Thiên 26 — Kinh núi miền Giữa — dãy thứ mười hai

 Lại đi về phía đông ba trăm năm mươi dặm, có núi Cơ. Cây ở đó phần nhiều là cây du, cây đàn và cây nữu (một loại cây gỗ cứng). Cỏ phần nhiều là cỏ thơm. Có một loài thú, hình dạng giống con lợn (?), thân vàng, đầu trắng, đuôi trắng, tên là Văn Lân (?). 〔Quách Phác (nhà chú giải sách này đời Tấn) chú: chữ cuối đọc âm "lân".〕 Hễ nó xuất hiện thì thiên hạ nổi gió lớn. 〔Quách chú: có bản ghi đọc âm "linh". — Nhậm Thần (tức Ngô Nhậm Thần, người soạn sách này) xét: sách Biền Nhã chép: "Văn Lân là loài thú màu vàng" (?). Sách Sự vật cám châu chép: "Văn Lân giống con lợn, thân vàng, đầu và đuôi trắng"; lại chép: "Trệ Như (?) thân vàng, đầu và đuôi trắng", cũng chính là loài thú này. Sách Đàm hội chép: "Loài thú gió báo trước gió: thú Văn Lân hễ xuất hiện thì thiên hạ nổi gió lớn." Sách Tập vận ghi chữ tên con thú này theo hai lối viết khác, đọc âm "lận".〕

 Tính chung cả dãy núi Kinh, từ núi Dực Vọng đến núi Cơ, gồm bốn mươi tám ngọn núi, dài ba nghìn bảy trăm ba mươi hai dặm. Thần ở các núi này đều có hình thân lợn (?), đầu người. Lễ tế các thần ấy như sau: con vật tế có lông dùng một con gà trống. Lễ cầu khấn và lễ chôn đồ tế xuống đất dùng một viên ngọc khuê (thẻ ngọc dài, đầu nhọn, dùng trong nghi lễ). Gạo cúng thần dùng phần tinh túy của năm loại hạt. 〔Quách chú: tức chọn đủ thứ ngon nhất của năm loại lúa ngũ cốc.〕

 Núi Hòa là núi "đế" (núi đứng đầu, nơi vị thần chủ ngự). 〔Nhậm Thần xét: núi Hòa có lẽ chính là núi Đế Khuân.〕 Lễ tế ở đó bày đủ lễ thái lao (bộ ba con vật tế: bò, dê, lợn). Dâng cỗ xong thì đem chôn, con vật tế đặt lộn ngược. 〔Quách chú: dâng cỗ xong, đặt ngược con vật tế rồi chôn.〕 Dùng một viên ngọc bích (ngọc tròn, dẹt, giữa có lỗ). Bò thì không cố định (?). Núi Đổ và núi Ngọc là núi "trủng" (núi lớn, làm chủ cả dãy). Lễ tế ở hai núi này đều đặt ngược con vật tế, dâng con vật theo lễ thiếu lao (bộ hai con vật tế: dê và lợn). Lễ "anh" (bày ngọc quanh con vật để cúng thần) dùng ngọc cát (ngọc đẹp, có vân màu, dùng trong lễ tế).

 Thiên Trung thứ thập nhị kinh (thiên thứ mười hai của phần ghi các núi miền giữa), nói về dãy núi Động Đình. Núi đầu tiên là núi Thiên Ngộ. 〔Quách chú: có bản viết là "Kiên".〕 Núi không có cây cỏ, có nhiều vàng.

