Kinh thứ sáu trong phần Trung Sơn Kinh (phần sách chép về các núi ở vùng giữa), chép dãy núi Cảo Đê. Núi đầu tiên của dãy gọi là núi Bình Phùng.
(Nhậm Thần — tức Ngô Nhậm Thần, người soạn bản chú này — xét: sách Đồ kinh chép rằng núi Giáp ở phía tây nam quận Hà Nam, uốn lượn kéo dài tới chỗ cách phía bắc thành hai dặm (dặm: đơn vị đo đường xưa, khoảng vài trăm mét) thì gọi là núi Mang, còn có tên là Bắc Mang, lại có tên là núi Bình Phùng. Có bản khác chép là Bình Bồng.)
Từ núi này, nhìn về phía nam thấy sông Y và sông Lạc, nhìn về phía đông thấy núi Cốc Thành.
(Quách Phác — người chú giải Sơn Hải Kinh đời Tấn — chú: núi này ở phía tây huyện Cốc Thành, vùng Tế Bắc. Hòn đá Hoàng Thạch Công nằm dưới chân núi này; Trương Lương đã lấy hòn đá ấy đem chôn chung với mình. — Nhậm Thần xét: sách Nhất thống chí chép núi Cốc Thành ở cách phủ Hà Nam năm mươi dặm về phía tây bắc, giáp địa giới huyện Mạnh Tân, tên cũ là núi Thế Đình; có dòng nước phát nguồn từ đây.)
Núi không có cây cỏ, không có nước, nhiều cát đá. Có một vị thần, hình dạng như người nhưng có hai đầu, tên là Kiêu Trùng; đó là thần của loài sâu bọ có nọc chích.
(Quách Phác chú: là chúa của các loài sâu bọ có nọc chích. — Nhậm Thần xét: sách Văn kiến vựng khảo chép là Kiểu Trùng. Lời chú sách Sự phú dẫn kinh rằng: "Kiều Trùng là chúa loài sâu bọ có nọc". Bài Thái Vũ phú của Lư Nam có câu "bẻ gãy Lục Ngô, quật ngã Kiêu Trùng", chính là nói đến vị thần này.)
Núi này thực là nơi ở của loài ong.
(Quách Phác chú: ý nói đây là chỗ bầy ong tụ tập trú ngụ; là tên một loài ong đỏ (?). — Nhậm Thần xét: về ong sáp, sách Lễ ký gọi loại nhỏ nhất là ong đá, cả thảy có ba loại (?). Bài Phong ký (bài ký về loài ong) của Vương Nguyên Chi chép: tổ ong khi mới làm thì ắt dựng một cái đài, các con ong vây quanh ong chúa ở trên đài, ý nói loài ong cũng có lễ vua tôi. Bài Phong phú (bài phú về loài ong) của Ngô Thục có câu "dựng nhà bên sườn núi Phùng", là dựa vào câu kinh này.)
Lễ tế vị thần này dùng một con gà trống, làm lễ nhương rồi thả đi, không giết.
(Quách Phác chú: nhương cũng là tên một lễ tế, nghĩa là cầu xin xua đuổi khí độc, khí xấu.)
Đi về phía tây mười dặm là núi Cảo Đê, không có cây cỏ, có nhiều kim (kim loại quý, thường là vàng hoặc đồng) và ngọc.
Lại đi về phía tây mười dặm là núi Khôi.
(Quách Phác chú: chữ này đọc như chữ "khôi" trong "khôi vĩ", tức to lớn đẹp đẽ.)
Sườn bắc núi có nhiều ngọc Đồ Phù (một loại ngọc đẹp; chữ gốc bị hỏng) (?). Phía tây núi có một thung lũng tên là Hoàn Cốc, cây cối ở đó phần nhiều là cây liễu và cây chử (cây dó, vỏ dùng làm giấy). Trong thung lũng có một loài chim, hình như gà rừng, đuôi dài, toàn thân đỏ như lửa son, mỏ xanh, tên là Linh Yêu.
