Thiên 1 — Quyển thượng

 Kinh Phấn Tấn Vương Vấn (Kinh ghi lời Bồ-tát Phấn Tấn Vương thưa hỏi Phật; "phấn tấn" nghĩa là vùng dậy mạnh mẽ, nhanh nhẹn như sư tử rũ mình, "vương" là vua), quyển thượng

 Đời Nguyên Ngụy (triều Ngụy do họ Nguyên làm vua, ở miền bắc Trung Hoa), Bà-la-môn (người thuộc giai cấp tu sĩ, học giả cao nhất ở Ấn Độ) Cù-đàm Bát-nhã Lưu-chi dịch.

 Tôi nghe như thế này (lời mở đầu của kinh, người kết tập kinh thuật lại điều chính mình đã nghe). Một thời, Bà-già-bà (âm Phạn Bhagavat, tức Thế Tôn — bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) ở tại vườn Cấp Cô Độc trong rừng cây Kỳ-đà, thuộc thành Xá-bà-đề (kinh đô nước Câu-tát-la ở Ấn Độ xưa; khu vườn do thái tử Kỳ-đà hiến cây, trưởng giả Cấp Cô Độc — người hay giúp kẻ mồ côi, cô độc — mua đất dâng Phật). Cùng ở với Ngài có hai vạn vị đại tỳ-kheo (người xuất gia đã thọ đủ giới) và một vạn vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn: người phát tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh, ở bậc cao), các vị này chỉ còn một đời nữa là sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn khắp, tức quả vị Phật). Đứng đầu là Bồ-tát Di-lặc, Bồ-tát Đức Đại Thế, Bồ-tát Sư Tử Ý, Bồ-tát Sư Tử Tràng, Bồ-tát Đại Tràng và các vị khác. Bấy giờ trong chúng hội có một vị Bồ-tát ma-ha-tát tên là Phấn Tấn Vương, đang ngồi trong đại hội.

 Lúc ấy, Thế Tôn được vô lượng trăm nghìn quyến thuộc (đồ chúng theo hầu) vây quanh, cung kính cúng dường, và Ngài vì họ mà nói pháp, nói về những điều mà người theo Đại thừa (cỗ xe lớn — con đường tu hành nhằm tự giác ngộ và cứu độ hết thảy chúng sinh) tu hành. Khi ấy Bồ-tát ma-ha-tát Phấn Tấn Vương từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa áo để lộ vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay hướng về Phật, cúi đầu sát chân Phật mà lạy, rồi thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, nay con muốn hỏi Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri (Như Lai: bậc đến từ chân như; Ứng Cúng: bậc xứng đáng nhận sự cúng dường; Chánh Biến Tri: bậc hiểu biết chân chánh và trọn khắp — đều là danh hiệu của Phật) một ít điều về pháp. Cúi xin Thế Tôn vì con mà giải nói."

 Phật bảo Bồ-tát ma-ha-tát Phấn Tấn Vương: "Này Phấn Tấn Vương, ông cứ tùy ý hỏi, Ta sẽ vì ông mà nói. Này Phấn Tấn Vương, nếu ông hỏi thì cứ theo ý ông, ông hỏi điều gì, Ta sẽ đúng như thế mà nói cho ông, khiến lòng ông vui mừng." Bồ-tát Phấn Tấn Vương thưa: "Vâng, bạch Thế Tôn, con rất mong được nghe." Bồ-tát Phấn Tấn Vương được Phật cho phép rồi thì lòng rất vui mừng, thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát ma-ha-tát phấn tấn trong Đại thừa như thế nào, rồi lại vì chúng sinh mà nói Đại thừa này, dùng sự phấn tấn ấy để phá tan hết thảy ma (những thế lực ác ngăn cản người tu đạo), hết thảy người kiêu mạn, hết thảy người hay tranh cãi, hết thảy người ưa thích phân biệt và bám chấp vào kiến giải, khiến họ an trụ trong Đại thừa, đầy đủ đại nguyện, thành tựu giới hạnh, đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?"

 Phật bảo Bồ-tát ma-ha-tát Phấn Tấn Vương: "Lành thay, lành thay, Phấn Tấn Vương! Lành thay, Phấn Tấn Vương! Nay ông khéo biết hỏi Như Lai nghĩa lý như vậy, hãy khéo ghi nhớ. Này Phấn Tấn Vương, hãy lắng nghe, lắng nghe, và khéo suy nghĩ. Nay Ta sẽ vì ông mà phân tích giải nói về việc Bồ-tát phấn tấn trong Đại thừa như thế nào, rồi lại vì chúng sinh mà nói Đại thừa này, dùng sự phấn tấn ấy phá tan hết thảy ma, hết thảy người kiêu mạn, hết thảy người ưa thích phân biệt và bám chấp vào kiến giải, khiến họ an trụ trong Đại thừa, đầy đủ đại nguyện, thành tựu giới hạnh, đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 Bồ-tát Phấn Tấn Vương thưa: "Vâng, bạch Thế Tôn, con rất mong được nghe." Phật bảo Bồ-tát ma-ha-tát Phấn Tấn Vương: "Này Phấn Tấn Vương, có bốn loại phấn tấn. Những gì là bốn? Một là giới phấn tấn (sự phấn tấn về giới — những điều răn cấm, nếp sống đạo đức mà người tu giữ gìn). Hai là thông phấn tấn (sự phấn tấn về thần thông — những năng lực siêu phàm). Ba là trí phấn tấn (sự phấn tấn về trí — hiểu biết rõ ràng các pháp). Bốn là tuệ phấn tấn (sự phấn tấn về tuệ — trí tuệ thấu suốt chân lý). Này Phấn Tấn Vương, đó là bốn loại phấn tấn của Bồ-tát.