 Lại đi về phía đông nam năm mươi dặm, có núi Vân. Núi không có cây cỏ, có trúc Quế, rất độc, đâm phải người thì người ấy ắt chết. 〔Quách chú: nay ở huyện Quế Dương, quận Thủy Hưng có loại trúc Quế, cây lớn chu vi hai thước, dài bốn trượng. Ở Giao Chỉ lại có trúc Lật, ruột đặc, cứng chắc, có độc, vót nhọn dùng để đâm hổ, hổ trúng phải thì chết. Đó cũng là loại trúc này. — Nhậm Thần xét: sách Trúc phổ chép: trúc Cức còn gọi là trúc Điêu, gai nhọn tua tủa, cây lớn chu vi hai thước, có thể dùng để chống trộm cướp. Đó cũng thuộc loại trúc Quế.〕 Trên núi có nhiều vàng, dưới núi có nhiều ngọc Phù Phu (?) (một loại ngọc đẹp).

 Lại đi về phía đông nam một trăm ba mươi dặm, có núi Quy (?). Cây ở đó phần nhiều là cây cốc (cây dó, vỏ dùng làm giấy), cây sồi, cây trù (?) và cây cư (loại cây đốt to, thường dùng làm gậy). Trên núi có nhiều vàng. Dưới núi có nhiều đá xanh (?) và hùng hoàng (khoáng chất màu vàng cam, dùng làm thuốc và làm màu). Có nhiều trúc Phù. 〔Quách chú: đó là trúc Cung, đốt cao, ruột đặc, vừa để làm gậy, nên gọi là trúc Phù Lão (trúc chống đỡ người già). — Nhậm Thần xét: sách Trúc phổ chép rằng trúc Cung được dân vùng Diễm (?) gọi là "phù lão". Sách Quảng chí chép rằng trúc này mọc ở huyện Cung Đô, Nam Khang. Bài "Quy khứ lai từ" của Đào Tiềm có câu "chống gậy phù lão mà nghỉ ngơi" là nói loại trúc này.〕

 Lại đi về phía đông bảy mươi dặm, có núi Bính. Núi có nhiều trúc Quế. 〔Nhậm Thần xét: trúc Quế mọc ở Quế Dương, xem lời chú ở núi Vân.〕 Núi có nhiều vàng, đồng, sắt, không có cây.

 Lại đi về phía đông nam năm mươi dặm, có núi Phong Bá. 〔Nhậm Thần xét: lời chú trong sách Sự phú dẫn kinh này, ghi là núi Phượng Bá.〕 Trên núi có nhiều vàng ngọc. Dưới núi có nhiều đá toan và đá vân (đá có vân hoa). 〔Quách chú: chưa rõ đá toan là gì. — Nhậm Thần xét: chữ "toan" đọc theo phép phiên thiết (ghép phụ âm đầu của chữ trước với vần của chữ sau) là "tô" ghép "quan", tức âm "toan".〕 Núi có nhiều sắt. Cây ở đó phần nhiều là cây liễu, cây nữu, cây đàn và cây dướng. Phía đông núi có một khu rừng, tên là rừng Mãng Phù. 〔Nhậm Thần xét: Vương Sùng Khánh nói rằng nay ở Lư Sơn có chùa Đông Lâm, ngờ chính là nơi này.〕 Rừng có nhiều cây đẹp, nhiều chim thú.

 Lại đi về phía đông một trăm năm mươi dặm, có núi Phu Phu. 〔Nhậm Thần xét: bản Thích nghĩa viết là núi Đại Phu. Sách Tục thông khảo dẫn đoạn này cũng viết là núi Đại Phu. Lại xét chữ triện trên bia núi Dịch đời Tần và trên các con ấn đời Hán, chữ "đại phu" đều viết thành "phu phu". Vậy thời xưa hai chữ này dùng thông nhau.〕 Trên núi có nhiều vàng, dưới núi có nhiều hùng hoàng. Cây ở đó phần nhiều là cây dâu và cây dướng. Cỏ phần nhiều là trúc và cỏ kê cổ. 〔Nhậm Thần xét: các loài cỏ có tên kê niết, kê trường, kê ông, kê cước, rau dền kê quán, nhưng không có loại nào tên là kê cổ. Ngờ đây là chữ "kê cốc" viết sai.〕 Thần Vu Nhi ở núi này, hình dạng thân người, tay (?) cầm hai con rắn. Thần thường dạo chơi ở vực sâu trên sông, ra vào có ánh sáng tỏa ra. 〔Nhậm Thần xét: bài Đồ tán viết: "Vu Nhi như người, có hai đầu rắn (?), thường dạo vực sông, hiện ra nơi hang động, lúc lặn lúc hiện, ánh sáng thần mờ ảo."〕