(Quách Phác chú: hai chữ đọc là "linh" và "yêu". — Nhậm Thần xét: sách Biền nhã chép: "Đồng Cừ (?) và Linh Yêu đều thuộc loài gà rừng". Bài Giang Hán phú của Duệ Tông có câu: "giống cá mà… (?), giống gà chừ; con ba ba vào chỗ bùn lầy mà hóa thành con hến (?)".)
Tiếng nó kêu như tự gọi tên mình. Ăn thịt nó thì không bị bóng đè, mộng dữ. Sông Giao Thương phát nguồn từ sườn nam núi, chảy về phía nam đổ vào sông Lạc. Sông Du Tùy phát nguồn từ sườn bắc núi, chảy về phía bắc đổ vào sông Cốc.
(Nhậm Thần xét: người đời gọi sông Du Tùy là sông Hiếu. Bài Tây chinh phú của Phan Nhạc có câu: "tắm ở sông Hiếu, giặt dải mũ; khen cái tên đẹp ở chốn này". Lịch Đạo Nguyên nói sông này ở cách thành Hà Nam hơn mười dặm về phía tây, cho nên Lã Hoảng nói sông Hiếu ở Hà Nam.)
Lại đi về phía tây ba mươi dặm là núi Chiêm Chư.
(Nhậm Thần xét: sách Nhất thống chí dẫn kinh chép là núi Chiêm Chử; sách Danh thắng chí dẫn kinh chép là núi Đảm Đổ.)
Sườn nam núi có nhiều kim, sườn bắc có nhiều đá có vân. Sông Tạ (chữ gốc bị hỏng) (?) phát nguồn từ đây,
(Quách Phác chú: chữ này đọc là "tạ". — Nhậm Thần xét: sách Thủy kinh chú chép là sông Tạ.)
chảy về phía đông nam đổ vào sông Lạc. Sông Thiểu phát nguồn từ sườn bắc núi, chảy về phía đông đổ vào sông Cốc.
(Quách Phác chú: người đời gọi sông này là khe Từ Giản. — Nhậm Thần xét: sông Thiểu nay ở cách huyện Tân An, Hà Nam, mười hai dặm về phía đông, chảy về phía đông vào sông Giản. Sách Danh thắng chí chép: sông Kim phát nguồn ở huyện Tân An, chảy về phía đông nam, cùng với sông Thiểu đổ vào sông Giản.)
Lại đi về phía tây ba mươi dặm là núi Lâu Trác, không có cây cỏ, có nhiều kim và ngọc. Sông Chiêm phát nguồn từ sườn nam núi, chảy về phía đông đổ vào sông Lạc.
(Nhậm Thần xét: sách Thủy kinh chú chép sông Huệ chảy về phía đông nam hợp với sông Chiêm, chính là sông này.)
Sông Bi phát nguồn từ sườn bắc núi,
(Quách Phác chú: người đời gọi là sông Bách Đáp. — Nhậm Thần xét: sách Thủy kinh chú và sách Thư truyện của Thái Trầm khi dẫn đoạn này đều chép là sông Ba. Sách Chu lễ chép: vùng Dự châu, các sông tưới thấm ruộng đất là sông Ba và sông Trá. Thiên Vũ cống (trong Kinh Thư) chép: "sông Huỳnh, sông Ba đã đọng lại thành đầm".)
chảy về phía bắc đổ vào sông Cốc. Trong sông có nhiều đá màu tía và đá có vân.
Lại đi về phía tây bốn mươi dặm là núi Bạch Thạch.
(Nhậm Thần xét: sách Nhất thống chí chép núi Bạch Thạch ở cách huyện Mẫn Trì hai mươi ba dặm về phía đông bắc. Sách Bạch Ngọc kinh (?) chép: núi Bạch Thạch là cõi trời Quỳnh Tú Trường Minh, là một trong ba mươi sáu động thiên (theo Đạo giáo, động thiên là những cõi tiên ẩn trong núi non, nơi thần tiên ở). Lại sách Sự vật cám châu chép: núi Bạch Thạch chu vi bảy mươi dặm, ở Hòa châu. Sách Cối Kê ký của họ Khổng (?) chép: cách huyện Diệm bảy mươi dặm cũng có núi Bạch Thạch. Đó là những nơi khác đất mà cùng tên.)
