Thiên 16 — Phẩm 15: Không trói buộc

 Phẩm thứ mười lăm: Không trói buộc, thuộc kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha: lớn; Bát-nhã: trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật; Ba-la-mật: “đến bờ bên kia”, tức pháp tu được làm trọn vẹn, đưa người vượt khỏi khổ đau sang bờ giải thoát).

 Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, bậc hiểu lý “không” bậc nhất) bạch Phật: “Cái gọi là ma-ha tăng-na tăng-niết (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là khoác áo giáp lớn — ví cho lời thệ nguyện lớn lao, bền chắc như áo giáp mà Bồ-tát khoác lên mình) tức là Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc đại sĩ, tức Bồ-tát lớn) khoác áo giáp đức lớn. Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tăng-na tăng-niết?”

 Phật bảo Tu-bồ-đề: “Ở đây Bồ-tát Ma-ha-tát khoác áo giáp đức giới, thực hành Đàn ba-la-mật (bố thí ba-la-mật: sự cho đi được làm trọn vẹn), Thi ba-la-mật (trì giới ba-la-mật: giữ gìn giới luật trọn vẹn), Sằn ba-la-mật (nhẫn nhục ba-la-mật: chịu đựng mọi điều trái ý trọn vẹn), Thiền ba-la-mật (thiền định ba-la-mật: giữ tâm chuyên nhất, lắng yên trọn vẹn), Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ ba-la-mật), đó là ma-ha tăng-na tăng-niết.

 Bốn ý chỉ (tức bốn niệm xứ: bốn phép quán để giữ tâm tỉnh giác — quán thân, quán cảm thọ, quán tâm và quán các pháp), bốn ý đoạn (tức bốn chánh cần: bốn sự nỗ lực — dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh thêm lớn), bốn thần túc (bốn nền tảng sinh ra năng lực thần thông, dựa trên ý muốn, sự tinh tấn, tâm và sự quán xét), năm căn (năm gốc lành: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, định, trí tuệ), năm lực (năm sức mạnh phát sinh khi năm căn ấy đã vững mạnh), bảy giác ý (tức bảy giác chi: bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám do hành (tức tám chánh đạo: tám con đường chân chính dẫn đến giải thoát); mười trí lực (mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có), bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng), bốn phân biệt biện (bốn tài biện luận không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về sự ứng đáp), mười tám pháp bất cộng của chư Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ chư Phật mới có, không chung với các bậc khác).

 Tăng-na tăng-niết về nội không (sự trống rỗng, không có thực thể của các giác quan bên trong), tăng-na tăng-niết về ngoại không (sự không có thực thể của các đối tượng bên ngoài), tăng-na tăng-niết về mọi cái không của tự nhiên (tính không của tự tánh: mọi sự vật không có bản chất tự tồn), tăng-na tăng-niết về trí Tát-vân-nhã (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là trí biết tất cả, tức trí tuệ toàn giác của Phật); đã khoác áo giáp hình tướng Phật rồi, thì dùng ánh sáng chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), tám phương cùng phương trên, phương dưới (tức khắp mười phương) cũng đều như vậy.

 Ánh sáng lớn ấy không nơi nào không chiếu khắp, lại có thể làm rung chuyển tam thiên đại thiên thế giới, cho đến các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng ở phương đông; tám phương cùng phương trên, phương dưới mỗi nơi cũng như vậy, không đâu không rung động.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy với ánh sáng ấy an trú trong Đàn ba-la-mật, khoác áo giáp tăng-na lớn của Ma-ha-diễn (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là Đại thừa: “cỗ xe lớn”, con đường tu nhằm tự mình thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh), biến tam thiên đại thiên thế giới thành toàn ngọc lưu ly xanh biếc; đã biến tam thiên đại thiên thế giới thành ngọc lưu ly xanh biếc rồi, lại hóa thân làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp, có bánh xe báu tự lăn đi chinh phục bốn phương).

