Thiên 26 — Phẩm 25: Hỏi đáp

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha: lớn; Bát-nhã: trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật; Ba-la-mật: đến bờ bên kia, tức sự tu tập trọn vẹn đưa người qua biển khổ sinh tử đến bờ giải thoát), phẩm thứ hai mươi lăm: Hỏi.

 Bấy giờ, trong tam thiên đại thiên thế giới (một cõi vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, theo cách nhìn vũ trụ của đạo Phật) có các vị Thích-đề-hoàn-nhân (vua cõi trời Đao-lợi, cũng gọi là Đế Thích); các vị Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương); các vị trời Diễm (cõi trời Dạ-ma), các vị trời Đâu-thuật (cõi trời Đâu-suất, nơi các Bồ-tát ở đời cuối trước khi xuống trần thành Phật), các vị trời Ni-ma-la (cõi trời Hóa Lạc, chư thiên ở đây tự biến hóa ra cảnh vui để hưởng), các vị trời Ba-la-ni-mật (cõi trời Tha Hóa Tự Tại, chư thiên ở đây hưởng cảnh vui do kẻ khác biến hóa ra); các vị Phạm thiên (các vị trời thuộc cõi Sắc, đã lìa dục), các vị trời Phạm-ca-di (hàng chư thiên thuộc chúng của Phạm thiên), các vị trời Thủ-đà-vệ (cõi trời Tịnh Cư, nơi ở của các bậc thánh đã dứt hẳn ham muốn). Mỗi vị đều cùng với vô số trăm nghìn ức người trời đến dự.
 Các vị trời ấy nhờ phước đức từ đời trước nên ánh sáng rực rỡ chói lọi. Nhưng đem so với ánh sáng của Đát-tát-a-kiệt (phiên âm của Tathāgata, tức Như Lai, một danh hiệu của Phật), thì ánh sáng của Phật hơn gấp trăm ức, nghìn ức, vạn lần, gấp vô số ức vạn lần; là tôn quý, là cao nhất, không gì sánh bằng, không gì địch nổi, không nơi nào không chiếu thấu.
 Lúc ấy, Thích-đề-hoàn-nhân thưa với hiền giả Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu nhất về lý Không): "Nay các vị Tứ Thiên vương, các vị trời Thủ-đà-vệ cùng các người trời trong tam thiên đại thiên thế giới đều đến dự đại hội, muốn nghe ngài Tu-bồ-đề giảng pháp Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát: bậc đại sĩ, người có tâm lớn) an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật là thế nào? Phải tu hành ra sao?"

 Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Các vị thiên tử hãy vui lòng lắng nghe, tôi sẽ nói."

 Tu-bồ-đề nương uy lực thần diệu của Phật, nhờ ơn Phật giúp đỡ, giảng Bát-nhã Ba-la-mật: "Theo những điều các Bồ-tát nên lập ra và thực hành, vị thiên tử nào chưa phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn khắp, tức quả vị Phật), thì nay đều nên phát tâm ấy. Còn những ai đã vào chánh kiến (ở đây chỉ người đã chứng vào quả vị chắc chắn của hàng Thanh văn, tức hàng đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà tự giải thoát riêng mình) thì không thể phát được ý hướng cầu đạo lớn nữa. Vì sao? Vì họ đã lấp con đường sinh tử (đã dứt việc tái sinh, không còn ở lại trong cõi đời để làm hạnh Bồ-tát). Dù vậy, nếu những người ấy thực hành đạo Bồ-tát, tôi cũng vui mừng thay cho họ, khuyên bảo giúp đỡ để họ phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; tôi trọn không làm dứt mất công đức. Tôi muốn khiến họ nhận lấy pháp tôn quý, ngay thẳng đúng đắn; chính là muốn khiến họ đạt đến đạo Phật cao nhất, không cùng tận."

 Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Vừa rồi ngài hỏi: 'Bồ-tát an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật là thế nào?' Bồ-tát ma-ha-tát phát tâm Tát-vân-nhã (phiên âm của sarvajña, nhất thiết trí: trí tuệ biết rõ tất cả, tức trí tuệ của Phật), thì không so đo sắc (hình sắc, phần vật chất — nhóm thứ nhất trong năm nhóm hợp thành con người) là thường còn hay vô thường, là khổ hay vui, có ngã (cái tôi chủ thể thường còn) hay vô ngã; không so đo về nỗi lo bệnh tật, buồn phiền; có hại hay không hại, có trói buộc hay không trói buộc, có vượt thoát hay không vượt thoát; phá tan sợ hãi, quen thuộc (?) và thấu suốt cái thân trống không, không có gì; hoàn toàn không có gì để tin chấp, không có gì để tranh cãi, cũng không có gì để nghĩ nhớ, không có điên đảo (cái thấy sai lạc, trái ngược sự thật). Thống dương (tức thọ: cảm giác khổ, vui, không khổ không vui), tư tưởng (tức tưởng: sự nhận biết hình tướng, gọi tên sự vật), sinh tử (tức hành: những hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) cũng đều như vậy.
 Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; đất, nước, lửa, gió, hư không và các thức giới (yếu tố thức), đều không thấy là thường hay vô thường, có ngã hay vô ngã, khổ hay vui, hay có nỗi lo bệnh tật buồn phiền. Đối với mọi âm thanh, hình sắc, không nghĩ tưởng gì, cũng không điên đảo. Ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), lục suy (sáu trần: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, cảm xúc chạm, các đối tượng của ý — gọi là "suy" vì chúng làm hao mòn tâm lành) và các loại thức, đều vắng lặng, mờ mịt không nắm bắt được; mọi điều nghĩ tưởng, cho đến việc quán xét Phật pháp, cũng đều là điên đảo cả.

 "Lại nữa, Câu-dực (tên gọi khác của Thích-đề-hoàn-nhân, theo họ của ngài là Kauśika)! Bồ-tát ma-ha-tát muốn tương ứng với tâm Tát-vân-nhã, thì thực hành Đàn ba-la-mật (bố thí trọn vẹn: sự cho đi đến mức viên mãn) mà không dính mắc; Thi (trì giới: giữ gìn giới luật), Sằn (nhẫn nhục: nhẫn chịu điều trái ý), Duy-đãi (tinh tấn: siêng năng không lười), Thiền (thiền định: giữ tâm chuyên nhất, lắng yên) cũng đều không dính mắc.

 "Lại nữa, Câu-dực! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì quán xét các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), hiểu rõ các pháp. Hiểu rõ các pháp nương nhau, nối tiếp nhau mà thành; nhờ vậy được đầy đủ việc nương nhau nối tiếp mà thành. Thấu rõ các pháp thì không có ta, cũng không có thân. Tâm cầu đạo mà Bồ-tát dùng để khuyến trợ (tùy hỷ và hồi hướng: vui theo công đức và dâng công đức ấy hướng về quả Phật), thì chính tâm cầu đạo ấy cũng không có thật."

 Tu-bồ-đề nói với Câu-dực: "Biết tâm cầu đạo được khuyến trợ là không có thật, thì biết tâm cầu đạo vốn không có thật nên không thể nắm bắt được. Nếu tâm cầu đạo được khuyến trợ đã không thể nắm bắt được, thì đó, Câu-dực! là Bồ-tát ma-ha-tát dùng Bát-nhã Ba-la-mật quán xét tất cả các pháp, không thấy có pháp nào có thể nắm bắt được."

 Thích-đề-hoàn-nhân hỏi tôn giả Tu-bồ-đề: "Thế nào là tâm cầu đạo được khuyến trợ mà không có thật? Thế nào là tâm cầu đạo được khuyến trợ mà không thể nắm bắt? Thế nào là tâm cầu đạo được khuyến trợ vừa không có thật vừa không thể nắm bắt?"

 Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Câu-dực! Tâm khuyến trợ cùng với gốc của tâm và tâm cầu đạo, như thế không có tâm nào khác nhau. Không có tâm, thì lấy cái không tâm mà khuyến trợ; không có [tâm] tức là không niệm, thì lấy cái không niệm mà khuyến trợ (?). Nếu lấy cái không tâm thì nhờ không tâm mà không có niệm; nhờ không có niệm, đó chính là Bát-nhã Ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát."

 Phật nói: "Hay thay, hay thay, Tu-bồ-đề! Nếu có thể khuyến trợ Bồ-tát ma-ha-tát mà giảng Bát-nhã Ba-la-mật, thì phải như thế này."