Sông Huệ phát nguồn từ sườn nam núi, chảy về phía nam đổ vào sông Lạc.
(Nhậm Thần xét: sách Thủy kinh chú chép: sông Lạc từ chỗ nhánh ngòi lại chảy về phía đông ra khỏi cửa ải, sông Huệ từ bên phải đổ vào; người đời gọi là sông Bát Quan.)
Trong sông có nhiều thủy ngọc (tức thủy tinh, pha lê thiên nhiên). Sông Giản phát nguồn từ sườn bắc núi,
(Quách Phác chú: Kinh Thư nói "sông Y, sông Lạc, sông Giản". — Nhậm Thần xét: sách Thủy kinh chép: sông Giản phát nguồn từ núi Bạch Thạch, huyện Tân An. Sách Thư truyện của họ Thái chép: ở phía đông Tân An, sông Giản phát nguồn, chảy đến phía nam thì đổ vào sông Lạc.)
chảy về phía tây bắc đổ vào sông Cốc. Trong sông có nhiều đá Mi và son Lư.
(Quách Phác chú: cả hai đều chưa từng nghe nói. — Nhậm Thần xét: chữ "mi" (lông mày) và chữ "mi" (con nai) thời xưa dùng thay cho nhau. Đá Mi có lẽ là thứ đá có vân xếp thành hàng như lông mày; cũng như đá Anh được đặt tên vì có vân như dải đeo cổ. Son Lư có lẽ cũng là loại son đỏ như đan hoạch, đan túc (các loại khoáng son đỏ).)
Lại đi về phía tây năm mươi dặm là núi Cốc. Trên núi có nhiều cây cốc (?), dưới núi có nhiều cây dâu. Sông Sảng phát nguồn từ đây,
(Quách Phác chú: người đời gọi là khe Trữ Ma. — Nhậm Thần xét: sách Thủy kinh chú chép: sông Cốc lại chảy về phía đông bắc, qua phía đông thành ải Hàm Cốc, bên phải hợp với sông Tang Sảng. Lời chú của Tôn Nhữ (?) nói: vốn là sông Sảng, gọi là sông Tang Sảng là sai.)
chảy về phía tây bắc đổ vào sông Cốc. Dưới núi có nhiều bích lục (khoáng chất màu xanh lục).
(Nhậm Thần xét: tức là thạch lục, đá màu xanh lục.)
Lại đi về phía tây bảy mươi hai dặm là núi Mật.
(Quách Phác chú: nay huyện Mật ở Huỳnh Dương cũng có núi Mật, ngờ rằng không phải núi này.)
Sườn nam núi có nhiều ngọc, sườn bắc có nhiều sắt. Sông Hào phát nguồn từ đây, chảy về phía nam đổ vào sông Lạc.
(Nhậm Thần xét: sách Thủy kinh chú chép: sông Đoạn Thần lại chảy về phía đông bắc, qua phía đông đình Thần Tích, lại chảy về phía bắc thì gọi là sông Hào.)
Trong sông có nhiều con Toàn quy (một loài rùa lạ), hình dạng đầu chim, đuôi ba ba, tiếng kêu như tiếng bổ gỗ.
(Nhậm Thần xét: sách Đồ tán chép: "Tiếng như bổ gỗ, gọi tên là Toàn; cá Tu Tích giống con nhái, tiếng kêu như chim cú; cá người… (chữ hỏng) (?) ra ở sông Lạc, sông Y.")
Núi không có cây cỏ.
Lại đi về phía tây một trăm dặm là núi Trường Thạch.
(Nhậm Thần xét: sách Nhất thống chí nói núi này tức là núi Minh Thạch ở phủ Nam Ninh; nhưng tính đường sá thì rất xa, đó là sách chí chép sai.)
Núi không có cây cỏ, có nhiều kim và ngọc. Phía tây núi có một thung lũng tên là Cộng Cốc, có nhiều tre. Sông Cộng phát nguồn từ đây,
(Nhậm Thần xét: sách Thủy kinh chú chép: sông Lạc lại chảy về phía đông, sông Cộng đổ vào.)
chảy về phía tây nam đổ vào sông Lạc. Trong sông có nhiều đá kêu (thứ đá gõ vào phát ra tiếng vang).
