Thiên 4 — Phẩm 3: Thực hành tính Không (phần 2)

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn đưa người qua bờ bên kia: trí tuệ hoàn hảo thấy suốt mọi sự vật đều trống rỗng, không có tự tính cố định, nhờ đó vượt khỏi biển khổ sinh tử để đến bờ giác ngộ), phẩm Hành Không (phẩm về việc thực hành tính không) thứ ba, phần hai.

 Hiền giả Xá-lợi-phất (một trong các đại đệ tử của Đức Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) bạch Phật: "Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát là người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; Ma-ha-tát là bậc lớn, tức Bồ-tát tu hành đã cao) thực hành Bát-nhã Ba-la-mật này thì từ nơi nào chết đi mà sinh vào cõi này?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật là người từ cõi nước của Đức Phật ở phương khác chết đi mà sinh vào đây. Hoặc từ cõi trời Đâu-thuật (cõi trời Đâu-suất, tầng trời thứ tư của cõi Dục, nơi các vị Bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật cư ngụ) dời xuống sinh vào cõi người này, hoặc từ trong loài người lại sinh làm người; những vị ấy mau đạt được hạnh Bát-nhã Ba-la-mật. Người thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì ngay trong đời hiện tại đã được thành tựu, người ấy mau gần với cửa pháp sâu xa mầu nhiệm. Sau đó đạt đến chỗ rốt ráo của Bát-nhã Ba-la-mật; thường được gặp các đấng Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật (phiên âm tiếng Phạn ba danh hiệu của Phật: Như Lai – bậc đến từ chân lý; Ứng Cúng – bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác – bậc giác ngộ trọn vẹn và đúng đắn), sinh ở cõi nước nào cũng không lìa xa các Đức Phật.

 Hoặc có Bồ-tát Ma-ha-tát từ cõi trời Đâu-thuật hóa thân chết đi, là bậc nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là bổ khuyết vào ngôi Phật, tức đời sau sẽ thành Phật), thì không mất sáu Ba-la-mật (sáu hạnh hoàn hảo đưa qua bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), đến đâu cũng có đầy đủ hết thảy các pháp môn tổng trì (năng lực ghi nhớ và giữ gìn mọi giáo pháp không quên mất), mau gần các pháp môn tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một đối tượng không tán loạn)." Phật nói: "Xá-lợi-phất! Bồ-tát từ trong loài người chết đi lại sinh vào cõi người, Bồ-tát ấy là bậc A-duy-việt-trí (bậc không còn thối lui trên con đường thành Phật) (?). Người ấy thì thấy các căn (các giác quan và năng lực tinh thần như lòng tin, sự chuyên cần, trí tuệ) trầm lặng chậm lụt, không thể mau đạt được sự vững chắc trong hạnh Bát-nhã Ba-la-mật, cũng không được gần các pháp môn tổng trì, không có pháp môn tam-muội."

 Xá-lợi-phất lại hỏi: "Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật này, khi hết tuổi thọ ở đây thì sẽ sinh về đâu?"

