Thiên 38 — Kinh vùng hoang xa phía Bắc (quyển 17)

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều đình nhà Thanh ra lệnh biên soạn, chia làm bốn kho: kinh, sử, tử, tập)

 Sơn hải kinh quảng chú (bản chú giải mở rộng sách Sơn hải kinh, sách cổ ghi chép núi sông, sản vật, thần linh, quái vật), quyển mười bảy

 Ngô Nhậm Thần, người Nhân Hòa, chú giải

 Đại hoang bắc kinh (thiên ghi chép vùng Đại hoang ở phương Bắc; Đại hoang là vùng đất hoang vu xa xôi nằm ngoài các biển)

 Ngoài biển phía Đông Bắc, giữa vùng Đại hoang, giữa các dòng sông, có núi Phụ Ngung. Vua Chuyên Húc (một vị đế thời thượng cổ, cháu của Hoàng Đế) cùng chín bà phi tần được chôn ở đó. 【Quách Phác chú: Đây đều là mộ do người các xứ khác phong tục vì lòng nghĩa mà đắp nên.】

 Ở đó có sò vằn (?), chim ly du, chim loan, chim phượng, đủ cả vật lớn vật nhỏ. 【Quách Phác chú: Ý nói có đủ mọi thứ. Nhậm Thần xét: sách Thích nghĩa của họ Vương nói "vật lớn vật nhỏ" đều là đồ tuẫn táng (đồ vật chôn theo người chết).】 Có chim xanh, chim lang, chim (chữ mất) (?), chim vàng, hổ, báo, gấu, bi (loài gấu lớn), rắn vàng, thị nhục (một loài vật hình như cục thịt, ăn hết phần nào lại mọc ra phần ấy), cùng các thứ ngọc đẹp tuyền, côi, dao, bích, đều sinh ra ở núi Vệ. 【Quách Phác chú: Ở ven núi ấy.】

 Có cái gò vuông tròn ba trăm dặm. Phía nam gò là rừng trúc của Đế Tuấn (một vị thần đế được nhắc nhiều trong Sơn hải kinh), cây trúc lớn đến mức có thể làm thuyền. 【Quách Phác chú: Ý nói tre trong rừng của vua Thuấn chỉ một đốt đã làm được thuyền.

 Nhậm Thần xét: Lưu Tu Khê nói trong vùng hoang phương Nam có tre thế, dài mấy trăm trượng (trượng: đơn vị đo chiều dài, bằng mười thước), chu vi ba trượng năm sáu thước, thành dày tám chín tấc, có thể làm thuyền. Lại sách Nam Việt chí chép: tre lớn ở núi La Phù đều to bảy tám ôm, dài một hai trượng, gọi là tre long chung. Sách Thông khảo nói đất Ai Lao có loại tre mà các đốt cách nhau hai trượng, tên là tre Bộc. Sách Lãm (?) nói: đất Cao Phan có tre đốt thưa, sáu thước mới một đốt; núi Mẫu có tre đốt dài một trượng; Trăn Châu có tre thông đốt; Lâm Hạ có tre to mười ôm; Viên Khâu có tre làm thuyền. Thiên Vương hội giải nói: "Người nước Lộ dâng tre lớn." Sách Thần dị kinh nói phương Nam lấy tre đốt làm thuyền, cũng viết là tre phế, dài trăm trượng, chu vi hai trượng năm sáu thước. Sách Dũng tràng tiểu phẩm nói phương Nam có tre bái, dài trăm trượng. Đều là loại tre lớn, giống với tre ở đây.】

 Phía nam rừng trúc có đầm Xích Thủy 【Quách Phác chú: nước màu đỏ】, tên là Phong Uyên 【Quách Phác chú: "phong" cũng có nghĩa là lớn】. Có ba cây dâu không có cành 【Quách Phác chú: đều cao trăm nhận (nhận: đơn vị đo chiều cao thời xưa, khoảng bảy đến tám thước)】. Phía tây gò có vực Trầm Uyên, là nơi Chuyên Húc tắm.

 Có nước Hồ Bất Dữ 【Quách Phác chú: Một nước mà tên ghép nhiều tiếng thôi; nay những tên ghép ba tiếng cũng đều thông dụng như vậy.】, họ Liệt, ăn kê.

 Giữa vùng Đại hoang có núi tên là Bất Hàm. 【Nhậm Thần xét: Sách Thông điển của Đỗ Hựu chép: nước Ấp Lâu ở phía bắc núi Bất Hàm. Sách Đô ấp lược của Trịnh Tiều chép: kinh đô nước Túc Thận xưa; núi Bất Hàm ở cách nước Phù Dư về phía đông bắc hơn nghìn dặm.】 Có nước của họ Túc Thận.

 【Quách Phác chú: Nước Túc Thận nay cách Tương Bình hơn ba nghìn dặm. Người ở hang, không có áo vải, mặc da lợn. Mùa đông họ lấy mỡ bôi lên người dày mấy phân để chống gió rét. Người nước ấy đều giỏi bắn. Cung dài bốn thước, rất cứng và mạnh. Tên làm bằng gỗ hộ, dài thước rưỡi, lấy đá xanh làm mũi. Đó chính là loại tên tìm thấy thời Xuân Thu, khi con chim cắt trúng tên rơi xuống sân của Trần hầu. Năm Đại Hưng thứ ba đời Tấn, thứ sử (quan đứng đầu một châu) Bình Châu là Thôi Bí sai biệt giá (viên quan phụ tá cao nhất của thứ sử) là Cao Hội (?) sang dâng cung tên của họ Túc Thận. Trong đó có mũi tên như làm bằng đồng hay bằng xương. Hỏi thì họ nói do qua lại với các nước trong biển mà có được thứ này. Nay nước ấy gọi là Ấp Lâu, sản chồn điêu tốt và ngọc đỏ. Há chẳng phải từ ngoài biển chuyển đến đây sao? Ấp Lâu mà sách Hậu Hán thư nhắc đến chính là nước này.

