Thiên 8 — Phẩm 7: Thấu rõ tính Không

 Phẩm thứ bảy: Thấu rõ Không, trong Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật: "trí tuệ lớn đưa sang bờ bên kia" — trí tuệ thấu suốt tính Không của mọi sự vật, đưa người tu vượt khỏi khổ đau sinh tử mà đến giải thoát; Không: giáo lý cho rằng mọi sự vật đều không có tự thể cố định, chỉ do nhân duyên hợp thành).

 Bấy giờ Tu-bồ-đề (một trong mười đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu lý Không bậc nhất) bạch Phật rằng: "Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người tu hướng đến quả Phật, phát nguyện cứu độ mọi chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc đại sĩ, tức Bồ-tát lớn) muốn đầy đủ Đàn ba-la-mật (hạnh bố thí — cho đi — đến mức hoàn hảo; "ba-la-mật" nghĩa là đến bờ bên kia, tức pháp tu hoàn hảo đưa đến giải thoát) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn đầy đủ Thi ba-la-mật (hạnh giữ giới hoàn hảo), Sằn ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục hoàn hảo), Duy-đãi ba-la-mật (hạnh tinh tấn — siêng năng — hoàn hảo), Thiền ba-la-mật (hạnh thiền định hoàn hảo) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt bỏ sắc (phần vật chất, hình thể; là uẩn thứ nhất trong năm uẩn hợp thành con người) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật; muốn dứt bỏ thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức (bốn uẩn còn lại ngoài sắc: thống dưỡng là cảm thọ — các cảm giác khổ, vui, không khổ không vui; tư tưởng là tri giác — sự nhận biết hình tướng; sinh tử ở đây chỉ "hành" — các hoạt động tạo tác của tâm; thức là sự phân biệt, nhận biết) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn dứt bỏ mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý thì nên học Bát-nhã ba-la-mật; muốn dứt bỏ hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị, tế hoạt (sự xúc chạm trơn nhám), pháp (các ý niệm, sự vật mà tâm nghĩ tới) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật; muốn dứt bỏ thức do mắt và sắc, thức do tai và âm thanh, thức do mũi và mùi hương, thức do lưỡi và vị, thức do thân và xúc chạm, thức do ý và pháp thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn dứt bỏ sự tiếp xúc của mắt, sự tiếp xúc của tai, sự tiếp xúc của mũi, lưỡi, thân, ý thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn dứt bỏ sự tiếp xúc của sắc, sự tiếp xúc của thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức cùng sự huân tập của nhân duyên thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt bỏ tham dục, sân hận, ngu si thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn dứt bỏ thân kiến (cái thấy sai lầm chấp thân này là ta) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt bỏ sự hoài nghi do dự và sự phạm giới thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn dứt bỏ các thứ ham muốn bám chấp — lòng ham muốn ở cõi dục, ở cõi Sắc, ở cõi Vô sắc — thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt bỏ sự bám chấp vào những trói buộc do nhân duyên hội tụ và những chỗ thọ nhận(?) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn dứt bỏ (sự bám chấp vào) bốn quả — Tu-đà-hoàn (quả Nhập lưu: mới bước vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả Nhất lai: còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả Bất hoàn: không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử) — thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt bỏ bốn mối lo(?), tứ trước (bốn sự chấp giữ), bốn sự thọ nhận hung dữ(?), tứ điên đảo (bốn cách thấy ngược: coi vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là có ta, bất tịnh là tịnh) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn dứt bỏ ngũ cái (năm thứ che lấp tâm: tham dục, sân hận, hôn trầm buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ), lục nhập (sáu giác quan, sáu cửa để cảnh bên ngoài đi vào), thất thức (bảy chỗ nương trú của thức)(?), bát tà (tám điều sai trái, ngược với tám chánh đạo), cửu não (chín mối phiền não não hại)(?), cùng nghiệp tội phúc của thập ác (mười điều ác: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói thêu dệt, tham lam, sân hận, tà kiến) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt bỏ (sự