 Phật nói: "Khi hết tuổi thọ ở đây thì từ cõi Phật này đi đến cõi Phật khác, ở những nơi các Đức Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) đang hiện diện, chưa từng lìa xa đấng Trời của các trời (danh hiệu tôn xưng Đức Phật, bậc cao quý hơn cả chư thiên). Hoặc có Bồ-tát Ma-ha-tát không có ổu-hòa-câu-xá-la (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là thiện xảo phương tiện: sự khéo léo dùng cách thích hợp để tu hành và cứu độ mà không bị trói buộc), tu từ Thiền thứ nhất đến Thiền thứ tư (bốn bậc thiền định từ thấp đến cao, tâm dần lắng sạch, ứng với các tầng trời cõi Sắc), thực hành sáu Ba-la-mật, do sức của các tầng thiền ấy mà sinh lên cõi trời Trường thọ (cõi trời có tuổi thọ rất dài, nơi khó gặp Phật nghe pháp). Giả sử sau khi hết tuổi thọ ở đó mà được thân người, gặp các Đức Phật Thế Tôn, thì các căn trầm lặng chậm lụt mà không sáng suốt lanh lợi."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hoặc có Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành từ Thiền thứ nhất đến Thiền thứ tư, thực hành Bát-nhã Ba-la-mật mà không có ổu-hòa-câu-xá-la, sau đó bỏ thiền mà sinh vào cõi Dục (cõi của các chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục, gồm loài người, các đường ác và sáu tầng trời thấp), thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy các căn trầm lặng chậm lụt mà không sáng suốt lanh lợi."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hoặc có Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành từ Thiền thứ nhất đến Thiền thứ tư, không lìa Bát-nhã Ba-la-mật; quán tuệ về hư không mà vào định, đến tuệ về thức ý mà vào định, đến tuệ về vô dụng mà vào định, đến hữu tưởng vô tưởng mà vào định (đây là bốn tầng định vô sắc, vượt khỏi mọi hình sắc: định quán hư không vô tận, định quán thức vô tận, định quán không có gì cả, và định không phải có nhận biết cũng không phải không có nhận biết). Vượt qua bốn tầng trời này; tu Tứ ý chỉ (bốn chỗ đặt tâm quán sát: thân, cảm thọ, tâm và các pháp), Tứ ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh), Tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), Ngũ căn (năm gốc rễ tu hành: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ chân chính, định, tuệ), Ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), Thất giác ý (bảy yếu tố đưa tới giác ngộ), Bát do hành (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng); thực hành đại ai (lòng thương xót lớn lao đối với mọi chúng sinh), có ổu-hòa-câu-xá-la, nơi sinh ra không theo sức thiền dẫn dắt, không theo từ bi hỉ hộ (bốn tâm rộng lớn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả bình đẳng không thiên vị), không thuận theo thiền định vô sắc, mà tự tại sinh ra theo ý muốn; nơi sinh ra thường thấy các Đức Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật đang hiện tại, không lìa Bát-nhã Ba-la-mật; trong kiếp Bạt-đà (Hiền kiếp, kiếp hiện tại, trong đó có một nghìn Đức Phật ra đời) này, sẽ đạt A-nậu-đa-la Tam-da-tam-phật (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), được thành A-duy-tam-phật (bậc giác ngộ hoàn toàn, tức thành Phật)."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hoặc có Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành từ Thiền thứ nhất đến Thiền thứ tư, thực hành bốn đẳng tâm (tức bốn tâm từ, bi, hỉ, hộ trải đều bình đẳng khắp chúng sinh), vượt qua bốn tầng trời này, tu Tứ ý chỉ, Tứ ý đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác ý, Bát do hành, thực hành đại ai, có ổu-hòa-câu-xá-la nhưng không theo thiền định, nên nơi sinh ra không được tự tại. Người ấy sinh vào cõi Dục này, trong dòng quân tử (dòng dõi vua chúa, võ tướng), dòng quý nhân, dòng phạm chí (người Bà-la-môn, tầng lớp tu sĩ tế lễ trong xã hội Ấn Độ xưa), nhà trưởng giả (người giàu có, có đức độ, được kính trọng), vì muốn giáo hóa chúng sinh, đem lại lợi ích cho họ."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hoặc có Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành từ Thiền thứ nhất đến Thiền thứ tư, thực hành bốn đẳng tâm, quán tuệ về hư không, tuệ về thức, tuệ về vô dụng, hữu tưởng vô tưởng, vượt qua bốn tầng trời này, tu ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ, gồm Tứ ý chỉ, Tứ ý đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác ý, Bát do hành), thực hành đại ai và ổu-hòa-câu-xá-la, không theo sức thiền dẫn dắt mà thọ sinh, người ấy liền sinh lên cõi trời Tứ Đại Thiên Vương (tầng trời thấp nhất cõi Dục, do bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương), cõi trời Đao-lợi (tầng trời thứ hai, do Đế Thích cai quản, có ba mươi ba vị trời), cõi trời Diễm (trời Dạ-ma, tầng thứ ba), cõi trời Đâu-thuật (tầng thứ tư), cõi trời Ni-ma-la (trời Hóa Lạc, tầng thứ năm, chư thiên tự biến hóa ra cảnh vui), cõi trời Ba-la-ni-mật (trời Tha Hóa Tự Tại, tầng thứ sáu, chư thiên hưởng cảnh vui do kẻ khác biến hóa ra). Sinh ở những nơi ấy, vị ấy giáo hóa chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật, được thấy các Đức Phật Thế Tôn, không lìa giáo pháp của Đạo."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hoặc có Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, có ổu-hòa-câu-xá-la, tu Thiền thứ nhất, thực hành bốn đẳng tâm. Khi hết tuổi thọ ở đây thì sinh lên cõi trời Phạm Thân, cõi trời Phạm Cụ, cõi trời Phạm Độ Trước (?), cõi trời Đại Phạm (các tầng trời thuộc Thiền thứ nhất của cõi Sắc – cõi đã lìa dục lạc nhưng còn thân hình vi tế –, do Phạm thiên làm chủ). Ở trên cõi Phạm thiên và Đại Phạm thiên ấy, vị ấy từ cõi Phật này đi đến cõi Phật khác, ở những cõi nước có Phật hiện ra, có Đức Phật vừa thành A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn), đến chỗ A-duy-tam-phật mà chưa chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp đi khắp nơi nghiền nát phiền não), thì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khuyến thỉnh các Đức Phật chuyển pháp luân."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ (tức Bồ-tát Ma-ha-tát: người mở đường giác ngộ, bậc đại nhân) nhất sinh bổ xứ, thực hành trí độ vô cực (tức Bát-nhã Ba-la-mật: trí tuệ đưa qua bờ bên kia, không có giới hạn), dùng thiện quyền phương tiện (sự khéo léo dùng cách thích hợp để tu hành và cứu độ), thị hiện thực hành từ Thiền thứ nhất đến Thiền thứ tư, tam-muội từ bi hỉ hộ, đến tuệ về hư không, tuệ về thức, tuệ về vô dụng, hữu tưởng vô tưởng, vượt qua bốn tầng trời này, tu ba mươi bảy phẩm, thực hành đại ai, thực hành Không tam-muội, Vô tưởng tam-muội, Vô nguyện tam-muội (ba môn định đưa tới giải thoát: thấy mọi vật đều không có tự tính; không bám vào hình tướng; không còn mong cầu gì), bậc khai sĩ ấy giao du tự tại theo ý mà thọ sinh. Người ấy tự mình được thấy mặt các Đức Phật Thế Tôn, ở nơi các Đức Phật ấy tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới, dứt dâm dục) rồi sinh lên cõi trời Đâu-thuật, ở trên đó làm bậc thầy mở đường dẫn dắt, cứu độ người như chiếc thuyền chở qua sông, các căn không tì vết, thường an tĩnh trong định, có vô số ức trăm nghìn cai (cai: đơn vị số cực lớn) quyến thuộc chư thiên vây quanh, cùng nhau giáng xuống cõi này, được thành đạo vô thượng chánh chân (đạo cao tột, chân chính, xác thực), thành Tối Chánh Giác (sự giác ngộ chân chính cao nhất, tức thành Phật)."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ đắc sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, nghe khắp mọi âm thanh, thấy khắp mọi nơi, biết tâm người khác, biết các đời trước, dứt sạch phiền não), thì không sinh vào cõi trời Dục, cõi trời Sắc, cõi trời Vô Sắc (ba cõi luân hồi: cõi còn ham muốn, cõi đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình vi tế, cõi chỉ còn tâm thức không có hình sắc), mà từ cõi Phật này đi đến cõi Phật khác, cúi đầu vâng thờ các đấng Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác (các danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, bậc chân thật tột cùng, bậc giác ngộ chân chính bình đẳng)."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ đắc sáu thần thông, tự do dạo chơi vui thích, từ cõi Phật này đi đến cõi Phật khác; ở những cõi Phật ấy không nghe tiếng của hàng thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ cầu giải thoát riêng), cũng không nghe đến tên gọi ấy."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ đắc sáu thần thông, tự do dạo chơi vui thích, đi khắp mười phương, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác; ở các cõi Phật đến đó, thọ mạng cực dài, không thể kể xiết đến tận cùng số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài lâu)."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ đắc sáu thần thông, tự do dạo chơi vui thích, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác; ở những cõi đến đó mà không có Phật pháp cùng thánh chúng (đoàn thể những người tu đã chứng đạo), thì liền ca tụng, phân biệt giảng giải công đức của Phật, Pháp và Thánh chúng. Chúng sinh ngay lúc ấy nghe tiếng Phật, Pháp, Thánh chúng, lòng vui mừng hớn hở, sau khi chết đều sinh về cõi nước có Đức Phật Thế Tôn đang hiện tại."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ từ lúc mới phát tâm, đối với từ Thiền thứ nhất đến Thiền thứ tư, bốn đẳng phạm hạnh, bốn định vô sắc, Tứ ý chỉ, Tứ ý đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác ý, Bát do hành, mười trí lực (mười năng lực hiểu biết đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ, điều gì không hợp lẽ, biết nghiệp báo, biết căn tính chúng sinh…), bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin vững vàng của Phật khi thuyết pháp), bốn biện tài phân biệt (bốn khả năng giảng nói thông suốt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về sự ứng đối), mười tám pháp không chung (mười tám đức riêng của chư Phật, hàng thanh văn, duyên giác không có), mà không chấp là có được (?), thì trọn không từng sinh vào cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc; nơi sinh ra là ở giữa chúng sinh, giữa những người cầu danh dự (?)."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành sáu độ vô cực (tức sáu Ba-la-mật), từ lúc mới phát tâm đã vượt qua sự diệt tịch (sự lặng tắt riêng của hàng thanh văn, duyên giác) (?), được bất thoái chuyển (không còn thối lui), trụ ở địa vị bất động chuyển (bậc tu vững chắc không lay chuyển), sẽ đến đạo vô thượng chánh chân, thành Tối Chánh Giác."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ từ lúc mới phát tâm, rồi được đạo vô thượng chánh chân, thành Tối Chánh Giác, liền chuyển pháp luân, vì vô số loài chúng sinh không thể đếm xuể mà mở đường dẫn dắt, đem lại lợi ích và nghĩa lý, làm cho họ tăng tiến, sau đó vào cõi Nê-hoàn vô dư (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác và mọi khổ não) mà bát-nê-viết (nhập Niết-bàn hoàn toàn, tức Phật tịch diệt). Sau khi bát-nê-viết, giáo pháp của vị ấy còn tồn tại một kiếp hoặc hơn một kiếp.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bậc khai sĩ đại sĩ từ lúc mới phát tâm thực hành trí tuệ độ vô cực, cùng với vô số ức trăm nghìn cai vị khai sĩ, từ cõi Phật này đi đến cõi Phật khác; các cõi Phật nơi vị ấy sinh ra đều có cảnh giới trang nghiêm thanh tịnh."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, đạt được bốn tầng thiền, bốn đẳng tâm và các định vô sắc, tự tại vui thích trong đó, đắc Thiền thứ nhất. Từ Thiền thứ nhất xuất ra, vào định tịch nhiên (định diệt tận: định làm lặng dứt mọi cảm thọ và nhận biết), lấy đó làm chánh thọ (sự nhập định chân chính). Từ diệt định xuất ra, đến Thiền thứ tư mà tư duy. Từ Thiền thứ tư xuất ra, vào định diệt tịch; từ định diệt tịch xuất ra, đến thiền Vô lượng không (định quán hư không vô tận); từ thiền Vô lượng không xuất ra, vào diệt định; từ diệt định xuất ra, đến Hữu tưởng vô tưởng mà vào thiền định; từ thiền định Hữu tưởng vô tưởng xuất ra, vào định diệt tịch. Xá-lợi-phất! Đó là bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, dùng thiện quyền phương tiện mà thị hiện các tam-muội chánh thọ mình thực hành."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ đạt được Tứ ý chỉ, Tứ ý đoạn, Tứ thần túc, Căn, Lực, Giác ý, cho đến Bát do, mười trí lực, bốn điều không sợ hãi, bốn biện tài phân biệt, mười tám pháp không chung của chư Phật, mà không nhận lấy quả lưu bố (quả Tu-đà-hoàn, bậc thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh), quả vãng lai (quả Tư-đà-hàm, bậc thánh còn trở lại cõi người một lần), quả bất hoàn (quả A-na-hàm, bậc thánh không còn trở lại cõi Dục), quả vô trước (quả A-la-hán, bậc thánh dứt sạch phiền não, không còn dính mắc), quả duyên giác. Vị ấy thực hành trí tuệ độ vô cực, dùng thiện quyền phương tiện và tám con đường thánh (tức Bát do hành) mà khai hóa chúng sinh, giúp họ được quả lưu bố, quả vãng lai, quả bất hoàn, quả vô trước, quả duyên giác."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Trí tuệ của các quả thanh văn, duyên giác ấy, so ra chỉ ngang với pháp nhẫn (sự hiểu và an nhiên chấp nhận chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt) mà bậc khai sĩ đạt được; do đó biết bậc khai sĩ là người bất thoái chuyển thực hành trí tuệ độ vô cực này."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành sáu độ vô cực, trụ vững trong sáu độ vô cực, ở trên cõi trời Đâu-thuật mà đầy đủ các pháp không, rồi hoàn tất (?); thì nên biết bậc khai sĩ đại sĩ ấy ở trong số các khai sĩ của Hiền kiếp sẽ thành Phật."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ đạt được bốn tầng thiền, bốn đẳng tâm, bốn định vô sắc, Tứ ý chỉ, Tứ ý đoạn, Tứ thần túc, Căn, Lực, Giác ý, cho đến Bát do, mười trí lực, bốn điều không sợ hãi, bốn biện tài phân biệt, mười tám pháp không chung của chư Phật; vị ấy cùng mọi người thực hành Phật đạo mà trọn không dừng lập ở Tứ thánh đế (bốn chân lý thánh: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ — ở đây ý nói không dừng lại chứng quả theo lối thanh văn) (?); bậc khai sĩ đại sĩ ấy là bậc ở địa vị nhất sinh bổ xứ."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành sáu độ vô cực, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, đi khắp các nước, đến đâu cũng giáo hóa chúng sinh khiến họ đứng vững trên Phật đạo. Bậc khai sĩ đại sĩ ấy, trải qua vô số kiếp không thể đếm xuể, mới đạt được đạo vô thượng chánh chân, thành Tối Chánh Giác."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ trụ trong độ vô cực, luôn vì chúng sinh mà siêng năng tu tinh tấn, chưa từng khởi ý hay mở miệng nói những việc vô ích."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành sáu độ vô cực, thường tinh tấn muốn cứu chúng sinh, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, khai hóa muôn loài, giúp họ vượt qua khổ nhọc, dứt các nẻo của ba đường ác phải chịu tra khảo trừng phạt (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh)."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ trụ trong sáu độ vô cực, thực hành bố thí độ vô cực, có quyến thuộc vây quanh, dẫn dắt chúng sinh hướng đến sự an ổn mãi mãi: người đói cho ăn, người khát cho nước uống, người không áo cho áo, người không hương cho hương, các loại hương trộn, hương bột, giường nằm đồ dùng, tôi tớ, xe cộ, vàng bạc bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não…), cùng mọi thứ người ta cầu xin để làm kế sinh sống, trọn không làm trái ý người, tùy theo điều họ mong cầu mà cho."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, tự hóa thân mình như Như Lai, vào địa ngục, vì người trong địa ngục mà nói kinh pháp; với súc sinh, ngạ quỷ (loài quỷ đói) cũng phân biệt giảng giải nghĩa lý."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành sáu độ vô cực, tự hóa thân tâm giống như hình tượng Phật, đi qua các cõi Phật ở phương Đông nhiều như cát sông Hằng, vì các chúng sinh mà nói kinh pháp, cúi đầu lễ Như Lai, làm thanh tịnh cõi Phật; những người nghe kinh đều phát đạo ý (tâm cầu đạo giác ngộ). Cứ như thế, đi khắp các thế giới chư Phật ở mười phương, quán sát các cõi Phật, chọn lấy những điều tốt đẹp nhất để làm thanh tịnh cõi nước của mình, khiến năm điều (?) vi diệu của cõi mình còn hơn cả cõi của các Đức Phật kia. Bậc khai sĩ đại sĩ ấy đầy đủ, thành tựu địa vị nhất sinh bổ xứ."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành sáu độ vô cực, ngay lúc ấy đầy đủ ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của bậc vĩ nhân, như Phật hay Chuyển luân thánh vương), các căn cao diệu và thông suốt tất cả; nhờ các căn tinh tấn ấy mà vô số người thấy đều kính yêu, khiến vô số loài chúng sinh phát lòng vui mừng, dần dần khiến những kẻ sa vào ba đường ác được diệt độ (dứt khổ, được giải thoát)."