 Nhậm Thần xét: Sử ký viết là Tức Thận. Sách Trúc thư chép: năm thứ hai mươi lăm đời vua Thuấn, họ Tức Thận đến chầu. Sách Cấp trủng Chu thư chép: thời Thành Vương, Tức Thận đến chúc mừng, nhà vua làm bài "Mệnh ban thưởng cho Tức Thận". Thiên Vương hội giải gọi là Tắc Thận; cũng có chỗ viết Túc Thận bằng chữ khác. Chiếu của Hán Vũ Đế có câu "Túc Thận ngoài biển". Văn của Từ Lăng có câu: "Túc Thận xa mênh mang, trâu ngựa theo gió nằm về phương nam (?)". Lưu Hội Mạnh (?) nói: Túc Thận đời Hán gọi là Ấp Lâu, đời Ngụy gọi là Vật Cát, đời Đường gọi là Mạt Hạt. Quỷ Cốc Tử nói họ Túc Thận dâng chim trĩ trắng lên Văn Vương. Sách Ngụy chí chép: từ đời Đường Nghiêu đến đời Chu, vật cống của Túc Thận đều cách nhiều đời mới đến một lần; năm Thanh Long thứ tư, họ Túc Thận dâng tên gỗ hộ. Sách Tấn kỷ chép: các năm Cảnh Nguyên thứ ba, Hàm Ninh thứ năm, Đại Hưng thứ hai, Túc Thận đều đến dâng tên gỗ hộ và mũi tên đá. Đó chính là nước này. Sách Tả truyện chép: "Túc Thận, Yên, Bạc là đất phía bắc của ta." Đỗ Dự chú rằng Túc Thận ở phía bắc quận Huyền Thố hơn ba nghìn dặm. Bài Toại cổ của Giang Yêm có câu: "Ốc Thư, Túc Thận ở biên giới đông bắc."】

 Có con đỉa bay bốn cánh 【Quách Phác chú: đọc là phỉ trất. Nhậm Thần xét: bài phú Du liệp của Tư Mã Tương Như có câu "trất, điêu, trạc, nhu", là nói loài này.】. Có loài vật đầu thú mình rắn, tên là cầm trùng 【Quách Phác chú: cũng là loài rắn. Nhậm Thần xét: sách Bản thảo cương mục dẫn đoạn này viết là cầm xà.】. Có người gọi là Đại nhân (người khổng lồ). Có nước Đại nhân, họ Ly. 【Nhậm Thần

 xét: Sách Quốc danh ký nói họ là con cháu Đế Hồng.】 Họ ăn kê (?). Có loài rắn xanh lớn đầu vàng, ăn hươu chủ (một loài hươu lớn). 【Quách Phác chú: Nay loài trăn ở phương Nam ăn hươu; hươu cũng thuộc loài hươu chủ.】 Có núi Du. Có núi Cổn Công Trình Châu. 【Quách Phác chú: Đều là nhân sự việc mà đặt tên cho vật.】

 Giữa vùng Đại hoang có núi tên là Hành Thiên. Có núi Tiên Dân, trên có cây bàn tỏa rộng nghìn dặm. 【Quách Phác chú: chữ này đọc là bàn.

 Nhậm Thần xét: Khoảng năm Vĩnh Bình đời Hậu Hán, các bộ tộc Bạch Lang, Bàn Mộc, Đường Tưu dẫn cả giống người đến xin làm bề tôi. Sách Hoành lãm tập của Dương Thận nói Bạch Lang, Bàn Mộc nay là đất Lệ Giang, Diêu Tuỷ (?). Tính đường sá thì ngờ rằng đó không phải là cây bàn ở đây. "Bàn" có khi viết bằng chữ khác đồng âm. Bia chùa Chiêu Nhân đời Đường có câu: "lấy núi Thông làm vườn, lấy đầm muối làm ao, vượt sông Bàn mà vắt qua sườn dốc".】

 Có nước Thúc Xúc 【Quách Phác chú: đọc theo phép phản thiết "tác cảm" (cách ghi âm xưa: lấy phụ âm đầu chữ trước ghép với vần chữ sau); một âm khác đọc là xúc.】, là con của Chuyên Húc. 【Nhậm Thần xét: Vợ Chuyên Húc là Lục, sinh ra Bá Xưng, Quyển Chương, Quý Ngu; Quý Ngu sinh ra Thúc Xúc. Người xưa gọi tất cả dòng dõi do mình sinh ra đều là con.】 Họ ăn kê (?), sai khiến được bốn loài thú là hổ, báo, gấu, bi. Có loài vật màu đen hình như gấu, tên là liệp liệp.

 【Quách Phác chú: Có bản viết chữ khác, đọc như tịch. Nhậm Thần xét: Sách Thiên hải dẫn kinh rằng núi Ngưu Thị có thú đen hình như gấu, tên là liệp liệp, hơi khác với bản này. Sách Sự vật cám châu nói: liệp liệp như gấu, màu đen. Bài phú của Lư Nam có câu: "Quái lạ cùng cực, thú lạ thì liệp liệp, tệ tệ, đồng đồng." Lại sách Vựng nhã nói chó tốt nước Tống có một tên là liệp; nhưng chữ "liệp" trong "chó săn nước Tống" đọc là thước, cùng chữ mà khác âm, không phải loài thú này.】

 Có nước Bắc Tề, họ Khương, sai khiến được hổ, báo, gấu, bi. 【Nhậm Thần xét: Sách Lộ sử chép: tổ của Thái Khương là Phùng công, dòng dõi Bá Lăng, làm hầu bá (chư hầu đứng đầu một phương) đời Thương, từ đất Phùng được đổi phong sang Bắc Tề. Sách Thị tộc khảo chép: con Viêm Đế là Bá Lăng làm bề tôi Hoàng Đế, ban đầu được phong ở Phùng, sau đổi phong ở Tề. Hai thuyết khác nhau.】

 Giữa vùng Đại hoang có núi tên là Tiên Hạm Đại Phùng, là nơi sông Hoàng Hà và sông Tế chảy vào, nước biển đổ về phía bắc. 【Quách Phác chú: Sông Hà, sông Tế đổ ra biển rồi lại chảy ra ngoài biển, vào trong núi này.】 Phía tây có núi tên là Vũ Sở Tích Thạch (núi đá do vua Vũ chất lên). Có núi Dương, có núi Thuận; sông Thuận bắt nguồn từ đó.

 Có nước Thủy Châu, có núi Đan. 【Quách Phác chú: Núi này chỉ toàn sinh ra đan chu (chu sa, một loại khoáng vật màu đỏ). Sách Trúc thư chép: Hòa Giáp đi đánh phía tây, được một ngọn núi đan. Nay nhiều nơi cũng có núi đan; đan sinh ra trong hang đất.】

 Có cái đầm lớn rộng nghìn dặm vuông, là nơi các bầy chim thay lông.