 Tu-bồ-đề bạch Phật: "Bạch Thiên Trung Thiên (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc trời cao nhất trong các vị trời)! Thân con phải báo ơn Phật, làm việc đền đáp. Vì sao? Các Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha (bậc đáng được cúng dường), Tam-da-tam-Phật (bậc giác ngộ chân chính trọn khắp) thời quá khứ đã sai các đệ tử giảng Bát-nhã Ba-la-mật cho các Bồ-tát. Vào thời các đức Phật quá khứ, các đệ tử đã khuyến trợ, giảng nói sáu Ba-la-mật (sáu hạnh tu trọn vẹn đưa đến bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) cho các Bồ-tát, khen ngợi, giảng giải, dẫn dắt, khuyến khích tiến lên, giáo hóa và giúp họ đứng vững trong các đạo phẩm (các pháp tu dẫn đến giác ngộ). Đức Thế Tôn lúc ấy vốn đã cùng các Bồ-tát dấy khởi sáu Ba-la-mật, đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đến được A-duy-tam-Phật (sự thành Phật, giác ngộ trọn vẹn). Nay con cũng như thế, bạch Thiên Trung Thiên, cũng sẽ khuyến trợ các Bồ-tát ma-ha-tát, khiến họ dấy lòng tin vui, thọ nhận sáu Ba-la-mật, mở lối giáo hóa, giúp họ đứng vững trên đạo Phật này. Con đã nhận lãnh tất cả, đã khuyến khích tất cả, ân cần khuyên họ đứng vững, sẽ khiến Bồ-tát ma-ha-tát mau thành tựu A-nậu-đa-la, A-duy-tam-Phật."

 Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Hãy nghe đây, Câu-dực! Như vừa rồi ngài hỏi: 'Bồ-tát phải an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật thế nào mà không có chỗ trụ?' Câu-dực! Cái gọi là sắc, thì sắc là không; thọ, tưởng, hành, thức cũng là không. Cái gọi là Bồ-tát, thì Bồ-tát là không. Vì sắc không nên Bồ-tát không, hoàn toàn không có hai, cũng không có khác biệt gì. Vì thọ, tưởng, hành, thức không nên Bồ-tát là không, hoàn toàn không có hai, cũng không có khác biệt gì. Đó, Câu-dực! là Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Câu-dực! Cái gọi là mắt, thì mắt là không; tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng như vậy. Cái gọi là Bồ-tát, thì Bồ-tát cũng không. Vì mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý không nên Bồ-tát không, không có hai, cũng không có khác biệt gì. Đất, nước, lửa, gió đều là không, vì thế Bồ-tát là không. Sáu thứ trong thân (?) đều không có thật, gốc ngọn đều không, cũng không có hai, cũng không có khác biệt gì. Như thế, Câu-dực! là Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Câu-dực! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì hiểu rằng si (vô minh: sự mê muội không thấy sự thật) là không; sắc (?) (có lẽ là hành: hoạt động tạo nghiệp), lục nhập (sáu giác quan), cánh lạc (xúc: sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng), thống (thọ: cảm giác), ái (lòng ham muốn), thọ (thủ: sự nắm giữ, bám víu), hữu (sự hình thành đời sống mới), sinh, già, bệnh, chết cũng đều là không. Vì mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp làm nhân làm duyên cho nhau, khiến chúng sinh xoay vòng trong sinh tử) đều diệt hết, nên gọi là không. Vì mười hai nhân duyên là không nên Bồ-tát là không. Mười hai nhân duyên không, Bồ-tát không, hoàn toàn không có hai, cũng không có khác biệt gì. Như thế, Câu-dực! là Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Câu-dực! Vì Đàn ba-la-mật là không nên Bồ-tát là không; Thi, Sằn, Duy-đãi, Thiền, Bát-nhã Ba-la-mật là không cũng như vậy. Vì sáu Ba-la-mật là không nên Bồ-tát là không; đó là Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Câu-dực! Vì nội không (các giác quan bên trong đều trống rỗng, không có thực thể), ngoại không (các đối tượng bên ngoài đều trống rỗng), cận không (cái gần là không), viễn không (cái xa là không), chân không (tánh không chân thật), sở hữu không (cái có là không), vô sở hữu không (cái không có cũng là không), nên gọi là Bồ-tát không. Vì tứ ý chỉ (bốn chỗ đặt niệm: quán thân, cảm giác, tâm và các pháp), tứ ý đoạn (bốn sự cố gắng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần diệu, nhờ ý muốn, tinh tấn, tâm và quán xét mà được định), ngũ căn (năm gốc lành: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy tăng trưởng), thất giác ý (bảy yếu tố giác ngộ), bát đạo hành (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), thập lực (mười trí lực của Phật), vô úy (sự không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật), thập bát bất cộng pháp (mười tám đức riêng chỉ chư Phật mới có), tất cả tam-muội (định: trạng thái tâm chuyên nhất vắng lặng) và các đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì: năng lực ghi nhớ, giữ gìn không quên mọi điều lành) đều là không, nên Bồ-tát là không. Sáu Ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ) là không, bảy cái không cũng là không, các pháp của Phật là không, các tam-muội là không, đà-la-ni là không, hoàn toàn không có hai, cũng không có khác biệt gì. Đó, Câu-dực! là Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Câu-dực! Vì Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc thánh, vừa vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả vị thứ hai, chỉ còn trở lại cõi đời một lần), A-na-hàm (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não), Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần nghe Phật dạy), Bồ-tát, Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-Bồ đều là không, nên Bồ-tát là không. Bốn quả ấy là không, Thanh văn và Bích-chi Phật là không, Đát-tát-a-kiệt là không và Bồ-tát là không, hoàn toàn không có hai, cũng không có khác biệt gì. Đó, Câu-dực! là Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật.