 Phật nói: "Xá-lợi-phất! Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, phải làm thanh tịnh thân, miệng và ý của mình."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành sáu độ vô cực, các căn cao diệu, hình dáng đoan chính, không tự khen mình, không nói lỗi người, thường xét lỗi mình, không bới móc chỗ thiếu sót của người khác."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ từ lúc mới phát tâm thực hành bố thí độ vô cực, trì giới độ vô cực, đã trụ vững trong hai độ vô cực này, thì nhận lấy ngôi vị cực tôn của Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng có bánh xe báu, đem chánh pháp cai trị cả thiên hạ) nhiều lần không thể kể xiết. Ở những nơi làm Chuyển luân thánh vương, vị ấy được thấy vô số trăm nghìn Đức Phật, liền cúi đầu lễ lạy, phụng sự cúng dường các Đức Phật Thế Tôn."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ trụ trong sáu độ vô cực, vì các chúng sinh mà diễn bày ánh sáng của pháp; tự mình được soi sáng rồi, ánh sáng pháp ấy chưa từng mất, cho đến khi đạt đạo vô thượng chánh chân, thành Tối Chánh Giác. Như vậy, Xá-lợi-phất! Bậc khai sĩ đại sĩ soi sáng rất nhiều đối với các Phật pháp. Vì thế, Xá-lợi-phất! Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, phải luôn siêng tu, giữ gìn thân, miệng, ý, khiến thân, miệng, ý không phạm lỗi gì."