 【Quách Phác chú: Sách Mục thiên tử truyện chép: "Đến cánh đồng Quảng Nguyên, nơi chim bay thay lông, bèn săn chim thú ở đây, (?) chở lông được trăm xe." Sách Trúc thư cũng chép: "Mục Vương đi đánh phía bắc, đi qua bãi cát chảy nghìn dặm, lông chim chất nghìn dặm." Đều là nói về đầm này. Nhậm Thần xét: Vùng Hãn Hải đất toàn sa mạc cát đá, các bầy chim thay lông ở đó. Bài Toại cổ của Giang Yêm có câu: "Nơi chim xanh thay lông, đường sá thật là xa thay (?)". Bài Thiên đối của Liễu Tông Nguyên có câu: "Đầm lớn nghìn dặm, bầy chim thay lông ở đó."】

 Có nước Mao dân (dân có lông). 【Quách Phác chú: Người nước ấy mặt và thân đều mọc lông. Nhậm Thần xét: Lời chú sách Lộ sử nói về năm mươi lăm nước như người Đông Mao... Văn của Hàn Xương Lê nói các nước lẻ ngoài biển như Đam Phù La, Lưu Cầu, Mao Nhân (?), chính là nước này.】 Họ Y, ăn kê, sai khiến được bốn loài thú.

 Vua Vũ (vị vua trị thủy, lập ra nhà Hạ) sinh ra Quân Quốc; Quân Quốc sinh ra Dịch Thái 【Quách Phác chú: chữ "Thái" có bản viết là "Lai"】; Dịch Thái sinh ra Tu Cáp 【Quách Phác chú: đọc như chữ "cáp" trong "đơn cáp"】. Tu Cáp giết Xước Nhân 【Quách Phác chú: tên người】. Thiên đế thương xót, ngầm lập cho một nước. 【Quách Phác chú: lặng lẽ lập nước cho hắn. Nhậm Thần xét: Sách Lộ sử chép: bà họ Đồ Sơn sinh ra Khải và Quân; Quân sinh Cố, Cố sinh Kỹ Lai, Kỹ Lai sinh Tuần Cáp; kẻ này giết Xước, Thiên đế thương xót; con cháu ở phía bắc núi Đâu Mâu, người ta gọi là Quyết Bảo.】 Đó chính là nước Mao dân này.

 Có nước Đam Nhĩ (tai rủ), họ Nhậm. 【Quách Phác chú: Người nước ấy tai to rủ xuống chạm vai. Người Chu Nhai, Đam Nhĩ chạm vẽ lên tai cũng là bắt chước họ. Nhậm Thần xét: Sách Nhĩ nhã nói về tám cõi tận cùng, phía bắc gọi là Chúc Lật, gọi là Đam Nhĩ (?). Sách Lã thị Xuân thu nói: nơi ở của Thúc Nghịch, chỗ cư trú của Đam Nhĩ, phần nhiều không có vua. Chính là nước này. Sách Hoài Nam Tử viết là Đam Nhĩ bằng chữ khác, sách Bác vật chí viết là Diêm Nhĩ.】

 Họ là con cháu Ngu Hiệu, ăn lúa, ở trên bãi giữa biển Bắc. 【Quách Phác chú: Ý nói ở trên đảo giữa biển, trồng kê để ăn; "con" đây là chỉ Ngu Cường.】 Có vị thần mặt người mình chim, tai đeo hai con rắn xanh, chân đạp hai con rắn đỏ, tên là Ngu Cường.

 【Nhậm Thần xét: Ngu Cường, lời chú sách Trang Tử viết là Ngu Kinh. Sách Dưỡng sinh tạp thư nói: thần biển Đông tên là A Minh, thần biển Nam là Chúc Dung, thần biển Tây là Cự Thừa, thần biển Bắc là Ngu Cường. Sách Long ngư hà đồ nói: thần biển Bắc họ tên là Vũ Trướng Lý, lại có tên là Ngu Cường. Thiên vấn có câu: "Bá Cường ở nơi nào? Khí lành ở chốn nào?", lời chú nói Bá Cường tức là Ngung Cường, một vị thần trời. Bài Tục ly tao kinh của Hoàng Đạo Chu có câu: "Nhờ Cường Ngu đi trước giới thiệu, bèn bảo ta điều chưa mở bày." Sách Quy tàng nói: "Xưa con của Mục Vương bói quẻ ở Ngu Cường", e là không phải vị này. Lại sách Tục thông khảo dẫn kinh viết là "Ngu Cường Cự", là sai.】

 Giữa vùng Đại hoang có núi tên là Bắc Cực Thiên Quỹ 【Quách Phác chú: đọc là quỹ】, nước biển chảy về phía bắc vào đó. Có vị thần chín đầu, mặt người mình chim, tên là Cửu Phượng. Lại có vị thần miệng ngậm rắn, tay cầm rắn, hình đầu hổ mình người, bốn chân có móng, khuỷu tay dài, tên là Cường Lương. 【Quách Phác chú: Vị này cũng có trong bức tranh các loài thú đáng sợ.】

 Giữa vùng Đại hoang có núi tên là Thành Đô Tải Thiên. Có người tai đeo hai con rắn vàng, tay cầm hai con rắn vàng, tên là Khoa Phụ. Hậu Thổ sinh ra Tín, Tín sinh ra Khoa Phụ. 【Nhậm Thần xét: Sách Tục thông khảo chép: Câu Long làm Hậu Thổ (chức quan, cũng là thần, cai quản đất đai), sinh hai con là Thùy và Tín; Tín sinh Khoa Phụ, giỏi chạy, làm bề tôi của Đan Chu; về sau có họ Khoa.】

 Khoa Phụ không lượng sức mình, muốn đuổi theo bóng mặt trời 【Nhậm Thần xét: Sách Quán biên nói Khoa Phụ chân đuổi kịp mặt trời, tay vật được hổ báo, lại giỏi ném, làm bề tôi của Đan Chu.】, đuổi kịp mặt trời ở Ngu Cốc. 【Quách Phác chú: Tức Ngu Uyên, nơi mặt trời lặn; nay viết là Ngu bằng chữ khác. Nhậm Thần xét: Ngu Cốc tức là Ngu Uyên. Người xưa âm và nghĩa thông nhau nên chữ thường được mượn dùng; Ngu Uyên còn viết là Ngô Tuyền.】 Định uống nước sông Hoàng Hà nhưng không đủ, định chạy tới đầm lớn, chưa tới thì chết ở đây. 【Quách Phác chú: chết khát.】