bám chấp vào) thập thiện (mười điều lành, ngược với mười điều ác), tứ thiền (bốn bậc thiền định thuộc cõi Sắc), tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), ngũ thần thông (năm năng lực siêu phàm); muốn dứt bỏ (sự bám chấp vào) tứ ý chỉ (bốn niệm xứ: giữ ý niệm quán xét thân, cảm thọ, tâm, pháp), tứ ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, tư duy), ngũ căn (năm căn lành: tín, tấn, niệm, định, tuệ), ngũ lực (sức mạnh của năm căn ấy), thất giác ý (bảy yếu tố giác ngộ), bát do hành (tám nẻo chánh đạo: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dứt bỏ (sự bám chấp vào) thập chủng lực (mười loại trí lực của Phật), tứ vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), tứ phân biệt biện (bốn tài biện luận thông suốt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, và về lời ứng đáp), tứ đẳng tâm (bốn tâm rộng lớn bình đẳng với mọi chúng sinh: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng thiền định của cõi Vô sắc), hết thảy các ý chỉ, thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng có của chư Phật, không chung với hàng Thanh văn, Bích-chi-Phật) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn thấu rõ chánh thọ (tức tam-muội: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất một cách chân chính) giác ý tam-muội (tam-muội của sự giác ngộ) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn phân biệt tam-muội trí tuệ hư không (thiền định quán không gian vô tận), tam-muội trí tuệ thức (thiền định quán thức vô tận), tam-muội trí tuệ không dùng đến gì (thiền định quán không có gì cả), tam-muội trí tuệ có tưởng không tưởng (thiền định chẳng phải có tri giác cũng chẳng phải không tri giác), cùng chánh thọ diệt định (định dứt hẳn cảm thọ và tri giác), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn thành tựu tam-muội Sư tử du hý (tam-muội tự tại như sư tử vui đùa), tam-muội Sư tử chấn hống (tam-muội oai mãnh như sư tử gầm rống), muốn đạt được các cửa tổng trì (năng lực ghi nhớ, gìn giữ mọi giáo pháp không quên mất) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Muốn được chánh thọ tam-muội Thủ-lăng-nghiêm (tam-muội kiên cố, mạnh mẽ tiến tới, phá được mọi phiền não), tam-muội Bảo hải (Biển báu), tam-muội Tuệ ấn (Dấu ấn trí tuệ) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được chánh thọ tam-muội Nguyệt diệu (Ánh trăng sáng), tam-muội Nguyệt tràng anh (Tinh hoa cờ trăng), tam-muội Nhập nhất thiết chư pháp (Đi vào hết thảy các pháp) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được chánh thọ tam-muội Đổ minh ấn (Dấu ấn thấy ánh sáng), tam-muội Sinh chư pháp (Sinh ra các pháp), tam-muội Xuất ư khuyến từ tràng phan ác(?) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được chánh thọ tam-muội Kim cang dụ (ví như kim cương, phá được mọi thứ), tam-muội Nhập nhất thiết chư pháp môn (Đi vào cửa của hết thảy các pháp), tam-muội Định ý vương (Vua của các định), tam-muội Đế vương ấn (Dấu ấn của bậc đế vương) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được chánh thọ tam-muội Thế lực thanh tịnh (Oai lực trong sạch), tam-muội Siêu chư bình đẳng (Vượt lên mọi sự ngang bằng), tam-muội Thuận sinh chư pháp sở quy nhập (Thuận theo chỗ quy về của các pháp), tam-muội Nhập nhất thiết chư pháp ngôn thanh (Đi vào lời nói âm thanh của hết thảy các pháp) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được tam-muội Quán thập phương (Quán xét mười phương), muốn được tam-muội Nhất thiết chư pháp tổng trì môn ấn (Dấu ấn cửa tổng trì của hết thảy các pháp), tam-muội Nhất thiết chư pháp bình đẳng ấn (bản Khiết Đan ghi là "ngự") tạo ấn(?) (Dấu ấn bình đẳng của hết thảy các pháp), chánh thọ tam-muội Trụ ư không xứ (An trú nơi chỗ trống không) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được chánh thọ tam-muội Nghiêm tịnh (Trang nghiêm trong sạch), tam-muội Đạo tràng (Nơi thành đạo), tam-muội Siêu việt thần thông (Vượt lên trên thần thông) thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được tam-muội Siêu khóa xuất(?) (Vượt qua mà ra khỏi), tam-muội Đẳng tràng hộ anh(?), muốn đạt chánh thọ các tam-muội ấy cùng các cửa tam-muội khác, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật.