 Này Phấn Tấn Vương, thế nào là giới phấn tấn? Vị Bồ-tát này có giới đầy đủ, tức là: giới không sứt mẻ, giới không thủng lỗ, giới không pha tạp, giới không phân biệt, giới không hối hận, giới không hủy hoại, giới không gây nóng bức phiền não, giới khéo giữ gìn, giới được người trí khen ngợi, giới thuận theo đạo, giới giúp người khác thành tựu pháp, giới bảo vệ hết thảy pháp, giới đáng ưa thích, giới không nương vào sự sinh ra trong bất cứ cõi hữu nào (các cõi sống trong vòng sinh tử), giới an trụ trong xa-ma-tha (phép "chỉ": dừng tâm lại, lắng tâm vào định), giới thuận theo tỳ-bà-xá-na (phép "quán": dùng trí tuệ quán sát thấy rõ sự thật), giới giải thoát nhờ pháp sâu xa, giới không lui mất thần thông, giới không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy các pháp vốn trống rỗng không có tự thể; không bám vào hình tướng; không còn mong cầu tạo tác), giới thanh tịnh vắng lặng, giới nói về Phật, Pháp, Tăng (ba ngôi báu: đức Phật, giáo pháp, đoàn thể người tu), giới không bỏ rơi hết thảy chúng sinh, giới lấy lòng từ che chở tâm, giới lấy đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh) làm gốc, giới tin sâu trong sạch, giới không phân biệt uy nghi (cử chỉ đi đứng nằm ngồi đúng phép của người tu), giới công đức hạnh đầu-đà (lối tu khổ hạnh, sống đơn sơ để dứt bỏ tham đắm), giới là ruộng phúc (nơi gieo phúc đức), giới trong sạch rốt ráo, giới không làm dứt giống Như Lai, giới gìn giữ giống pháp, giới thấy Thánh tăng, giới khéo an trụ nơi tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật), giới an trụ trong sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), giới tu hành niệm xứ (bốn chỗ an trú tâm niệm: quán thân, cảm thọ, tâm, các pháp), chánh cần (bốn sự siêng năng chân chánh: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa có, tăng trưởng điều thiện đã có), thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định và thần thông), căn (năm căn: tin, siêng năng, nhớ nghĩ chân chánh, định, tuệ), lực (năm sức mạnh tương ứng với năm căn), bồ-đề (bảy yếu tố giác ngộ) và tám Thánh đạo (tám con đường chân chánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng), giới làm sinh ra hết thảy các pháp bồ-đề phần (các pháp trợ giúp đạt giác ngộ).

 Này Phấn Tấn Vương, Bồ-tát đầy đủ giới như vậy rồi thì thành tựu đại nguyện. Thế nào là đầy đủ giới về nguyện? Vào lúc kiếp tận thiêu (lúc tận cùng một kiếp — một chu kỳ thời gian cực dài của vũ trụ — thế giới bị lửa lớn thiêu rụi), lửa tràn khắp tam thiên đại thiên thế giới (một hệ thế giới cực lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ, mỗi thế giới nhỏ có mặt trời, mặt trăng, núi Tu-di riêng), nếu Bồ-tát nguyện rằng: "Ngọn lửa lớn này hãy tắt", thì lửa liền tắt. Nếu muốn khiến nước tràn đầy tam thiên đại thiên thế giới này, nước liền tràn đầy. Muốn khiến hoa tràn đầy thì liền đầy theo ý muốn. Muốn khiến châu báu tràn đầy, thì ngay lúc ấy khắp nơi đầy ắp mọi thứ châu báu. Lại nếu muốn khiến hết thảy núi Tu-di sơn vương (núi Tu-di, ngọn núi lớn nhất ở trung tâm mỗi thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo, được gọi là vua của các núi) trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng hợp thành một núi, thì liền thành một núi.

 Này Phấn Tấn Vương, Bồ-tát đầy đủ giới như vậy rồi, nếu muốn khiến hết thảy biển lớn có trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng hợp thành một biển, thì liền thành một biển. Vị ấy an trụ trong sức mạnh của giới, tùy theo tâm nguyện điều gì đều thành tựu cả, hết thảy điều nghĩ đến không gì là không như ý. Này Phấn Tấn Vương, Bồ-tát an trụ trong giới phấn tấn như vậy. Nếu người an trụ trong giới thì nguyện gì cũng thành tựu, tức là thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Này Phấn Tấn Vương, về thuở quá khứ xa xưa, đã qua a-tăng-kỳ a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ là số lượng nhiều không thể đếm được), vô lượng đại kiếp không thể nghĩ bàn, lúc ấy có một vị Phật hiệu là Quang Minh Vô Cấu Quang Vương Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc (bậc đầy đủ trí sáng suốt và đức hạnh), Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát), Thế Gian Giải (bậc hiểu rõ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao tột không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục dạy dỗ con người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật Thế Tôn (bậc giác ngộ được thế gian tôn kính), ra đời. Này Phấn Tấn Vương, khi ấy trong giáo pháp của Như Lai Quang Minh Vô Cấu Quang Vương, có một vị Bồ-tát tên là Kim Cang Tề, an trụ trong sức mạnh của giới, giữ giới thanh tịnh tốt đẹp. Vị Kim Cang Tề ấy ở chốn a-lan-nhã (nơi vắng lặng xa xóm làng, thích hợp để tu hành), đi kinh hành (đi qua đi lại chậm rãi để giữ tâm tỉnh thức), tinh tấn (siêng năng), ưa tu Thánh pháp, muốn làm cho đầy đủ Phật pháp.

 Vị Kim Cang Tề ấy quán sát như vầy: Nếu không phân biệt hết thảy các pháp thì mới gọi là giới. Nếu không ưa thích hết thảy vật thì mới gọi là giới. Nếu dập tắt được hết thảy phiền não (những tâm trạng ô nhiễm làm khổ não như tham, giận, si mê) thì mới gọi là giới. Nếu biết thân mình bình đẳng như bóng trong gương thì mới gọi là giới. Nếu đối với lời nói thấy bình đẳng như tiếng vang thì mới gọi là giới. Nếu quán tâm và các pháp như huyễn hóa không khác thì mới gọi là giới. Nếu hai pháp thiện và bất thiện chẳng phải là hai thì mới gọi là giới. Nếu dùng phép quán bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp) mà diệt trừ tham dục thì mới gọi là giới. Nếu dùng phép quán từ bi mà diệt trừ sân giận thì mới gọi là giới. Nếu dùng trí tuệ mà diệt trừ ngu si thì mới gọi là giới. Nếu không phân biệt tham dục, sân giận, si mê thì mới gọi là giới. Nếu phân biệt mà thấy hết thảy các pháp là không phân biệt thì mới gọi là giới. Nếu không có ngã kiến (chấp có một cái "ta" thật), không có chúng sinh kiến (chấp có chúng sinh thật), cũng không có mạng kiến (chấp có một sinh mạng thường còn), phú-già-la kiến (chấp có một cá thể thật sự đi trong luân hồi; phú-già-la là âm Phạn pudgala, nghĩa là "người"), cũng không có thường kiến (chấp mọi vật thường còn mãi), thì mới gọi là giới.