 Ứng Long (rồng có cánh, thần tướng của Hoàng Đế) đã giết Xi Vưu 【Nhậm Thần xét: Sách Thập tam châu chí chép Thọ Trương có đền thờ Xi Vưu. Sách Hoàng lãm chép: mộ Xi Vưu ở huyện Thọ Trương, quận Đông; thường tế vào tháng mười, có khí đỏ bốc ra như dải lụa đỏ, dân gọi là cờ Xi Vưu. Sách Bút đàm của Thẩm Quát chép: đầm muối ở Giải Châu, nước mặn màu đỏ thẫm, nằm dưới Phản Tuyền, dân gian gọi là máu Xi Vưu.】, lại giết cả Khoa Phụ. 【Quách Phác chú: Trên kia nói Khoa Phụ không lượng sức, đua với mặt trời mà chết; nay lại nói bị Ứng Long giết. Cái chết không có cách gọi nhất định, gặp việc nào thì gửi vào việc ấy, cho thấy sự biến hóa không có phép tắc, không thể đo đoán được.】 Rồi Ứng Long bỏ đi xuống phương Nam ở, cho nên phương Nam nhiều mưa. 【Quách Phác chú: Ý nói rồng là loài vật thuộc nước, nên cảm ứng với nhau.】

 Lại có nước Vô Trường (không ruột), họ Nhậm 【Quách Phác chú: người nước ấy cao lớn】, là con cháu Vô Kế, ăn cá. 【Quách Phác chú: Chữ "Kế" cũng nên viết là một chữ khác (?), chỉ bắp chân. Nhậm Thần xét: Sách Hoài Nam Tử viết là "dân Vô Kế", tức là Vô Khải (?); lời chú nói người nước ấy không có con nối dõi.】

 Bề tôi của Cộng Công (vị thần nước, từng tranh ngôi với Chuyên Húc) tên là Tương Diêu 【Quách Phác chú: Tương Diêu tức là Tương Liễu, do tiếng nói đọc chệch đi】, chín đầu, mình rắn, tự cuộn tròn lại 【Quách Phác chú: ý nói cuộn xoay vòng. Nhậm Thần xét: Sách Quảng nhã nói: phương Bắc có giống dân chín đầu mình rắn, tên là Tương Diêu.】, ăn khắp chín vùng đất 【Quách Phác chú: ý nói tham lam tàn hại】. Chỗ nào nó phun ra, chỗ nào nó dừng lại 【Quách Phác chú: "ẩu" như là phun phì; "ni" là dừng】 liền thành đầm thành suối 【Quách Phác chú: ý nói khí lực rất mạnh】, nước không cay thì đắng 【Quách Phác chú: ý nói hơi độc dữ dội】, trăm loài thú không ở được 【Quách Phác chú: ý nói sợ nó】.

 Vua Vũ ngăn lấp nước lụt lớn, giết Tương Diêu 【Quách Phác chú: Vũ lấp nước lụt, nhân đó dìm chết nó】. Máu nó tanh hôi, không trồng được lúa; đất ấy nhiều nước, không ở được. 【Quách Phác chú: Ý nói mỡ máu nó tràn chảy thành vực nước. Nhậm Thần xét: Bài Thương minh phú của Lư Nam có câu "ngắm cửa trời Y Thiên, đạp lên vùng đất Tương Diêu", chính là chỗ này.】 Vua Vũ lấp đất vào, ba lần đắp cao ba nhận thì ba lần sụt xuống 【Quách Phác chú: Ý nói Vũ lấy đất lấp vào mà đất cứ sụt lở. Nhậm Thần xét: Bài Tục cửu biện của Vương Thế Trinh có câu "Thương mùi tanh còn phủ khắp đồng, đắp ba nhận mà ba lần sụt", là gốc từ đây.】, bèn làm thành ao; các vị đế nhân đó đắp đài. 【Quách Phác chú: Đất trũng nên phải chất đất, cho nên các vị đế đến đây cùng nhau đắp đài.】 Nơi ấy ở phía bắc núi Côn Lôn. Có núi Nhạc, tre tầm (?) mọc ở đó. 【Quách Phác chú: "Tầm" là tên một loại tre lớn.】

 Giữa vùng Đại hoang có núi tên là Bất Câu, nước biển chảy vào đó. Có núi Hệ Côn, trên có đài của Cộng Công; người bắn cung không dám quay về hướng bắc. 【Quách Phác chú: ý nói sợ uy thần. Nhậm Thần xét: Thơ Vịnh hoài của Nguyễn Tịch có câu "Cộng Công ở đài cao, (?) dựng lên trời xanh".】 Có người mặc áo xanh, tên là Bạt, con gái Hoàng Đế (vị đế tổ thời thượng cổ của người Trung Hoa). 【Quách Phác chú: đọc như chữ "bạt" trong "hạn bạt" (con quỷ gây hạn hán).】

 Xi Vưu (thủ lĩnh hùng mạnh thời thượng cổ, đối địch với Hoàng Đế) chế ra binh khí đánh Hoàng Đế.

 【Nhậm Thần xét: Ứng Thiệu nói Xi Vưu là một vị thiên tử thời xưa. Thần Toản nói: sách Khổng Tử tam triều ký chép Xi Vưu là kẻ thường dân tham lam. Sách Sử ký sách ẩn nói: theo Hoàng Đế kỷ, các chư hầu đánh lẫn nhau, Xi Vưu tàn bạo nhất, vậy Xi Vưu không phải thiên tử. Lại sách Quản Tử chép Xi Vưu lấy kim loại ở núi Lư mà chế ra năm thứ binh khí, rõ ràng không phải thường dân; có lẽ đó là tước hiệu của một chư hầu.