 Lại đi về phía đông nam một trăm hai mươi dặm, có núi Động Đình. 〔Quách chú: nay ở phía tây huyện Ba Lăng, quận Trường Sa lại có hồ Động Đình, ngầm thông với sông lớn. Thơ Ly tao có câu "Ta quay đường đi về Động Đình", "Động Đình nổi sóng, lá cây rụng", đều nói nơi này. Chữ "Động" có bản viết với bộ "kim" (phần chỉ kim loại trong chữ), nên viết theo bộ "thủy" (phần chỉ nước). — Nhậm Thần xét: Lưu Hội Mạnh (?) nói rằng nơi này nay thuộc huyện Ứng Sơn, phủ Đức An, tỉnh Hồ Quảng; trong núi có một hang sâu không đo được; có người nói núi Động Đình nổi trên mặt nước. Sách Sự vật cám châu chép: "Quân Sơn ở giữa hồ Động Đình, cũng gọi là núi Động Đình, hình như mười hai búi tóc xoắn ốc."〕

 Trên núi có nhiều vàng, dưới núi có nhiều bạc và sắt. Cây ở đó phần nhiều là cây tra (một loại lê dại), cây lê, cây quýt và cây bưởi. 〔Nhậm Thần xét: bài Đồ tán viết: "Màu sắc của quýt bưởi, lạ nhất là… (?), quả đỏ tươi như vàng, lá xanh biếc; Linh Quân (tức Khuất Nguyên) ngâm vịnh, coi đó là chuyện đẹp."〕 Cỏ phần nhiều là cỏ gian (một loại lan thơm), cỏ mi vu, thược dược và khung cùng (một vị thuốc thơm). 〔Quách chú: cỏ mi vu giống cây xà sàng nhưng có mùi thơm.〕

 Hai người con gái của Đế ở núi này. 〔Quách chú: đó là hai người con gái của Thiên đế, ở sông làm thần, tức hai nàng Giang phi trong sách Liệt tiên truyện. Đó cũng là Tương phu nhân, người được gọi là "con của Đế" trong phần Cửu ca của Ly tao. Thế nhưng sách Hà đồ ngọc bản lại nói Tương phu nhân là con gái vua Nghiêu. Tần Thủy Hoàng đi thuyền theo sông đến núi Tương, gặp gió lớn, bèn hỏi các quan bác sĩ (học quan chuyên giữ sách vở, cố vấn cho vua) rằng Tương Quân là thần gì. Bác sĩ đáp: "Nghe nói đó là hai con gái vua Nghiêu, vợ vua Thuấn, chết và chôn ở đây." Sách Liệt nữ truyện chép rằng hai nàng chết ở vùng giữa sông Giang và sông Tương, dân gian gọi là Tương Quân. Trịnh Tư Nông (tức Trịnh Chúng) cũng cho vợ vua Thuấn là Tương Quân. Những người bàn chuyện này đều cho rằng vua Thuấn đi tuần thú phương nam rồi mất, hai bà phi đi theo, cùng chết đuối, nên ở sông Tương gọi họ là Tương phu nhân.〕