 Hiền giả Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là bậc khai sĩ đại sĩ siêng tu các hạnh, giữ gìn thân, miệng, ý, không phạm lỗi gì?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ trong tâm tự nghĩ: 'Đây là việc thân kia làm, việc thân dấy lên tạo ra, có điều được thành lập; đây là lời nói; đây là tâm (?). Việc tâm làm có điều được thành lập.' Đó là bậc khai sĩ đại sĩ giữ gìn thân, miệng, ý. Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ vô cực thì không thấy có thân để nắm bắt, cũng không thấy có lời nói để nắm bắt, cũng không thấy có tâm để nắm bắt. Giả sử bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực mà chấp có thân, miệng, ý, bám chặt vào thân, miệng, ý, thì sẽ có tâm tham lam bủn xỉn, rồi lại khởi tâm phạm giới, tâm giận dữ, tâm lười biếng, tâm tán loạn, tâm trí tà vạy."

 Phật nói với Xá-lợi-phất: "Người thực hành như thế, không nên gọi là khai sĩ. Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành sáu độ vô cực, làm sạch vết nhơ của thân, làm sạch vết nhơ của miệng, làm sạch vết nhơ của tâm, khiến không thiếu sót, thì mới gọi là khai sĩ."

 Hiền giả Xá-lợi-phất bạch Phật: "Thế nào là bậc khai sĩ đại sĩ làm sạch vết nhơ của thân, miệng, ý?"

 Thế Tôn đáp: "Giả sử bậc khai sĩ đại sĩ tự mình không thấy có thân để nắm bắt, cũng không thấy có lời miệng nói, ý tâm nghĩ để nắm bắt."

 Phật nói: "Như vậy, Xá-lợi-phất! Bậc khai sĩ đại sĩ làm sạch thân, miệng, ý. Giả sử thân, miệng, ý có tì vết xấu ác, thì là vì [ham] lợi dưỡng (lợi lộc và sự cung phụng) (?). Nếu bậc khai sĩ đại sĩ từ lúc mới phát tâm vâng làm mười điều thiện (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến) hướng về quả báo ứng [giác ngộ] (?), không phát tâm thanh văn, duyên giác, thì như vậy bậc khai sĩ đại sĩ đã làm sạch, trừ bỏ vết nhơ của thân, miệng, ý."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, muốn cầu Phật đạo thì thực hành bố thí độ vô cực, trì giới độ vô cực, nhẫn nhục độ vô cực, tinh tấn độ vô cực, nhất tâm độ vô cực (thiền định, tâm chuyên nhất không tán loạn)."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Thế nào là bậc khai sĩ đại sĩ muốn cầu Phật đạo?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ nếu không thấy có thân làm, miệng nói, tâm nghĩ để nắm bắt, không thấy có bố thí độ vô cực, trì giới độ vô cực, nhẫn nhục độ vô cực, tinh tấn độ vô cực, nhất tâm độ vô cực, trí tuệ độ vô cực để nắm bắt, không thấy có thanh văn, duyên giác, không thấy có khai sĩ, không thấy có Phật đạo để nắm bắt; vì thế mà khai sĩ cầu Phật đạo, bởi đối với tất cả các pháp đều không có gì để nắm bắt."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành sáu độ vô cực rồi, có chỗ đến mà cũng không có chỗ nào đến, không ai có thể thừa cơ hãm hại được."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Thế nào là bậc khai sĩ đại sĩ thực hành sáu độ vô cực, có chỗ đến mà cũng không có chỗ nào đến, không ai có thể thừa cơ hãm hại được?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ khi thực hành sáu độ vô cực, không nghĩ đến sắc (hình chất vật chất), không nghĩ đến thống dương (cảm thọ: khổ, vui, không khổ không vui), tư tưởng (sự nhận biết, hình dung), sinh tử (các hoạt động tạo tác của tâm, đưa đến sống chết luân hồi), thức (sự phân biệt nhận biết) — đây là năm nhóm hợp thành con người; không nghĩ đến mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; không nghĩ đến sắc, tiếng, hương, vị, sự xúc chạm trơn mịn, pháp (đối tượng của ý); không nghĩ đến mắt, không nghĩ đến sắc, không nghĩ đến cái biết do mắt tiếp xúc sắc; không nghĩ đến tai, không nghĩ đến tiếng, không nghĩ đến cái biết do tai tiếp xúc tiếng; không nghĩ đến mũi, không nghĩ đến hương, không nghĩ đến cái biết do mũi tiếp xúc hương; không nghĩ đến lưỡi, không nghĩ đến vị, không nghĩ đến cái biết do lưỡi tiếp xúc vị; không nghĩ đến thân, không nghĩ đến xúc chạm, không nghĩ đến cái biết do thân tiếp xúc; không nghĩ đến ý, không nghĩ đến pháp, không nghĩ đến cái biết của ý; không nghĩ đến Tứ ý chỉ, Tứ ý đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác ý, Bát do hành; không nghĩ đến bố thí độ vô cực, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ độ vô cực; không nghĩ đến mười trí lực của Như Lai, bốn điều không sợ hãi, bốn biện tài phân biệt, mười tám pháp không chung của chư Phật; không nghĩ đến lưu bố, vãng lai, bất hoàn, vô trước, duyên giác, đạo vô thượng chánh chân, thành Tối Chánh Giác."