 Đã hiện hình tướng trang nghiêm của Chuyển luân thánh vương rồi thì có thể bố thí rộng khắp: người đói cho ăn, người khát cho nước uống, người không có áo cho áo, người không có hương cho hương; hoa, đồ trang sức, các thứ hương hỗn hợp, hương bột, xe cộ, voi ngựa, đầy tớ kẻ hầu, tùy ý người ta cầu xin; nhà cửa chỗ ở đáng được có, kế sinh nhai cùng những gì người khác muốn có, đều khiến cho được thỏa.

 Thức ăn uống, quần áo, hương hoa, voi ngựa, nhà cửa, những gì đáng được có đều đem bố thí cho mọi người. Khiến ai nấy đều được thỏa rồi, liền vì chúng sinh mà phân biệt thuyết pháp, giảng nghĩa đầy đủ, dạy tu theo sáu ba-la-mật. Các chúng sinh ấy nghe pháp được giảng, liền noi theo mà thực hành ba-la-mật, cho đến đạt được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ a-duy-tam-phật (quả giác ngộ cao tột không gì hơn, hoàn toàn chân chính, tức thành Phật). Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát ma-ha-diễn tăng-na tăng-niết!

 “Ví như, Tu-bồ-đề! Một nhà ảo thuật sáng suốt cùng người đệ tử giỏi, ở ngã tư đường lớn hóa hiện ra những thứ cần dùng để sinh sống cho mọi người. Vì sao vậy? Phép của các nhà ảo thuật vốn tự là như thế, lấy đó làm thuật, đem cho vô số chúng sinh những thứ họ thiếu thốn: thức ăn uống, quần áo, hương hoa, đồ trang sức, voi ngựa, nhà cửa. Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao, nhà ảo thuật ấy có thật bố thí cho những người thiếu thốn chăng?”

 Đáp: “Bạch Thiên Trung Thiên (“trời trong các trời”, danh hiệu tôn xưng Phật), không phải vậy!”

 Phật nói: “Đúng như thế, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành sáu ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp trợ giúp cho sự giác ngộ, gồm bốn ý chỉ, bốn ý đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác ý, tám do hành), khoác áo giáp tăng-na về nội không, ngoại không, nội ngoại không (sự không có thực thể của cả bên trong lẫn bên ngoài) và mọi cái không của tự nhiên; áo giáp tăng-na về mười trí lực, bốn vô sở úy, bốn phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật; và tăng-na tăng-niết về Tát-vân-nhã; hóa làm hình tướng Phật, khoác áo giáp đức lớn, ánh sáng chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới, cho đến các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng ở phương đông, tám phương cùng phương trên, phương dưới, không đâu không chiếu khắp.

 Các thế giới của chư Phật ở mười phương, mỗi phương nhiều như cát sông Hằng, đều rung chuyển theo sáu cách; dùng ánh sáng lớn an trú trong Đàn ba-la-mật, tùy theo điều người ta cầu xin mà cho thức ăn uống, quần áo, hương hoa, đồ trang sức, voi ngựa, nhà cửa, những thứ để sinh sống; tuy hóa hiện ra để bố thí, rốt cuộc chẳng có gì được cho cả.

 Mọi người mỗi người đến nhận lấy, lấy những đồ dùng sinh sống, mà cũng không có người cho, cũng không có người nhận! Vì sao vậy? Tu-bồ-đề! Các pháp ấy cũng giống như trò ảo thuật, ảo thuật chẳng rời các pháp. Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát ma-ha tăng-na tăng-niết.

 “Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong Thi ba-la-mật, muốn cứu giúp che chở những chúng sinh phải thọ sinh, nên lại hiện sinh vào dòng dõi Chuyển luân vương. Đã lên ngôi Chuyển luân vương rồi, liền dùng mười điều lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không có cái nhìn sai lệch) mà gây dựng cho chúng sinh.

