Thiên 2 — Kinh núi phương Nam — dãy thứ hai

 Ngọn núi mở đầu của dãy thứ hai thuộc Nam Sơn Kinh (phần kinh thứ hai chép về các núi phương Nam trong sách Sơn Hải Kinh) gọi là núi Củ. (Quách chú — lời chú của Quách Phác, nhà chú giải sách này đời Tấn: chữ tên núi đọc là "củ".) Phía tây núi nhìn xuống Lưu Hoàng, phía bắc trông về Chư Tỳ, phía đông trông về Trường Hữu. (Quách chú: đều là tên núi.)

 Sông Anh bắt nguồn từ đây, chảy về tây nam rồi đổ vào sông Xích. Trong sông có nhiều ngọc trắng. (Quách chú: sách Thi Tử nói: chỗ dòng nước uốn khúc vuông thì có ngọc (?), chỗ uốn khúc tròn thì có ngọc trai.)

 Có nhiều đan túc. (Quách chú: tức chu sa — một loại khoáng màu đỏ — hạt nhỏ như hạt kê. Nhậm Thần xét — lời của Ngô Nhậm Thần, người làm bản chú rộng này: Lôi Hiệu nói loại "bạch đình sa" to như hạt đế châu (?); Tô Tụng nói loại "thần sa" — chu sa đất Thần Châu — hạt nhỏ như hạt lựu; đều là đan túc cả. Bài phú "Nam Đô" của Trương Hành có câu: "đá biếc xanh lục, thạch anh tím, chất màu xanh (?) và hạt chu sa".)

 Có một loài thú, hình như con lợn (?) mà có cựa, tiếng kêu như chó sủa, tên là Ly Lực. (Quách chú: có bản chép là Ly Đao. Nhậm Thần xét: sách Biền Nhã nói Ly Lực là loài lợn (?) có cựa.) Hễ nó xuất hiện thì huyện ấy có nhiều việc thổ công (công việc đào đắp đất, xây dựng, phải bắt dân đi làm phu).

 Có một loài chim, hình như chim si (?) (loài cú, diều hâu) mà có tay người. (Quách chú: chân nó như tay người; chữ chỉ loài chim ấy đọc theo phép phiên thiết "xử – chi" (phiên thiết là cách ghi âm: lấy phụ âm đầu của chữ trước ghép với vần của chữ sau). Nhậm Thần xét: sách Thiên Hải nói chim Chu có mắt như chim si (?), đầu người. Sách Sự Vật Cám Châu cũng nói chim Chu thân như chim si, mặt người, bàn tay người. Năm Ất Dậu, mùa hạ tháng sáu, có con chim đậu trên cửa Khánh Xuân ở Hàng Châu suốt ba ngày, chân như chân trẻ nhỏ, mặt như ông già, tiếng kêu "chu", có người cho rằng đó chính là chim Chu.)

 Tiếng nó như tiếng chim tỳ. (Quách chú: chưa rõ. Nhậm Thần xét: sách Tự Vựng nói chữ này đọc là "tỳ", là tên một loài chim, tức con mái của chim cun cút (?).) Tên nó là Chu. (Quách chú: đọc là "chu". Nhậm Thần xét: sách Ngũ Âm Tập Vận chép tên chim này có khi viết theo bộ "chuy" — bộ chữ chỉ loài chim đuôi ngắn — thay cho bộ "điểu".) Tiếng kêu của nó là tự gọi tên mình.

 Hễ nó xuất hiện thì huyện ấy có nhiều kẻ sĩ bị đày đi xa. (Quách chú: "phóng" nghĩa là bị đuổi đi, bị đày; có bản viết là "hiệu". Nhậm Thần xét: bài Đồ Tán (lời tán ngắn viết kèm tranh vẽ các vật trong sách) nói: "Sao chổi vắt ngang trời thì cá kình chết trên sóng; chim Chu kêu ở thành ấp thì người hiền bị đày đi. Lẽ ấy cực kỳ vi diệu, nói ra không gì sánh nổi." Lại có bài thơ "Đọc Sơn Hải Kinh" của Đào Tiềm: "Chim Châu Nga hiện ở thành ấp, nước ấy ắt có kẻ sĩ bị đày; nhớ thời Sở Hoài Vương thuở trước, khi ấy nó thường bay đến đậu." Có người nói "Châu Nga" phải là "Hoan Chu". Thơ Hoàng Tỉnh Tằng có câu: "Kìa con chim Chu kêu, kẻ sĩ bị đày thật đáng thương" — chính là nói con chim này.)