 Phật nói với Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành như thế thì có thể làm đầy đủ và tăng trưởng sáu độ vô cực; có chỗ đến mà cũng không có chỗ nào đến, không ai có thể thừa cơ hãm hại được."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hoặc có bậc khai sĩ đại sĩ trụ trong trí tuệ độ vô cực, đầy đủ thông tuệ (trí tuệ thông suốt tất cả, tức nhất thiết trí của Phật), thì nhờ nghĩa lý mà trí tuệ ấy thực hành, trọn không đọa lạc (vào đường ác) cho đến khi vào vô dư (?), không bị mọi người ghét bỏ, cũng không nghèo túng, cũng không vì thân mà nhận lấy hình sắc khiến chư thiên, người đời, A-tu-luân (loài thần có phúc lớn nhưng hay ganh ghét, hiếu chiến) chê bai phá hoại (?)."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Thế nào là trí tuệ của bậc khai sĩ đại sĩ?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nhờ trí tuệ mà bậc khai sĩ đại sĩ vận dụng, vị ấy thấy các đấng Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác ở phương Đông nhiều như cát sông Hằng, nghe các Ngài nói pháp, thấy thánh chúng, thấy các cõi Phật với pháp thanh tịnh tột bậc. Thế nên bậc khai sĩ đại sĩ, nhờ trí tuệ mà mình thuận theo, không có ý niệm về Phật, không có ý niệm về khai sĩ, không có ý niệm về thanh văn, không có ý niệm về duyên giác, cũng không vì trí tuệ của mình mà có ý niệm về cõi Phật. Vì sao vậy? Vì bậc khai sĩ đại sĩ thực hành bố thí độ vô cực mà không thấy có bố thí độ vô cực để nắm bắt, thực hành trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ độ vô cực mà không thấy có trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ độ vô cực để nắm bắt; nhờ trí tuệ ấy mà đạt Tứ ý chỉ, Tứ ý đoạn, Tứ thần túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác ý, Bát do hành, mười trí lực, bốn điều không sợ hãi, bốn biện tài phân biệt, mười tám pháp không chung của chư Phật. Đó là trí tuệ của bậc khai sĩ đại sĩ. Dùng trí tuệ ấy mà đầy đủ cội gốc của tất cả các pháp, nhưng đối với tất cả các pháp cũng không có điều gì vướng niệm."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ dùng trí tuệ độ vô cực làm thanh tịnh năm thứ mắt. Thế nào là năm thứ mắt? Đó là nhục nhãn (mắt thịt, mắt thường của thân), thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy xa, thấy xuyên chướng ngại, thấy chúng sinh chết đây sinh kia), tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy rõ các pháp vốn không), pháp nhãn (mắt pháp, thấy rõ căn cơ và con đường tu chứng của từng người để cứu độ), Phật nhãn (mắt của Phật, thấy biết trọn vẹn tất cả)."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là bậc khai sĩ làm thanh tịnh nhục nhãn?" Phật bảo Xá-lợi-phất: "Có bậc khai sĩ đại sĩ dùng nhục nhãn thấy xa bốn nghìn dặm; có bậc khai sĩ đại sĩ dùng nhục nhãn thấy xa tám nghìn dặm; có bậc khai sĩ đại sĩ dùng nhục nhãn thấy khắp cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở); có bậc khai sĩ đại sĩ dùng nhục nhãn thấy hai cõi Diêm-phù-đề; có bậc khai sĩ đại sĩ dùng nhục nhãn thấy bốn thiên hạ (bốn châu lục lớn ở bốn phía núi Tu-di, hợp thành một thế giới); có bậc khai sĩ đại sĩ dùng nhục nhãn thấy một nghìn thế giới (tiểu thiên thế giới); có bậc khai sĩ đại sĩ dùng nhục nhãn thấy hai nghìn thế giới; có bậc khai sĩ đại sĩ dùng nhục nhãn thấy tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn nhân một nghìn nhân một nghìn thế giới, tức một đại thiên thế giới, phạm vi giáo hóa của một Đức Phật)."

 Phật nói với Xá-lợi-phất: "Đó là bậc khai sĩ đại sĩ được nhục nhãn thanh tịnh."

 Xá-lợi-phất lại hỏi: "Thế nào là bậc khai sĩ đại sĩ được thiên nhãn thanh tịnh?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Thiên nhãn của chư thiên trên cõi trời Tứ Đại Thiên Vương, bậc khai sĩ đại sĩ đều biết; thiên nhãn của chư thiên ở các cõi trời Đao-lợi, Diễm, Đâu-thuật, Ni-ma-la, Ba-la-ni-mật, lên đến cõi trời A-ca-nị-tra (trời Sắc Cứu Cánh, tầng trời cao nhất của cõi Sắc), bậc khai sĩ đại sĩ đều biết. Còn thiên nhãn của bậc khai sĩ, thì chư thiên từ trời Tứ Đại Thiên Vương lên đến trời A-ca-nị-tra không biết được, chỉ khai sĩ mới biết (?). Bậc khai sĩ đại sĩ có thiên nhãn ấy, dùng thiên nhãn ấy thấy các thế giới Phật ở phương Đông nhiều như cát sông Hằng, biết hết việc chúng sinh chết đi sinh lại, cho đến khắp các thế giới chư Phật ở mười phương, đều thấy rõ sự sống chết của chúng sinh."

 Phật nói: "Xá-lợi-phất! Đó là bậc khai sĩ đại sĩ được thiên nhãn thanh tịnh."

 Xá-lợi-phất lại hỏi: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là bậc khai sĩ đại sĩ được tuệ nhãn thanh tịnh?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ có mắt trí tuệ thì không nghĩ thế này: 'Pháp có cái thực có: pháp hữu vi, pháp vô vi (pháp do nhân duyên tạo tác nên có sinh diệt, và pháp không do tạo tác, không sinh diệt), pháp có hình, pháp không hình, pháp thế gian, pháp vượt thế gian, pháp hữu lậu, pháp vô lậu (pháp còn phiền não rò rỉ khiến trôi lăn sinh tử, và pháp đã sạch phiền não).' Bậc khai sĩ có tuệ nhãn nhìn các pháp thì không gì không thấy, không nghe, vô lượng vô số. Đó là bậc khai sĩ đại sĩ được tuệ nhãn thanh tịnh."

 Xá-lợi-phất lại hỏi: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là bậc khai sĩ đại sĩ được pháp nhãn thanh tịnh?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Ở đây bậc khai sĩ đại sĩ dùng pháp nhãn phân biệt thế này: người này tu theo lòng tin, người này tu theo pháp, người này tu theo Không, người này tu theo Vô tưởng, người này tu theo Vô nguyện. Nhờ các cửa giải thoát (ba cửa đưa đến giải thoát: Không, Vô tưởng, Vô nguyện) này mà được Ngũ căn, được Vô kiến tam-muội (?) (môn định liền theo đó là chứng ngộ ngay, không gián đoạn). Đã được Vô kiến tam-muội thì phát khởi trí tuệ độ trí (trí tuệ đưa qua bờ giải thoát); đã được trí tuệ độ trí thì dứt được ba kết (ba thứ trói buộc). Thế nào là ba? Một là tham chấp thân (cho thân này là thật có, là ta), hai là hoài nghi, ba là phá giới (chấp vào giới cấm sai lầm), đó là ba kết. Có thể trừ bỏ tham chấp thân, không còn hoài nghi, không phá giới cấm thì không còn ba kết; người không còn ba kết ấy là bậc lưu bố.