(Quách Phác chú: năm Vĩnh Khang thứ nhất đời Tấn, quận Tương Dương dâng lên một hòn đá kêu, giống ngọc, màu xanh, đánh vào thì tiếng vang xa bảy tám dặm. Nay ở làng Vĩnh Chính, huyện Tuyền Lăng, quận Linh Lăng có hai chỗ đá kêu, một chỗ hình như cái trống, dân gian nhân đó gọi là trống đá, chính là loại đá này.)
(Nhậm Thần xét: bài Giang phú của Cảnh Thuần (tức Quách Phác) có câu: "đá kêu bày trên bến phía nam sông, khánh nổi (đá nổi dùng làm khánh) xếp khắp bờ phía bắc". Lưu… Mạnh (?) nói: ở Quy Đức có núi Cổ, hễ trống ở đó kêu thì có binh đao nổi lên. Sách Tề địa ký chép: núi Từ ở phía đông thành có trống đá, khi sắp có giặc giã thì nó kêu. Sách Hậu Tần ký chép: trống đá ở đất Ký, vùng Thiên Thủy kêu. Sách Ngô Hưng ký chép: ở Trường Thành có núi Hạ Giá, có trống đá lấy tảng đá phẳng làm chân, tiếng như chiêng trống, hễ kêu thì vùng Tam Ngô có binh đao. Sách Nhất thống chí chép: huyện Thành Cố có trống đá nằm trong sông Bao, đánh vào có tiếng; lại núi Thạch Khánh ở Thành Đô, đánh vào tiếng vang xa mấy dặm; núi Cao Đường ở Đông Xương có vách đá cao hơn trăm nhận (nhận: đơn vị đo chiều cao xưa, mỗi nhận khoảng bảy, tám thước), gõ vào tiếng rất trong và vang, gọi là núi Minh Thạch. Sách Thuật dị ký chép: phía đông núi Động Đình có lầu đá, dưới lầu có hai hòn đá, gõ vào tiếng trong và vang, tức là thứ gọi là "chiêng thần". Tất cả những thứ ấy đều thuộc loại đá kêu. Sách Đồ tán chép: "Kim loại và đá đều ngầm chứa tiếng vang; đánh vào thì vang như sấm, tiếng nghe rất xa; nếu thông được lẽ số thì khí không gì là không vận hành.")
Lại đi về phía tây một trăm bốn mươi dặm là núi Truyện, không có cây cỏ, có nhiều ngọc dao, ngọc bích (các loại ngọc đẹp). Sông Yếm Nhiễm phát nguồn từ sườn nam núi, chảy về phía nam đổ vào sông Lạc. Trong sông có nhiều cá người.
(Nhậm Thần xét: sách Thủy kinh chú chép: sông Y lại chảy về phía đông bắc đổ vào sông Lạc; cá nghê có bốn chân, có ở sông Y. Tư Mã Thiên gọi nó là cá người. Từ Quảng nói: cá người giống cá mà có bốn chân, tức là cá nghê (loài kỳ giông lớn). Lời chú của Chu Mưu… (?) nói: Sơn Hải Kinh chép sông Yếm Nhiễm có nhiều cá người, chứ không nói sông Y; há chẳng phải xưa nay truyền nối nhau mà gộp luôn sông Yếm Nhiễm gọi là sông Y sao?)
Phía tây núi có một khu rừng tên là Phiền Trủng.
(Quách Phác chú: chữ đầu đọc là "phiên".)
Sông Cốc phát nguồn từ đây, chảy về phía đông đổ vào sông Lạc.
(Quách Phác chú: nay sông Cốc phát nguồn từ thung lũng Cốc Dương, chảy về phía đông bắc đến huyện Cốc Thành thì đổ vào sông Lạc. — Nhậm Thần xét: sách Thủy kinh chép: sông Cốc phát nguồn từ rừng Phiền Trủng, thung lũng Cốc Dương, phía nam huyện Mẫn Trì, quận Hoằng Nông. Sách Nhất thống chí chép: sông Cốc ở cách huyện Vĩnh Ninh bảy mươi dặm về phía bắc. Sách Già lam ký của Dương Huyễn Chi chép: lỗ đá ở Phù Tang Hải chảy ngầm dưới đất, phía tây thông với sông Cốc, chính là sông này.)