 Đi về đông nam bốn trăm năm mươi dặm (dặm Trung Hoa xưa, mỗi dặm khoảng bốn, năm trăm mét) là núi Trường Hữu, không có cây cỏ, nhiều nước. Có một loài thú, hình như con ngu (một loài khỉ) mà có bốn tai, tên là Trường Hữu. (Quách chú: vì núi sinh ra loài thú này nên lấy tên núi đặt cho nó. Nhậm Thần xét: Đồ Tán nói: "Trường Hữu bốn tai, hình dạng như khỉ, thật là điềm báo về nước; hễ hiện ra thì nước lũ tràn ngang; thân như hổ, đuôi như trâu (?)." Sách Nguyên Lãm nói: "Trường Hữu là loài … (?), loài thú có bốn tai." Sách Biền Nhã nói: "Tinh tinh, Trường Hữu, Cử Phụ đều thuộc loài khỉ.")

 Tiếng nó như tiếng rên. (Quách chú: như tiếng người rên rỉ.) Hễ nó xuất hiện thì các quận huyện bị lụt lớn. (Nhậm Thần xét: cách gọi "quận huyện" — tên các đơn vị hành chính địa phương — không phải lời của thời trước Tam Đại (ba triều Hạ, Thương, Chu); đây là do người đời sau thêm vào.)

 Lại đi về đông ba trăm bốn mươi dặm là núi Nghiêu Quang. Sườn dương (sườn phía nam) có nhiều ngọc, sườn âm (sườn phía bắc) có nhiều vàng. Có một loài thú, hình như người mà có lông bờm, ở trong hang, mùa đông thì nằm im ngủ đông, tên là Hoạt Hoài. (Quách chú: hai chữ đọc là "hoạt" và "hoài". Nhậm Thần xét: chữ "hoài" ở đây là dạng cổ của chữ "hoài" nghĩa là ôm ấp, mến; như bia Trấn ở Hán Uyển có câu "sợ uy, mến đức" là dùng chữ này. Sách Thái Bình Ngự Lãm chép là "tương", sách Quảng Bác Vật Chí chép thành một dạng chữ khác (?), đều sai cả. Sách Biền Nhã nói: "Hoạt Hoài hình như người mà có bờm; con … (?) thân thú đầu dê." Sách Lân Thư của Uông Nhược Hải nói: "Lấy nước Yên đánh nước Yên (lấy loạn thay loạn), thì Hoạt Hoài đi lại khắp nơi.")

 Tiếng nó như tiếng đẽo gỗ. (Quách chú: như tiếng người chặt gỗ.) Hễ nó xuất hiện thì huyện ấy có lao dịch lớn. (Quách chú: tức là bắt dân đi làm phu dịch; có người nói là huyện ấy sẽ loạn. Nhậm Thần xét: Đồ Tán nói: "Loài thú Hoạt Hoài, hễ hiện thì sinh lao dịch; ứng theo việc chính sự mà ra, không có loạn thì không yên (?); thiên hạ có đạo thì nó ẩn hình giấu tích." Thơ "Đọc Sơn Hải Kinh" của Hoàng Tỉnh Tằng có câu: "Nước, ấp có lao dịch lớn, trên đường cái Hoạt Hoài đi.")

 Lại đi về đông ba trăm năm mươi dặm là núi Vũ. (Quách chú: nay ở phía tây nam huyện Chúc Kỳ, quận Đông Hải, có núi Vũ, là nơi Cổn (cha vua Vũ, bị giết vì trị thuỷ thất bại) bị giết; nhưng tính đường sá thì không khớp, e rằng không phải. Nhậm Thần xét: lời chú thiên Vũ Cống nói núi Vũ cách huyện Đàm Thành bảy mươi dặm; sách Thập Đạo Chí nói đầm Vũ còn gọi là ao Vũ, phía đông có núi Vũ; sách Quận Quốc Chí nói ở thành Vịnh (?) đất Chung Ly có núi Vũ, nước ở đó luôn trong, trâu dê không uống; Lưu Hội Mạnh nói huyện Cám Du, phủ Hoài An có núi Vũ. Không rõ núi mà Kinh chép là núi nào.) Dưới núi nhiều nước, trên núi nhiều mưa, không có cây cỏ, nhiều rắn phúc (loài rắn độc). (Quách chú: tức là rắn ngoan. Nhậm Thần xét: chữ "ngoan" là chép nhầm từ chữ "vũ" (?), tức chữ "hủy" (một loài rắn độc); bảo là tên rắn hủy thì không đúng (?).)

