nghĩ bàn; ở trong tất cả địa vị nhĩ-diễm (mọi điều cần biết, mọi cảnh giới mà trí tuệ có thể biết) đều được tự tại về pháp không ngăn ngại; lên địa vị mà ở trên không còn gì phải làm, không còn gì phải đắc; mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) dũng mãnh, lên địa vị vô úy bậc nhất, cao tột; dùng trí không ngăn ngại quán sát tất cả nhĩ-diễm mà không nhờ ai khác — đó là tiếng sư tử rống của trí 'không còn thân sau'.
Bạch Thế Tôn, hai là: A-la-hán, Bích-chi-phật vượt qua nỗi sợ sinh tử, lần lượt được niềm vui giải thoát, nghĩ rằng: 'Ta đã lìa nỗi sợ hãi sinh tử, không còn chịu khổ sinh tử.' Bạch Thế Tôn, khi A-la-hán, Bích-chi-phật quán sát, được cái quán 'không còn thân sau', (cho rằng mình đã đến) địa vị niết-bàn là chỗ nghỉ ngơi bậc nhất. Bạch Thế Tôn, các vị ấy đối với địa vị đã đạt trước kia, không mê lầm về pháp, không nhờ người khác, cũng tự biết mình mới đạt địa vị còn sót, nhất định sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn: sự giác ngộ chân chính, bình đẳng, cao tột — tức quả Phật). Vì sao? Vì thừa Thanh văn và thừa Duyên giác đều đi vào Đại thừa; Đại thừa chính là Phật thừa (cỗ xe đưa đến quả Phật). Cho nên ba thừa (Thanh văn, Duyên giác và Bồ-tát) chính là Nhất thừa. Được Nhất thừa tức là được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề chính là cõi niết-bàn. Cõi niết-bàn chính là pháp thân của Như Lai. Được pháp thân rốt ráo thì rốt ráo Nhất thừa. Không khác Như Lai, không khác pháp thân; Như Lai chính là pháp thân. Được pháp thân rốt ráo thì rốt ráo Nhất thừa. Rốt ráo chính là vô biên, không gián đoạn."
"Bạch Thế Tôn, Như Lai không có giới hạn về thời gian. Như Lai Ứng Đẳng Chánh Giác an trụ ngang bằng với tận cùng của đời vị lai. Như Lai không có giới hạn, lòng đại bi (lòng thương xót lớn lao) cũng không có giới hạn, an ủi thế gian. Đại bi không giới hạn, an ủi thế gian không giới hạn — nói như vậy gọi là khéo nói về Như Lai. Nếu lại nói rằng: (Như Lai) là pháp vô tận, pháp thường còn, là chỗ quy y của tất cả thế gian — cũng gọi là khéo nói về Như Lai. Cho nên, đối với thế gian chưa được cứu độ, thế gian không chỗ nương tựa, bậc cùng với tận cùng của đời vị lai làm chỗ quy y vô tận, chỗ quy y thường còn, chính là Như Lai Ứng Đẳng Chánh Giác.
Pháp (giáo pháp, một trong ba ngôi báu được quy y) chính là lời nói về đạo Nhất thừa; Tăng (đoàn thể những người tu hành, một trong ba ngôi báu) là chúng của ba thừa. Hai chỗ quy y này không phải là chỗ quy y rốt ráo, gọi là chỗ quy y một phần. Vì sao? Pháp nói về đạo Nhất thừa thì (khi người ta) đạt pháp thân rốt ráo, ở trên đó không còn nói đến pháp thân Nhất thừa nữa (?). Chúng ba thừa vì có sợ hãi nên quy y Như Lai, cầu ra khỏi (sinh tử), tu học, hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Cho nên hai chỗ nương này không phải chỗ nương rốt ráo, mà là chỗ nương có giới hạn.
Nếu có chúng sinh được Như Lai điều phục, quy y Như Lai, được thấm nhuần pháp, sinh lòng tin vui mà quy y Pháp và Tăng, thì hai sự quy y ấy không phải chỉ là hai sự quy y ấy, mà là quy y Như Lai. Quy y đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) tức là quy y Như Lai. Hai sự quy y này, xét theo đệ nhất nghĩa, là sự quy y rốt ráo nơi Như Lai. Vì sao? Vì không khác Như Lai, không khác hai sự quy y; Như Lai chính là ba sự quy y (nương tựa Phật, Pháp, Tăng). Vì sao? Vì nói đạo Nhất thừa, Như Lai thành tựu bốn vô úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật) mà nói lời sư tử rống. Nếu Như Lai tùy theo mong muốn của chúng sinh mà nói bằng phương tiện, thì đó chính là Đại thừa, không có ba thừa. Ba thừa đều đi vào Nhất thừa; Nhất thừa chính là thừa đệ nhất nghĩa."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video