Trong sông có nhiều ngọc Nhân.
(Quách Phác chú: chưa từng nghe nói. — Nhậm Thần xét: sách Thủy kinh chú chép là ngọc mân (thứ đá đẹp giống ngọc); sách Nhất thống chí dẫn kinh chép là ngọc điêu.)
Lại đi về phía tây năm mươi dặm là núi Thác.
(Nhậm Thần xét: núi này nay ở cách Thiểm châu năm mươi dặm về phía đông.)
Núi có nhiều cây xư (cây xuân hôi), nhiều cây Bị (?).
(Quách Phác chú: nay ở đất Thục có cây này, tháng bảy, tháng tám trổ bông; bông thành thì như có bột muối bám vào, có thể dùng làm vị chua. Chữ này đọc là "bị".)
(Nhậm Thần xét: cây này tức là cây Phu (cây diêm phu, cây muối), hình dạng như cây xuân, lá mọc đối nhau từng cặp, tháng bảy kết hạt như hạt đậu nhỏ, nhân hạt màu lục nhạt, lớp vỏ ngoài hạt có một lớp muối mỏng. Sâu trên lá của nó kết thành "ngũ cấu tử", nay đọc sai thành "ngũ bội tử" (một vị thuốc). Sách Hậu Ngụy thư chép: ở nước Vật Cát, hơi nước mặn đọng lại, muối sinh ra trên cây — là nói cây này. Người Thục gọi nó là "thùng chua", người Ngô gọi là "muối", người phương tây gọi là "muối cây". Lưu… Mạnh (?) nói: cây này có thể làm chua canh, lá trầu có thể làm tương. Lại xét: ngoài cây này, như cây quang lang có vân bột, cây nhương có bột, cây đô câu có vụn, cỏ dương thích có mật, hạt dừa và cây Đốn Tốn có rượu; lại như nước Nữ sản ra cỏ muối, Vân Nam mọc quả me, Ba Tư có quả tề đôn, Tây Vực có quả ma trù, nước Chân Lạp trồng cây hàm bình mà nhựa có thể nêm canh — đều là loại cây như cây Bị. Sách Thái Bình ngự lãm dẫn kinh chép là chữ "man".)
Sườn nam núi có nhiều kim và ngọc, sườn bắc có nhiều sắt, nhiều cỏ tiêu.
(Quách Phác chú: tiêu là cây ngải hao, thấy chép trong sách Nhĩ nhã. — Nhậm Thần xét: Lục Cơ nói đó là thứ mà người nay gọi là địch hao, có thể làm đuốc, có mùi thơm. Thiên Giao đặc sinh (trong sách Lễ ký) chép: đã dâng rượu tế rồi mới đốt cỏ tiêu để mùi thơm hòa quyện bay lên.)
Sông Thác phát nguồn từ đây, chảy về phía bắc đổ vào Hoàng Hà.
(Nhậm Thần xét: sách Nhất thống chí chép: sông Thác ở phía nam thành Thiểm châu, còn có tên là khe Vĩnh Định; vì nước chảy tràn lan nên còn gọi là khe Mạn. Sách Hoàn vũ ký chép: sông Thác tức là sông Lỗ.)
Trong sông có nhiều cá Tu Tích,
(Nhậm Thần xét: sách Biền nhã chép: cá phù hồ, cá chương cử (bạch tuộc), cá tu tích, cá phiền… (?), cá hoành công, cá vương dư đều là loài cá lạ.)
hình dạng như con mãnh,
(Quách Phác chú: mãnh là loài ếch nhái.)
mà mỏ trắng, tiếng kêu như chim cú. Ăn thịt nó thì khỏi bệnh bạch tiễn (bệnh ngoài da nổi mảng trắng, ngứa, bong vảy).