 Sách Long ngư hà đồ chép: Hoàng Đế nắm quyền chính, Xi Vưu có anh em tám mươi mốt người, đều mình thú tiếng người, đầu đồng trán sắt, ăn cát, chế năm thứ binh khí, uy thế chấn động thiên hạ. Hoàng Đế dùng nhân nghĩa mà không ngăn nổi Xi Vưu. Trời sai Huyền Nữ (?) xuống trao binh phù (bùa phép dùng trong việc binh) cho Hoàng Đế, nhờ đó khuất phục được Xi Vưu. Đạo gia cho Xi Vưu là vị thần của thiên phù, nên người cầm quân làm lễ mã tế (lễ tế cờ trước khi xuất quân) cho ông. Sách Bác cổ đồ nói đồ đồng tế lễ của ba đời Hạ, Thương, Chu phần nhiều khắc hình Xi Vưu để răn thói tham lam tàn ác; hình như con thú, có thêm hai cánh. Sách Xuân thu nguyên mệnh bao chép: Xi Vưu làm ra sương mù, Hoàng Đế chế ra xe chỉ nam. Sách Lộ sử nói Xi Vưu có anh em bảy mươi hai người.

 Sách Thông điển nói Xi Vưu tức là loài ly mị (yêu quái núi rừng), đánh nhau ở Trác Lộc, Hoàng Đế thổi tù và làm tiếng rồng ngâm để chống lại. Sách Hán thư chép: thời Vũ Đế, ở Thái Nguyên có thần Xi Vưu hiện ra giữa ban ngày, chân (rùa?), đầu rắn, gây tai họa cho làng, người làng phải thờ cúng. Có sách (?) viết Xi Vưu là họ Phản Tuyền; sách Tập vận viết bằng chữ khác (?). Khổng An Quốc cho rằng vua của Cửu Lê hiệu là Xi Vưu, là sai. Thiên Nghệ văn chí trong Hán thư ghi sách "Xi Vưu" hai thiên; Tùy chí ghi đời Lương có sách "Hoàng Đế Xi Vưu binh pháp" hai quyển.】

 Hoàng Đế bèn sai Ứng Long đánh Xi Vưu ở cánh đồng Ký Châu.

 【Quách Phác chú: Ký Châu là vùng đất ở giữa. Hoàng Đế cũng dạy hổ, báo, gấu, bi để đánh Viêm Đế ở cánh đồng Phản Tuyền và diệt được, xem Sử ký.

 Nhậm Thần xét: Sách Dịch lâm của Tiêu thị có câu: "Rồng trắng hổ đỏ đánh nhau, cả hai đều giận; Xi Vưu thua chạy, chết nơi miệng cá." Thơ Nguyễn Tự Tông (Nguyễn Tịch) có câu: "Ứng Long chìm ở Ký Châu, yêu nữ không ngủ được." Bài biểu của Lý Thương Ẩn có câu "xé vai đùi của Xi Vưu", đều nói việc này. Sách Hoàng Đế Huyền Nữ chiến pháp (?) chép: Hoàng Đế đánh Xi Vưu chín trận, chín lần không thắng; có người đàn bà đầu người mình chim, đó là Huyền Nữ, trao cho Hoàng Đế phép đánh trận. Sách Tạp trở của Lưu Phượng chép: Hoàng Đế đánh Xi Vưu ở cánh đồng Trác Lộc, Xi Vưu làm ra sương mù lớn, vua bèn sai Phong Hậu chế xe chỉ nam, rồi bắt được Xi Vưu.

 Sách Vân cấp thất thiêm chép: Hoàng Đế xuất quân đánh Xi Vưu ở cánh đồng Tuyệt Bí, lấy trống da quỳ (quỳ: loài thú một chân trong truyền thuyết) làm hiệu báo động. Sách Hoàng Đế xuất quân quyết chép: vua đánh Xi Vưu, có con rùa ngậm bùa từ trong nước lên, vua cầm bùa đó mà đi đánh, ngay hôm ấy bắt được Xi Vưu. Sách Quảng Thành Tử truyện chép: Xi Vưu đầu đồng, ăn đá, bay trên không, vượt chỗ hiểm; Hoàng Đế lấy da trâu quỳ làm trống, đánh chín tiếng thì chặn được, Xi Vưu không bay chạy được nữa, bèn giết đi. Sách Đế vương thế kỷ chép: Hoàng Đế sai Ứng Long giết Xi Vưu ở gò Hung Lê. Sách Quy tàng khải phệ chép: Xi Vưu ra từ sông Dương, tám tay tám chân, đầu tóc thưa (?), lên Cửu Náo để đánh Không Tang; Hoàng Đế giết hắn ở Thanh Khâu.

 Sách Hoàn vũ ký chép: Xi Vưu bị chém, đầu và mình ở hai nơi, nên cả Thọ Trương và Cự Lộc đều có mộ; mộ ở Thọ Trương chính là mộ vai đùi mà sách Hoàng lãm nhắc tới. Hán Tuyên Đế lập đền thờ trên đó. Ký Châu nay là Bảo An châu; Hiên Viên (tức Hoàng Đế) đóng đô ở Trác Lộc, chính là châu này.】

 Ứng Long trữ nước. Xi Vưu mời Phong Bá, Vũ Sư (thần gió, thần mưa) thả gió to mưa lớn. Hoàng Đế bèn cho thiên nữ tên là Bạt giáng xuống, mưa liền tạnh, rồi giết được Xi Vưu. Bạt không lên trời lại được, nơi nàng ở không có mưa. 【Quách Phác chú: vì khí hạn hán vẫn còn ở đó.

 Nhậm Thần xét: Sách Lãm (?) nói: yêu quái gây hạn hình như người, cao ba thước, mắt ở trên đỉnh đầu, chạy nhanh như gió, tên là Bạt, cũng gọi là Hạc; nước nào thấy nó thì hạn hán khô cháy nghìn dặm. Sách Bão Phác Tử nói: tinh quái trong núi hình như đứa trẻ, chỉ có một chân, quay ngược ra sau, đêm thích quấy phá người, tên là Bạt. Lời chú sách Bản thảo nói: hạn bạt là yêu quái núi, nơi nó ở trời không mưa; bạt cái vào nhà người thì lấy trộm đồ mang ra, bạt đực vào nhà người thì lấy trộm đồ mang về. Sách Thần dị kinh nói: phương Nam có Bạt, cao hai ba thước, mình trần, mắt ở đỉnh đầu, đi như gió, hễ nó hiện ra thì đại hạn, còn gọi là Hạn mẫu (mẹ hạn hán).