 Lại đi về đông ba trăm bảy mươi dặm là núi Cù Phụ. (Quách chú: chữ đầu đọc là "cù".) Không có cây cỏ, nhiều vàng và ngọc.

 Lại đi về đông bốn trăm dặm là núi Câu Dư. (Quách chú: nay ở phía nam huyện Dư Diêu, phía bắc huyện Câu Dư thuộc Cối Kê; hai huyện này lấy tên theo núi, thấy chép trong Địa Lý Chí của họ Trương. Nhậm Thần xét: sách Dật Chu Thư có chép đất Câu Dư, núi này lấy theo tên đất. Kháng Thương nói "Câu Dư là phần đất còn lại của nước Câu Việt" là sai. Sách Nhất Thống Chí nói núi ở cách Từ Khê bốn mươi dặm về tây nam.) Không có cây cỏ, nhiều vàng và ngọc.

 Lại đi về đông năm trăm dặm là núi Phù Ngọc. (Nhậm Thần xét: Dương Thận chú rằng Phù Ngọc chính là Kim Sơn; Đường Minh Hoàng đổi tên Phù Ngọc thành Kim Sơn; thơ người xưa có câu: "Trời đem ngọc trắng thả nổi trên nước, vua lấy vàng mà đặt tên núi này". Lưu Hội Mạnh lại nói: có hai núi Phù Ngọc, núi ở Quy An là Tiểu Phù Ngọc, núi ở Hiếu Phong là Đại Phù Ngọc, sông Thiều chảy ra từ sườn bắc. Nhưng Kinh nói "phía bắc trông về Cụ Khu", vậy núi ở phía nam Cụ Khu, rõ ràng không phải Kim Sơn.

 Sách Nhất Thống Chí nói núi Phù Ngọc ở cách thành Hồ Châu bảy dặm về phía nam, trong hồ Ngọc có tảng đá lớn như sóng dồn lại (?), không theo nước lên xuống mà nổi chìm, nên có tên ấy. Sách Thiên Mục Sơn Chí nói núi Thiên Mục còn có tên là núi Phù Ngọc, thấy trong Sơn Hải Kinh — e là không phải. Thơ Lục Mông (?) có câu: "Vào mây dựng nên Phù Ngọc, tựa như sánh cùng Côn Lôn, Lãng Phong (các núi tiên)", lời chú nói: Thái Hồ là nơi ở phía bắc của núi Phù Ngọc nhà tiên. Lại ở phía tây biển Tây cũng có núi Phù Ngọc, thấy trong sách Thập Di Ký.)

 Phía bắc trông về Cụ Khu. (Quách chú: Cụ Khu nay là Thái Hồ ở phía tây nam huyện Ngô, sách Thượng Thư gọi là Chấn Trạch. Nhậm Thần xét: thiên Chức Phương thị trong sách Chu Lễ nói: "Châu [Dương], đầm của nó là Cụ Khu". Sách Nhĩ Nhã kể mười đầm lớn, nói giữa đất Ngô và Việt có Cụ Khu. Sách Lã Lãm nói: "Rau ngon có củ cải ở Cụ Khu". Sách Ngô Địa Ký của Lục Quảng Vi nói: nay trong Thái Hồ ở tây nam huyện Ngô có núi Bao. Sách Việt Tuyệt nói: Thái Hồ chu vi ba vạn sáu nghìn khoảnh (khoảnh là đơn vị đo ruộng đất, mỗi khoảnh một trăm mẫu), còn gọi là Ngũ Hồ. Sách Dương Châu Ký nói: Thái Hồ còn gọi là Chấn Trạch, còn gọi là Động Đình.)