 〔Quách chú tiếp: Xét Cửu ca thì Tương Quân và Tương phu nhân vốn là hai vị thần khác nhau. Sông Giang, sông Tương có phu nhân cũng như sông Hà, sông Lạc có Mật phi (nữ thần sông Lạc). Họ là thần linh tồn tại cùng trời đất, sao lại bảo là con gái vua Nghiêu? Vả lại, đã gọi là con gái vua Nghiêu thì sao lại gộp chung gọi là Tương Quân? Lấy gì để xét? Sách Lễ ký chép: "Vua Thuấn chôn ở Thương Ngô, hai bà phi không theo." Rõ ràng hai bà phi lúc sống không theo vua đi xa, lúc chết không chôn theo vua; lẽ ấy đã rõ. Cứ cho là hai bà có đi theo, hai nàng là người linh thông sáng suốt, biến hóa khôn lường, từng dùng phép áo vẽ chim, áo vẽ rồng giúp vua Thuấn thoát nạn bị lấp giếng, bị đốt kho lúa, lẽ nào lại không tự thoát khỏi sóng gió mà đến nỗi cả hai cùng chết chìm? Giả sử có chuyện như thế đi nữa, sách xưa nói: "Sống làm thượng công, chết làm thần quý". Theo lễ, Ngũ nhạc (năm ngọn núi lớn) được tế ngang hàng bậc Tam công, Tứ độc (bốn con sông lớn) được tế ngang hàng bậc chư hầu. Nay sông Tương còn không bằng Tứ độc, không có thứ bậc trong lệ tế lễ của triều đình. Hai nàng là dòng dõi bậc đế vương, sánh ngang thần linh trời đất, chẳng có lý gì lại hạ mình xuống một con sông nhỏ để làm phu nhân. Đối chiếu các nghĩa thì các nghĩa rối ren; xâu chuỗi lý lẽ thì lý lẽ không có căn cứ. Vậy thuyết ấy không đúng. Truy nguồn gốc của sự sai lầm là do đều lấy chữ "con gái của Đế" làm tên gọi, tên và thực lẫn lộn, không ai sửa cái sai. Quen cái sai đến mức lấn át cái đúng, mãi mãi không tỉnh ngộ, thật đáng buồn thay.〕

 〔Nhậm Thần xét: sách Vĩ lược của Cao Tự Tôn chép: theo Liệt nữ truyện của Lưu Hướng, vua Nghiêu có hai con gái, chị là Nga Hoàng, em là Nữ Anh. Vua Nghiêu gả cả hai cho Thuấn ở khúc sông Quy. Khi Thuấn làm thiên tử, Nga Hoàng làm hoàng hậu, Nữ Anh làm phi. Thuấn mất ở Thương Ngô, hai bà phi chết ở vùng giữa sông Giang và sông Tương, dân gian gọi là Tương Quân. Sách Tương trung ký của La Hàm chép rằng hai bà phi của vua Thuấn chết làm thần sông Tương, nên gọi là Tương phi. Bài bia Hoàng Lăng của Hàn Dũ chép rằng quan bác sĩ nhà Tần đáp Tần Thủy Hoàng: "Tương Quân là hai con gái vua Nghiêu, vợ vua Thuấn." Lưu Hướng và Trịnh Khang Thành (tức Trịnh Huyền) đều cho hai bà phi là Tương Quân. Thế nhưng trong Cửu ca của Ly tao đã có Tương Quân lại có Tương phu nhân. Vương Dật chú rằng Tương Quân là tên gọi của bà vợ chính, thì bà vợ thứ đương nhiên được gọi thấp hơn là phu nhân. Cho nên Cửu ca gọi Nga Hoàng là "Quân", gọi Nữ Anh là "con của Đế", còn Sơn Hải Kinh cũng nói "hai con gái của Đế". Cách gọi như thế là xác đáng.〕