 Lại nữa, thưa Thiên Trung Thiên (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc trời ở giữa các vị trời, tức bậc cao quý nhất), Bồ-tát Ma-ha-tát muốn khiến hết thảy các loài chúng sinh được đầy đủ ước nguyện thì nên học Bát-nhã ba-la-mật. Lại nữa, thưa Thiên Trung Thiên! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được đầy đủ gốc rễ công đức, nhờ sự đầy đủ các gốc lành ấy mà không rơi vào đường ác, không thấy mình bị rơi xuống địa vị thấp kém của hàng Thanh văn (những người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, mục tiêu chủ yếu là tự giải thoát) và Bích-chi-Phật (người tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không đi giáo hóa người khác), không tranh chấp(?) với pháp cao của Bồ-tát, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật."

 Hiền giả (danh xưng tôn kính dành cho người tu có đức hạnh) Xá-lợi-phất (một trong mười đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) nói với hiền giả Tu-bồ-đề: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát không tranh chấp(?) với pháp cao?"

 Tu-bồ-đề nói với Xá-lợi-phất: "Bồ-tát Ma-ha-tát không có ổu-hòa-câu-xá-la (phương tiện thiện xảo — sự khéo léo dùng mọi cách thích hợp để giáo hóa chúng sinh), không khởi lên ổu-hòa-câu-xá-la về lẽ vô sở tùng sinh (không từ đâu sinh ra — tức mọi pháp vốn không thật có sinh), mà thực hành sáu ba-la-mật, hiểu rõ vô sở tùng sinh, không, vô tướng (không có tướng trạng nào để nắm bắt), vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác để chấp giữ), ôm giữ(?) các cửa tam-muội, không rơi vào địa vị Thanh văn, Bích-chi-Phật, cũng không độ người(?), mà vào diệt định của Bồ-tát(?) — đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát còn "sinh bất thuần thục" (còn sống sượng, chưa chín muồi — tức chưa vào được địa vị vững chắc của Bồ-tát)."

 Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Thế nào gọi là Bồ-tát còn sống sượng, chưa chín muồi?"

 Tu-bồ-đề nói với Xá-lợi-phất: "Sở dĩ gọi là chưa chín muồi, là nói đến sự yêu đắm bám chấp vào pháp."

 Lại nói: "Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà đứng vào chỗ sắc là không, rồi tâm tưởng nhận biết vẫn có chỗ nương bám; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức cũng vậy: đứng vào chỗ không mà tâm tưởng nhận biết vẫn có chỗ nương bám — đó gọi là sự yêu đắm vào nhu thuận pháp nhẫn (sự chấp nhận, thuận theo chân lý ở mức ban đầu, chưa chứng ngộ trọn vẹn) của Bồ-tát Ma-ha-tát, tức là còn sống sượng, chưa chín muồi. Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát đặt sắc vào chỗ vô tướng mà tâm tưởng nhận biết vẫn có chỗ nương bám; đặt sắc vào chỗ vô nguyện mà tâm tưởng nhận biết vẫn có chỗ nương bám — đó là sự yêu đắm vào nhu thuận pháp nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát. Sắc, thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức cũng vậy. Đứng vào chỗ không có gì mà tâm tưởng nhận biết vẫn có chỗ nương bám; đối với thức do mắt và sắc, thức do tai và âm thanh, thức do mũi và mùi hương, thức do lưỡi và vị, thức do thân và xúc chạm, thức do ý và pháp mà tâm tưởng nhận biết vẫn có chỗ nương bám — đó là sự yêu đắm vào nhu thuận pháp nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát. Sắc là vô thường (không thường còn, luôn biến đổi), thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức là vô thường; sắc là khổ, thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức là khổ; sắc là vô ngã (không có cái ta thật), thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức là vô ngã — đứng vào những điều ấy mà tâm tưởng bám chấp vẫn có chỗ nương bám. Xá-lợi-phất! Đó gọi là sự yêu đắm vào nhu thuận pháp nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát, còn sống sượng, chưa chín muồi.

 (Lại nghĩ rằng:) "Nên đoạn trừ sắc, thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức này; sắc này không phải sắc, như thế là trừ được sắc; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức cũng vậy; đây là diệt tận (dứt sạch hoàn toàn), nên chứng lấy; đây không phải diệt tận mà là để tạo ra sự chứng(?); nên tu con đường này; đây là bụi nhơ, là tranh chấp, là giới(?); nên tập làm điều này, không nên tập điều kia; đây là điều Bồ-tát nên làm, đây không phải điều Bồ-tát nên làm; đây là đạo Bồ-tát. Đây là giới Bồ-tát nên học, không nên học điều nọ; đây là Đàn ba-la-mật của Bồ-tát, đây là Thi ba-la-mật của Bồ-tát, đây là Sằn ba-la-mật của Bồ-tát, đây là Duy-đãi ba-la-mật của Bồ-tát, đây là Thiền ba-la-mật của Bồ-tát, đây là Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát, đây là ổu-hòa-câu-xá-la của Bồ-tát, đây là Bồ-tát không có ổu-hòa-câu-xá-la, đây là Bồ-tát đi vào tịch nhiên (chính vị của Bồ-tát — địa vị đã chín muồi, vững chắc, không còn thoái lui), đây là Bồ-tát còn sống sượng, chưa chín muồi.""