 Nếu hết thảy các pháp không hành theo sự hòa hợp (?) thì mới gọi là giới. Nếu đối với hết thảy, tâm không kinh sợ thì mới gọi là giới. Nếu đối với tam giới (ba cõi sinh tử: cõi Dục — nơi còn ham muốn các thú vui giác quan; cõi Sắc — cõi trời đã lìa dục nhưng còn thân thể vi tế; cõi Vô sắc — cõi chỉ còn tâm, không còn thân) mà tâm không nương tựa thì mới gọi là giới. Nếu tin rằng hết thảy các pháp đều không sinh thì mới gọi là giới. Nếu tâm tin hiểu mà đạt vô sinh pháp nhẫn (sự an trú vững chắc vào chân lý các pháp vốn không sinh không diệt) thì mới gọi là giới. Nếu không mong cầu tiền của, lợi lộc, cúng dường thì mới gọi là giới. Nếu không sợ cái không thì mới gọi là giới. Nếu tu vô tướng thì mới gọi là giới. Nếu lìa sự mong cầu thì mới gọi là giới. Nếu đối với toàn bộ giới mà tâm không chấp giữ giới thì mới gọi là giới. Nếu không cậy mình giữ giới mà tự cao, khinh rẻ người khác thì mới gọi là giới. Nếu đối với các nhập (chỗ tiếp xúc giữa sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) mà không khen ngợi ưa thích thì mới gọi là giới. Nếu đối với cảnh giới (các đối tượng của giác quan và tâm) mà không đi theo, không bám dính thì mới gọi là giới. Nếu đối với năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc — thân thể vật chất; thọ — cảm nhận; tưởng — nhận biết hình tướng, khái niệm; hành — các hoạt động tạo tác của tâm ý; thức — sự nhận biết phân biệt) mà thấy bình đẳng với pháp ấm (?) thì mới gọi là giới. Nếu đối với các giới (các yếu tố hợp thành sự nhận thức) mà thấy bình đẳng với pháp giới (toàn thể các pháp, thực tại như thật) thì mới gọi là giới. Nếu không tranh cãi kiện tụng thì mới gọi là giới. Nếu không ngừng nghỉ hết thảy pháp lành thì mới gọi là giới. Nếu biết rốt ráo rằng hết thảy các pháp đều vắng lặng, biết vắng lặng rồi thì thân liền làm đúng, như thế mới gọi là giới.

 Này Phấn Tấn Vương, bấy giờ Bồ-tát Kim Cang Tề dùng những pháp như vậy mà an trụ thành tựu giới, tu hành Thánh pháp, siêng năng tinh tấn, không rời chánh quán (sự quán xét chân chánh). Có một người con của ma tên là Già, thấy vị tỳ-kheo ấy dùng những pháp như vậy mà an trụ thành tựu giới, tu hành Thánh pháp, siêng năng tinh tấn, không rời chánh quán, đi kinh hành như thế, bèn dẫn tám vạn bốn nghìn quân lính, tất cả đều mặc giáp, tự ẩn thân hình, đến chỗ vị tỳ-kheo để tìm sơ hở. Suốt một nghìn năm chúng đi theo vị tỳ-kheo. Ma ấy suốt một nghìn năm như vậy mà không bắt được một niệm tâm loạn nào của vị tỳ-kheo. Ma ấy rình chờ tâm ông rối loạn như thế, hễ bắt được tâm loạn thì sẽ gây chướng ngại, làm cho sợ hãi, quấy phá. Bấy giờ ma Già cùng quân lính của nó suốt một nghìn năm tìm sơ hở mà không được, bèn lại hiện thân ra, tất cả đều cầm dao, giáo và đủ thứ binh khí, đứng trước mặt vị tỳ-kheo dọa nạt, muốn làm cho ông kinh sợ.

 Vị tỳ-kheo Bồ-tát Kim Cang Tề ấy thấy quân ma tay cầm dao, giáo và đủ thứ binh khí dọa nạt mình rồi, liền lập lời thề: "Nay ta thật sự ở trong pháp này mà quán xét chân chánh, tu hành toàn bộ giới thanh tịnh. Nếu việc này là thật, thì dao, giáo và đủ thứ binh khí trong tay quyến thuộc của ma, hết thảy hãy biến thành hoa ưu-bát-la (sen xanh), hoa bát-đầu-ma (sen hồng), hoa câu-vật-đầu (hoa súng trắng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng), hoa chiêm-bà-ca (một loài hoa vàng rất thơm), hoa tô-ma-na (một loài hoa nhài thơm), hoa bà-sư-ca (hoa nhài nở mùa mưa), và đủ thứ tràng hoa. Còn thân của thiên ma (ma vương ở cõi trời) này cùng hết thảy quân lính hãy giống như hình dáng của ta, đứng đúng phép uy nghi."

 Này Phấn Tấn Vương, vị tỳ-kheo Bồ-tát Kim Cang Tề lập lời thề ấy rồi, thì dao, giáo và đủ thứ binh khí mà hết thảy quân ma cầm, ngay lúc ấy biến thành những tràng hoa đủ loại màu sắc đẹp đẽ, vô lượng màu, nhiều màu xen lẫn, có hương thơm tuyệt diệu, ai thấy ai nghe cũng ưa thích, vui mừng, đặc biệt khác thường. Hình dáng, tướng mạo, y phục của hết thảy thân ma đều giống như vị tỳ-kheo ấy, mọi cử chỉ đều như người xuất gia, thân mặc áo cà-sa (áo của người tu sĩ Phật giáo), cạo bỏ râu tóc, ai cũng thấy, chính mình và người khác đều thấy.

 Này Phấn Tấn Vương, bấy giờ ma Già thấy thần thông thù thắng của vị tỳ-kheo ấy rồi, sinh lòng cho là việc hiếm có, cùng quân lính lạy dưới chân tỳ-kheo Kim Cang Tề, hỏi rằng: "Thưa Đại tiên (bậc tiên lớn — cách xưng gọi tôn kính), ngài đạt được pháp gì, an trụ trong sức thần thông mà làm được như thế?" Này Phấn Tấn Vương, khi ấy vị tỳ-kheo Bồ-tát Kim Cang Tề đáp ma Già rằng: "Đại tiên nên biết, pháp như vậy chẳng phải là có chỗ đạt được mà an trụ, vì hết thảy các pháp đều không thể nắm bắt được. Đại tiên nên biết, thân, miệng, ý đều không có chỗ nương tựa; sự không nương tựa ấy chính là chỗ ta an trụ, vì hết thảy các pháp đều an trụ trong sự không nương tựa. Đại tiên nên biết, an trụ như vậy chẳng phải an trụ nơi có tướng, chẳng phải an trụ nơi không tướng, như thế gọi là an trụ. An trụ như vậy chẳng phải an trụ nơi có pháp, không chỗ trụ, không nơi chốn, cho nên gọi là an trụ."

 Bấy giờ ma Già nói với vị tỳ-kheo Bồ-tát Kim Cang Tề như vầy: "Ta suốt một nghìn năm quan sát tâm ngài, luôn tìm sơ hở của ngài mà không thể được." Khi ấy vị tỳ-kheo Bồ-tát Kim Cang Tề nói: "Đại tiên, giả sử ông trong số kiếp nhiều như cát sông Hằng tìm tâm của ta cũng không thể được. Vì sao? Vì tâm không ở trong, cũng không ở ngoài, không ở hai chỗ, cũng không ở khoảng giữa. Lại nữa, Đại tiên, ông có thể nắm bắt được tâm của người huyễn hóa (người do phép thuật tạo ra) không?" Ma đáp: "Thưa tỳ-kheo, không thể được. Người huyễn hóa ấy không có tâm, không có suy nghĩ, ở đâu mà nắm bắt được?"