 〔Nhậm Thần xét tiếp: sách Giang Hán tùng đàm của họ Trần chép: Thẩm Tồn Trung (tức Thẩm Quát) nói rằng khi vua Thuấn đi tuần thú phương nam, hai bà phi đều đã hơn trăm tuổi, sao có thể cả hai còn sống mà vẫn gọi là "hai cô gái"? Lời ấy quả là đúng, nhưng ông chưa xét đến mộ phi của vua Thuấn ở Hoàng Lăng và chuyện hai cô gái ở vùng Tiêu Tương. Chỉ có sách Lộ sử phát huy cho rằng mộ ở Hoàng Lăng là mộ của bà Quý Tỷ, còn hai cô gái ở Tiêu Tương là con gái vua Thuấn. Bà Quý Tỷ là bà phi thứ ba của vua Thuấn, hai cô gái đều do bà sinh ra, một người tên Tiêu Minh, một người tên Chúc Quang. Sách Đế vương thế kỷ chép rằng vua Thuấn có ba bà phi: Nga Hoàng không có con, Nữ Anh sinh ra Thương Quân. Nay mộ Nữ Anh ở Thương Châu, có lẽ sau khi vua Thuấn mất, Nữ Anh theo con là Quân dời đến đất được phong, nên chết và chôn ở đó. Còn bà Quý Tỷ cũng theo hai con gái dời đến vùng Tiêu Tương, nên chết và chôn ở đây. Câu "núi Động Đình, hai con gái của Đế ở đó" trong Sơn Hải Kinh là nói chuyện này. Còn Tương Quân và Tương phu nhân trong Cửu ca lại là thần núi Động Đình, há phải là hồn thiêng của con gái vua? Sách Bác vật chí chép: "Quân Sơn ở Động Đình, một người con gái của Đế ở đó, gọi là Tương phu nhân." Sách Kinh Châu đồ kinh lại chép: "Động Đình là nơi Tương Quân dạo chơi, nên gọi là Quân Sơn." Như vậy là lại gộp hai vị làm một.〕

 Hai nàng thường dạo chơi ở vực sâu trên sông. Gió từ sông Lễ, sông Nguyên thổi tới giao nhau ở vực sâu Tiêu Tương. 〔Quách chú: câu này nói rằng hai nàng dạo chơi nơi vực sâu của sông thì có thể khuấy động cả ba con sông, khiến khí gió sóng giao hòa với nhau; ý nói về sự linh ứng của thần. Sông Giang, sông Tương, sông Nguyên đều hội nhau ở đầu Ba Lăng (?), nên nơi ấy gọi là cửa Tam Giang. Sông Lễ cách đó bảy tám mươi dặm thì đổ vào sông Giang. Sách Hoài Nam Tử có câu "bắn chim, câu cá ở Tiêu Tương", nay chưa rõ nơi ấy ở đâu. Chữ "Tiêu" đọc âm "tiêu". — Nhậm Thần xét: bài Đồ tán viết: "Hai con gái của thần, chọn ở Động Đình, dạo chơi biến hóa trên năm dòng sông, mờ ảo thăm thẳm, gọi là phu nhân, chính là thần sông Tương." Lại sách Thập di ký của Vương Tử Niên (tức Vương Gia) chép: "Dưới núi Động Đình có mấy trăm gian đài vàng, con gái của Đế ở đó; tiếng ống sáo trong trẻo bốn mùa, tiếng chuông khánh thê lương vang thấu đỉnh núi." Câu "Con của Đế ở Tiêu Tương cưỡi bến Động Đình mà dậy sóng" trong sách Long cân phượng tủy phán của Trương Trạc là bắt nguồn từ đây.〕