 Tu-bồ-đề nói với Xá-lợi-phất: "Nói Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà trụ ở đây, xác lập các pháp như thế, rồi tâm tưởng nhận biết có chỗ nương bám — đó gọi là sự yêu đắm vào nhu thuận pháp nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát, còn sống sượng, chưa chín muồi."

 Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tịch nhiên?"

 Tu-bồ-đề nói với Xá-lợi-phất: "Ở đây, Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì chẳng thấy nội không (tính không của các giác quan bên trong), chẳng thấy ngoại không (tính không của các đối tượng bên ngoài), chẳng thấy nội ngoại không (tính không của cả trong lẫn ngoài), chẳng thấy cái "không" của không không trong và ngoài(?) (không không: ngay cả cái "không" cũng là không); không có cái không không của trong và ngoài thì chẳng thấy nội ngoại không(?); chẳng thấy không và đại không (đại không: tính không của mười phương, của không gian rộng lớn); không và đại không chẳng thấy không(?); không và đại không chẳng thấy cứu cánh chân không (cái không chân thật rốt ráo — chân lý tối cao cũng là không); cứu cánh chân không chẳng thấy đại không; cứu cánh chân không chẳng thấy hữu vi không (tính không của các pháp do nhân duyên tạo tác), chẳng thấy cứu cánh chân không(?); hữu vi không chẳng thấy vô vi không (tính không của các pháp không do tạo tác, như Niết-bàn); vô vi không chẳng thấy hữu vi không; vô vi không chẳng thấy chung thủy trường viễn không (cái không trải suốt từ không có khởi đầu đến không có kết thúc); chung thủy trường viễn không chẳng thấy vô vi không; chung thủy trường viễn không chẳng thấy vị phân biệt không (tính không của cái chưa bị chia tách, phân tán)(?); vị phân biệt không chẳng thấy khoáng dã trường viễn không(?); vị phân biệt không chẳng thấy bản tịnh không (tính không vốn trong sạch, tức tự tính của mọi pháp vốn là không); tịnh không chẳng thấy vị phân biệt không; bản tịnh không chẳng thấy tự nhiên tướng không (tướng riêng của mỗi pháp tự nó cũng là không); tự nhiên tướng không chẳng thấy bản tịnh không; tự nhiên tướng không chẳng thấy nhất thiết chư pháp không (tính không của hết thảy các pháp); nhất thiết chư pháp không chẳng thấy tự nhiên tướng không; nhất thiết chư pháp không chẳng thấy vô sở hữu không (cái không của sự không có gì cả); vô sở hữu không chẳng thấy nhất thiết chư pháp không; vô sở hữu không chẳng thấy tự nhiên không (tính không vốn có tự nhiên của mọi pháp); tự nhiên không chẳng thấy vô sở hữu không; tự nhiên không không chẳng thấy vô sở hữu không; vô sở hữu không chẳng thấy tự nhiên không không. Như thế, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà được như vậy thì Bồ-tát đạt đến tịch nhiên.

 "Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì nên học như thế, nên thuận theo như vậy: không nên nghĩ tưởng đến sắc; thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức cũng lại như thế, đối với thức không nên nghĩ tưởng đến thức; không nên nghĩ tưởng đến mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; không nên nghĩ tưởng đến hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị, xúc chạm, pháp; không nên nghĩ tưởng đến Đàn ba-la-mật, Thi ba-la-mật, Sằn ba-la-mật, Duy-đãi ba-la-mật, Thiền ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật; cũng không nên nương bám vào tứ ý chỉ, tứ ý đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất giác ý, bát do hành, thập chủng lực, tứ vô sở úy, tứ phân biệt biện, tứ đẳng tâm, thập bát bất cộng pháp. Như thế, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì không nên nghĩ tưởng đến Bồ-tát Ma-ha-tát. Lại nên nghĩ đến cái tâm ngang bằng với điều không gì sánh bằng, cái tâm đi vào chỗ vi diệu. Vì sao vậy? Vì tâm ấy chẳng phải là tâm; tâm vốn trong sạch; tâm vốn trong sạch thì tự nhiên an vui, trong sáng mà thanh tịnh."

 Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Thế nào là tâm trong sáng mà thanh tịnh?"

 Tu-bồ-đề nói với Xá-lợi-phất: "Giả như tâm không hợp với tham dục mà cũng không lìa tham dục, không hợp với giận dữ mà cũng không lìa giận dữ, không hợp với si mê mà cũng không lìa si mê, không ở trong nhân duyên, không có trói buộc, không có chỗ xoay chuyển dính mắc mà cũng không phải không dính mắc(?), đối với mọi mối nghi và sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai quan điểm sai lầm của ngoại đạo về cái ta và thế giới) thì không hợp cũng không lìa, không hợp với tâm hạnh của Thanh văn, Bích-chi-Phật mà cũng không lìa — thì đó, Xá-lợi-phất, là tâm của Bồ-tát Ma-ha-tát vốn thanh tịnh, trong sáng mà thanh tịnh."

 Hiền giả Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Có tâm ấy chăng? Tâm ấy chẳng phải là tâm."

 Tu-bồ-đề nói với Xá-lợi-phất: "Thế nào, Xá-lợi-phất! Có tâm chăng? Có tâm ấy há có thể biết được là có tâm hay không có tâm chăng? Có thể tìm được không? Có thể nắm lấy không?"

 Đáp: "Không thể, thưa nhân giả!"

 "Giả như, Xá-lợi-phất! Tâm ấy không thể biết được là có hay không, cũng không thể tìm được, không thể nắm lấy; mà lại có cái ấy, thì là do nhân duyên mà có lời nói này: có tâm này, có tâm, không có tâm."

 Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Thế nào, Tu-bồ-đề! Vậy đây là không có tâm chăng?"

 Đáp: "Không có gì tạo tác, không có gì nghĩ niệm — đó gọi là hết thảy các pháp không có tâm, không có niệm."

 Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Thế nào, Tu-bồ-đề! Người phát tâm thì không có gì tạo tác, không có gì nghĩ niệm sao? Giả như sắc là không tạo tác, không nghĩ niệm, thì thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức cũng lại như vậy. Giả như không có gì tạo tác, không có gì nghĩ niệm, thì cho đến ý của Thanh văn, Bích-chi-Phật, lên đến Bồ-tát, đều là không có tâm, không có niệm sao?"

 Đáp: "Thưa vâng, Xá-lợi-phất! Tâm như thế là không có gì tạo tác, không có gì nghĩ niệm; vì vậy Bồ-tát Ma-ha-tát cũng lại như thế, không có gì tạo tác, không có gì nghĩ niệm."

 Xá-lợi-phất khen hiền giả Tu-bồ-đề rằng: "Hay thay, hay thay, Tu-bồ-đề! Quả thật nhân giả là con của đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), sinh ra từ cửa pháp, luôn thuận theo pháp, được pháp giáo hóa, nhờ pháp mà được ban cho chứ chẳng vì mong cầu vinh hiển, tự nhiên do nhân duyên mà lên đến pháp thân (thân chân lý — thân giác ngộ đã chứng được chân lý); nhân giả là bậc nhất về thực hành lý Không. Đức Thế Tôn khen nhân giả hiểu lý Không cao tột nhất, khó ai theo kịp, khó ai theo kịp. Như thế, Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật thì nên thuận theo như vậy. Bồ-tát Ma-ha-tát như thế thì nên xem là bậc A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường thành Phật). Người muốn học địa vị Thanh văn thì nên học Bát-nhã ba-la-mật, nên nghe, nên nhận lấy, nên giữ gìn đọc tụng, thường nên suy nghĩ. Người nghĩ muốn học địa vị Bích-chi-Phật thì nên học Bát-nhã ba-la-mật, thường nghe, nên nhận lấy, giữ gìn đọc tụng, nên thường suy nghĩ. Người muốn học địa vị Bồ-tát thì nên học Bát-nhã ba-la-mật, nên nghe, nên nhận lấy, giữ gìn đọc tụng, thường nên suy nghĩ. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật này rộng khắp, đầy đủ, đưa đến được tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu), là Bồ-tát, Thanh văn, Bích-chi-Phật; Bồ-tát học hết cả, hoàn toàn không có gì vướng mắc trở ngại."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video