Thiên 13 — Kinh núi phương Đông — dãy thứ ba

 Thiên thứ ba trong phần Đông Sơn Kinh (thiên ghi chép các dãy núi phía đông, phần thứ ba) bắt đầu bằng núi Thi Hồ. Từ núi này nhìn về phía bắc thấy núi (?) (tên núi bị mất chữ). (Quách Phác chú: chữ ấy đọc là "tường".) Trên núi có nhiều vàng và ngọc. Phía dưới có nhiều (?) (chỗ này hình như mất chữ). Có một loài thú hình dạng như con mi (một loài hươu nai lớn) nhưng mắt giống mắt cá, tên là Uyển Hồ. (Quách Phác chú: đọc là "uyển". Ngô Nhậm Thần xét: sách Biền Nhã nói con mi mà mắt cá là Uyển Hồ.) Tiếng kêu của nó như tự gọi tên mình.

 Lại đi đường thủy về phía nam tám trăm dặm là núi Kỳ. Cây ở đó phần nhiều là đào và mận, thú phần nhiều là hổ. Lại đi đường thủy về phía nam năm trăm dặm là núi Chư Câu. Núi không có cỏ cây, nhiều cát đá. Núi này chu vi trăm dặm, có nhiều cá mị. (Quách Phác chú: tức là cá "vị", đọc là "vị". Ngô Nhậm Thần xét: cá vị là loài cá ngon, còn gọi là cá chuyết, cũng gọi là cá Bính Huyệt, tức cá ở hang Bính.) Lại đi đường thủy về phía nam bảy trăm dặm là núi Trung Phụ. Núi không có cỏ cây, nhiều cát.

 Lại đi đường thủy về phía đông một nghìn dặm là núi Hồ Xạ. Núi không có cỏ cây, nhiều cát đá.

 Lại đi đường thủy về phía nam bảy trăm dặm là núi Mạnh Tử. Cây ở đó phần nhiều là cây tử (một loại cây gỗ quý thân thẳng) và cây ngô đồng, nhiều đào và mận. Cỏ phần nhiều là khuẩn bồ. (Quách Phác chú: chưa rõ là cây gì; chữ "khuẩn" đọc như chữ "khốn" trong "khốn dị". Ngô Nhậm Thần xét: có người cho khuẩn bồ là hai thứ khác nhau. Khuẩn là nấm mọc dưới đất; sách Nhĩ Nhã nói: "trung quỳ là nấm, loại nhỏ gọi là khuẩn". Bồ là cỏ bồ; sách La Phù ký nói đó là cây xương bồ mọc trên núi.) Thú ở đó phần nhiều là nai và hươu. Núi này chu vi trăm dặm. Trên núi có dòng nước chảy ra, tên là sông Bích Dương. Trong sông có nhiều cá chiên và cá vị (các loài cá tầm lớn). (Quách Phác chú: cá vị tức là cá tầm, giống cá chiên nhưng mũi dài, thân không có vảy giáp, tên khác là phòng chiên (?), còn gọi là cá hoàng.

 Ngô Nhậm Thần xét: cá chiên tức là cá hoàng, giống cá tầm nhưng mũi ngắn, miệng nằm dưới cằm. Con lớn dài hai ba thước. Vùng Giang Nam gọi nó là cá vàng, dân gian cũng gọi là "ngọc bản". Cá vị hình giống cá chiên nhưng màu xanh đen, đầu nhỏ và nhọn giống chiếc mũ sắt, miệng cũng nằm dưới cằm, nay gọi là cá tầm. Có sách viết bằng một chữ "tầm" khác, còn gọi là vương vị; con nhỏ gọi là lạc tử. Quách Phác bảo cá vị còn gọi là cá hoàng là sai. Chữ "phòng…" (?) thì Lý Kỳ khi chú sách Hán Thư viết là "…" (?) (chữ trong bản gốc bị hỏng).)

 Lại đi đường thủy về phía nam năm trăm dặm là vùng Lưu Sa (bãi cát chảy). Đi tiếp năm trăm dặm có núi Kỳ Chủng. (Quách Phác chú: chữ "kỳ" đọc là "xí".) Núi chu vi hai trăm dặm, không có cỏ cây, có rắn lớn, trên núi nhiều ngọc. Ở đó có một vùng nước chu vi bốn mươi dặm, chỗ nào cũng phun trào. (Quách Phác chú: nay ở huyện Phần Âm, quận Hà Đông, có nước phẩn (nước suối phun từ dưới lên), nguồn nằm dưới đáy đất, sôi sục trào lên, sâu không đáy, chính là loại này. Ngô Nhậm Thần xét: đây chính là "thần phẩn". Suối phẩn ở huyện Bảo Đỉnh đời Tống có ánh sáng như ngọn đuốc, tiếng vang như sấm.) Vùng nước ấy tên là Thâm Trạch (đầm sâu). Trong đó có nhiều con huề (một loài rùa biển lớn).

