Thiên 24 — Kinh núi miền Giữa — dãy thứ mười

 Phần đầu của thiên Trung thứ thập kinh (thiên thứ mười trong phần "Trung Sơn Kinh", tức phần ghi chép về các dãy núi miền giữa của sách Sơn Hải Kinh) là núi Thủ Dương. (Nhậm Thần (tức Ngô Nhậm Thần, người chú giải sách) xét: Lưu Phòng(?) Mạnh nói núi Thủ Dương có hai núi, một núi thuộc Bồ Châu, Sơn Tây, một núi thuộc Yển Sư, Hà Nam.) Trên núi có nhiều vàng và ngọc, không có cây cỏ.

 Lại đi về phía tây năm mươi dặm là núi Hổ Vĩ. Cây ở đây phần nhiều là cây tiêu và cây cư (một loại cây có đốt, gỗ thường dùng làm gậy). Núi có nhiều phong thạch. (Nhậm Thần xét: sách Biệt lục (tức "Danh y biệt lục", sách thuốc cổ) nói phong thạch vị ngọt, không độc, chủ trị (chuyên chữa) chứng tiêu khát (bệnh khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, người gầy mòn), sinh ra ở Thường Sơn và núi Thiếu Thất.) Sườn nam của núi có nhiều đồng, sườn bắc có nhiều sắt.

 Lại đi về phía tây nam năm mươi dặm là núi Phồn Hội. (Quách (tức Quách Phác, người chú giải Sơn Hải Kinh thời Tấn) nói: chữ "hội" đọc như chữ "hội" nghĩa là vỡ.) Cây ở đây phần nhiều là cây du (loại gỗ cứng) và cây nữu. Cỏ ở đây phần nhiều là cỏ chi câu. (Quách nói: nay trong núi vẫn có loại cỏ này.)

 Lại đi về phía tây nam hai mươi dặm là núi Dũng Thạch, không có cây cỏ, có nhiều bạc, có nhiều nước.

 Lại đi về phía tây hai mươi dặm là núi Phục Châu. Cây ở đây phần nhiều là cây đàn (loại gỗ cứng, thớ mịn). Sườn nam của núi có nhiều vàng. Ở đây có một loài chim, hình dạng giống chim cú mà chỉ có một chân, đuôi (như đuôi lợn)(?), tên là Kỳ Chủng. (Quách nói: chữ "kỳ" đọc như chữ "xí".) Nó hiện ra thì nước ấy có dịch bệnh lớn. (Quách viết trong bài minh: "Chim Kỳ Chủng, một chân giống (?)…, chẳng vì niềm vui mà xuất hiện, trái lại đến để mang nỗi buồn." Nhậm Thần xét: sách Lãm(?) nói: "Loài chim một chân có chim Thác, có chim Kỳ Chủng, có chim Tất Phương, có chim Thương Dương." Sách Biền Nhã nói: "Chim Khiết Câu và chim Kỳ Chủng là loài chim báo điềm dịch bệnh." Bài tán về tranh viết: "Chim Thanh Canh chống được dịch, chim Kỳ Chủng giáng tai họa; các vật trái ngược nhau, mỗi loài theo khí của mình mà đến. Nó hiện ra thì dân than khổ, thật là kẻ mang bệnh đến.")

 Lại đi về phía tây ba mươi dặm là núi Chử. Núi có nhiều cây tầm gửi, nhiều cây tiêu và cây cư, nhiều cây giá (một loại cây cùng họ với dâu tằm, có gai), nhiều đất trắng (loại đất mịn dùng để quét tường). (Quách nói: có bản chép là núi Chử Châu, chữ "chử" nghĩa là bãi nổi giữa sông.)

 Lại đi về phía tây hai mươi dặm là núi Hựu Nguyên. Sườn nam của núi có nhiều đất xanh (?) (loại đất màu xanh dùng làm chất vẽ), sườn bắc có nhiều sắt. Chim ở đây phần nhiều là chim cù dục (chim sáo, chim yểng). (Quách nói: đó là chim cù dục viết theo cách khác. Sách Truyện có câu: "Chim cù dục đến làm tổ." Chữ "cù" đọc như chữ "cù" nghĩa là gầy. Nhậm Thần xét: sách Khảo công ký nói chim cù dục không bay qua sông Tế, đó là do khí đất khiến như vậy. Nó còn có tên là chim bát bát, lại có tên là hàn cao. Sách Độc thư khảo định nói: "can cao" chính là chim cù dục. Sách ấy lại nói: loài (?)… giao phối bằng mắt, chim cù dục giao phối bằng chân. Sách Cầm kinh của Sư Khoáng nói: chim vẹt bị xoa lưng thì câm, chim cù dục được gọt lưỡi thì biết nói. Trương Hoa chú rằng Sơn Hải Kinh gọi nó là "dục", còn gọi là "cù dục" thì dường như là nhầm.)

 Lại đi về phía tây năm mươi dặm là núi Trác. Cây ở đây phần nhiều là cây cốc (cây dó, vỏ dùng làm giấy), cây tạc(?) và cây nữu. Sườn nam của núi có nhiều ngọc đồ phu(?) (một loại ngọc đẹp).

 Lại đi về phía tây bảy mươi dặm là núi Bính. Cây ở đây phần nhiều là cây tử (cây thị dại, gỗ tốt) và cây đàn, có nhiều cây thẩn nữu. (Quách nói: nghĩa chữ "thẩn" chưa rõ. Nhậm Thần xét: chữ ấy đọc là "thẩn".)

 Tính chung cả dãy núi Thủ Dương, từ núi Thủ Dương đến núi Bính, gồm chín ngọn núi, dài hai trăm sáu mươi bảy dặm. Thần của các núi này đều có hình mình rồng mặt người. (Nhậm Thần xét: sách Cấp Trủng tỏa ngữ (sách cổ tìm được trong mộ cổ ở đất Cấp) chép: Tấn Bình Công đi đến sông Quái, thấy một người đánh cỗ xe tám ngựa, có ngựa trắng kéo bên ngoài, chạy tới; người ấy có thân chồn đuôi cáo. Bình Công hỏi Sư Khoáng, Sư Khoáng đáp: "Đó là thần núi Thủ Dương, uống rượu ở núi Hoắc Thái rồi trở về. Gặp được thần ấy là điều rất tốt." Hình dạng sách ấy tả khác với hình dạng chép ở đây.)

 Lễ tế các vị thần này: con vật tế dùng một con gà trống, đem chôn xuống đất; gạo tế dùng đủ năm loại ngũ cốc. Núi Đổ là "trủng" (ngọn núi lớn đứng đầu, được tế lễ trọng thể hơn các núi khác). (Nhậm Thần xét: tức là núi Chử.) Lễ tế núi này dùng thiếu lao (lễ tế gồm một con dê và một con lợn), bày đủ các món dâng và rượu; ngọc tế dùng một tấm ngọc bích (ngọc hình tròn dẹt, giữa có lỗ), đem chôn xuống đất. Núi Quỷ là "đế" (ngọn núi chủ, tôn quý nhất trong dãy). Lễ tế núi này dâng rượu, dùng đại lao (lễ tế lớn gồm đủ bò, dê và lợn), có hai thầy cúng cùng nhau múa, ngọc tế dùng một tấm ngọc bích. (Nhậm Thần xét: đây cũng là lễ tế núi Quỷ, cho thấy rõ các núi có sự thống thuộc. Núi này được tế bằng đại lao là vì: ở chỗ giống các núi khác thì phải chịu xếp chung, còn ở chỗ riêng có của nó thì được tôn lên cao hơn.)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video