 "Lại nữa, Câu-dực! Tát-vân-nhã là không; vì Tát-vân-nhã là không nên Bồ-tát là không. Tát-vân-nhã không và Bồ-tát không, hoàn toàn không có hai, cũng không có khác biệt gì. Đó, Câu-dực! là Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật."

 Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân hỏi tôn giả Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật là thế nào?"

 Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì không nên trụ vào sắc, không nên trụ vào thọ, tưởng, hành, thức; không nên trụ vào những điều mắt đã từng tiếp xúc quen thuộc, tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng như vậy, không có gì đã tiếp xúc, hoàn toàn không có chỗ trụ; các yếu tố đất, nước, lửa, gió cũng không có gì để quen thuộc, cũng không có chỗ trụ. Không nên trụ vào ý chỉ, ý đoạn, căn, lực, giác ý, tám chánh đạo; không nên trụ vào Tát-vân-nhã; không nên trụ vào Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật và Phật đạo.
 Không nên trụ vào chỗ cho sắc là thường hay vô thường; không nên trụ vào chỗ cho thọ, tưởng, hành, thức là thường hay vô thường; không nên trụ vào chỗ cho sắc là khổ hay vui; không nên trụ vào chỗ cho sắc là sạch hay không sạch; không nên trụ vào chỗ cho sắc là của ta hay không phải của ta; không nên trụ vào chỗ cho sắc là không hay chẳng không; không nên trụ vào vắng lặng hay không vắng lặng; không nên trụ vào mờ mịt hay không mờ mịt.
 Không nên trụ vào chỗ cho có Tu-đà-hoàn hay không có Tu-đà-hoàn; không nên trụ vào chỗ cho có Tư-đà-hàm hay không có Tư-đà-hàm; không nên trụ vào chỗ cho có A-na-hàm hay không có A-na-hàm; không nên trụ vào chỗ cho có A-la-hán hay không có A-la-hán; không nên trụ vào chỗ cho có Bích-chi Phật hay không có Bích-chi Phật; không nên trụ vào chỗ cho có Phật hay không có Phật. Không nên trụ vào bốn quả đạo là ruộng phước (?) (bậc đáng được mọi người cúng dường để gieo phước), không nên trụ vào Bích-chi Phật và Phật là ruộng phước.