 Vị tỳ-kheo Bồ-tát đáp: "Đại tiên, Như Lai thường nói hết thảy các pháp đều như tướng huyễn hóa, không có tâm nào nắm bắt được, không có suy nghĩ nào nắm bắt được." Ma nói: "Thưa tỳ-kheo, nếu ngài không có tâm, không có suy nghĩ nắm bắt được, thì ngài làm sao mà đi, hoặc đi hoặc đến? Lại làm sao mà có lời nói?" Vị tỳ-kheo Bồ-tát đáp: "Đại tiên, như người huyễn hóa đi lại, hoặc đến hoặc đi, có lời nói, ta cũng đi như vậy, đến đi như vậy, nói năng như vậy."

 Ma nói: "Thưa tỳ-kheo, nếu như vậy thì ngài siêng năng tinh tấn, an trụ giữ giới, tu hành Thánh pháp, phát khởi tu hành như thế là mong cầu điều gì?" Vị tỳ-kheo đáp: "Không phát khởi, không tu hành, không có chỗ nào để mong cầu." Ma nói: "Sao lại không phát khởi, không tu hành, không có chỗ nào để mong cầu?" Vị tỳ-kheo đáp: "Nơi như vậy không có người đi, không có người đến, không có người sẽ đi. Đại tiên nên biết, không phát khởi, không tu hành gọi là vô nguyện.

 Lại nữa, Đại tiên, nếu ông hỏi: 'Ngài siêng năng tinh tấn, an trụ giữ giới, tu hành Thánh pháp, phát khởi tu hành như thế là mong cầu điều gì?', thì với câu hỏi như vậy, nay ông hãy nghe sự mong cầu này của ta: không cầu nơi sắc (thân thể, vật chất) sinh ra, không cầu nơi sắc diệt đi, không cầu nơi chỗ của sắc; cũng như vậy, chẳng phải thọ (cảm nhận), chẳng phải tưởng (nhận biết hình tướng, khái niệm), chẳng phải hành (các hoạt động tạo tác của tâm ý); không cầu nơi thức (sự nhận biết phân biệt) sinh ra, không cầu nơi thức diệt đi, không cầu nơi chỗ của thức; cho đến hết thảy các pháp, cũng không cầu nơi sinh, cũng không cầu nơi diệt, cũng không cầu nơi chỗ.

 Đại tiên nên biết, nếu nơi chân chánh ấy không thuộc về sắc, cũng như vậy không thuộc về thọ, tưởng, hành, thức, thì đó là nơi ta cầu. Ta cầu nơi ấy. Nếu không thể thấy được, đó là nơi ta cầu. Nếu nơi chân chánh ấy không thuộc về sắc, cũng như vậy không thuộc về thọ, tưởng, hành, thức, nơi chân chánh như vậy là nơi ta cầu, mà ta không thấy nơi ta cầu ấy. Đại tiên nên biết, bậc Thánh cầu như thế nào thì ta cầu như thế ấy."

 Ma nói: "Thưa tỳ-kheo, nơi của bậc Thánh ấy cầu bằng cách nào?" Vị tỳ-kheo Bồ-tát đáp: "Đại tiên, dù là pháp của phàm phu hay pháp của Phật, hết thảy các pháp này bình đẳng không hai. Dù là pháp hữu học (pháp của những bậc Thánh còn phải học, chưa dứt hết phiền não), pháp vô học (pháp của bậc A-la-hán, đã dứt hết phiền não, không còn phải học) hay pháp của Phật, hết thảy các pháp này bình đẳng không hai. Dù là pháp của Duyên giác (bậc tự quán xét lý nhân duyên mà giác ngộ, không có thầy chỉ dạy) hay pháp của Phật, hết thảy các pháp này bình đẳng không hai. Dù là pháp quá khứ, pháp vị lai hay pháp hiện tại, hết thảy các pháp này bình đẳng không hai. Vì bình đẳng ở chỗ không sinh nên bình đẳng; vì bình đẳng ở chỗ không xuất hiện nên bình đẳng; vì bình đẳng ở chỗ không diệt nên bình đẳng. Nếu người không bỏ sự bình đẳng như vậy thì người ấy tu bình đẳng, cho nên có thể vì chúng sinh mà nói pháp. Đại tiên nên biết, nơi chân chánh như vậy, ta cầu như vậy.

 Đại tiên nên biết, nơi chân chánh như vậy chẳng phải là nơi thuộc cõi Dục, chẳng phải là nơi thuộc cõi Sắc, chẳng phải là nơi thuộc cõi Vô sắc. Nếu người an trụ trong bình đẳng như vậy, thì như pháp mà không lay động, chẳng phải đi, chẳng phải không đi, chẳng phải do người khác khiến đi. Đại tiên nên biết, đó gọi là nơi chân chánh. Như sự phát khởi tu hành ấy, hết thảy các pháp cũng phát khởi tu hành như vậy. Như pháp giới phát khởi tu hành, hết thảy các pháp cũng phát khởi tu hành như vậy. Như thật tế (bờ mé chân thật, chỗ tột cùng của thực tại) phát khởi tu hành, hết thảy các pháp cũng phát khởi tu hành như vậy. Nếu cầu như thế, người ấy như vậy không thấy chỗ đi, tâm không ưa thích, cho nên gọi là nơi chân chánh."

 Bấy giờ ma Già nói với vị tỳ-kheo Bồ-tát Kim Cang Tề như vầy: "Sự tu hành chân chánh này đạt được điều gì?" Vị tỳ-kheo đáp: "Sự tu hành chân chánh này của ta đạt được cái không có gì để đạt, không có cả cái 'không có gì để đạt', bình đẳng đầy đủ (?). Lại ông hỏi 'đạt được pháp gì', thì nếu có chỗ đạt được tức chẳng phải tu hành chân chánh. Vì lìa kiêu mạn nên gọi là tu hành chân chánh. Người tu hành chân chánh thì không có pháp nào đạt được. Nói tu hành chân chánh tức là không có gì để tu."

 Bấy giờ ma Già hỏi vị tỳ-kheo Bồ-tát Kim Cang Tề như vầy: "Đầy đủ giới này là để cầu điều gì?" Vị tỳ-kheo đáp: "Ta an trụ trong giới này là để cầu sự giác ngộ A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đạt pháp không diệt, đạt pháp không sinh." Ma hỏi: "Bồ-đề (sự giác ngộ) là giác ngộ điều gì?" Vị tỳ-kheo đáp: "Giác ngộ sắc là bình đẳng, đó là giác ngộ bồ-đề. Giác ngộ thọ, tưởng, hành, thức đều bình đẳng; giác ngộ hết thảy các pháp đều bình đẳng, đó là giác ngộ bồ-đề." Ma hỏi: "Thưa tỳ-kheo, bồ-đề ấy tìm ở đâu?" Đáp: "Đại tiên, cái gọi là bồ-đề thì tìm ở trong thân kiến (cái thấy sai lầm cho rằng thân tâm do năm ấm hợp thành là 'ta')." Ma lại hỏi: "Tìm bằng cách nào?" Vị tỳ-kheo đáp: "Bồ-đề không khởi, thân kiến cũng không khởi. Tìm thân kiến thế nào thì bồ-đề cũng như thế. Ta tìm như vậy."