 Phía đông trông về Chư Tỳ. (Quách chú: tên sông.) Có một loài thú, hình như hổ mà đuôi trâu, tiếng như chó sủa, tên là … (nguyên văn thiếu tên) (?); loài này ăn thịt người. (Nhậm Thần xét: sách Sự Vật Cám Châu nói: "Con Trường (?) sinh ở núi Phù Ngọc đất Hồ Châu, hình như khỉ, bốn tai, thân hổ đuôi trâu, tiếng như chó sủa", tức là con thú này. Sách Dị Vật Vựng Uyển dẫn Kinh cũng chép là "Trường".)

 Sông Thiều chảy ra từ sườn bắc núi. (Nhậm Thần xét: sông Thiều có hai nguồn, một nguồn ra từ núi Thiên Mục, một nguồn từ đèo Độc Tùng nhập với nước núi Phù Ngọc.) Chảy về bắc đổ vào Cụ Khu.

 (Nhậm Thần xét: sách Thuỷ Kinh Chú nói: Tạ Khang Lạc (tức nhà thơ Tạ Linh Vận) bảo: "Sơn Hải Kinh nói núi Phù Ngọc ở phía đông núi Câu Dư, vậy là núi phía đông huyện Câu Dư, thì sông phải chảy ra biển; Cụ Khu nay ở phía bắc núi Điểu Đạo thuộc Dư Diêu, làm sao lại trông về bắc thấy Cụ Khu được?" Lại nói: ở cửa nam hồ Động Đình có núi La Phù cao ba nghìn sáu trăm trượng (trượng là đơn vị đo chiều dài, khoảng hơn ba mét); núi Cối Kê phải ở thẳng phía nam hồ; lại có nước khe Sơn Âm đổ vào.

 Cách huyện Sơn Âm bốn mươi dặm về phía tây có hai khe: khe đông rộng một trượng chín thước, mùa đông ấm mùa hạ lạnh; khe tây rộng ba trượng năm thước, mùa đông lạnh mùa hạ ấm. Hai khe chảy về bắc ba dặm đến thôn Từ thì hợp thành một khe, rộng hơn năm trượng, nước ấm lạnh lẫn lộn; đó chính là sông Thiều mà Sơn Hải Kinh nói. Sông chảy về bắc qua núi La Phù rồi xuống đổ vào Thái Hồ, cho nên nói "ra từ sườn bắc, đổ vào Cụ Khu". Những điều họ Tạ nói về núi sông hơi không khớp với ngày nay, chưa đủ để làm bằng.)

 Trong sông có nhiều cá tễ (cá lành canh). (Quách chú: cá tễ mình hẹp, mỏng mà dài, con to dài hơn một thước; nay trong Thái Hồ có rất nhiều; còn gọi là cá đao (cá dao); chữ đọc theo phiên thiết "tộ – khải". Nhậm Thần xét: Nhĩ Nhã gọi là "liệt, miệt, đao", chính là nó, tức cá tù; sách Dị Vật Chí nói nó do chim tù hoá thành, nên trong bụng có hai cái mề chim; sách Thực Chế của Nguỵ Vũ (Tào Tháo) gọi là cá vọng; sách Bản Thảo gọi là cá tễ. Bài Dị Ngư Đồ Tán của Dương Thận nói: "Núi Phù Ngọc, phía bắc trông về Cụ Khu, sông Thiều chảy ra, trong có nhiều cá tễ, do bướm hoá thành, râu dài xếp hàng (?)".)

 Lại đi về đông năm trăm dặm là núi Thành. (Nhậm Thần xét: Lưu Hội Mạnh nói núi Thành nay ở huyện Văn Đăng, là thành Bất Dạ ngày xưa, nhưng tính đường sá thì cách nhau quá xa. Sách Ngô Quận Khảo của Lưu Phượng nói: cách huyện Từ Khê mười lăm dặm về tây nam có bến đò Thành Sơn, có lẽ là núi này.) Núi bốn mặt vuông mà có ba tầng bậc. (Quách chú: hình như người đắp đàn tế chồng lên nhau; chữ "thành" cũng có nghĩa là tầng lớp.) Trên núi nhiều vàng và ngọc, dưới núi nhiều thanh hoạch (?) (một loại khoáng màu xanh dùng làm chất vẽ).

 Sông Trác (?) chảy ra từ đây (Quách chú: tên sông đọc là "trác"), chảy về nam đổ vào (Quách chú: có bản chép là "chảy về tây đổ vào") sông Hô Chước. (Quách chú: chữ đầu đọc là "hô"; chữ "chước" có bản viết là "đa"; ở dưới cũng vậy.