 Người ấy được đi trên con đường, trừ khiến dâm dục, giận dữ, si mê mỏng bớt, gọi là bậc vãng hoàn. Do con đường ấy mà thêm siêng năng, dứt hết dâm dục, giận dữ, si mê, gọi là bậc bất hoàn. Người ấy trên con đường ấy lại càng siêng năng tu hành, dứt sạch lòng ham muốn cõi Sắc, ham muốn cõi Vô Sắc, vô minh (sự mê muội không thấy chân lý), kiêu mạn, gọi là bậc vô trước, gọi là người tu theo Không. Nhờ cửa giải thoát Không mà được Ngũ căn, đạt Vô kiến tam-muội; nhờ Vô kiến tam-muội mà phát khởi trí tuệ độ thoát, cho đến được quả duyên giác. Lại có người nhờ cửa giải thoát Vô tưởng mà được Ngũ căn, nói tóm lại cho đến được quả vô trước. Đó là pháp nhãn thanh tịnh của bậc khai sĩ. Nếu bậc khai sĩ có thể phân biệt hiểu rõ rằng phàm pháp nào có hợp lại thì đều trở về chỗ diệt tận, thấy các pháp đều diệt tận mà được Ngũ căn, đó là pháp nhãn thanh tịnh của bậc khai sĩ.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bậc khai sĩ đại sĩ phân biệt như thế này: vị khai sĩ mới phát tâm này thực hành bố thí độ vô cực, trì giới độ vô cực, nhẫn nhục độ vô cực, tinh tấn độ vô cực, nhất tâm độ vô cực, trí tuệ độ vô cực, cùng tín căn, tinh tấn căn; các căn ấy thực hành đầy đủ thiện quyền phương tiện, tự thân luôn đứng vững trên cội gốc đức lành. Vị khai sĩ ấy sinh vào dòng quân tử, dòng quý tộc, dòng phạm chí, nhà trưởng giả, hoặc sinh lên cõi trời Tứ Vương, trời Đao-lợi, trời Diễm, trời Đâu-thuật, trời Ni-ma-la, trời Ba-la-ni-mật. Sinh ở các cõi trời ấy, tại nơi mình ở, vị ấy khai hóa chúng sinh, khiến muôn loài đều vào hạnh an lành, làm thanh tịnh cõi Phật, gặp các đấng Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, cúng dường phụng sự, không rơi vào địa vị thanh văn, duyên giác. Vị khai sĩ đại sĩ này thì thối lui, vị kia thì không thối lui, cho đến đạt đạo vô thượng chánh chân, thành Tối Chánh Giác. Đó là pháp nhãn thanh tịnh của bậc khai sĩ đại sĩ.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bậc khai sĩ đại sĩ phân biệt như thế này: vị khai sĩ này đã được thọ quyết (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật), sẽ đắc đạo vô thượng, thành Tối Chánh Giác; vị khai sĩ kia chưa được thọ quyết về đạo vô thượng chánh chân; vị khai sĩ kia chưa có gì gây dựng; vị khai sĩ này là bất thoái chuyển, vị khai sĩ kia không phải bất thoái chuyển; vị khai sĩ này thần thông đầy đủ, vị khai sĩ kia thần thông chưa đầy đủ; vị khai sĩ này thần thông đầy đủ, đi đến các cõi nước chư Phật ở phương Đông nhiều như cát sông Hằng, cúi đầu lễ các đấng Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, cúng dường phụng sự; vị khai sĩ này chưa được thần thông, vị khai sĩ kia sẽ được thần thông; mọi thứ trong cõi Phật của vị khai sĩ này sẽ được thanh tịnh, mọi thứ trong cõi nước của vị khai sĩ kia không thể thanh tịnh; vị khai sĩ này sẽ giáo hóa chúng sinh, vị khai sĩ kia không giáo hóa; vị khai sĩ này được các Đức Phật Thế Tôn khen ngợi; vị khai sĩ này sẽ được các Đức Phật Thế Tôn đứng gần hiện trước mặt, vị khai sĩ kia không được các Đức Phật Thế Tôn hiện đứng trước mặt; vị khai sĩ này thọ mạng sẽ có hạn, vị khai sĩ kia thọ mạng không có hạn lượng; vị khai sĩ này chúng tỳ-kheo (người xuất gia giữ giới đầy đủ) sẽ có hạn, vị khai sĩ kia chúng tỳ-kheo sẽ không có hạn; vị khai sĩ này khi đắc đạo vô thượng chánh chân thành Tối Chánh Giác sẽ lấy các vị khai sĩ làm tăng chúng; vị khai sĩ kia khi thành Phật không có chúng khai sĩ; vị khai sĩ này sẽ thành tựu bằng hạnh khổ nhọc, vị khai sĩ kia sẽ thành tựu bằng hạnh an ổn; vị khai sĩ này sẽ rốt ráo dứt sạch vòng chết đi sinh lại, vị khai sĩ kia chưa rốt ráo dứt sạch vòng chết đi sinh lại (?); vị khai sĩ này sẽ ngồi dưới cây ở đạo tràng (nơi thành đạo, tức dưới cây Bồ-đề), vị khai sĩ kia không ngồi dưới cây ở đạo tràng; vị khai sĩ này sẽ bị ma đến thử thách quấy phá, vị khai sĩ kia không bị ma thử thách. Vị khai sĩ này là như thế đó. Xá-lợi-phất! Đó là pháp nhãn thanh tịnh của bậc khai sĩ đại sĩ."

 Xá-lợi-phất bạch Phật: "Thế nào là bậc khai sĩ đại sĩ được Phật nhãn thanh tịnh?"

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ, nhờ nhân duyên tâm cầu đạo vô thượng, vào tam-muội chánh thọ ví như kim cương (môn định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não cuối cùng), đầy đủ thông tuệ, mười trí lực của Như Lai, bốn điều không sợ hãi, bốn biện tài phân biệt, mười tám pháp không chung của chư Phật, đại từ đại bi, cho đến mắt của bậc khai sĩ đại sĩ thấu suốt khắp tất cả Phật pháp, đối với tất cả Phật pháp không gì không thấy, không gì không nghe, không có hạn lượng, không gì không thông suốt. Xá-lợi-phất! Bậc khai sĩ đại sĩ khi đạt được đạo vô thượng chánh chân, thành Tối Chánh Giác, mới có thể được đầy đủ Phật nhãn thanh tịnh."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ muốn được năm thứ mắt như vậy thì phải vâng làm sáu độ vô cực. Vì sao vậy? Vì sáu độ vô cực bao gồm tất cả các pháp đức lành, hiểu rõ hết pháp thanh văn, pháp duyên giác, pháp khai sĩ. Vì thế, Xá-lợi-phất! Người được tâm bình đẳng mà tu đến hạnh này thì thu nhiếp cứu giúp được tất cả các pháp. Hãy quán xét trí tuệ độ vô cực: trí tuệ độ vô cực là người mẹ ruột của năm thứ mắt. Bậc khai sĩ đại sĩ học năm thứ mắt này để đạt được đạo vô thượng chánh chân, thành Tối Chánh Giác."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hoặc có bậc khai sĩ đại sĩ tu thần thông đến chỗ độ vô cực, với vô số việc nhân duyên của thần thông, trụ ở địa vị ấy, từ một thân biến hóa ra nhiều hình, rồi lại trở về một thân; tường vách ngăn trở, núi non cao ngất, đi xuyên qua không bị cản trở, như trong hư không nước chảy hóa thành mây (?), ví như chim bay lượn giữa không trung. Ra vào trong đất, ra không cần khe hở, vào không cần lỗ hổng, như lặn vào nước. Đi trên mặt nước như đi trên đất, thân phát ra lửa sáng như đám lửa lớn; ánh sáng và uy thần của mặt trời, mặt trăng cao vời khó bì kịp, mà vị ấy lấy bàn tay sờ chạm mặt trời, mặt trăng, nắm lấy ánh sáng, vẫn được tự tại. Thân lên đến cõi Phạm thiên (cõi trời thuộc Thiền thứ nhất của cõi Sắc), nhưng không vì thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại) mà tự cao, ý không kiêu căng buông thả, cũng không vướng niệm, đối với thần túc cũng không thấy có gì để nắm bắt, cũng không kiêu ngạo phóng túng. Khởi lên mà không có ý tưởng, cũng không có người khởi niệm, phát khởi tự nhiên không; tự nhiên không thì là vắng lặng, cái tự nhiên ấy cũng không có gì khởi lên. Lại như thế, không phát khởi thần túc và việc thực hành thần túc, chỉ chuyên nghĩ đến việc thông tuệ; đó là chỗ do đó mà có thần túc — trí tuệ chứng nghiệm thần túc — trong trí độ vô cực của bậc khai sĩ."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ ấy làm thanh tịnh thiên nhĩ (tai của chư thiên, nghe được mọi âm thanh xa gần), vượt hơn tai của trời và người, nghe được từng âm thanh, tiếng của chư thiên và loài người; nhưng cũng không nghĩ tưởng đến hạt giống của thiên nhĩ, không nghĩ rằng: 'Ta nghe tiếng ấy,' cũng không thấy có gì để nắm bắt. Tự nhiên không, tự nhiên vắng lặng; cái tự nhiên ấy không có gì khởi lên, không có gì để nắm bắt, cũng không có gì để vướng niệm, cũng không tự nghĩ: 'Ta được thiên nhĩ,' chỉ để chí vào việc thông tuệ. Đó là hạnh thần thông thiên nhĩ — trí tuệ chứng nghiệm — của bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ ấy biết tâm niệm của người khác, của chúng sinh, thật hay giả, hướng về đâu: tâm có dục hay tâm không dục, ý tưởng có dục hay ý tưởng không dục; tâm giận dữ, ý tưởng giận dữ; tâm lìa giận dữ, ý tưởng lìa giận dữ; tâm ngu si, ý tưởng ngu si; tâm lìa ngu si, ý tưởng lìa ngu si; tâm có ái luyến hay tâm lìa ái luyến; có chấp nhận hay không chấp nhận; tâm phấn chấn hay tâm chùng xuống; tâm vội vàng nóng nảy hay tâm an tường; tâm lớn hay tâm nhỏ; tâm định hay tâm không định; tâm giải thoát hay tâm không giải thoát; tâm kia đã nhiễm ô hay sắp nhiễm ô; ý tưởng đã nhiễm hay sắp nhiễm. Vị ấy hiểu rõ chắc chắn, phân biệt thật giả; có tâm vô thượng thì biết là tâm vô thượng, nhưng cũng không vướng niệm, cũng không có ý tưởng gì. Vì sao vậy? Vì các tâm vốn không phải tâm, do đó các tâm khởi lên đều không có ý tưởng.