 Lại dùng bốn thiền (bốn bậc thiền định, tâm lắng yên dần từ thô đến tế), bốn đẳng tâm (bốn tâm rộng lớn bình đẳng: từ — thương yêu ban vui, bi — xót thương cứu khổ, hỷ — vui theo niềm vui của người, xả — buông bỏ, không thiên vị), bốn vô sắc định (bốn bậc định vượt khỏi mọi hình sắc, chỉ còn tâm thức), bốn ý chỉ, bốn ý đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác ý, tám do hành, mười trí lực, bốn vô sở úy, bốn phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật, mà vì chúng sinh giảng rộng kinh điển, chưa từng để họ rời xa đạo nghĩa ấy, khiến họ được an ổn cho đến khi đạt Phật đạo; đó là tăng-na.

 Ví như, Tu-bồ-đề! Một nhà ảo thuật thông thạo hoặc người đệ tử giỏi, ở ngã tư đường lớn hóa ra vô số người không thể đếm xuể, vì những người hóa ra ấy mà giảng kinh pháp, gây dựng cho họ mười điều lành, ba mươi bảy phẩm, mười trí lực, bốn vô sở úy, bốn phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật. Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao, có thật có người nào an trú trong mười điều lành chăng? Và trong ba mươi bảy phẩm, mười trí lực, bốn vô sở úy, bốn phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật chăng?”

 Đáp: “Bạch Thiên Trung Thiên, không phải vậy!”

 “Đúng như thế, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát khai hóa (dạy dỗ, mở mang tâm trí) chúng sinh, khiến họ an trú trong mười điều lành, ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp bất cộng của chư Phật, mà cũng chẳng có chúng sinh nào được khuyến khích gây dựng cả. Vì sao vậy? Tu-bồ-đề! Cái gọi là các pháp cũng giống như trò ảo thuật, ảo thuật chẳng rời các pháp. Như thế đó, Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát ma-ha-diễn tăng-na tăng-niết vậy.

 “Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong Sằn ba-la-mật, khuyên dạy chúng sinh đứng vững trong nhẫn độ vô cực (tức nhẫn nhục ba-la-mật; “độ vô cực” là cách dịch cũ của “ba-la-mật”: vượt qua đến chỗ không cùng). Thế nào là Bồ-tát an trú trong Sằn ba-la-mật? Đó là khai hóa tất cả các loài chúng sinh, khiến họ đứng vững trong pháp nhẫn nhục vô cực.

 Ở đây, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát ý (phát tâm cầu thành Phật), khoác áo giáp đức một cách bình đẳng mà tự thề nguyện: ‘Giả sử tất cả các loài chúng sinh lấy dao gậy đánh chém ta, thì Bồ-tát Ma-ha-tát không được khởi lên ý giận hờn dù chỉ trong khoảnh khắc; lại còn giáo hóa tất cả chúng sinh khiến họ đứng vững trong sự nhẫn nhục này.’

 Ví như, Tu-bồ-đề! Một nhà ảo thuật thông thạo cùng người đệ tử giỏi, ở ngã tư đường lớn hóa ra vô số người không thể đếm xuể, rồi liền đánh đập, lấy dao chém giết. Có thật có ai bị đánh, bị chém giết chăng?”

 Đáp: “Bạch Thiên Trung Thiên, không phải vậy!”

 Phật nói: “Đúng như thế, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Sằn ba-la-mật, nếu có ai đem dao gậy đánh chém thân mình thì đều nhẫn chịu tất cả; lại giáo hóa chúng sinh khiến họ đứng vững trong sự nhẫn nhục này, mà cũng không có người đánh, cũng không có người nhẫn. Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát Sằn ba-la-mật ma-ha-diễn tăng-na tăng-niết vậy.

 “Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong Duy-đãi ba-la-mật (tinh tấn ba-la-mật: siêng năng không lui sụt trọn vẹn), khuyên dạy tất cả các loài chúng sinh, đều khiến họ gây dựng Duy-đãi ba-la-mật.”

 Phật nói: “Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát gây dựng cho chúng sinh trong tinh tấn độ vô cực? Ở đây, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát tâm chuyên tu hướng về trí Tát-vân-nhã mà phát đạo ý (tâm cầu đạo giác ngộ), cũng không có ý nghĩ về hình tướng, cũng không có sự tinh tấn, mà khuyên khích chúng sinh khiến họ thực hành theo hạnh ấy.

