Phẩm thứ mười hai: Đẳng Vô Đẳng (ngang bằng với cái không gì sánh bằng), thuộc kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn giúp vượt qua bờ sinh tử để đến bờ giải thoát). Phẩm ở đây nghĩa là chương.
Bấy giờ, bậc hiền giả Xá-lợi-phất (đại đệ tử của Phật, được xem là trí tuệ bậc nhất) thưa với Phật: "Bạch Thiên Trung Thiên (Trời trong các trời, danh hiệu tôn xưng Phật)! Con có đủ sức giảng nghĩa Ma-ha-tát (bậc Đại sĩ, tức vị Bồ-tát lớn) chăng? Vì nguyên cớ gì mà gọi là Ma-ha-tát?"
Đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) bảo: "Ông nên giảng."
Xá-lợi-phất nói: "Vứt bỏ tất cả các kiến chấp (những cách thấy sai lầm mà người ta bám chặt): kiến chấp về cái tôi, kiến chấp về con người, về tuổi thọ, những việc của phàm phu; kiến chấp về loài có tâm chí, loài có máu thịt, về có kẻ làm và không có kẻ làm (?); thường kiến (cho rằng mọi thứ còn mãi) và đoạn kiến (cho rằng chết là mất hẳn); kiến chấp về các ấm (năm nhóm hợp thành con người), về các chủng (mười tám yếu tố gồm sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), về các suy (sáu đối tượng của giác quan, làm hao mòn điều lành) và các nhập (mười hai chỗ giác quan và đối tượng gặp nhau); kiến chấp hư và kiến chấp thật (?); kiến chấp về mười hai nhân duyên (mười hai mắt xích nhân quả tạo thành vòng sinh tử);
kiến chấp về tứ ý chỉ (bốn chỗ đặt sự chú tâm: thân, cảm giác, tâm, các pháp), tứ ý đoạn (bốn sự nỗ lực đúng để dứt ác làm lành), tứ thần túc (bốn nền tảng năng lực thần diệu), ngũ căn (năm gốc lành: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ đúng, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh), thất giác ý (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát do hành (tám con đường chân chính); về thập chủng lực (mười năng lực trí tuệ của Phật), tứ vô sở úy (bốn điều Phật nói ra không chút e sợ), tứ phân biệt biện (bốn tài biện luận thông suốt không ngăn ngại), mười tám pháp bất cộng của chư Phật (mười tám đức riêng chỉ chư Phật mới có).
Hoặc lại thấy có việc giáo hóa chúng sinh, thấy cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh, thấy Phật đạo, thấy sự giác ngộ, thấy chuyển bánh xe Pháp (giảng dạy giáo pháp): dẹp bỏ hết thảy những kiến chấp như vậy mà giảng nói pháp. Vì thế gọi là Ma-ha-tát, đó là nghĩa của Ma-ha-tát!"
Tu-bồ-đề (đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thấu hiểu lẽ "không") nói với Xá-lợi-phất: "Thưa hiền giả, vì sao Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) Ma-ha-tát lại thấy sắc (thân thể, phần vật chất), thống dưỡng (cảm giác khổ vui), tư tưởng (sự nhận biết hình tướng), sinh tử (các tạo tác của tâm, tức "hành"), thức (sự hay biết phân biệt); thấy mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; sắc, thanh, hương, vị, tế hoạt (sự xúc chạm), pháp (đối tượng của ý); thấy cái tôi, con người, tuổi thọ; tứ chủng (bốn đại: đất, nước, lửa, gió), suy, nhập, mười tám chủng; tứ ý chỉ, ý đoạn, thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất giác ý, bát do hành; thập chủng lực, tứ vô sở úy, tứ phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật?"