 Nhậm Thần xét: Dương Thận chú rằng Hô Chước chính là Hô Đà, chỉ là chữ viết xưa nay khác nhau mà thôi; huống hồ âm "đa" với âm "đà" gần nhau. Ông lại nói: sông Hô Đà có nam có bắc, đây là Hô Đà phía nam. Chữ viết tên sông này trong sách xưa không có dạng nhất định: Kinh viết là Hô Chước, lại viết là Hô Đa, đó là sông phía nam; viết là Hoắc Trì là sông Hô Đà phía bắc; sách Thuỷ Kinh viết là Hô Trì; bài văn "Tần nguyền rủa Sở" viết là Á Trì; sách Tự Lâm viết là Hô Đà; sách Chu Lễ viết là Hô Trì; sách Sử Ký viết là Hô Trì (với chữ "hô" khác); sách Cửu Châu Ký viết là Hô Đà (với chữ "đà" khác); sách Lễ Ký viết là Ác Trì. Theo đó thì sông Chước ở Cối Kê chắc chắn phải đọc theo âm "đà". Họ Lệ (Lệ Đạo Nguyên, tác giả Thuỷ Kinh Chú) cho là sông Tịch, phải chăng là chữ "đa" bị chép sai? Lại núi Hô Chước ở dưới cùng tên với sông này, chưa rõ đọc là âm gì.)

 Trong sông có nhiều vàng. (Quách chú: nay ở quận Vĩnh Xương, nước sông có vàng như cám lẫn trong cát. Sách Thi Tử nói: nước trong sinh ra vàng và tinh hoa của ngọc. Nhậm Thần xét: sách Dị Vật Chí nói trong nước ở Kiềm Nam, phủ Toại, châu Cát đều có vàng cám (vàng vụn như cám). Sách Hoa Dương Quốc Chí nói sông Lan Thương có cát vàng, đãi lấy rồi nấu chảy thành vàng. Sách Bản Thảo Thập Di nói vàng cám có trong cát sông, đãi trên tấm dạ mà lấy, hoặc lấy được trong bụng ngỗng vịt. Sách Lĩnh Biểu Lục nói: trong vùng Ngũ Lĩnh, sông suối ở Phú Châu, Tân Châu, Trừng Châu, huyện Phù đều có vàng.)

 Lại đi về đông năm trăm dặm là núi Cối Kê, bốn mặt vuông. (Quách chú: nay ở phía nam huyện Sơn Âm, quận Cối Kê, trên núi có mộ và giếng của vua Vũ.

 Nhậm Thần xét: sách Cối Kê Ký của Khổng Linh Phù nói núi Cối Kê ở phía đông nam huyện, trên núi có tảng đá hình như cái nồi úp; vua Vũ nằm mộng gặp sứ giả Thương Thuỷ (?), rồi tựa vào núi Nồi Úp, chính là núi này. Sách Chu Lễ nói trấn sơn (ngọn núi lớn tiêu biểu, trấn giữ một châu) của châu Dương là Cối Kê. Sách Nhĩ Nhã nói: vật tốt của phương đông nam có tre làm tên ở Cối Kê. Sách Thuỷ Kinh Chú nói: núi Cối Kê là núi Phòng (?) ngày xưa, còn gọi là núi Mao, lại gọi là núi Đống. Sách Việt Tuyệt nói: "Đống" nghĩa là trấn giữ, nên còn gọi là núi Trấn.

 Lưu Hội Mạnh nói: núi Phòng (?) xưa có động Dương Minh, sách Đạo giáo gọi là động thiên thứ mười một (cõi tiên trong hang núi), đời Đường phong làm Nam Trấn. Sách Ngô Việt Xuân Thu nói: vua Vũ đi tuần thú đất Việt, họp lớn các chư hầu để bàn tính đạo trị nước, nên đổi tên núi Mao thành Hội Kê (nghĩa là "họp bàn tính toán"), còn gọi là núi Miêu. Đồ Tán nói: "Vua Vũ đến Cối Kê, tại đây nhận chầu của bầy tôi; kẻ không cung kính (?) thì bị trừng phạt, bèn giết người khổng lồ (chỉ Phòng Phong thị đến chầu muộn); hòm ngọc ghi dấu nhà Hạ, bia đá khắc chữ nhà Tần.")