 Bấy giờ ma Già hỏi vị tỳ-kheo Bồ-tát Kim Cang Tề như vầy: "Thầy của ngài là ai? Người nào dạy ngài tài biện luận như thế?" Đáp: "Đại tiên, người không giận chính mình (?) mà đạt bồ-đề, đó là thầy ta. Người không trụ nơi nhiễm ô, không trụ nơi trong sạch, đó là thầy ta. Người nào mà thức không trụ nơi thường còn, không trụ nơi vô thường, đó là thầy ta. Nếu có người đến nghe pháp từ vị ấy, tức là pháp không trụ, pháp không phân biệt, nghe như thế rồi được vượt qua biển si mê, đó là thầy ta. Người có trí biết hết thảy các pháp mà không phải biết theo thứ lớp, đó là thầy ta. Người biết khắp hết thảy lời nói, không phải biết theo thứ lớp mà cũng không phân biệt, đó là thầy ta. Người chuyển bánh xe Thánh pháp (truyền bá giáo pháp, như bánh xe lăn đi nghiền nát mê lầm) mà hết thảy pháp đều không sinh không xuất, đó là thầy ta. Người không trụ bên kia, cũng không trụ bên này, không trụ khoảng giữa, đó là thầy ta. Người nói hết thảy các pháp không sinh mà tự sinh, đó là thầy ta. Người nói hết thảy các pháp không diệt mà tự diệt, đó là thầy ta. Ta nhờ vị thầy ấy mà được tài biện luận như vậy."

 Ma hỏi: "Thưa tỳ-kheo, Như Lai chuyển pháp luân (bánh xe pháp, tức sự giảng dạy giáo pháp) như thế nào?" Vị tỳ-kheo đáp: "Chẳng phải sắc chuyển, chẳng phải chân như (thực tính như thật, không biến đổi) của sắc, chẳng phải pháp của sắc, chẳng phải cái không của sắc, chẳng phải sắc vô tướng, chẳng phải sắc vô nguyện, chẳng phải sắc vắng lặng, chẳng phải sắc lìa, chẳng phải sắc không sinh, chẳng phải bản tính của sắc, chẳng phải tự thể của sắc, chẳng phải tự thể chuyển, cũng chẳng phải không chuyển. Theo thứ lớp như vậy, thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải chuyển, chẳng phải không chuyển. Thức như pháp của thức; thức là không, vô tướng, vô nguyện, vắng lặng; thức là lìa, không sinh, bản tính, tự thể, chẳng phải chuyển, chẳng phải không chuyển. Pháp luân của Như Lai chuyển như vậy. Hết thảy pháp luân, đó chính là sự chuyển của bánh xe. Bánh xe pháp ấy chuyển hay không chuyển, đều không rời bờ mé của vô lượng pháp giới (?). Nếu người nào biết được sự chuyển của bánh xe pháp ấy, thì đối với người như vậy, bánh xe ấy liền chuyển."

 Bấy giờ ma Già cùng quân lính xin làm đệ tử của vị tỳ-kheo Bồ-tát Kim Cang Tề, nói như vầy: "Nay chúng tôi xin quy y (nương tựa, theo về) nhân giả (cách gọi tôn kính người có đức)." Vị tỳ-kheo nói: "Chớ quy y ta. Các ông hãy quy y Như Lai Quang Minh Vô Cấu Quang Vương. Pháp được nói ở đây là pháp của đức Phật ấy." Chúng nói: "Đi thôi, chúng ta cùng nhau theo đến chỗ Như Lai." Khi ấy vị tỳ-kheo Bồ-tát Kim Cang Tề liền cùng ma Già và tám vạn bốn nghìn quân ma đi đến chỗ đức Thế Tôn Phật Quang Minh Vô Cấu Quang Vương. Đến nơi rồi, cúi đầu lạy sát chân Phật, chắp tay hướng về Phật, đứng sang một bên. Khi ấy đức Như Lai ấy vì chúng ma mà nói về thứ lớp an trụ trong giới cho đến tu hành Thánh pháp, đúng như pháp mà nói. Như vậy, hết thảy các ma ấy đều không còn thối lui khỏi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Này Phấn Tấn Vương, ý ông nghĩ sao? Vị tỳ-kheo Bồ-tát Kim Cang Tề ấy há phải là người nào khác sao? Chớ nghĩ là người khác. Vì sao? Chính thân ông là vị tỳ-kheo Bồ-tát Kim Cang Tề ấy. Bồ-tát Trì Địa chính là ma Già ấy. Này Phấn Tấn Vương, đó là giới phấn tấn của Bồ-tát. Bồ-tát đạt được giới phấn tấn này rồi thì những đại nguyện thù thắng không thể nghĩ bàn cũng hiện ra, làm cho vô lượng chúng sinh thành thục trên đường bồ-đề, phá tan oán địch là ma, mau chóng đạt sự giác ngộ A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Này Phấn Tấn Vương, thế nào là thông phấn tấn của Bồ-tát? Vì sao gọi là thông phấn tấn? Này Phấn Tấn Vương, có năm loại. Những gì là năm? Một là thiên nhãn (mắt như mắt trời, thấy được mọi nơi không bị ngăn che). Hai là thiên nhĩ (tai như tai trời, nghe được mọi âm thanh xa gần). Ba là biết tâm người khác. Bốn là nhớ túc mạng (nhớ biết các đời sống trong quá khứ). Năm là thần thông (năng lực biến hóa, đi lại tự tại).

 Này Phấn Tấn Vương, thế nào là thiên nhãn thông phấn tấn của Bồ-tát? Đó là có nhãn căn (giác quan mắt) mà vách tường không ngăn được; cây cối, núi rừng, núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm mỗi thế giới), núi Luân vi (dãy núi bao quanh thế giới), các núi trong thế giới đều không thể ngăn che. Con mắt không bị ngăn che ấy thấy được vô lượng vô số thế giới chư Phật trong mười phương như thấy một thế giới. Ở nơi có vật mà nhìn như hư không, thế giới bên kia bên này đều không ngăn che. Bình đẳng một lần thấy hết các thế giới chư Phật ấy, thấy chư Phật Thế Tôn được chúng Thanh văn (những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) vây quanh. Thấy hết thảy, thấy hết thảy chư Phật; nơi một vị Phật mà tin hiểu hết thảy pháp giới, vì tu không hoại (?). Nếu thấy một vị Phật thì hết thảy chư Phật đều thanh tịnh; thấy hết thảy chư Phật thì một vị Phật thanh tịnh. Như vậy, nếu do thấy Phật thanh tịnh mà tự mình vào chỗ thanh tịnh, thì người ấy nếu đã tự vào thanh tịnh như thế, liền thấy hết thảy các pháp đều thanh tịnh. Tự thấy thanh tịnh, thấy pháp thanh tịnh, mà không chấp lấy hai tướng.