(Nhậm Thần xét: sách Uyển ủy dư biên chép: cá Hà La chữa khỏi mụn nhọt, cá Tu Tích chữa khỏi bệnh bạch tiễn.)
Lại đi về phía tây chín mươi dặm là núi Thường Chưng, không có cây cỏ, có nhiều đất ác (đất sét trắng dùng để quét tường). Sông Tiều phát nguồn từ đây,
(Quách Phác chú: chữ này đọc là "tiều". — Nhậm Thần xét: sách Tây chinh ký chép: "phía bắc giáp sông Tiêu, phía tây tựa vào Hoàng Hà". Sách Danh thắng chí chép: sông Tiều ở cách thành Thiểm châu ba dặm về phía nam, nước từ đất bằng phun lên, cùng với sông Thác chảy vào Hoàng Hà; tục gọi là
khe Tam Lý. Sông Tiêu, sông Tiều tức là sông Tiều này.)
Sông chảy về phía đông bắc đổ vào Hoàng Hà. Trong sông có nhiều ngọc xanh. Sông Truy phát nguồn từ đây, chảy về phía bắc đổ vào Hoàng Hà.
(Nhậm Thần xét: sách Thủy kinh chú chép: sông Truy phát nguồn từ núi Thường Chưng, qua thôn Khúc Ốc, chảy về phía tây bắc vào Hoàng Hà.)
Lại đi về phía tây chín mươi dặm là núi Khoa Phụ.
(Nhậm Thần xét: sách Hoàn vũ ký chép: núi Khoa Phụ còn có tên là núi Tần, ở cách huyện Văn Hương hai mươi lăm dặm về phía đông nam. Ngạn ngữ có câu: "Tần là đầu, Quắc là đuôi", núi này nối liền với núi Thái Hoa.)
Cây cối trên núi phần nhiều là cây tông (cây cọ) và cây nam (?),
(Nhậm Thần xét: sách Thông giám chép năm Đại Nghiệp thứ nhất bỏ con đường qua hai núi Hào, mở đường Sách. Hồ Tam Tỉnh chú rằng: Sơn Hải Kinh chép núi Khoa Phụ ở cách huyện Hồ chín dặm về phía tây, núi có nhiều cây tông, cây nam; có lẽ hai chữ "tông nam" về sau bị chép sai thành chữ "sách", nên mới thành tên đường Sách chăng?)
có nhiều tre làm tên. Thú phần nhiều là trâu tác (?) và dê hàm (loài dê rừng lớn); chim phần nhiều là chim biết (loài gà lôi đỏ). Sườn nam núi có nhiều ngọc, sườn bắc có nhiều sắt. Phía bắc núi có một khu rừng tên là Đào Lâm (Rừng Đào).
(Quách Phác chú: Đào Lâm nay ở trong thung lũng phía nam làng Văn, huyện Hồ, quận Hoằng Nông, có nhiều ngựa hoang, dê núi, bò núi.)
(Nhậm Thần xét: sách Tam Tần ký chép: ải Đào Lâm ở cách Trường An bốn trăm dặm về phía đông. Sách Tả truyện chép năm Văn công thứ mười ba, vua Tấn sai Chiêm Gia giữ ải Đào Lâm để phòng nước Tần. Sách Danh thắng chí chép: từ Văn Hương về phía tây đến Đồng Quan đều là Đào Lâm. Sách Ngụy chí chép huyện Hằng Nông có Đào Lâm. Sách Tùy chí chép quận Hà Nam lập huyện Đào Lâm, nhân có rừng đào mà đặt tên. Lưu… Mạnh (?) nói: nay dưới Văn Hương có Đào Lâm; chuyện Vũ vương thả trâu ở cánh đồng Đào Lâm chính là chỗ này. Sách Ung lục của Trình Đại Xương chép: Đào Lâm, có thuyết cho là Đồng Quan, có thuyết cho là Văn Hương, có thuyết cho là Linh Bảo; sách Nguyên Hòa chí lại gộp các thuyết mà nói: từ huyện Linh Bảo về phía tây đến Đồng Quan đều là ải Đào Lâm. Sách Đồ tán chép: "Thung lũng Đào Lâm thật là cánh đồng hiểm yếu; Vũ vương thắng nhà Thương, cho trâu nghỉ, thả ngựa đi; hiểm trở vượt qua cả Tam Đồ, làm chỗ hiểm che chắn cho đất Tây Hạ.")