 Nơi ấy ở giữa vùng Cửu Giang. 〔Quách chú: theo thiên Địa lý chí, Cửu Giang nay ở phía nam Tầm Dương. Sông từ Tầm Dương chia làm chín nhánh, đều chảy về phía đông, hội vào sông lớn. Câu "Cửu Giang đã chảy đúng dòng" trong Kinh Thư là nói nơi này. — Nhậm Thần xét: sách Thư truyện chép rằng Cửu Giang tức là hồ Động Đình ngày nay. Nay các sông Nguyên, Tiệm, Nguyên, Thần, Tự, Dậu, Lễ, Tư, Tương đều hợp vào Động Đình, có lẽ vì thế mà gọi là Cửu Giang (chín sông).〕 Hai nàng ra vào ắt có gió lốc, mưa to đi theo. 〔Nhậm Thần xét: Lý Đào Đồ đời Bắc Tề đi sứ nước Trần, hỏi Lục Sĩ Tú: "Ở Giang Nam có Mạnh Bà, đó là thần gì?" Sĩ Tú đáp: "Sơn Hải Kinh chép rằng con gái của Đế dạo chơi trong sông, ra vào ắt có gió mưa đi theo. Vì là con gái của Đế nên gọi là Mạnh Bà, cũng như thiên Giao tự chí gọi thần đất là Thái Ảo." Lời họ Lục có vẻ sai.〕 Ở đây có nhiều thần lạ, hình dạng như người, trên đầu đội rắn, tay trái tay phải đều cầm rắn. Ở đây cũng có nhiều chim lạ.

 Lại đi về phía đông nam một trăm tám mươi dặm, có núi Bạo. Cây ở đó phần nhiều là cây cọ (?), cây nam (một loại gỗ quý), cây kinh (cây mận gai), cây khởi (?), trúc tiễn (loại trúc nhỏ dùng làm tên), trúc mi (?) và trúc khuẩn. 〔Quách chú: trúc khuẩn cũng là loại tre nhỏ làm được tên, thấy chép trong thiên Vũ cống.〕 Trên núi có nhiều vàng ngọc, dưới núi có nhiều đá vân và sắt. Thú phần nhiều là nai, hươu và "tựu". 〔Quách chú: "tựu" là chim điêu (một loại chim săn mồi lớn), thấy chép trong sách Quảng Nhã. — Nhậm Thần xét: "tựu" tức là con hoẵng; cũng có thể "tựu" tức là chim thứu (một loài chim săn mồi lớn). Sách Bản thảo ghi chữ "hoẵng" theo lối viết xưa; thịt hoẵng vị ngọt… (?), nên chữ được đặt theo đó (?). Chim thứu còn gọi là chim đoàn. Sách Cầm kinh chép: chim điêu thì lượn vòng quanh mồi, chim thứu thì sà thẳng tới mồi, chim đoàn thì… (?) (tên các loài chim được đặt theo cách chúng bắt mồi). Kinh sách nhà Phật gọi loài chim này là Yết-la-xà.〕

 Lại đi về phía đông nam hai trăm dặm, có núi Tức Công. Trên núi có nhiều vàng, dưới núi có nhiều ngọc Phù Phu (?). Cây ở đó phần nhiều là cây liễu, cây nữu, cây đàn và cây dâu. Có một loài thú, hình dạng như con rùa (?), thân trắng, đầu đỏ, tên là Quỷ. 〔Quách chú: đọc âm "quỷ".〕 Con thú này có thể dùng để chống lửa. 〔Nhậm Thần xét: sách Sự vật cám châu chép: "Quỷ hình dạng như (?), thân trắng, đầu đỏ." Lại bài Thượng lâm phú của Tư Mã Tương Như có câu: "Các loài tiệm, hồ, hộc, quỷ đậu nghỉ ở trong đó."〕

 Lại đi về phía đông nam một trăm năm mươi chín dặm, có núi Nghiêu. 〔Nhậm Thần xét: nay ở huyện Đường Sơn, phủ Chân Định cũng có núi Nghiêu, đặt tên như vậy vì vua Nghiêu thuở đầu được phong ở đó. Ở huyện Lỗ Sơn, phủ Nam Dương cũng có núi Nghiêu. Đều không phải núi này.〕 Phía bắc núi có nhiều đất sét vàng, phía nam núi có nhiều vàng. Cây ở đó phần nhiều là cây kinh, cây khởi, cây liễu và cây đàn. Cỏ phần nhiều là củ mài.

 Lại đi về phía đông nam một trăm dặm, có núi Giang Phù. Trên núi có nhiều bạc và đá mài. Núi không có cây cỏ. Thú phần nhiều là lợn và hươu.