 Ví như, Tu-bồ-đề! Một nhà ảo thuật thông thạo hoặc người đệ tử giỏi, ở ngã tư đường lớn hóa ra vô số người không thể đếm xuể, khiến họ tinh tấn giữ gìn thân, miệng, ý, mà cũng không có những người ấy, cũng không có thân, miệng, ý, cũng không có việc gì được làm.

 Như thế đó, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát đứng vững trong Duy-đãi ba-la-mật, khuyên dạy mọi người khiến họ tinh tấn, mà không có tướng tinh tấn, cũng không có việc gì được làm, cũng không khai hóa các loài chúng sinh đứng vững trong tinh tấn; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát Duy-đãi ba-la-mật ma-ha-diễn tăng-na tăng-niết.

 “Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong Thiền ba-la-mật, đem Thiền ba-la-mật khuyên dạy tất cả các loài chúng sinh. Thế nào, Tu-bồ-đề, là Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong Thiền ba-la-mật, an trú bình đẳng trong các pháp, các pháp không rối loạn, cũng không thấy các pháp rối ren?

 Bồ-tát Ma-ha-tát nhờ an trú được như thế, nên trong Thiền ba-la-mật bình đẳng ở nơi vô bản (tức chân như: thực tánh như thật của mọi pháp, không có gốc khởi), khuyên giúp chúng sinh vào pháp bình đẳng. Những người được vị ấy giáo hóa chưa từng trái xa lời dạy của chư Phật, cho đến đạt được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ a-duy-tam-phật (quả giác ngộ cao tột không gì hơn, hoàn toàn chân chính, tức thành Phật), mà cũng không có ai đạt đến quả a-duy-tam-phật.

 Ví như một nhà ảo thuật thông thạo hoặc người đệ tử giỏi, ở ngã tư đường lớn hóa ra vô số người không thể đếm xuể, đều khiến họ ngồi thiền, tâm định ý yên, mà không có gì được định, cũng không có gì rối loạn.

 Như thế đó, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát khuyên dạy chúng sinh khiến họ thực hành pháp bình đẳng, không thấy trong các pháp có cái tâm chuyên nhất hay cái ý rối loạn; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát Thiền ba-la-mật ma-ha-diễn tăng-na tăng-niết vậy.

 “Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong Bát-nhã ba-la-mật, mở mang cho mọi người và các loài chúng sinh, khiến tất cả đều an trú trong trí độ vô cực (tức trí tuệ ba-la-mật). Thế nào là tự mình an trú trong Bát-nhã ba-la-mật mà khuyên dạy chúng sinh vào trí độ vô cực?

 Như thế này, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có pháp nào, mà điều mình thực hành cũng không có gì để giữ gìn. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã an trú trong Bát-nhã ba-la-mật rồi, cũng đem pháp này khai hóa tất cả, khiến họ được vượt qua, không còn bị câu thúc ngăn ngại.

 Ví như một nhà ảo thuật thông thạo hoặc người đệ tử giỏi, hóa ra vô số người không thể đếm xuể, có trí tuệ và tài biện luận, phân tích được nhiều điều, mà không có trí tuệ, cũng không có gì được nói. Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao? Có thật có gì được nói, có gì được nghe chăng?”

 Đáp: “Bạch Thiên Trung Thiên, không phải vậy!”

 Phật nói: “Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát ma-ha-diễn tăng-na tăng-niết vậy.

 “Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát ma-ha-diễn tăng-na tăng-niết tự mình an trú trong pháp tự nhiên, khai hóa tất cả chúng sinh ở các cõi nhiều như cát sông Hằng ở phương đông, đều khiến họ thực hành Đàn ba-la-mật, Thi ba-la-mật, Sằn ba-la-mật, Duy-đãi ba-la-mật, Thiền ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật, và vì họ mà giảng pháp.

 Giả sử chúng sinh được nghe sáu ba-la-mật này, thì trọn không còn rời xa sáu độ vô cực (tức sáu ba-la-mật) và quả A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ a-duy-tam-phật nữa; khắp mười phương đều như vậy cả. Cũng như các cõi Phật ở phương đông, khắp mười phương đều như vậy, bình đẳng không khác biệt.