 "Lại nữa, Câu-dực! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì không nên trụ vào bậc Bồ-tát thứ nhất, thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín, thứ mười (mười địa vị tu tập lần lượt của Bồ-tát). Từ lúc mới phát tâm cho đến bậc A-duy-việt-trí (bậc bất thoái chuyển: không còn thối lui trên đường cầu Phật), cũng không có chỗ trụ. Bồ-tát không nên trụ vào sự đầy đủ Đàn ba-la-mật; Thi, Sằn, Duy-đãi, Thiền, Bát-nhã Ba-la-mật cũng như vậy. Không nên trụ vào ba mươi bảy phẩm, mười lực, vô úy, mười tám pháp riêng có của chư Phật.
 Bồ-tát ma-ha-tát không nên nghĩ rằng: 'Ta đã vào pháp Bồ-tát.' Không nên trụ như thế này: 'Ta đã vào bậc A-duy-việt-trí.' Bồ-tát ma-ha-tát không nên trụ vào ngũ tuần (?) (có lẽ là ngũ thông: năm năng lực thần thông), cũng không nên trụ vào ngũ tuần của Bồ-tát; rằng nhờ được ngũ tuần mà đến vô số a-tăng-kỳ (số lượng nhiều không thể đếm) cõi Phật, thấy các đức Phật Thiên Trung Thiên, cúi đầu lễ lạy, nghe pháp các ngài giảng, rồi theo pháp đã nhận mà giảng lại cho đại chúng.
 Bồ-tát ma-ha-tát không nên trụ như thế này: 'Như cõi nước do đức Phật Thiên Trung Thiên kia hiện ra, ta cũng sẽ biến hóa thế giới như vậy.' Bồ-tát ma-ha-tát không nên trụ như thế này: 'Ta sẽ giáo hóa tất cả chúng sinh.' Không nên nghĩ rằng: 'Ta sẽ ở khắp vô số a-tăng-kỳ thế giới, thấy các Đát-tát-a-kiệt, cúng dường hoa, hương, hương bột, các thứ hương hỗn hợp, lọng lụa, cờ phướn.' Không nên nghĩ rằng: 'Ta sẽ giáo hóa vô số a-tăng-kỳ người, khiến họ phát tâm A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ-đề.'
 Bồ-tát ma-ha-tát không nên nghĩ rằng: 'Ta sẽ thành tựu đầy đủ năm thứ mắt.' Thế nào là năm? Là nhục nhãn (mắt thịt thường), thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy xa, thấy xuyên chướng ngại), tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy lý không), pháp nhãn (mắt pháp, thấy rõ các pháp môn để độ chúng sinh), Phật nhãn (mắt Phật, thấy biết tất cả). Không nên nghĩ rằng: 'Ta sẽ lập nên sự bình đẳng hết thảy, rồi mới thành tựu được các pháp môn tam-muội, lấy đó làm vui cho mình.' Không nên tự nghĩ: 'Ta được các pháp môn đà-la-ni, mười lực của Như Lai, bốn điều không sợ hãi, bốn biện tài phân biệt (bốn tài biện luận không trở ngại về pháp, về nghĩa, về lời lẽ và về sự giảng nói), bốn điều không cần che giữ (thân, miệng, ý và nếp sống của Phật đều thanh tịnh, không có gì phải giấu giếm), mười tám pháp riêng có của chư Phật.' Không nên nghĩ rằng: 'Ta sẽ đầy đủ đại từ (lòng thương lớn, ban vui cho chúng sinh) và đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh).'
 Không nên trụ vào ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân Phật), đầy đủ tám mươi vẻ đẹp phụ trang nghiêm thân; không nên trụ vào bậc thứ tám (?), bậc tin sâu (tùy tín hành: người theo lòng tin mà tu) và bậc giữ pháp (tùy pháp hành: người theo sự hiểu pháp mà tu); không nên trụ vào Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật. Không nên trụ vào việc Tu-đà-hoàn trải qua bảy lần chết bảy lần sinh rồi mới được giải thoát; không nên trụ vào bậc chân nhân chỉ còn một lần sinh (?) dứt hết các phiền não; không nên trụ vào việc Tu-đà-hoàn nhập bát-nê-hoàn (niết-bàn: diệt hết phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) giữa chừng (?); không nên trụ vào Tư-đà-hàm. Vì sao? Vì bậc ấy còn qua lại cõi đời rồi mới hết khổ, diệt độ. Không nên trụ vào chứng quả A-na-hàm. Vì sao? Vì A-na-hàm thành rồi thì nhập bát-nê-hoàn ở trên cõi trời. Không nên trụ vào chứng quả A-la-hán. Vì sao? Vì đạo A-la-hán thành rồi thì ngay nơi đời này vào cõi vô dư nê-hoàn (niết-bàn trọn vẹn, không còn thân sót lại) mà ở trong đó; không nên như thế mà nhập bát-nê-hoàn, vì vậy không nên trụ. Đạo Bích-chi Phật vượt hơn bậc Thanh văn nhưng chưa thể đến Phật đạo mà nhập bát-nê-hoàn, vì vậy không nên trụ trong đạo Bích-chi Phật.
 Không nên trụ vào các việc của đạo; ở nơi trí tuệ về đạo mà không dính mắc. Không nên trụ vào trí Tát-vân-nhã. Vì sao? Vì trí Tát-vân-nhã hiểu rõ tất cả các pháp, thành A-duy-tam-Phật, dứt mọi chướng ngại và các mối trói buộc của phiền não. Vì sao? Vì Đát-tát-a-kiệt thành A-duy-tam-Phật rồi thì chuyển bánh xe pháp (giảng pháp, như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), làm việc của Phật, độ vô số a-tăng-kỳ người khiến họ nhập bát-nê-hoàn; vì vậy không nên trụ vào Phật.
 Trụ vào bốn thần túc, nhờ tam-muội có hình tướng như thế, vượt qua tam-muội mà có thể tồn tại số kiếp nhiều như cát sông Hằng (?) — không nên trụ vào tuổi thọ vô số kiếp ấy; không nên trụ vào ba mươi hai tướng, mỗi tướng được thành tựu nhờ trăm phước đức. Không nên trụ vào các thế giới của chư Phật nhiều như cát sông Hằng; không nên trụ vào phương đông, tây, nam, bắc, bốn phương góc, trên, dưới và một cõi Phật; không nên trụ vào chỗ coi các cõi Phật mười phương là một cõi; không nên trụ vào việc ngồi dưới cây Bồ-đề (cây nơi Phật thành đạo).
 Khi ấy tỏa ra hương có hình tướng như thế, khiến chúng sinh ngửi được hương thơm ấy thì không bị dâm dục, giận dữ, ngu si trói buộc, không phát tâm Thanh văn hay Bích-chi Phật, mà đều quyết chí phát tâm A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ-đề. Chúng sinh nào ngửi được hương ấy rồi thì thân, miệng, tâm đều không có bệnh; nhưng đối với cõi Phật kia cũng không có chỗ trụ, tức là không có tiếng sắc, không có tiếng thọ, tưởng, hành, thức. Không nên trụ vào tiếng Đàn, Thi, Sằn, Duy-đãi, Thiền, Bát-nhã Ba-la-mật; không nên trụ vào tiếng bốn ý đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác ý, tám chánh đạo, mười lực, vô úy, mười tám pháp riêng có; không nên trụ vào tiếng Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật nhập bát-nê-hoàn, tiếng Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-Bồ, tiếng các pháp thành A-duy-tam-Phật. Như thế, Câu-dực! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì không nên trụ vào những tiếng làm cho dính mắc ấy."