 (Quách Phác chú: huề tức là tuy huề, một loài rùa lớn. Mai có vân sắc sặc sỡ, giống đồi mồi nhưng mỏng hơn. Chữ này đọc theo phép phiên thiết "di – tri" (lấy phụ âm đầu của chữ "di", ghép với vần của chữ "tri"). Ngô Nhậm Thần xét: Ứng Thiệu khi chú sách Hán Thư nói linh huề là rùa lớn; con đực gọi là đồi mồi, con cái gọi là tuy huề. Sách Lâm Hải thủy thổ ký nói mai nó màu vàng, có điểm (?) sáng bóng, người địa phương dùng nó để làm giả đồi mồi. Nhật Hoa Tử nói tuy huề tức là con bích, mai có thể dùng làm đồ trang sức quý cho các vật dụng. Có người nói loài huề, con lớn gọi là tuy huề hay hí bí, con nhỏ gọi là bích. Trong sách Dậu Dương tạp trở của Đoạn Thành Thức có loài "hệ tí", hình như rùa (?), sống ở biển Nam. Sách Giao Châu ký của Lưu Hân Kỳ nói con câu giống đồi mồi, mai có những chấm đen, vân loang lổ như hoa gấm. Những thứ ấy đều là loài này.

 Bài tán theo tranh của Quách Phác viết: "Vùng nước tròn bốn chục dặm, nguồn ngầm trào sôi; rùa thiêng ở đó, vẫy đuôi dưỡng khí. Trang Tử cảm điều ấy, vung cần câu mà khinh kẻ quyền quý." (Ý nói tích Trang Tử đang câu cá thì vua nước Sở mời ra làm quan; ông ví mình như con rùa thà sống kéo đuôi trong bùn còn hơn chết rồi được đem thờ, nên từ chối.))

 Ở đó có một loài cá hình như cá chép nhưng có sáu chân và đuôi chim, tên là cá Cáp Cáp. (Quách Phác chú: đọc là "cáp". Ngô Nhậm Thần xét: sách Quảng Nhã nói: "Phương đông có loài cá giống cá chép, sáu chân, đuôi chim, tên là cáp." Sách Sự vật cám châu nói: "Cá cáp giống cá chép, sáu chân, đuôi chim, sống trong đầm Thâm Trạch ở phương đông." Sách Biền Nhã nói: "Nhiễm Di, Cáp Cáp, Kiến Đồng, Phù Hồ đều là cá lạ." Bài Giang Hán phú của Duệ Tông viết: "Kéo con cá cáp sáu chân chừ, đội con thần ngao (rùa thần khổng lồ) tám cõi (?)." Bài Dị ngư tán của Dương Thận viết: "Phương đông có cá, hình như cá chép, tên là cáp, sáu chân đuôi chim; cá túc làm mẹ, mang thai sinh con (?)." Bài tán theo tranh của Quách Phác viết: "Hình con Uyển Hồ, như nai mà mắt cá; con Tinh Tinh như trâu, nhờ cái đuôi mà phân biệt; nơi cá Cáp Cáp lặn, sâu không cùng tận.") Tiếng kêu của nó như tự gọi tên mình.

 Lại đi đường thủy về phía nam chín trăm dặm là núi Mẫn. (Quách Phác chú: đọc là chữ "mẫn".) Trên núi có cỏ cây, nhiều vàng và ngọc, nhiều đất son. Có một loài thú hình như trâu nhưng đuôi ngựa, tên là Tinh Tinh. (Ngô Nhậm Thần xét: sách Biền Nhã nói: "Thú giống trâu mà đuôi ngựa gọi là Tinh Tinh." Năm Vạn Lịch thứ hai mươi lăm (năm 1597), ở Quát Thương bắt được một con thú lạ, có đôi sừng, thân có vân như hươu, đuôi ngựa, móng trâu. Đổng Tư Trương trong sách Xuy Cảnh lục dẫn đoạn này làm chứng. Lại có người bảo đó là con tịch tà (loài thú thần trừ tà ma).) Tiếng kêu của nó như tự gọi tên mình.

 Lại đi đường thủy về phía nam năm trăm dặm, qua vùng cát chảy ba trăm dặm, đến núi Vô Cao. Từ núi nhìn về phía nam thấy Ấu Hải. (Quách Phác chú: tức là Thiếu Hải. Sách Hoài Nam Tử nói: "Bãi lớn ở phương đông gọi là Thiếu Hải." Ngô Nhậm Thần xét: có câu "Chu Chính khởi sắc, Hoa Thiếu Hải dụng bảo Tùng Đài" (?) (câu tối nghĩa). Thơ Dữu Tín viết: "Cầu rùa nổi trên Thiếu Hải, lọng chim hộc lên ngọn núi giữa." (Cầu rùa: tích vua Mục nhà Chu sai xếp rùa lớn làm cầu vượt nước.) Tập văn của Từ Lăng viết: "Ngọc bích ở Tùng Đài, ngọc trai ở Thiếu Hải." Bài phú của Lư Nam viết: "Vượt qua bãi, men theo Thiếu Hải (?)", lại viết: "Lấy làm lạ Dục Di mà rửa ở Ấu Hải (?)." Những chỗ ấy đều chỉ nơi này.)

 Nhìn về phía đông thấy Phù Mộc. (Quách Phác chú: đọc như hai chữ "phù tang". Ngô Nhậm Thần xét: sách Lục thư chính ngoa viết "phù tang" bằng hai chữ khác. Nghiêm Kỵ trong bài Ai thời mệnh viết: "Vạt áo bên trái mắc trên cây Phù Tang." Sách Lã Thị Xuân Thu nói: "Vua Hạ Vũ đi về phía đông đến đất Phù Mộc." Chính là nơi này. (Phù Tang là cây thần trong truyền thuyết, nơi mặt trời mọc.)) Núi không có cỏ cây, có nhiều gió. Núi này chu vi trăm dặm.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video