 Lại đi về phía đông hai trăm dặm, có núi Chân Lăng. 〔Nhậm Thần xét: lời chú trong sách Sự phú của Ngô Thục ghi là núi Trực Lăng. Bài Liễu phú của ông có câu "lại có Trực Lăng, Phượng Bá" là nói nơi này.〕 Trên núi có nhiều vàng, dưới núi có nhiều ngọc. Cây ở đó phần nhiều là cây cốc, cây sồi, cây liễu và cây nữu. Cỏ phần nhiều là cỏ vinh.

 Lại đi về phía đông nam một trăm hai mươi dặm, có núi Dương Đế. Núi có nhiều đồng tốt. Cây ở đó phần nhiều là cây đàn, cây nữu, cây yểm và cây dướng. 〔Quách chú: yểm là cây dâu núi. — Nhậm Thần xét: thiên Vũ cống có câu "trong giỏ cống nạp tơ dâu yểm"; Kinh Thi có câu "nào cây yểm, nào cây chá"; sách Quốc ngữ có câu "cung gỗ yểm, ống đựng tên bằng cỏ cơ"; sách Khảo công ký có câu "cách chọn gỗ làm thân cung, dâu yểm đứng hàng thứ hai". Chữ "yểm" đọc theo phép phiên thiết là "vu" ghép "kiểm", tức âm "yểm".〕 Thú phần nhiều là linh dương và hươu xạ.

 Lại đi về phía nam chín mươi dặm, có núi Sài Tang. 〔Quách chú: núi nay ở phía nam huyện Sài Tang, quận Tầm Dương, liền với Lư Sơn.〕 Trên núi có nhiều bạc. Dưới núi có nhiều ngọc bích (đá ngọc màu xanh biếc), nhiều đá lãnh và đất son. 〔Nhậm Thần xét: đá lãnh là đá hoạt thạch (loại đá mềm, trơn, dùng làm thuốc), thấy chép trong sách Biệt lục.〕 Cây ở đó phần nhiều là cây liễu, cây khởi, cây dướng và cây dâu. Thú phần nhiều là nai và hươu. Có nhiều rắn trắng và rắn bay. 〔Quách chú: rắn bay tức là rắn đằng, loài rắn cưỡi sương mù mà bay. — Nhậm Thần xét: sách Nhĩ Nhã sớ chép rằng rắn đằng có thể làm nổi mây mù rồi bay lượn trong đó; có người cho đó là rắn bôn. Hứa Thận nói rắn bôn là loài rắn chạy nhanh; có người gọi là mãng xà. Tuân Tử nói: "Rắn đằng không có chân mà bay được." Thận Tử nói: "Rắn đằng lượn trong sương mù, rồng bay cưỡi mây." Hoài Nam Tử nói: "Rắn đằng con đực kêu ở đầu gió, con cái kêu ở cuối gió." Bài Đồ tán viết: "Rắn đằng sánh với rồng, nhờ sương mù mà vọt lên; dẫu muốn lên trời, mây tan thì lại nằm trên đất. Tài không xứng với việc, khó mà nương thân lâu dài."〕

 Lại đi về phía đông hai trăm ba mươi dặm, có núi Vinh Dư. Trên núi có nhiều đồng, dưới núi có nhiều bạc. Cây ở đó phần nhiều là cây liễu và cây khởi. Các loài vật bò, trườn ở đó phần nhiều là rắn lạ và côn trùng lạ.

 Tính chung cả dãy núi Động Đình, từ núi Thiên Ngộ đến núi Vinh Dư, gồm mười lăm ngọn núi, dài hai nghìn tám trăm dặm. Thần ở các núi này đều có hình thân chim, đầu rồng. Lễ tế các thần ấy như sau: con vật tế dùng một con gà trống và một con lợn cái, cắt lấy máu để tế. 〔Quách chú: chữ "khí" cũng là tên gọi việc cắt, đâm con vật tế.〕 Gạo cúng thần dùng gạo nếp.