 Sách Thuyết phu nói: phương Nam có người tên là (?), nước nào nó đến thì đại hạn, còn gọi là Hạc tử, tức là Bạt. Sách Ngụy thư chép năm Hàm Bình thứ năm, ở Tấn Dương bắt được một con Bạt đã chết, dài hai thước, mặt và đỉnh đầu mỗi chỗ có hai mắt. Sách Thông khảo chép năm Vĩnh Long thứ nhất, ở Trường An bắt được một con Bạt cái dài một thước hai tấc. Sách Hồng Vũ chính vận nói: Bạt là quỷ đàn bà; câu "Hạn bạt hoành hành" trong Kinh Thi là nói nó. Chữ này cũng viết theo lối khác. Sách Văn tự chỉ quy nói: Bạt cái đầu trọc không có tóc.】

 Thúc Quân tâu việc ấy lên vua, về sau vua đặt nàng ở phía bắc sông Xích Thủy. 【Quách Phác chú: tức là đuổi đi thật xa.】 Thúc Quân bèn làm Điền Tổ. 【Quách Phác chú: Điền Tổ là chức quan coi việc ruộng đồng, về sau được thờ làm thần nông nghiệp; Kinh Thi có câu "Điền Tổ có thần". Nhậm Thần xét: Sách Ngụy thư chép: dòng dõi của Xương Ý là Thủy Quân ra làm quan đời vua Nghiêu, đuổi Bạt cái về phía bắc sông Nhược Thủy, dân nhờ công sức ấy; vua Thuấn khen ngợi, phong làm Điền Tổ.】

 Bạt thỉnh thoảng lại trốn đi. 【Quách Phác chú: vì sợ bị đuổi.】 Ai muốn đuổi nàng thì khấn rằng: "Thần hãy đi về phía bắc!" 【Quách Phác chú: tức hướng về phương của nước.】 Trước hết phải dọn đường nước, khơi thông ngòi rãnh. 【Quách Phác chú: Ý nói đuổi được nàng thì ắt có mưa, nên trước hết phải dọn đường nước. Tục đuổi hạn bạt ngày nay chính là như vậy.】

 Có người đang ăn cá, gọi là nước dân Thâm Mục (mắt sâu), họ Phán, ăn cá. 【Quách Phác chú: Cũng là giống người Hồ, chỉ là mắt rất sâu; đây là một họ có từ thời Hoàng Đế. Nhậm Thần xét: Sách Quốc danh ký viết là nước Mục Thâm, chữ "Phán" viết thành chữ "Hệ", là dòng dõi họ Cao Dương.】

 Có núi Chung. 【Nhậm Thần xét: Trương Bình Tử viết "qua núi Chung mà nghỉ giữa chừng", ấy là nói núi này, vì liền sau đó có câu về Chúc Long.】 Có người con gái mặc áo xanh, tên là Hiến, cô gái sông Xích Thủy. 【Quách Phác chú: là thần nữ.】

 Giữa vùng Đại hoang có núi tên là Dung Phụ, sông Thuận chảy vào đó. Có người gọi là Khuyển Nhung. Hoàng Đế sinh ra Miêu Long, Miêu Long sinh ra Dung Ngô, Dung Ngô sinh ra Lộng 【Quách Phác chú: có bản viết là Biện】 Minh 【Nhậm Thần xét: sách Sử ký chính nghĩa nói Dung Ngô sinh ra Tịnh Minh】. Lộng Minh sinh ra Bạch Khuyển (Chó Trắng); Bạch Khuyển có đực có cái.

 【Quách Phác chú: ý nói tự phối hợp với nhau. Nhậm Thần xét: Bạch Khuyển là chắt của Hoàng Đế; tên ấy cũng như những tên đời sau như Khuyển Tử, Phật Ly, Hổ (?), không phải là chó thật. Lại nói "có đực có cái", có lẽ cũng như những người Bà La Môn nửa giống Thích Ca ngày nay có đủ cả hai thể âm dương (vừa nam vừa nữ). Sách của Ứng Thiệu bèn cho đó là con chó tên Bàn Hồ của vua Cao Tân, lấy con gái vua, sinh sáu trai sáu gái, tự làm vợ chồng với nhau. Sách Thuyết văn trường tiên của họ Triệu cũng nói là giống chó Bàn Hồ. Thuyết ấy thực ra từ đây mà lan ra.】

 Đó là Khuyển Nhung, ăn thịt. Có con thú đỏ hình như ngựa, không có đầu, tên là Nhung Tuyên Vương thi (xác thần Nhung Tuyên Vương). 【Quách Phác chú: tên vị thần của người Khuyển Nhung. Nhậm Thần xét: vị thần này mang hình thú chứ không phải thú thật.】

 Có núi tên là núi Tề Châu, núi Quân 【Nhậm Thần xét: hồ Động Đình, biển Mân, Dương Tiện, Duyện Châu đều có núi Quân, nhưng không phải núi này】, núi Tiềm (?) 【Quách Phác chú: đọc là tiềm】, núi Tiên Dã, núi Ngư. Có người một mắt mọc ngay giữa mặt; có thuyết nói họ Uy, là con cháu Thiếu Hạo (một vị đế thời thượng cổ), ăn kê (?). Có giống dân Kế Vô; dân Kế Vô họ Nhậm, là con cháu Vô Cốt (không xương), ăn khí trời và cá. 【Quách Phác chú: ý nói có loại người không xương. Sách Thi Tử chép: Từ Yển Vương có gân mà không có xương.】

 Ngoài biển phía Tây Bắc, phía đông Lưu Sa (bãi cát chảy), có nước tên là Trung (?), là con cháu Chuyên Húc, ăn kê (?). Có nước tên là Lại Khâu. Có nước Khuyển Nhung. Có vị thần mặt người mình thú, tên là Khuyển Nhung.

 Ngoài biển phía Tây Bắc, phía bắc sông Hắc Thủy, có người có cánh, tên là Miêu dân. 【Quách Phác chú: tức là dân Tam Miêu. Nhậm Thần xét: Sách Thần dị kinh nói: Miêu dân hình người, dưới nách có cánh nhưng không bay được; tính tham ăn, dâm dật không chừng mực, ở vùng hoang Tây Bắc. Sách Thuật dị ký nói: họ Miêu răng dài, hàm trên hàm dưới chồng lên nhau.】 Chuyên Húc sinh ra Hoan Đầu, Hoan Đầu sinh ra Miêu dân. Miêu dân họ Ly, ăn thịt.