 Bấy giờ hiền giả Xá-lợi-phất (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) tự nghĩ trong lòng: "Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật là thế nào?"

 Tu-bồ-đề biết điều Xá-lợi-phất đang nghĩ, liền nói với Xá-lợi-phất: "Ý ngài nghĩ sao, Đát-tát-a-kiệt trụ ở chỗ nào?"

 Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Đát-tát-a-kiệt không có chỗ trụ, cũng chẳng phải không trụ. Phật không có tâm, không có sắc, không trụ vào sắc, không trụ vào thọ, tưởng, hành, thức, không trụ vào cõi hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), không trụ vào cõi vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt, như niết-bàn), không trụ vào các cái không, ba mươi bảy phẩm, mười lực, vô úy, mười tám pháp riêng có của chư Phật, không trụ vào trí Tát-vân-nhã."

 Tu-bồ-đề nói với Xá-lợi-phất: "Đúng vậy, đúng vậy! Bồ-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật nên trụ như thế. Như Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-Phật trụ mà cũng không có chỗ trụ, Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã Ba-la-mật nên trụ như thế, trụ mà không có chỗ trụ."

 Bấy giờ các vị thiên tử trong hội ai nấy đều nghĩ trong lòng: "Lời nói và ý nghĩ của bọn dạ-xoa (một loài quỷ thần), những âm thanh phát ra, những chữ viết, chúng ta đều có thể hiểu rõ; còn lời lẽ của ngài Tu-bồ-đề thì không thể hiểu được."

 Tu-bồ-đề biết điều các thiên tử đang nghĩ, nói với các thiên tử: "Các vị không hiểu chăng?"

 Các thiên tử đáp: "Không hiểu."