 Trên núi nhiều vàng và ngọc. (Nhậm Thần xét: bài phú "Cối Kê" của Vương Thập Bằng nói: "vàng ngọc núi Miêu".) Dưới núi nhiều đá phu. (Quách chú: đá phu tức đá vũ phu, giống ngọc; nay ở Lâm Tương thuộc Trường Sa có loại đá này, nền đỏ vân trắng, màu xanh tốt mà không rõ ràng. Nhậm Thần xét: sách Thuỷ Kinh Chú chép đá phu là đá quyết.)

 Sông Chước chảy ra từ đây, chảy về nam đổ vào sông Quyết. (Quách chú: tên sông đọc là "quyết". Nhậm Thần xét: sông Chước, Thuỷ Kinh Chú chép là sông Tịch; câu "đổ vào sông Quyết", Thuỷ Kinh Chú chép là "đổ vào hồ".)

 Lại đi về đông năm trăm dặm là núi … (nguyên văn trống tên núi) (?), không có cây cỏ, nhiều cát đá. Sông Quyết (Quách chú: có bản chép là Bái) chảy ra từ đây, chảy về nam đổ vào Liệt Đồ.

 Lại đi về đông năm trăm dặm là núi Bộc Câu (Quách chú: có bản chép là "Tịch"). Trên núi nhiều vàng và ngọc, dưới núi nhiều cây cỏ, không có chim thú, không có nước.

 Lại đi về đông năm trăm dặm là núi Hàm Âm, không có cây cỏ, không có nước.

 Lại đi về đông bốn trăm dặm là núi Tuân (Quách chú: có bản chép là Tuần). Sườn nam nhiều vàng, sườn bắc nhiều ngọc. Có một loài thú, hình như con dê mà không có miệng, không thể giết chết được. (Quách chú: nó bẩm thụ khí trời đất một cách tự nhiên. Nhậm Thần xét: sách Thích Nghĩa của họ Vương nói: từ người cho đến vật, chưa có loài nào không có miệng; tiếp theo nói "không thể giết" là vì nó không phải một vật trọn vẹn.)

 Tên nó là Hoàn. (Quách chú: đọc là "hoàn", hoặc đọc là "hoạn". Nhậm Thần xét: sách Thú Kinh nói: "Con quyết thì đi sát vai nhau, con Hoàn thì không có miệng". Sách Sự Vật Cám Châu nói: con Hoàn như dê, không có miệng, màu đen. Sách Đường Vận của Tôn Miện nói: Hoàn là tên thú, giống dê, màu đen, không có miệng, không thể giết được. Lại có Đồ Tán nói: "Có loài thú không miệng, tên gọi là Hoàn; khí độc không vào được, thân nó không có kẽ hở; cái lẽ tột cùng ấy đều do tự nhiên mà ra.")

 Sông Tuân (Quách chú: đọc là "tuân") chảy ra từ đây, chảy về nam đổ vào đầm Át (Quách chú: đọc là "át"). Trong đó có nhiều ốc tía. (Quách chú: là loài ốc màu tía. Nhậm Thần xét: Dương Thận bổ chú rằng ốc màu trắng, mài đi thì hiện vân tía.)

 Lại đi về đông bốn trăm dặm là núi Hô Chước. Trên núi nhiều cây tử và cây nam. (Quách chú: cây tử là cây thu núi (một loài cây đinh, catalpa); cây nam là cây to, lá giống lá dâu, nay viết bằng một chữ khác cũng đọc là "nam"; sách Nhĩ Nhã cũng coi là cây nam.

 Nhậm Thần xét: cây tử có mấy loại: thớ gỗ trắng là cây tử, thớ đỏ là cây thu; cây thu nhỏ là cây giả; cây tử đẹp là cây y. Sách Thi Tử nói: "Đất Kinh có thông cao, cây y có vân". Lại có loại cây tử … (?) còn gọi là cây du, cũng thuộc loài thu; Kinh Thi nói "núi bắc có cây du" là chỉ loài này. Cây nam mọc thẳng lên, tán như cái lọng, mọc ở phương nam, nhiều nhất ở đất Kiềm và đất Thục.)