 Ví như, Tu-bồ-đề! Một nhà ảo thuật thông thạo hoặc người đệ tử giỏi, ở ngã tư đường lớn hóa ra vô số người không thể đếm xuể, bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm (tâm chuyên nhất, tức thiền định), trí tuệ, mà cũng không có bố thí, cũng không có giữ giới, cũng không có nhẫn nhục, cũng không có tinh tấn, cũng không có nhất tâm, cũng không có trí tuệ. Như thế đó, Tu-bồ-đề! Là Bồ-tát Ma-ha-tát ma-ha-diễn tăng-na tăng-niết vậy.

 “Lại nữa, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát tam-bạt-trí (?) chuyên tâm tôn kính, đối với Tát-vân-nhã chưa từng khởi lên tâm khác, cũng không có gì để tin, không có gì để nghe nhận; hoặc khai hóa người đứng vững trong Đàn ba-la-mật; hoặc khai hóa người đứng vững trong Thi ba-la-mật; hoặc khai hóa người đứng vững trong Sằn ba-la-mật; hoặc khai hóa người đứng vững trong Duy-đãi ba-la-mật; hoặc khai hóa người đứng vững trong Thiền ba-la-mật; hoặc khai hóa người đứng vững trong Bát-nhã ba-la-mật; khai hóa người mà đến chỗ không có gì được gây dựng.

 Trong chỗ không có gì được giáo hóa, giáo hóa một số người đứng vững trong bốn ý chỉ; giáo hóa một số người đứng vững trong bốn ý đoạn; giáo hóa một số người đứng vững trong bốn thần túc; giáo hóa một số người đứng vững trong năm căn, năm lực, bảy giác ý, tám do hành; giáo hóa một số người đứng vững trong mười trí lực, bốn vô sở úy, bốn phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật; hoặc có người không khai hóa.

 Hoặc khai hóa người đứng vững trong quả Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất, người bắt đầu bước vào dòng thánh); hoặc khai hóa người đứng vững trong quả Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần); hoặc khai hóa người đứng vững trong quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục); hoặc khai hóa người đứng vững trong quả A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng Thanh văn, dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử); hoặc khai hóa người đứng vững trong quả Bích-chi-phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không có thầy dạy); hoặc có một số người không thể khai hóa.

 Gây dựng cho một số người trong trí Tát-vân-nhã, còn một số người thì không nên khai hóa. Có những loài chúng sinh không thể đếm tính, không thể đo lường, cần được giáo hóa để đứng vững trong Đàn ba-la-mật, Thi, Sằn, Duy-đãi, Thiền-na, Bát-nhã ba-la-mật; trong bốn ý chỉ, bốn ý đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác ý, tám do hành, mười trí lực, bốn vô sở úy, bốn phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật; khai hóa chúng sinh không thể đếm tính, không thể đo lường, vào trí Tát-vân-nhã.

 Ý Tu-bồ-đề nghĩ sao? Khai hóa bấy nhiêu người không thể đếm xuể, mỗi người có chỗ hướng tới, mỗi người có chỗ khởi lên, mỗi người đều được vượt qua. Có thật có gì khởi lên, có ai được vượt qua chăng?”

 Đáp: “Bạch Thiên Trung Thiên, không phải vậy!”

 Phật nói: “Cũng như thế, Bồ-tát Ma-ha-tát dùng sáu ba-la-mật mà khai hóa về ba mươi bảy phẩm và các pháp của Phật, bốn đạo quả (bốn quả thánh của hàng Thanh văn: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán), Duyên giác (tức Bích-chi-phật), mà cũng không có chỗ hướng tới, cũng không có ai được vượt qua. Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát ma-ha-diễn tăng-na tăng-niết.”

 Tu-bồ-đề bạch Phật: “Vâng, bạch Thiên Trung Thiên! Nếu con nghe pháp mà xét nghĩa trong đó, thì nên thấy Bồ-tát Ma-ha-tát không còn là tăng-na tăng-niết nữa. Vì sao vậy? Vì các tướng tự nhiên đều từ cái không mà khởi lên. Bởi thế, bạch Thiên Trung Thiên!