 Các núi Phu Phu, Tức Công, Nghiêu và Dương Đế đều là núi trủng. Lễ tế ở các núi ấy đều bày đồ tế ra rồi chôn. 〔Quách chú: "tứ" là bày ra, tức bày con vật tế và ngọc ra trước rồi mới đem chôn.〕 Lễ cầu khấn dùng rượu. Con vật tế dùng lễ thiếu lao. Lễ "anh" dùng một viên ngọc cát. Núi Động Đình và núi Vinh Dư là núi có thần linh thiêng nhất. Lễ tế ở hai núi này cũng đều bày đồ tế ra rồi chôn. 〔Quách chú: bày xong thì làm như trên, đem chôn.〕 Lễ cầu khấn dùng rượu, tế bằng lễ thái lao. Lễ "anh" dùng mười lăm viên ngọc khuê và ngọc bích, trang trí bằng năm màu. 〔Quách chú: "huệ" nghĩa là trang trí, đây là tiếng địa phương.〕

 Trên đây là tổng lược các thiên Trung kinh (phần ghi các núi miền giữa), cộng tất cả một trăm chín mươi bảy ngọn núi, dài hai vạn một nghìn ba trăm bảy mươi mốt dặm. Tổng cộng các núi nổi tiếng trong thiên hạ là năm nghìn ba trăm bảy mươi ngọn, trải trên vùng đất tổng cộng sáu vạn bốn nghìn không trăm năm mươi sáu dặm.

 Vua Vũ nói: "Các núi nổi tiếng trong thiên hạ mà ta đã đi qua là năm nghìn ba trăm bảy mươi ngọn, trải trên sáu vạn bốn nghìn không trăm năm mươi sáu dặm, đều là vùng đất người ở được (?). Ở đây nói về 'ngũ tạng' (kho tàng sản vật ở năm phương) của chúng." 〔Nhậm Thần xét: chữ "tạng" nghĩa như chữ "tàng" (kho chứa), đọc theo phép phiên thiết là "tài" ghép "lãng". Sách Hán thư, thiên Chí chép: "Núi và biển là kho chứa của trời đất."〕 Còn các núi nhỏ khác thì rất nhiều, không đáng ghi chép. Trời đất từ đông sang tây dài hai vạn tám nghìn dặm, từ nam lên bắc dài hai vạn sáu nghìn dặm. Những núi là nơi phát nguồn của sông suối trải tám nghìn dặm, những nơi tiếp nhận nước cũng trải tám nghìn dặm. Núi có đồng là bốn trăm sáu mươi bảy ngọn, núi có sắt là ba nghìn sáu trăm chín mươi ngọn. Đó là nơi trời đất chia ra đất đai để trồng cấy lúa thóc, là nơi làm ra giáo mác, là nơi rèn ra đao và giáo dài. Người giỏi thì dư dả, kẻ vụng thì thiếu thốn. Các bậc đế vương làm lễ phong ở Thái Sơn và lễ thiện ở núi Lương Phủ (lễ tế trời trên đỉnh Thái Sơn và lễ tế đất ở núi nhỏ Lương Phủ, chỉ bậc đế vương có công lớn mới được làm) có bảy mươi hai nhà; lẽ được hay mất của họ đều nằm cả ở trong đó. Đó gọi là của cải để nước dùng. 〔Quách chú: thiên Địa số trong sách Quản Tử chép rằng các bậc vua làm lễ phong thiện có bảy mươi hai nhà.〕

 Trên đây là Ngũ tạng sơn kinh (kinh ghi các núi chứa kho tàng ở năm phương), gồm năm thiên, tổng cộng một vạn năm nghìn năm trăm lẻ ba dặm.

 Sơn Hải Kinh quảng chú, quyển năm.

 <Bộ Tử, loại Tiểu thuyết gia, nhóm Dị văn (chuyện lạ), sách Sơn Hải Kinh quảng chú>

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video