 Khi ấy Tu-bồ-đề vì các thiên tử mà phân tích giảng nói: "Không có một chữ nào có thể nói ra, không thể phân tích, cũng không có người nghe. Vì sao? Vì Bát-nhã Ba-la-mật không có chữ nghĩa để nói, cũng không có người nghe. Vì sao? Vì Đát-tát-a-kiệt không có chữ nghĩa. Xin lấy ví dụ, các thiên tử! Như Đát-tát-a-kiệt hóa ra một người hóa (người do thần lực biến ra), người hóa ấy lại hóa ra bốn bộ chúng — tỳ-kheo (người nam xuất gia), tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia), ưu-bà-tắc (người nam tu tại gia), ưu-bà-di (người nữ tu tại gia) — rồi giảng pháp cho bốn bộ chúng do mình hóa ra ấy. Ý các thiên tử nghĩ sao, há có người giảng và người hiểu chăng?"

 Đáp: "Không có."

 Tu-bồ-đề nói: "Như thế đó, các thiên tử! Tất cả các pháp cũng đều là huyễn hóa; ở đó không có người giảng, cũng không có người nghe. Ví như trong mộng nghe Phật giảng kinh, ý các vị nghĩ sao, có người giảng, có người nghe hiểu chăng?"

 Đáp: "Không."

 Tu-bồ-đề nói: "Các thiên tử! Tất cả các pháp cũng đều như mộng, không có giảng, không có nghe, không có người biết. Ví như, các thiên tử, có hai người đứng ở cửa địa ngục ngợi khen Phật, Pháp, Tăng (ba ngôi báu: Phật là bậc giác ngộ, Pháp là lời dạy, Tăng là đoàn thể người tu), tiếng của hai người cùng phát ra một lúc. Ý các vị nghĩ sao, tiếng thứ hai ấy có đáp lại tiếng thứ hai chăng (?)?"

 Đáp: "Không."

 "Ví như nhà ảo thuật ở ngã tư đường hóa ra hình Như Lai, giảng pháp cho bốn bộ chúng. Ý các vị nghĩ sao, có người giảng pháp, có người nghe hiểu chăng?"

 Các thiên tử lại nghĩ trong lòng: "Bát-nhã Ba-la-mật mà ngài Tu-bồ-đề giảng thật sâu xa, sâu xa, đến mức vi diệu."

 Tu-bồ-đề biết điều các thiên tử đang nghĩ, nói với các thiên tử: "Sắc chẳng phải sâu xa, chẳng phải vi diệu sao? Thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải sâu xa, chẳng phải vi diệu sao? Sắc không có tự nhiên (ở đây nghĩa là tự tánh: bản chất tự có, riêng biệt, không nương vào gì khác), chẳng phải sâu xa vi diệu sao? Thọ, tưởng, hành, thức không có tự tánh, chẳng phải sâu xa vi diệu sao? Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng như vậy. Trí tuệ Đàn, Thi, Sằn, Duy-đãi, Bát-nhã Ba-la-mật không có tự tánh, chẳng phải sâu xa vi diệu sao? Nội không, ngoại không, cận không, viễn không, chân không, sở hữu không, vô sở hữu không; mười lực, vô úy, mười tám pháp riêng có của chư Phật; tất cả tam-muội, các pháp môn đà-la-ni, trí Tát-vân-nhã, chẳng phải không có tự tánh, chẳng phải vi diệu sao?"

 Khi ấy các thiên tử tự nghĩ trong lòng: "Người giảng pháp ấy chẳng phải đang phân giải rõ (?) về sắc, thọ, tưởng, hành, thức sao? Chẳng phải đang phân giải rõ về sáu Ba-la-mật, bảy cái không, ba mươi bảy phẩm, mười lực, vô úy, các pháp của Phật sao? Chẳng phải đang phân giải rõ về Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật sao? Chẳng phải đang phân giải rõ về trí Phật, trí vô tận sao?"

 Tu-bồ-đề biết điều các thiên tử đang nghĩ, nói với các thiên tử: "Như thế đó, các thiên tử! Phật đạo không có gì để được, Như Lai cũng không giảng pháp, cũng không có người nghe, không có người hiểu. Ai muốn được quả Tu-đà-hoàn, chứng quả Tu-đà-hoàn, chứng quả Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, nếu không có nhẫn (sự chấp nhận, an trụ vững vàng nơi lý các pháp không sinh) thì không thể vượt ra được (?); đạo Bích-chi Phật cũng như vậy; Phật đạo cũng như vậy, không có nhẫn thì không thể vượt ra được. Như thế đó, các thiên tử! Bồ-tát ma-ha-tát mới phát tâm mà an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật thì không có lời nói, cũng không có sự nghe."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video