 Nếu thấy các Thanh văn của đức Thế Tôn ấy, thì thấy Phật thanh tịnh và thấy các Thanh văn không phải là thấy khác nhau. Người ấy thấy Thanh văn tức là thấy Phật; người ấy thấy Phật tức là thấy Thanh văn. Hết thảy chúng sinh có trong vô lượng vô biên thế giới, những gì thuộc về chúng sinh, hoặc thân ở địa ngục (cõi chịu khổ cực độ), hoặc thân súc sinh (loài vật), hoặc thân ngạ quỷ (quỷ đói), hoặc thân người, thân trời, hoặc A-tu-la (loài thần hay hiếu chiến, giận dữ), hoặc những loài sống trong cõi Dục (cõi còn ham muốn các thú vui giác quan) — trừ cõi Vô sắc (cõi chỉ có tâm, không có thân hình) — người ấy thấy hết thảy, thấy chúng hoặc chết đi, hoặc sinh ra, hoặc giảm, hoặc tăng. Như vậy, biết hết nghiệp báo (quả báo do việc làm thiện ác gây ra) của chúng sinh. Biết và thấy chúng sinh, cùng biết nghiệp báo, nhưng thật ra không sinh ý tưởng về chúng sinh, vì biết chúng sinh đều không có cái "ta". Tuy biết nghiệp báo mà không có ý tưởng về nghiệp báo, vì đã vào chỗ hết thảy các pháp không có nghiệp báo.

 Người ấy dùng thiên nhãn thấy hết thảy hình sắc, nhưng phải biết rằng đối với tướng của hình sắc thì không chấp lấy, vì hết thảy hình sắc đều không có tự thể, vì biết tướng của hết thảy hình sắc là không thật, vì hết thảy hình sắc từ bờ mé gốc vốn là không. Người ấy có thiên nhãn, do nhân duyên gì mà thấy được như vậy? Do sức của trí tuệ mà thấy được như vậy. Như điều người ấy thấy, cũng thấy như vậy. Tùy theo ý muốn của tâm mình, có thể không thấy gì cả. Nếu tâm mong muốn thấy hết thảy hình sắc thì tùy tâm liền thấy, không có chút hình sắc nào mà mắt không thấy được. Người ấy ở giữa vô lượng trăm nghìn chúng sinh mà có thể tu thiền định (lắng tâm chuyên chú), giải thoát, tam-muội (trạng thái tâm định vững, chuyên nhất vào một đối tượng), tam-ma-bạt-đề (trạng thái định sâu, tâm bình đẳng an ổn), mà các chúng sinh ấy mắt không thấy được. Vì sao? Vì Bồ-tát như vậy biết chân như, biết pháp không có cái "ta".

 Nếu người ấy mong muốn hiện thân Bồ-tát nơi các vị trời cõi Sắc (cõi trời đã lìa ham muốn, còn thân thể vi tế) — những vị có thân vi tế, thân tốt đẹp, thân sáng chói, thân không giống nhau — thì có thể khiến các vị trời ấy thấy thân Bồ-tát. Như vậy Bồ-tát thấy thân các vị trời ấy. Nếu muốn khiến các vị trời thấy thân Bồ-tát và thấy cả thân mình, thì liền khiến họ thấy. Nếu muốn khiến các vị trời tự thấy thân mình mà không thấy Bồ-tát, thì họ liền tự thấy mình mà không thấy Bồ-tát. Nếu muốn khiến các vị trời thấy thân Bồ-tát mà không thấy thân mình, thì họ liền thấy Bồ-tát mà không thấy thân mình. Này Phấn Tấn Vương, Bồ-tát thành tựu thiên nhãn như vậy.

 Này Phấn Tấn Vương, thế nào là thiên nhĩ thông phấn tấn của Bồ-tát? Vị Bồ-tát ấy thành tựu thiên nhĩ, cho đến hết thảy âm thanh có trong vô lượng vô biên thế giới: tiếng trời, tiếng rồng, tiếng dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có khi hung dữ), tiếng càn-thát-bà (thần âm nhạc ở cõi trời, sống bằng hương thơm), tiếng A-tu-la, tiếng ca-lâu-la (chim thần cánh vàng, ăn rồng), tiếng khẩn-na-la (thần ca hát của cõi trời, hình dạng nửa người nửa thú), tiếng ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), tiếng người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần) — hết thảy những âm thanh như vậy đều nghe được. Tuy nghe những âm thanh ấy nhưng không chấp lấy tướng của chính mình và tướng chúng sinh, không chấp lấy tướng âm thanh mà biết tướng của hết thảy âm thanh. Tuy nghe âm thanh, nhưng đối với âm thanh và chỗ phát ra âm thanh thì tin hiểu là không thật. Tiếng trước tiếng sau đều là không có tiếng — thông suốt như vậy. Âm thanh ấy không có chỗ ở, tin hiểu là không có chỗ ở, thì nhĩ căn (giác quan tai) và nhĩ thức (sự nhận biết qua tai) không bị chướng ngại.

 Nghe âm thanh ấy rồi thì biết ý nghĩa của âm thanh ấy. Thế nào là ý nghĩa của âm thanh? Tức là hết thảy âm thanh không thể phân biệt, không thể nói ra, đó là ý nghĩa của âm thanh. Nghĩa vắng lặng chính là ý nghĩa của hết thảy âm thanh. Vị Bồ-tát ấy làm theo nghĩa này, nghe hết thảy âm thanh mà không sinh chỗ nương tựa, vì hết thảy các pháp đều không sinh. Đối với chư Phật Thế Tôn hiện đang sống, hiện đang ở tại vô số thế giới trong mười phương, hết thảy những pháp mà các đức Phật ấy nói ra, vị Bồ-tát ấy dùng thiên nhĩ đều nghe được, không bị ngăn che, không bị chướng ngại. Không chấp lấy chỗ phát ra âm thanh mà nghe hết thảy tiếng nói pháp, nghe rồi thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), không quên mất điều gì.

 Vì sao không quên? Nếu vị Bồ-tát ấy nắm giữ một câu thì có thể quên; vì vị Bồ-tát ấy không nắm giữ một câu nào, cho nên không quên. Vị Bồ-tát ấy nghe pháp hữu lậu (pháp còn phiền não, còn dẫn đến sinh tử), nghe pháp vô lậu (pháp đã hết phiền não, đưa đến giải thoát); nghe pháp thường, nghe pháp vô thường; nghe pháp thế gian, pháp xuất thế gian (pháp vượt ra khỏi thế gian); pháp thiện, pháp bất thiện, pháp tăng, pháp giảm; hoặc pháp Thanh văn, hoặc pháp Duyên giác (bậc tự quán xét lý nhân duyên mà giác ngộ), hoặc pháp Đại thừa — hết thảy các pháp ấy cùng một thể, cùng một vị, làm theo như vậy. Tức là nghe pháp rồi được vị của sự lìa dục. Nghe hết thảy pháp, đối với hết thảy cảnh giới không chấp lấy, không bám dính. Lại nữa, nghe pháp mà đối với hết thảy tướng không trụ, không bám dính; đối với hết thảy pháp thì thuận theo mà làm, đối với điều phi pháp thì không thuận theo mà làm.