 【Nhậm Thần xét: Sách Lộ sử chép: Hoan Đầu dùng Hồ Công phụ giúp (?) làm mất nước, sinh ra họ Tam Miêu. Lời chú nói: Sơn hải kinh nói Đế Chuyên Húc sinh Hoan Đầu, lại nói vợ Cổn có mang khi chồng đã chết mà sinh ra Hoan Đầu, Hoan Đầu sinh Miêu dân; vì thế người đời cho Miêu dân là dòng dõi Chuyên Húc. Nếu quả như vậy thì Hoan Đầu là em vua Vũ, còn Miêu dân là cháu gọi Vũ bằng chú. Khi vua Nghiêu thử tài vua Thuấn, Vũ mới mười tuổi, sao đã có em hay cháu tàn bạo gây loạn được? Vả lại Miêu dân họ Ly là rất rõ, mà trong các họ của con Hoàng Đế, họ thứ bảy là Ly; Miêu dân là con Hoan Đầu, Hoan Đầu là dòng dõi Đế Hồng, thì Hoan Đầu và họ Tấn Vân là họ Ly là điều chắc chắn. Sử truyện nói Tam Miêu là con của họ Tấn Vân, có lẽ vì Hoan Đầu vẫn nối dùng danh hiệu Tấn Vân.】 Có núi tên là núi Chương.

 Giữa vùng Đại hoang có núi Hành Thạch, núi Cửu Âm, núi Quýnh Dã. Trên núi có cây thân đỏ, lá xanh, hoa đỏ, tên là Nhược Mộc. 【Quách Phác chú: Cây này mọc ở phía tây núi Côn Lôn, sát cõi cực Tây, hoa ánh đỏ chiếu xuống mặt đất.

 Nhậm Thần xét: Sở từ có câu: "Hi Hòa (thần đánh xe mặt trời) chưa giơ roi, hoa Nhược sao đã sáng?", lại có câu: "Bẻ cành Nhược Mộc để phất mặt trời." Sách Hoài Nam Tử nói: Nhược Mộc ở phía tây cây Kiến Mộc, trên ngọn có mười mặt trời, hoa chiếu xuống đất; lời chú nói: trên ngọn Nhược Mộc có mười mặt trời, hình như hoa sen, ánh sáng chiếu xuống bên dưới. Sách Lã lãm nói: trong các loại rau ngon có hoa Nhược Mộc. Bài Cam Tuyền phú của Dương Hùng có câu: "Uống sương trên hoa Nhược Mộc." Bài phú của Trương Bình Tử có câu: "Vỗ cây Nhược Mộc mà ngập ngừng." Thơ Nguyễn Tịch có câu: "Nhược Mộc rọi sáng bốn biển, Phù Tang che phủ Doanh Châu."

 Thơ Giang Yêm có câu: "Gửi ta lúc bóng núi Yêm Tư (núi nơi mặt trời lặn) còn một nửa, thưởng ánh Nhược Mộc của người lúc vừa lên." Thơ Du tiên của Thẩm Ước có câu: "Hoa Nhược còn ánh sáng sót, nán lại hong tóc." Bài tựa Nam giao tụng của Vương Bột có câu: "Lên Nhược Mộc mà soi xuống." Bài Hồn thiên phú của Dương Quýnh có câu: "Phù Tang đứng trên biển, Nhược Mộc chiếu sáng Côn Lôn." Bài Chiêu hải cổ văn của Liễu Tông Nguyên có câu: "Thuyền bè đông đúc chạm ngọn Nhược Mộc." Bài Đồ tán nói: "Nhược Mộc mọc ở bờ Côn Lôn, hoa đỏ chiếu như chớp, lá biếc như nước ngọc; ăn vào được linh trí, thêm sức, thêm lòng nhân."】

 Có nước Ngưu Lê (?). 【Nhậm Thần xét: Sách Quốc danh ký nói đất Đam nay có núi Mỗ.】 Có người không xương, là con cháu người Đam Nhĩ. 【Quách Phác chú: người Đam Nhĩ sinh ra con không xương.】

 Ngoài biển phía Tây Bắc, phía bắc sông Xích Thủy, có núi Chương Vĩ. Có vị thần mặt người mình rắn, màu đỏ. 【Quách Phác chú: mình dài nghìn dặm. Nhậm Thần xét: Sách Hoài Nam nói: mặt người mình rồng, không có chân. Sách Tiềm xác thư nói: mình rắn màu đỏ, dài nghìn trượng.】 Mắt dọc, thân ngay ngắn. 【Quách Phác chú: "mắt dọc" là mắt mọc thẳng đứng; "chính thừa" thì chưa rõ nghĩa. Nhậm Thần xét: "chính thừa" là nói thân nó ngay thẳng, không lệch.】 Thần nhắm mắt thì trời tối, mở mắt thì trời sáng. 【Quách Phác chú: ý nói thần nhìn thì là ban ngày, nhắm mắt thì là ban đêm.】 Không ăn, không ngủ, không thở; gọi được gió mưa đến. 【Quách Phác chú: ý nói có thể mời gió mưa tới.】 Thần soi sáng Cửu Âm 【Quách Phác chú: soi rọi những chỗ u tối của Cửu Âm (chín cõi tối tăm ở phương Bắc, nơi ánh mặt trời không tới)】, gọi là Chúc Long (Rồng Đuốc).

 【Quách Phác chú: Thiên Ly tao (thực ra là Thiên vấn) có câu: "Mặt trời chỗ nào không tới, mà Chúc Long phải soi sáng?" Sách Thi hàm thần vụ nói: trời bị khuyết ở phía Tây Bắc, nơi ấy không có sự lên xuống thay đổi của âm dương, nên có rồng ngậm lửa đi soi trong cửa trời. Sách Hoài Nam Tử nói: nơi ấy bị núi Ủy Vũ che khuất, không thấy mặt trời.

 Nhậm Thần xét: Sách Bát cảnh ngọc lục có câu (?) nói về nơi tận cùng của trời và người con gái của Long Chúc ở phương Bắc. Sách Hồng liệt giải (tức Hoài Nam Tử) nói: Chúc Long ở phía bắc Nhạn Môn, vị thần ấy mặt người mình rồng, không có chân. Cao Dụ chú rằng: rồng ngậm đuốc để soi cõi Thái âm (cõi âm u nhất ở phương Bắc), thân dài chừng nghìn dặm. Bài Tư huyền phú của Trương Hành có câu: "Giục Chúc Long cầm đuốc, qua núi Chung mà nghỉ giữa chừng." Bài Diễn liên châu của Lục Cơ có câu: "Dầu lan đã đặt trong nhà, chẳng còn nghĩ tới con rồng ngậm đuốc." Bài Ngô đô phú của Tả Tư có câu: "Cũng như đom đóm trong rừng lập lòe mà so với cây Tầm Mộc và đuốc rồng." Bài Chúc phú của Phó Hàm có câu: "Sáu con rồng ngậm đuốc ở Bắc Cực, chín mặt trời mọc sáng ở Phù Tang."