Xá-lợi-phất đáp: "Thưa hiền giả, xin hãy nghe. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã Ba-la-mật mà không có âu-hòa-câu-xá-la (phương tiện khéo léo), nên khi gặp sắc thì khởi lên kiến chấp, cho rằng có thể nắm được; gặp thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức thì khởi lên kiến chấp, cho rằng có thể nắm được; gặp mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; sắc, thanh, hương, vị, tế hoạt, pháp; cái tôi, con người, tuổi thọ; tứ chủng, suy, nhập, mười tám chủng; ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ); thập chủng lực, tứ vô sở úy, tứ phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật, gặp những thứ ấy thì khởi lên các kiến chấp, cho rằng có thể nắm được. Bồ-tát Ma-ha-tát dạo đi giữa những thứ ấy mà thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, dùng âu-hòa-câu-xá-la dẹp bỏ các kiến chấp ấy mà giảng nói pháp, khiến người lìa khỏi điên đảo (cái thấy sai lệch trái ngược sự thật), không mong cầu điều gì để nắm được."
Tu-bồ-đề thưa với Phật: "Bạch Thiên Trung Thiên! Con có đủ sức nói về chỗ hướng tới của nghĩa danh hiệu Ma-ha-tát chăng?"
Đức Thế Tôn bảo: "Ông nên nói."
"Theo chỗ con hiểu, nương theo ý chỉ của Thế Tôn, tâm của Bồ-tát là tâm ngang bằng với cái không gì sánh bằng, là tâm không có đối thủ, điều mà tâm của các bậc Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi-Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy) không thể theo kịp. Vì sao vậy? Vì tâm tát-vân-nhã (trí biết tất cả, trí tuệ của Phật) không có các lậu (phiền não, như nước rỉ ra làm hư hỏng tâm), cũng không có nhân duyên. Nếu tâm tát-vân-nhã như vậy không có các lậu, cũng không có nhân duyên, thì đối với tâm ấy cũng không chấp trước. Vì thế gọi là Ma-ha-tát. Ma-ha-tát chỉ là tên gọi tạm."
Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề: "Thế nào là tâm của Bồ-tát Ma-ha-tát ngang bằng với cái không gì sánh bằng, là tâm không có đối thủ, điều mà tâm của Thanh văn và Bích-chi-Phật không theo kịp?"
Tu-bồ-đề nói với Xá-lợi-phất: "Thưa nhân giả Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy từ khi mới phát ý cầu đạo, chưa từng thấy pháp nào sinh ra, pháp nào diệt đi, không có gì đến đi, không tăng không giảm, không có bụi nhơ cũng không có oán kết. Thưa hiền giả, nếu không sinh không diệt, không có gì đến đi, không tăng không giảm, không có bụi nhơ cũng không có oán kết, thì ở đó không có tâm Thanh văn, tâm Bích-chi-Phật, không có tâm Bồ-tát, cũng không có tâm Phật. Xá-lợi-phất! Đó là tâm của Bồ-tát Ma-ha-tát, ngang bằng với cái không gì sánh bằng, tâm không có đối thủ, điều mà tâm Thanh văn và Bích-chi-Phật không theo kịp."
Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Này Tu-bồ-đề! Nhân giả đừng chỉ giảng rằng tâm Thanh văn và Bích-chi-Phật không theo kịp. Tâm không chấp trước nơi Thanh văn, Bích-chi-Phật, thì lại cũng không chấp trước nơi điều mong cầu về sắc, điều mong cầu về thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức chăng?"
Đáp: "Đúng vậy, Xá-lợi-phất! Thật không chấp trước nơi sắc, thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức; cũng không chấp trước nơi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; sắc, thanh, hương, vị, tế hoạt, pháp; không chấp trước nơi mười tám chủng, các suy, nhập, mười hai nhân duyên; không chấp trước nơi tứ ý chỉ, tứ ý đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất giác ý, bát do hành; không chấp trước nơi thập chủng lực, tứ vô sở úy, tứ phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật."
Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Như vừa rồi Tu-bồ-đề giảng luận: 'Tâm tát-vân-nhã không có các lậu, cũng không có nhân duyên.' Thưa hiền giả, thế nào? Tâm của kẻ phàm phu ngu muội chẳng phải cũng không có lậu, không có nhân duyên sao? Xưa nay vốn trong sạch, là không; cho đến tâm của Thanh văn, Bích-chi-Phật và Thế Tôn cũng không có các lậu, không có nhân duyên chăng?"