Khu rừng ấy rộng ba trăm dặm vuông, trong đó có nhiều ngựa.
(Nhậm Thần xét: thiên Triệu thế gia trong sách Sử ký chép: Tạo Phụ bắt các ngựa Đạo Ly, Hoa Lưu, Lục Nhĩ ở Đào Lâm dâng lên Mục vương (vua nhà Chu). Do đó biết Đào Lâm có nhiều ngựa.)
Sông Hồ phát nguồn từ đây, chảy về phía bắc đổ vào Hoàng Hà.
(Nhậm Thần xét: sách Quát địa chí chép: sông Hồ phát nguồn từ núi Khoa Phụ, phía nam huyện Hồ Thành. Lại Nhạc Sử nói: ải Đại Cốc ở trong thung lũng núi Khoa Phụ, là nơi sông Hồ phát nguồn, cùng với khe Bàn, sông Bách Mỗ, khe Ngọc chảy chung vào Hoàng Hà.)
Trong sông có nhiều ngọc Nhân.
Lại đi về phía tây chín mươi dặm là núi Dương Hoa. Sườn nam núi có nhiều kim và ngọc, sườn bắc có nhiều đất thanh (khoáng chất màu xanh dùng làm thuốc vẽ) và hùng hoàng (một loại khoáng chất màu đỏ vàng, dùng làm thuốc). Cỏ ở đây phần nhiều là thự dự (củ mài, một vị thuốc), có nhiều cỏ khổ tân.
(Nhậm Thần xét: sách Đồ tán chép là "Nhược Hoa", đó là chép sai chữ. Sách Biền nhã chép: cỏ khổ tân có thể chữa khỏi bệnh sốt rét, cỏ yên toan có thể chữa khỏi trúng độc.)
Hình dạng nó như cây túc,
(Quách Phác chú: tức là chữ "thu", cây thu.)
quả của nó giống như… (chữ gốc bị mất) (?), vị chua ngọt, ăn vào thì khỏi bệnh sốt rét. Sông Dương phát nguồn từ đây, chảy về phía tây nam đổ vào sông Lạc; trong sông có nhiều cá người. Sông Môn phát nguồn từ đây, chảy về phía đông bắc đổ vào Hoàng Hà.
(Nhậm Thần xét: sách Nhất thống chí chép: sông Môn ở phía tây nam huyện Linh Bảo. Sách Thủy kinh chú chép: sông Môn tức là một nhánh của sông Lạc; sông Lạc phát nguồn từ phía đông bắc huyện Thượng Lạc, đến phía tây bắc thành Cự thì chia làm hai dòng, nhánh ngòi chảy ra phía đông bắc là sông Môn; sông Môn lại chảy về phía đông bắc qua núi Dương Hoa.)
Trong sông có nhiều đá mài đen (chữ gốc bị hỏng) (?).
(Quách Phác chú: đá mài màu đen, sinh ra trong nước.)
Sông Tá Cô (?) phát nguồn từ sườn bắc núi,
(Quách Phác chú: chữ đầu đọc là "tá". — Nhậm Thần xét: sách Thủy kinh chú dẫn kinh chép là sông Tự Như, tức là sông Chúc ngày nay.)
chảy về phía đông đổ vào sông Môn; trên núi có nhiều đồng. Sông Môn chảy đến Hoàng Hà, dài bảy trăm chín mươi dặm, rồi đổ vào sông Lạc.
Tính chung dãy núi Cảo Đê, từ núi Bình Phùng đến núi Dương Hoa, cả thảy mười bốn ngọn núi, dài bảy trăm chín mươi dặm. Núi Nhạc (ngọn núi lớn được triều đình tế lễ) ở trong dãy này, tế vào tháng sáu,
(Quách Phác chú: tháng sáu cũng là tháng giữa năm.)
theo đúng phép tế các núi Nhạc khác thì thiên hạ được yên ổn.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video