 Bài Nam chinh phú của Lục Vân có câu: "Vượt hơn ánh sáng tuyệt vời của Chúc Long, há đâu so với trăm hoa." Bài Đăng phú của họ Phó có câu: "Như dựng Chúc Long lên mà soi khắp bốn phương (?)." Thơ Tư Mã Bưu có câu: "Mong thần long đến tỏa ánh sáng để được soi tới." Bài Tuyết phú của Tạ Huệ Liên có câu: "Rực rỡ như Chúc Long ngậm ánh sáng soi núi Côn." Thơ Du tiên của Vương Nguyên Trường có câu: "Chúc Long dẫn đường cho xe nhẹ." Bài khải của Lưu Hiếu Tiêu có câu: "Mong tìm tiên thì trông vào tủy đá, cõi Thái âm thì trông vào đuốc rồng." Bài văn bia mộ của Dữu Tín có câu: "Bốn mùa ngậm lửa, Chúc Long mở ra ánh sáng soi mặt đất."

 Thơ Du tiên của Dữu Xiển có câu: "Ngẩng trông ánh Chúc Long, cúi bước trên sân Triêu Quảng (?)", lại có câu: "Phòng ngọc, nhà đá (?) chồng chất cao, Chúc Long ngậm ánh sáng phun lửa." Bài Lãm phú của Lương Nguyên Đế có câu: "Còn như lửa của dương toại (gương lõm bằng đồng hứng nắng để lấy lửa), vẫn cầm đuốc của rồng." Bài Hồn thiên phú của Dương Quýnh có câu: "Rồng núi ngậm đuốc, không sao bàn hết ánh sáng của nó." Bài phú về điện Hàm Nguyên của Lý Hoa có câu: "Chúc Long xé hang trời mà nhìn xuống phương Bắc." Bài biểu của Thường Cổn có câu: "Mở tỏa gió nhân của nhà vua, như rồng ngậm đuốc lớn." Bài phú của Trương Thuyết có câu: "Phía nam đến tận xứ núi lửa, phía bắc đến tận cõi Chúc Long."

 Bài Đại bằng phú của Lý Bạch có câu: "Chúc Long ngậm sáng để soi bóng, Liệt Khuyết (thần chớp) vung roi mà mở đường." Lại bài Bắc phong hành có câu: "Chúc Long đậu ở Hàn Môn, ánh sáng vẫn như buổi sớm mới mở." Bài Nhật phú của Lý Ung có câu: "Chúc Long soi rực để mở đầu công việc, quạ vàng (con quạ ba chân trong mặt trời) vụt bay để làm cho trọn." Bài Thú thán phú của Tưởng Phòng có câu: "Chuột lửa nương náu nơi gò lửa, sánh với Chúc Long ở cõi Côn Lãng (?)." Bài Hoàng cam phú của Hồ Tế có câu: "Như hoa ấu trên trần giếng thêu gấm, như Chúc Long ngậm viên kim đan." Thơ Lý Hạ có câu: "Phía đông trời có cây Nhược Mộc, dưới đặt con rồng ngậm đuốc." Thơ Đường có câu: "Đất của Chúc Long không có ánh mặt trời."

 Sách Lạp giang cảo của Phan Ân có câu: "Chúc Long ngậm lửa tựa vào cột băng." Sách Thái Ất kinh nói: sao Tuế (sao Mộc) là Chúc Long của Thái Ất (vị thần tối cao ở trung tâm bầu trời). Bài Thái Hòa sơn phú của Vương Thế Trinh có câu: "Chúc Long nhả dãi, nước suối thần tuôn chảy." Bài Phóng chiêu phú của Lư Nam có câu: "Chúc Long ngủ mãi, báo ngồi chờ trời sáng", lại bài Thái vũ phú có câu: "Thanh Long ngậm ánh sáng để soi đường hộ vệ, Bạch Hổ ôm (?) mà chạy trước." Thư của Ngô Quốc Luân có câu: "Lời đạo quý hơn ngọc bích to cả vòng tay, khuôn phép sáng rực hơn Chúc Long." Thơ Vịnh hoài của Cố Khởi Nguyên có câu: "Chúc Long kéo dài ánh mặt trời, Cửu Phượng xòe rộng cành mây."

 Thơ Chúc Doãn Minh có câu: "Chúc Long chạy trên đường trời, chẳng soi người ở dưới mây." Thơ Lý Phàn Long có câu: "Đốt mình thì voi thơm khóc, soi bát thì Chúc Long cháy." Bài Giang thượng ngâm của Văn Phượng Tường (?) có câu: "Hai ngọn đuốc sừng tê gà thay cho Chúc Long." Những câu ấy đều gốc từ đây. Sách Trị bình lược của Chu Kiện nói: "Mặt trời mặt trăng bò như kiến là cái sai của Tấn chí; Chúc Long ngậm lửa là cái dối của Thiên vấn." Lại chép: ở núi Chủng Hỏa, nơi mặt trời mặt trăng không chiếu tới, có rồng xanh ngậm đuốc lửa để soi bốn cõi xa của núi; việc này cũng giống như trên. Thiên Địa lý chí đời Đường chép đất Bắc Đình có đạo quân Chúc Long, cũng là lấy theo nghĩa này.

 Chữ "chúc" có khi viết thành chữ "trác". Bài Đại chiêu trong Sở từ có câu: "Phương Bắc có núi lạnh, Trác Long đỏ rực"; Lục Thời Ung chú rằng Trác Long hẳn là Chúc Long. Lại sách Càn khôn tạc độ nói: Chúc Long đi về phía đông thì trời đất trong sạch, đi về phía tây thì (?), đi về phía nam thì lớn mạnh (?), đi về phía bắc thì nghiêm khắc giết chóc. Suy xét nghĩa ấy thì có vẻ không phải nói vị thần này.】

 Sơn hải kinh quảng chú, quyển mười bảy (hết)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video