Đáp: "Đúng vậy."
Xá-lợi-phất lại hỏi Tu-bồ-đề: "Sắc cũng chẳng phải là không có lậu sao? Không có nhân duyên sao? Vốn trong sạch, là không sao? Thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức cũng chẳng phải là không có lậu sao? Không có nhân duyên sao? Vốn trong sạch, là không sao?"
Đáp: "Đúng vậy."
Xá-lợi-phất lại hỏi Tu-bồ-đề: "Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; sắc, thanh, hương, vị, tế hoạt, pháp; mười tám chủng, tứ đại, suy, nhập, mười hai nhân duyên, chẳng phải là không có lậu, không có nhân duyên, vốn trong sạch, là không sao? Tứ ý chỉ, tứ ý đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất giác ý, bát do hành chẳng phải là không có lậu, không có nhân duyên, vốn trong sạch, là không sao? Thập chủng lực, tứ vô sở úy, tứ phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật là không có lậu, không có nhân duyên, vốn trong sạch, là không chăng?"
Đáp: "Đúng vậy. Xá-lợi-phất! Thật đúng như ngài nói: 'Tâm của phàm phu ngu muội, tâm Thanh văn, Bích-chi-Phật cũng không có lậu, cũng không có nhân duyên, vốn trong sạch, là không. Ấm, chủng, nhập, tứ đại, mười hai nhân duyên, ba mươi bảy phẩm, thập chủng lực, tứ vô sở úy, tứ phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật cũng không có lậu, cũng không có nhân duyên, vốn trong sạch, là không.'"
Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Đối với các tâm ấy nên không chấp trước; vậy lại cũng không nên chấp trước nơi sắc vốn không có tính sắc chăng (?)? Không nên chấp trước nơi thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức vốn không có tính thức chăng? Lại nữa, Tu-bồ-đề, không nên chấp trước nơi ý chỉ vốn không có tính ý chỉ chăng? Ý đoạn vốn không có tính ý đoạn chăng? Thần túc vốn không có tính thần túc chăng? Ngũ căn vốn không có tính ngũ căn chăng? Ngũ lực vốn không có tính ngũ lực chăng? Thất giác ý vốn không có tính thất giác ý chăng? Bát do hành vốn không có tính do hành chăng? Mười lực vốn không có tính lực chăng? Tứ vô sở úy vốn không có tính vô sở úy chăng? Tứ phân biệt biện vốn không có tính phân biệt biện chăng? Mười tám pháp bất cộng vốn không có tính bất cộng chăng?"
Tu-bồ-đề đáp: "Đúng vậy, Xá-lợi-phất! Không nên chấp trước nơi sắc vốn không có tính sắc; không nên chấp trước nơi thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức vốn không có tính thức; không nên chấp trước nơi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý vốn không có tính ý; không nên chấp trước nơi sắc, thanh, hương, vị, tế hoạt, pháp vốn không có tính pháp; không nên chấp trước nơi tứ đại, suy, nhập vốn không có tính nhập; không nên chấp trước nơi mười hai nhân duyên vốn không có tính duyên; không nên chấp trước nơi ba mươi bảy phẩm vốn không có tính phẩm; không nên chấp trước nơi mười lực vốn không có tính lực; không nên chấp trước nơi tứ vô sở úy vốn không có tính vô úy; không nên chấp trước nơi tứ phân biệt biện vốn không có tính biện; không nên chấp trước nơi mười tám pháp bất cộng của chư Phật vốn không có tính pháp.
Như vậy, Xá-lợi-phất, thực hành Bát-nhã Ba-la-mật; vì lẽ ấy mà tâm cầu đạo là tâm không có đối thủ, điều mà tâm của các bậc Thanh văn, Bích-chi-Phật không theo kịp, và cũng không nghĩ tưởng đến Thanh văn, Bích-chi-Phật. Không nương tựa vào đâu, không chạy theo điên đảo, cũng không nắm được gì; vì thế mà thành tựu được tất cả các pháp."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video