 Các sắc (hình sắc, tức phần vật chất) thì sắc là không; thống dưỡng (tức thọ: cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ), tư tưởng (tức tưởng: sự nhận biết, hình dung), sinh tử (ở đây chỉ hành: các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) đều là không; xét mắt thì mắt là không, tai, mũi, lưỡi, thân, ý thì ý cũng là không.

 Xét thức của mắt đối với hình sắc, thức của tai đối với âm thanh, thức của mũi đối với mùi hương, thức của lưỡi đối với vị, thức của thân đối với tế hoạt (sự xúc chạm, như cảm giác trơn mịn nơi thân), thức của ý đối với pháp (đối tượng của ý), tức mười tám giới (mười tám yếu tố cấu thành kinh nghiệm: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), thảy đều cũng là không.

 Chỗ tiếp xúc của mắt, chỗ tiếp xúc của tai, mũi, lưỡi, thân, ý, tức chỗ tiếp xúc của sáu tình (sáu giác quan) như thế, cũng đều như vậy, đều là sự tiếp xúc trống không; tất cả đều không, pháp của sự tiếp xúc cũng là không.

 Vâng, bạch Thiên Trung Thiên! Đàn ba-la-mật cũng là không; Thi ba-la-mật, Sằn ba-la-mật, Duy-đãi ba-la-mật, Thiền ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật thảy đều là không. Xét bên trong cũng là không, nội không cũng là không, vì nó không có gì cả. Tự nhiên cũng là không, cái không ấy cũng là không.

 Bốn ý chỉ cũng là không; bốn ý đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác ý, tám do hành cũng là không. Mười trí lực, bốn vô sở úy, bốn phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật cũng là không. Cái gọi là Bồ-tát cũng là không, tăng-na tăng-niết cũng là không. Vâng, bạch Thiên Trung Thiên! Bởi thế, nên thấy Bồ-tát Ma-ha-tát là không có tăng-na tăng-niết.”

 Phật bảo Tu-bồ-đề: “Đúng vậy, đúng vậy! Tu-bồ-đề! Thật đúng như lời ông nói.”

 Phật bảo Tu-bồ-đề: “Tát-vân-nhã thì không có gì được tạo tác (?), cũng chẳng phải không tạo tác, cũng không có gì cả; tất cả chúng sinh cũng không có tạo tác, cũng không có gì cả. Bồ-tát Ma-ha-tát vì chúng sinh mà khoác áo giáp tăng-na lớn, cũng không có gì được tạo tác, cũng chẳng phải không tạo tác, cũng không có gì cả.”

 Tu-bồ-đề bạch Phật: “Vâng, bạch Thiên Trung Thiên! Vì sao trí Tát-vân-nhã cũng không có gì được tạo tác, cũng chẳng phải không tạo tác, cũng không có gì cả? Các loài chúng sinh này cũng không có tạo tác, cũng chẳng phải không tạo tác, cũng không có gì cả? Và tăng-na tăng-niết của các Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy?”

 Đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) đáp: “Có tạo tác, có đạt được thì có sinh khởi. Còn Tát-vân-nhã thì cũng không có gì được tạo tác, cũng chẳng phải không tạo tác, cũng không có gì cả. Các chúng sinh ấy cũng không có tạo tác, cũng chẳng phải không tạo tác, cũng không có gì cả. Vì sao vậy?

 Sắc không có ai tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác. Thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức không có ai tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác.

 Mắt cũng không có gì tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác. Hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị, sự xúc chạm, pháp cũng không có gì tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác.

 Mười tám giới, sự tiếp xúc của sáu tình và các cảm thọ do đó mà sinh ra, cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác. Này Tu-bồ-đề! Cái “ta”, cái “tôi” cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác. Cho đến cái biết, cái thấy cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác. Bởi thế, xét đến tận cùng gốc ngọn thì không có cội nguồn, không thể nắm bắt được.