 Rồi vị ấy nhớ lại những nơi mình từng sống thuở xưa, đó là trí tuệ chứng nghiệm nhờ thần thông về các đời từng sống, dùng thần thông ấy mà điều khiển (?). Trong một niệm biết được việc của trăm ngày, trăm tháng, trăm năm, một kiếp, trăm kiếp, vô số kiếp, vô số trăm kiếp, vô số nghìn kiếp, vô số ức trăm nghìn cai kiếp, đều nhớ biết cả: nơi ở trước kia, tên là gì, dòng họ là gì, sinh ra như thế nào, ăn uống ra sao, sống lâu như thế nào, tuổi thọ dài ngắn, khổ vui, thiện ác, chết ở chỗ kia rồi sinh vào chỗ nọ, ở trong chúng ấy, đời ấy, đã nói những gì như thế. Vị ấy có thể nhớ biết vô số đời quá khứ đã sống, mà cũng không nghĩ tưởng đến thần thông mình đã đạt được."

 Phật nói với Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực mà làm được như thế, đó là trí tuệ chứng nghiệm sáng tỏ nhờ thần thông nhớ biết các đời từng sống thuở xưa; đó là hạnh thần thông trí tuệ."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ ấy dùng thiên nhãn thấy chúng sinh chết đi sinh lại, gốc lành gốc ác, họa phúc thiện ác, hướng về chỗ an vui hay hướng về chỗ khổ, tốt đẹp hay nhơ xấu, do việc họ làm mà đều biết rõ cả. Kẻ đáng thương kia, thân làm điều ác, miệng nói điều ác, tâm nghĩ điều ác, đầy đủ hạnh ác, phỉ báng bậc hiền thánh, theo tà kiến (cái thấy sai lệch), vì nhân duyên ấy mà khi thân tan, mạng hết thì đi vào nẻo khổ nhọc, đọa vào địa ngục. Còn các loài chúng sinh hiền lành này, thân làm điều thiện, miệng nói điều thiện, tâm nghĩ điều thiện, đầy đủ các hạnh, không phỉ báng bậc hiền thánh, vâng theo chánh kiến (cái thấy đúng đắn), nhờ hạnh ấy mà khi thân tan, mạng hết thì đi vào nẻo an ổn, sinh lên cõi trời. Vị ấy thấy ở tám phương và phương trên, phương dưới, những kẻ đáng thương thân làm điều ác, miệng nói điều ác, tâm nghĩ điều ác, đầy đủ hạnh ác, phỉ báng bậc hiền thánh, theo tà kiến, vì nhân duyên ấy mà khi thân tan, mạng hết thì đi vào nẻo khổ nhọc, đọa vào địa ngục; và các loài chúng sinh hiền thánh, thân làm điều thiện, miệng nói điều thiện, tâm nghĩ điều thiện, đầy đủ các điều thiện, không phỉ báng thánh hiền, vâng theo chánh kiến, nhờ hạnh ấy mà khi thân tan, mạng hết thì đi vào nẻo an ổn, sinh lên cõi trời. Vị ấy thấy tám phương, phương trên, phương dưới, thần thông đã thông suốt đều như vậy, thấy khắp mười phương không có gì che chắn ngăn trở."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ ấy đạt được sự biết rõ tâm niệm của người, [trong suốt] một ngày, trăm ngày, một năm, trăm năm, một kiếp, trăm kiếp, nghìn kiếp, vạn kiếp, ức kiếp, vô số kiếp, vô số ức ức trăm nghìn kiếp, cho đến vô hạn. Ở các cõi Phật trong mười phương thế giới, những điều [chúng sinh] nghĩ thì vô lượng không thể kể xiết, mà tâm vị ấy biết không bị che chắn ngăn trở. Đó gọi là hạnh thần thông trí tuệ — trí tuệ chứng nghiệm sáng tỏ nhờ thần thông biết tâm niệm người khác và các đời từng sống thuở xưa — của bậc khai sĩ đại sĩ."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ tự biết thân mình từ đâu đến: một đời, trăm đời, nghìn đời, vạn đời, ức đời, vô số ức đời, một kiếp, trăm kiếp, nghìn kiếp, vạn kiếp, ức kiếp, vô số ức kiếp; thiện ác họa phúc, nơi đi về do thiện ác, cha mẹ anh em, họ hàng, vợ con, quyền thế giàu sang vui sướng, nghèo hèn khốn khổ, ngu hay trí, cùng quẫn hay hiển đạt, tên gọi dòng họ. Đó là trí tuệ chứng nghiệm sáng tỏ của bậc khai sĩ đại sĩ về việc biết thân mình từ đâu đến, các đời từng sống thuở xưa. Đó là hạnh thần thông trí tuệ: tự nhiên thấy khắp năm nẻo (năm cõi luân hồi: trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), mười phương không có gì che chắn ngăn trở."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ có trí tuệ lậu tận (trí biết đã dứt sạch mọi phiền não rò rỉ), chứng thần thông thông suốt, mà không rơi vào địa vị thanh văn, duyên giác, cũng không nghĩ tưởng đến pháp nào khác, cũng không nghĩ rằng: 'Ta đã đạt đạo vô thượng chánh chân, thành Tối Chánh Giác,' cũng không lấy trí tuệ lậu tận, trí tuệ thần thông mà sinh niệm kiêu mạn buông thả. [Vị ấy có] mười trí lực của Như Lai, bốn điều không sợ hãi, bốn biện tài phân biệt, mười tám pháp không chung của chư Phật, hiểu rằng mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau làm nhân làm quả tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết) không có cội gốc, ba mươi bảy phẩm không có đầu mối, mà giáo hóa tất cả. Như vậy, Xá-lợi-phất! Bậc khai sĩ đại sĩ dùng trí tuệ độ vô cực mà đầy đủ thần thông; đã đầy đủ thì có tăng trưởng, đạt được đạo vô thượng chánh chân, thành Tối Chánh Giác."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hoặc có bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, trụ trong bố thí độ vô cực, thấy có thể trang nghiêm thanh tịnh con đường thông tuệ (con đường dẫn đến trí biết thông suốt tất cả), rốt ráo là chân không (tính không chân thật), từ đó mà khởi lên việc nhận và làm ân đức."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hoặc có bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, trụ trong trì giới độ vô cực, đầy đủ, trang nghiêm thanh tịnh con đường thông tuệ, rốt ráo là không; không có tin hay không tin, không có khởi hay không khởi, lập nên nghĩa lý mà vĩnh viễn không có gì sinh ra."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hoặc có bậc khai sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, trụ trong nhẫn nhục độ vô cực, đầy đủ, trang nghiêm thanh tịnh con đường thông tuệ, rốt ráo là chân không; khởi lên sự nhẫn nhục, không có giận hờn, hiểu biết rằng [mọi sự] không có gốc, tất cả đều không."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hoặc có bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, trụ trong tinh tấn độ vô cực, đầy đủ, trang nghiêm thanh tịnh con đường thông tuệ, rốt ráo là chân không; thân và ý tinh tấn, chuyên vào một nghĩa, sự tinh tấn mình làm không có các lậu (phiền não), lập nên sự tinh tấn ấy."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hoặc có bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, trụ trong nhất tâm độ vô cực, đầy đủ, trang nghiêm thanh tịnh con đường thông tuệ, rốt ráo là chân không; tâm không tán loạn, không phấn chấn không chùng xuống, không khởi không diệt, lập nên môn thiền ấy."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Hoặc có bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, trụ trong trí tuệ độ vô cực, đầy đủ, trang nghiêm thanh tịnh con đường thông tuệ, rốt ráo là chân không; trừ bỏ tâm tà kiến, khuyến khích người không có trí, mà khởi lên [sự bố thí] không có gì để cho (?)."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Như vậy, bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, trụ trong sáu độ vô cực, đầy đủ, trang nghiêm thanh tịnh con đường thông tuệ, rốt ráo là chân không; đến hay không đến đều như không có đến đi, cho mà không có gì nhận, không bố thí cũng không bủn xỉn, không giữ giới cũng không phạm giới, không nhẫn cũng không giận, không tiến cũng không lười, không thiền cũng không loạn, không trí cũng không ngu. Điều mình bố thí cũng không vướng niệm, cũng không có ý tưởng gì về bố thí hay bủn xỉn, giữ giới hay phạm cấm, nhẫn nhục hay giận dữ, tinh tấn hay lười biếng, nhất tâm hay loạn ý, trí tuệ hay ngu si; không nghĩ đến lời chửi mắng, không nghĩ đến lời ca ngợi, đối với pháp hữu vi cũng không nghĩ tưởng; không có người khởi lên, không có người bị giận, không có người bị mắng, cũng không nghĩ tưởng có điều gì để nói năng, cũng không nghĩ là có, cũng không nghĩ là không."