 Thế nào là pháp? Thế nào là phi pháp? Pháp gọi là lìa dục, pháp gọi là vô tướng, pháp gọi là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), pháp gọi là không có chỗ, không thể ví dụ, không có bụi nhơ, không có gì để đạt, không sinh, không xuất. Đó gọi là pháp. Nếu đối với pháp như vậy mà nhớ nghĩ phân biệt, dùng tâm tưởng quán sát, hý luận (bàn luận suông, vô ích, làm tâm thêm rối), lấy bỏ, thì đó gọi là phi pháp.

 Này Phấn Tấn Vương, vị Bồ-tát ấy chỉ nắm lấy ý nghĩa mà không nắm lấy lời nói. Không vì nắm lấy lời nói mà nghe pháp, mà vì nắm lấy ý nghĩa nên mới nghe pháp. Thế nào là nắm lấy ý nghĩa? Nếu thấy nghĩa không mà không chấp lấy, không bám dính; nghĩa vô tướng không chấp lấy, không bám dính; nghĩa vô nguyện không chấp lấy, không bám dính, đó gọi là nắm lấy ý nghĩa. Người ấy nếu nắm lấy ý nghĩa mà nghe pháp, thì đối với nghĩa đã nắm lấy không sinh phân biệt, đối với sự không phân biệt cũng không phân biệt. Bồ-tát như vậy nghe pháp nơi chư Phật như vậy.

 Lại nữa, Phấn Tấn Vương, vị Bồ-tát ấy thuận theo nghĩa của tu-đa-la (kinh điển) liễu nghĩa (kinh nói rõ trọn vẹn nghĩa lý chân thật), không thuận theo nghĩa của tu-đa-la bất liễu nghĩa (kinh nói theo cách tạm thời, phương tiện, chưa nói hết nghĩa chân thật). Liễu nghĩa ấy, nghĩa như thế nào? Vì nghĩa của hết thảy các tu-đa-la ấy đều là liễu nghĩa; nghĩa của tu-đa-la đều nói thuận theo, không có nghĩa khác; vì nghĩa của hết thảy tu-đa-la liễu nghĩa đều không thể nói ra. Nghĩa của tu-đa-la liễu nghĩa như vậy, người ấy thuận theo mà làm. Nếu đối với nghĩa của tu-đa-la liễu nghĩa mà không thuận theo, thì chẳng phải là liễu nghĩa. Do nhân duyên gì mà chẳng phải liễu nghĩa? Nếu nghĩa của tu-đa-la bất liễu nghĩa không thuận theo nghĩa của tu-đa-la liễu nghĩa thì không tương ứng với liễu nghĩa. Do nhân duyên gì mà không tương ứng? Vì không thuận theo, lìa sự hành theo pháp ấy. Cái mà nó thuận theo, ấy là thuận theo âm thanh. Còn tu-đa-la liễu nghĩa như vậy thì không thuận theo âm thanh. Vì sao? Vì liễu nghĩa ấy không thể nói ra, nên nó không có chỗ để bám dính. Bồ-tát như vậy khéo biết hết thảy pháp bất liễu nghĩa đều như liễu nghĩa. Này Phấn Tấn Vương, nghĩa này như vậy, thuận theo nghĩa của tu-đa-la liễu nghĩa, như vậy thuận theo nghĩa của hết thảy tu-đa-la liễu nghĩa.

 Lại nữa, Phấn Tấn Vương, vị Bồ-tát ấy nghe pháp từ đức Phật Thế Tôn rồi, chỉ nắm lấy trí mà không nắm lấy thức (sự nhận biết phân biệt). Vì sao? Vì thức là cái biết phân biệt, vì nó như huyễn hóa, vì không thể nắm giữ, vì không có tự thể, vì không có hình sắc, vì không thể thấy, vì không có chướng ngại. Nếu biết như vậy thì đó là trí biết. Cho nên Bồ-tát chỉ nắm lấy trí mà không nắm lấy thức. Thức là cái được biết bởi cái khác (?), biết thức như vậy. Đối với thức và đối với trí đều không tham đắm. Do chân như của thức mà nói chân như của trí. Này Phấn Tấn Vương, nếu Bồ-tát chỉ nắm lấy trí mà không nắm lấy thức, thì không vì chúng sinh mà nói pháp thức. Đó là thiên nhĩ thông phấn tấn; đạt được rồi thì đạt được cõi trí này.

 Lại nữa, Phấn Tấn Vương, khi pháp được nói gắn với lời lẽ về phú-già-la (âm Phạn pudgala, nghĩa là "người", tức một cá thể thật có), vị Bồ-tát ấy chỉ nắm lấy pháp mà không nắm lấy người. Vì sao? Này Phấn Tấn Vương, nếu thật có người, thì chúng sinh rốt cuộc ở trong Phật pháp không thể trong sạch, không thể giải thoát. Này Phấn Tấn Vương, nếu như vậy thì hết thảy các pháp rốt ráo không có người. Phật theo cách nói của thế gian nên mới nói "người", mà thật ra hết thảy các pháp đều không có người. Bồ-tát như vậy chỉ nắm lấy pháp mà không nắm lấy người.

 Này Phấn Tấn Vương, pháp gọi là pháp giới (toàn thể các pháp, thực tại như thật). Pháp giới này gọi là cõi không sinh. Này Phấn Tấn Vương, cõi không sinh gọi là cõi không xuất hiện. Này Phấn Tấn Vương, cái gọi là tên gọi, vì không thể nói ra nên gọi là tên gọi. Vì sao? Dựa vào từng tên gọi mà biết từng pháp, nhưng trong từng pháp ấy thì tên gọi không thể tìm được. Vì không thể tìm được, nên theo tình ý con người mà gượng nói ra lời. Hết thảy lời nói đều theo thế tục mà nói. Nếu ta biết lời nói, đó là lời Phật; nếu khởi tướng của ý (khái niệm trong tâm), thì không phải lời Phật. Lời Phật không có ý; vì không có lời nên gọi là lời Phật. Nếu vào lời Phật thì người ấy vào chỗ không lời; nếu vào chỗ không lời thì người ấy vào lời Phật. Nếu muốn vào lời, hãy vào lời Phật. Muốn vào lời Phật mà nắm lấy lời của người nói, nắm lấy lời nói về pháp — nếu nắm lấy như vậy thì không vào được lời Phật. Chỗ nào không hai, cũng không có cái "không hai", đó là lời Phật. Chỗ nào có tiếng và không tiếng, đó không phải lời Phật. Nếu không thể nói, cũng chẳng phải không thể nói, đó là lời Phật.