 Chúng sinh và giấc mộng cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác. Vì sao vậy? Vì xét đến tận cùng gốc ngọn thì không có cội nguồn, cũng không thể nắm bắt được.

 Như tiếng gọi, tiếng vang, bóng trăng dưới nước, trò ảo thuật, vật biến hóa, sóng nắng (ảo ảnh như làn nước gợn trên đồng trống lúc trời nắng gắt), cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có gì được tạo tác, cũng không có việc làm. Vì sao vậy? Vì xét đến tận cùng gốc ngọn thì không có cội nguồn, cũng không thể nắm bắt được.

 Này Tu-bồ-đề! Nội không cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác; ngoại không cũng vậy. Cái không của mọi cái đang có (?) và tự nhiên không cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác.

 Ba mươi bảy phẩm, mười trí lực, bốn vô sở úy, bốn phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác. Vì sao vậy? Vì xét đến tận cùng gốc ngọn thì không có cội nguồn, cũng không thể nắm bắt được.

 Này Tu-bồ-đề! Vô bản cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác; vô bản cũng như vậy, cũng không có pháp nào khác. Pháp chủng (tức pháp tánh: bản tánh chân thật của các pháp) (?) thì an trú trong pháp giới (cõi giới của các pháp, tức bản chất chung của mọi sự vật), các pháp đều vắng lặng.

 Bản tế (giới hạn chân thật tận cùng, tức thực tế) cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác. Vì sao vậy? Vì xét đến tận cùng gốc ngọn thì không có cội nguồn, cũng không thể nắm bắt được.

 Bồ-tát cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác. Trí Tát-vân-nhã và nhất thiết ai tuệ (có lẽ là nhất thiết chủng trí: trí biết rõ mọi loại, mọi mặt của các pháp) (?) cũng chẳng phải có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác. Vì sao vậy? Vì xét đến tận cùng gốc ngọn thì không có cội nguồn, cũng không thể nắm bắt được.

 Bồ-tát cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác. Trí Tát-vân-nhã và nhất thiết ai tuệ cũng không có tạo ra, cũng chẳng phải không tạo ra, cũng không có việc làm, cũng không có gì được tạo tác. Vì sao vậy? Vì xét đến tận cùng gốc ngọn thì không có cội nguồn, cũng không thể nắm bắt được.

 Bởi thế, Tu-bồ-đề! Không có gì được tạo tác. Tát-vân-nhã cũng không có gì được tạo tác, cũng chẳng phải không tạo tác. Chúng sinh cũng như thế, cũng không có gì được tạo tác, cũng chẳng phải không tạo tác. Còn ma-ha-diễn tăng-na tăng-niết mà Bồ-tát Ma-ha-tát nương vào, cũng vì lẽ ấy, Tu-bồ-đề! nên xét thấy Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có ma-ha-diễn tăng-na tăng-niết vậy.”

 Tu-bồ-đề bạch Phật: “Đúng vậy, bạch Thế Tôn! Theo lời Ngài dạy mà phân tích nghĩa ấy, con hiểu nghĩa là: sắc không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.”

 Phân-nậu Văn-đà-ni-phất (tức Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử, một đại đệ tử của Phật, giỏi thuyết pháp bậc nhất) hỏi Tu-bồ-đề: “Sắc là không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát ư? Thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức là không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát ư?”

 Tu-bồ-đề nói với Phân-nậu Văn-đà-ni-phất: “Đúng vậy, thưa hiền giả! Sắc không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.”

 Phân-nậu lại hỏi Tu-bồ-đề: “Sắc nào không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát? Thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức nào không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát?”