 Phật nói: "Xá-lợi-phất! Danh tiếng và đức hạnh của bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực, hàng thanh văn, duyên giác không thể theo kịp. Đã đầy đủ đức ấy rồi, vị ấy giáo hóa chúng sinh, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, thực hành đại từ, được trí tuệ của con đường thông tuệ."

 Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bậc khai sĩ đại sĩ có trí tuệ độ vô cực thường phát tâm bình đẳng đối với chúng sinh. Đã có thể đem tâm bình đẳng đối với chúng sinh, thì liền đạt được sự bình đẳng đối với các pháp. Đã đạt được sự bình đẳng đối với các pháp, thì có thể khiến các chúng sinh cùng đứng vững trong sự bình đẳng; tất cả các pháp ngay lúc ấy hiện bày, thì được các Đức Phật Thế Tôn yêu kính, được các khai sĩ và tất cả hàng thanh văn, duyên giác kính trọng phụng thờ. Lại nữa, ở bất cứ nơi đâu sinh ra, mắt chưa từng thấy việc không vừa ý, tai không nghe tiếng xấu, mũi không ngửi mùi hôi, miệng không có vị dở, thân không gặp sự thô cứng, tâm không có pháp tà. Bậc khai sĩ đại sĩ thực hành trí tuệ độ vô cực mà làm được như thế thì trọn không đánh mất đạo vô thượng chánh chân."

 Khi Phật nói phẩm Trí tuệ độ vô cực này, ba trăm vị tỳ-kheo đang tu hành đều đem chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc quý đeo làm trang sức) dâng rải lên Phật, phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân. Lúc ấy Phật mỉm cười. Hiền giả A-nan (người em họ và là thị giả hầu cận Đức Phật) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, quỳ gối phải sát đất, chắp tay bạch Phật: "Vì nhân duyên gì mà Thế Tôn cười? Đã cười tất có ý nghĩa."

 Phật bảo A-nan: "Ba trăm vị tỳ-kheo này, sau sáu mươi mốt kiếp sẽ được thành Phật, hiệu là Đại Anh Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành Vi (bậc trí tuệ sáng suốt và đức hạnh đều trọn vẹn), Thiện Thệ (bậc đã khéo đi qua bờ bên kia, không còn trở lại sinh tử), Vô Thượng Sĩ (bậc cao tột không ai hơn), Đạo Ngự (bậc khéo điều phục, dẫn dắt người theo đạo), Thiên Nhân Sư (bậc thầy của trời và người), hiệu là Phật Chúng Hựu (bậc được mọi người tôn kính, tức Thế Tôn). Khi chết ở đây, họ sẽ sinh về cõi nước của Đức A-súc Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác (Đức Phật ở cõi Diệu Hỷ phương Đông). Sáu vạn vị trời thuộc cõi Dục (?) sẽ vào thời Đức Phật Di-lặc (Đức Phật tương lai sẽ ra đời kế tiếp sau Đức Phật Thích-ca) mà xuất gia làm sa-môn (người tu hành xuất gia), vâng theo thánh ý của Phật; vào thời ấy họ lần lượt được thấy nghìn Đức Phật, việc làm của họ là ở nơi chúng sinh; ở tám phương, phương trên, phương dưới cũng như vậy, mỗi người đều thấy nghìn Đức Phật và các cõi nước của các Ngài. Họ lại thấy cõi Nhẫn thế giới này (cõi Ta-bà, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ não) trang nghiêm thanh tịnh không tì vết như thế giới của các Đức Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác kia; ở đó, một vạn người đều tự phát nguyện: 'Chúng con đều khởi tâm tu hành, muốn được hiện diện ở các cõi Phật đang hiện tại (?).' Lúc ấy Phật biết tâm niệm của các thiện nam tử ấy, liền lại mỉm cười."

 A-nan quỳ thẳng, lại hỏi Phật: "Vì nhân duyên gì mà Thế Tôn cười? Cười tất có ý nghĩa."

 Phật bảo A-nan: "Ông có thấy một vạn người này lập nguyện chăng?"

 Thưa rằng: "Dạ có, bạch Thế Tôn!"

 Phật bảo: "Một vạn người này khi chết ở đây, sinh về các cõi Phật, chưa từng lìa xa các Đức Phật Như Lai, sau đó được thành Phật, hiệu là Nghiêm Tịnh Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video