 Dưới núi nhiều cây kinh và cây kỷ. (Quách chú: cây kỷ tức cây bách kỷ (?), hạt màu đỏ. Nhậm Thần xét: cây kinh có các tên tử kinh, bạch kinh, kim kinh, mẫu kinh, mạn kinh. Tô Tụng nói có hai loại xanh và trắng, loại xanh là cây kinh, loại trắng là cây hộ. Sách Xuân Thu Vận Đẩu Xu nói: sao Ngọc Hành tản ra thành cây kinh, cây kỷ. Cây kỷ còn gọi là khổ kỷ, rễ của nó gọi là địa cốt bì (vị thuốc làm từ vỏ rễ cây kỷ). Sách Nhĩ Nhã nói: kỷ tức là câu kế. Thơ Tiểu Nhã nói "đậu trên bụi kỷ" tức là cây câu kỷ. Có người nói loại không gai là kinh kỷ, loại có gai là câu kỷ.)

 Sông Bàng chảy ra từ đây (Quách chú: đọc là "bàng" như trong chữ "bàng đà" nghĩa là mưa xối xả), chảy về đông đổ ra biển.

 Lại đi về đông năm trăm dặm là núi Khu Ngô, không có cây cỏ, nhiều cát đá. Sông Lộc chảy ra từ đây, chảy về nam đổ vào sông Bàng.

 Lại đi về đông năm trăm dặm là núi Lộc Ngô, trên núi không có cây cỏ, nhiều kim loại và đá. Sông Trạch Canh chảy ra từ đây, chảy về nam đổ vào sông Bàng. Dưới nước có một loài thú tên là Cổ Điêu. (Quách chú: chữ "cổ" có bản viết là "toản". Nhậm Thần xét: Đồ Tán nói: "Toản Điêu có sừng, tiếng như trẻ khóc". Sách Biền Nhã nói: "Cổ Điêu như chim điêu mà đội sừng". Sách Sự Vật Cám Châu nói: "Cổ Điêu như con báo, mỏ chim, một sừng, tiếng như trẻ sơ sinh".)

 Hình nó như chim điêu mà có sừng. (Quách chú: chim điêu giống chim ưng nhưng to hơn, đuôi và cánh dài. Nhậm Thần xét: loài chim giống thú thì có chim đà đề (chim chân như móng lạc đà), chim phi sinh; loài thú giống chim thì có chó lưng ưng, thú Cổ Điêu; đều là những vật cực kỳ khác thường.) Tiếng nó như tiếng trẻ sơ sinh; loài này ăn thịt người.

 Lại đi về đông năm trăm dặm là núi Tất Ngô, không có cây cỏ, nhiều đá bác (Quách chú: đá dùng làm quân cờ trong trò chơi cờ bác), không có ngọc. Núi nằm ở biển Đông, trông về núi Khâu; ánh sáng của nó lúc hiện ra lúc ẩn vào. (Quách chú: đó là thần quang ẩn hiện lấp lánh.)

 Đây là nơi mặt trời dừng nghỉ. (Quách chú: là nơi bóng mặt trời dừng chân trú lại. Nhậm Thần xét: Dương Thận bổ chú rằng Kinh chép những núi nơi mặt trời mặt trăng mọc và lặn có đến mấy chục chỗ, đó là vì núi non soi bóng xuống hang, khe hang chồng lớp, nhìn thấy như vậy mà thôi, chứ không phải mặt trời mặt trăng nhất định mọc lặn ở đó. Bài nhạc phủ của Tào Mạnh Đức (Tào Tháo) nói: "Đường đi của mặt trời mặt trăng như thể từ trong đó mà ra"; bài thơ "Núi Chung Nam" của Mạnh Giao nói: "Mặt trời mặt trăng sinh ra trên đá, hang sâu thấy được ánh sáng" — cũng là ý ấy.)

 Tóm lại, dãy núi thứ hai của Nam Sơn Kinh, từ núi Củ đến núi Tất Ngô, gồm mười bảy núi, dài bảy nghìn hai trăm dặm. Thần núi ở đây đều có hình thân rồng đầu chim. Lễ tế các thần ấy: lễ vật "mao" (con vật có lông dùng để cúng) dùng một viên ngọc bích (ngọc hình đĩa tròn, giữa có lỗ), đem chôn xuống đất; gạo cúng thần dùng lúa nếp. (Quách chú: tức là thóc lúa.)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video