 Tu-bồ-đề đáp: “Sắc tự nhiên không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức tự nhiên không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Sắc như tiếng gọi, tiếng vang, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức như tiếng gọi, tiếng vang, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Sắc như sóng nắng, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức như sóng nắng, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Sắc như trò ảo thuật, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức như trò ảo thuật, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Sắc như vật biến hóa, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức như vật biến hóa, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Sắc quá khứ không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức quá khứ không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Sắc vị lai không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức vị lai không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Sắc hiện tại không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức hiện tại không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Sắc không thật, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức không thật, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Sắc lặng lẽ, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức lặng lẽ, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Sắc không sinh ra, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức không sinh ra, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Này Phân-nậu! Sắc thiện không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức thiện không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Sắc bất thiện không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức bất thiện không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Sắc vô ký (không thiện cũng không ác, không thể xếp vào bên nào) không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức vô ký không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Sắc không phân biệt không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức không phân biệt không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Này Phân-nậu! Sắc thế tục không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức thế tục không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Sắc vượt khỏi thế gian không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức vượt khỏi thế gian không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Sắc hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn đến sinh tử) và vô lậu (đã hết phiền não) không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức hữu lậu và vô lậu không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Hư vô (trống rỗng không thật) không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Mơ hồ chập chờn không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Tất cả các pháp không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Cái không có gì cả không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Sự vắng lặng không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Đàn ba-la-mật không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Thi ba-la-mật, Sằn ba-la-mật, Duy-đãi ba-la-mật, Thiền ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Phát tâm đến chỗ chân thật (?) không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Phát tâm đến chỗ vắng lặng (?) không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Nội không không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Ngoại không không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Mọi cái không của tự nhiên không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Bốn ý chỉ không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Bốn ý đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác ý, tám do hành không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Mười trí lực, bốn vô sở úy, bốn phân biệt biện, mười tám pháp bất cộng của chư Phật không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Cái khởi lên từ hư vô không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Phật đạo không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Tát-vân-nhã không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Học đạo Bồ-tát không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Cái sinh ra từ hư vô không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Sự vắng lặng không sinh không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Vô bản không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Lại nữa, vô bản bình đẳng không khác, an trú thuận theo pháp, không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Pháp vắng lặng an định không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Bản tế cùng vô vi (cái không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt) không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Cái sinh khởi không thật không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Cái sinh khởi trống không, vắng lặng, không khởi không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Thưa hiền giả Phân-nậu! Đó là ba-la-mật không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát của Bồ-tát Ma-ha-tát vậy. Đàn ba-la-mật, Thi ba-la-mật, Sằn ba-la-mật, Duy-đãi ba-la-mật, Thiền ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Tát-vân-nhã, trí vô bản (trí tuệ thấu suốt chân như), nhất thiết ai tuệ (?), việc làm tiến dần lên cao (?), cũng đều không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Tiến dần lên cao trong bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ. Sự tiến dần lên cao ấy không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Tiến dần lên cao cho đến an trú trong trí Tát-vân-nhã và nhất thiết ai tuệ không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Giáo hóa chúng sinh không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Phụng sự chư Phật Thế Tôn không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Nghe và xét kinh điển không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Chưa từng rời xa chư Phật không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Chưa từng mất thần thông không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.

 Không rời năm căn không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Không buông bỏ tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ mọi giáo pháp không để quên mất) không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Không rời tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú một chỗ) không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Khởi lòng xót thương nơi đạo không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Trí Tát-vân-nhã không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Bánh xe pháp (giáo pháp được thuyết giảng, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát mọi mê lầm) được chuyển không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Khai hóa chúng sinh để họ an trụ trong ba thừa (ba cỗ xe: Thanh văn — người nghe lời Phật mà tu chứng giải thoát cho riêng mình; Duyên giác — người tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên; và Bồ-tát — người tu để thành Phật, cứu độ muôn loài) không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát.”

 Tu-bồ-đề nói với Phân-nậu Văn-đà-ni-phất: “Đó là sáu ba-la-mật của Bồ-tát Ma-ha-tát không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát. Giác ngộ thấu suốt tất cả các pháp của bậc Chánh giác, khởi lên từ hư vô, vắng lặng yên tĩnh mà không từ đâu sinh ra; này Phân-nậu! Đó là ma-ha tăng-na tăng-niết không vướng mắc, không trói buộc, không cởi thoát của Bồ-tát Ma-ha-tát vậy.”

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video