 Như vậy, Phấn Tấn Vương, nếu Bồ-tát vào lời Phật thì người ấy gọi là đạt được thiên nhĩ thông, đối với hết thảy âm thanh đều thuận theo mà chứng pháp, đạt bồ-đề của Phật. Này Phấn Tấn Vương, đó là trí thần thông thứ hai của Bồ-tát, tức là thiên nhĩ.

 Lại nữa, Phấn Tấn Vương, Bồ-tát lại đạt được trí tha tâm thông (thần thông biết tâm người khác), đối với chúng sinh khác, phú-già-la khác, biết tâm, biết suy nghĩ của họ. Người ấy như vậy vào trong đại chúng mà nói pháp. Trước hết quán sát tâm của chúng hội như vầy: chúng sinh nào có tâm sâu kín gì, tu hành điều gì, có nhân gì, tướng gì. Quán sát rồi thì nói pháp cho phù hợp. Vì tâm mình trong sạch nên có thể vào được tâm trong sạch của hết thảy chúng hội. Này Phấn Tấn Vương, ví như tấm gương tròn, vì trong sạch nên hiện ra các hình sắc như vậy, hoặc xanh, vàng v.v., hoặc hình dáng, hoặc tướng mạo, thấy giống y như thật, không thêm không bớt, vì tấm gương trong sạch. Mà tấm gương ấy không phân biệt gì cả mà vẫn hiện ra mọi hình ảnh. Này Phấn Tấn Vương, Bồ-tát cũng vậy, tâm mình trong sạch, giống như vầng gương pháp giới sáng trong (?). Tâm hành của chúng sinh sinh ra đủ thứ khác nhau, Bồ-tát biết hết thảy, mà tâm của vị Bồ-tát ấy cũng không bị hư hoại.

 Trong chúng hội ấy, nếu có người muốn hành dục, Bồ-tát biết tâm người ấy, biết là tâm lìa dục. Vì sao? Vì bản tính của tâm không có sự nhiễm dục. Trong chúng hội ấy có người hành theo sân giận, si mê, Bồ-tát biết tâm người ấy, biết là tâm lìa si mê. Vì sao? Vì bản tính của tâm không có sân giận, si mê. Nếu lại có người tin theo Thanh văn thừa (cỗ xe Thanh văn — con đường nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), Bồ-tát biết tâm hành của người ấy, mà pháp giới không thấp xuống. Nếu lại có người tin theo Duyên giác thừa (con đường tự quán lý nhân duyên mà giác ngộ), Bồ-tát biết tâm hành của người ấy, mà pháp giới không giảm bớt. Trong chúng hội ấy nếu lại có người tâm hành theo Đại thừa, Bồ-tát biết tâm hành của người ấy, mà pháp giới không tăng thêm. Biết cõi tâm hành của chúng sinh ấy rồi mà nói pháp, nhưng không phân biệt bản tính của tâm. Nói pháp phù hợp, khiến họ an trụ trong các thừa, ở trong chỗ không phá hoại hết thảy các giới (?). Hết thảy những hành vi nhiều loại của chúng sinh đều biết khắp.

 Tâm của vị Bồ-tát ấy tự quán sát tâm mình, chẳng phải tâm nối tiếp nhau, cũng chẳng phải đoạn diệt. Thế nhưng vị Bồ-tát ấy dùng tâm nối tiếp mà biết khắp tâm của hết thảy chúng sinh cũng như vậy. Như cõi tâm, cõi tâm như vậy, biết cõi ấy thế nào thì pháp giới cũng như thế, chẳng phải một, chẳng phải hai (?). Như vậy, Phấn Tấn Vương, Bồ-tát đạt được trí tha tâm thông này; vì đạt được thần thông nên gọi là người có thần thông, được hết thảy trời người biết đến.

 Lại nữa, Phấn Tấn Vương, Bồ-tát lại đạt được trí túc mạng thông (thần thông nhớ biết các đời quá khứ), nhờ căn bản của tam-muội (trạng thái tâm định vững, chuyên nhất) mà biết được túc mạng của mình và người trong số kiếp nhiều như cát sông Hằng ở quá khứ, nhớ không quên. Biết như vậy rồi sau đó mới nói pháp. Nhớ như vầy: "Ta ở nơi nọ, có tên như thế, từng sinh ra như thế, tuổi thọ như thế, hưởng vui như thế, chịu khổ như thế." Tâm mình có thể biết tâm của chúng sinh khác, biết căn lành từ nhân đời trước của chúng sinh này, biết sức của nhân căn lành của chúng sinh này, biết sức của duyên căn lành của chúng sinh này, biết nhân Thanh văn thừa của chúng sinh này, biết nhân Duyên giác thừa của chúng sinh này, biết chúng sinh này có nhân Đại thừa. Biết nhân duyên đời trước của chúng sinh ấy rồi, sau đó mới vì chúng sinh như vậy mà nói pháp cho phù hợp.

 Vị Bồ-tát ấy tự biết túc mạng; biết túc mạng rồi, sau đó lại biết sự tu tập đầy đủ của mình từ trước. Tự biết trong quá khứ đã gieo các căn lành nơi bao nhiêu đức Phật, và những căn lành ấy trước đây đã nguyện hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nhớ lại các căn lành như vậy rồi, lại phát nguyện thêm. Vị Bồ-tát ấy nhớ túc mạng của mình, nhưng đối với hết thảy các pháp trong quá khứ, tâm không phân biệt, không bám dính, không chấp lấy. Đối với hành vi trước sau, tâm không phân biệt; đối với hành vi sau trước, tâm không phân biệt; ở nơi hết thảy các pháp không phân biệt, dù đi hay đến. Bồ-tát nhớ lại đời quá khứ rồi nhưng đối với quá khứ không chấp lấy, không bám dính. Tuy biết vị lai nhưng đối với vị lai cũng không chấp lấy, bám dính. Biết hết thảy các pháp không có trước, không có sau, cũng không có khoảng giữa, cho nên không phân biệt, không chấp lấy, không bám dính.

 Vị Bồ-tát ấy nhớ túc mạng của chúng sinh như vậy, biết sắc trước và sau đều lìa; như vậy thọ, tưởng, hành, thức trước và sau hết thảy đều lìa, Bồ-tát biết rõ; cho đến năm ấm trước, sau và khoảng giữa, hết thảy các pháp đều không, không có tự thể, Bồ-tát biết rõ. Này Phấn Tấn Vương, vị Bồ-tát ấy nhớ túc mạng rồi, hết thảy căn lành đã tu trong quá khứ đều được tăng trưởng, hết thảy nghiệp hành đã làm trong quá khứ đều tiêu diệt hết. Vì sao? Vì nghiệp không mục nát mất đi, cho nên biết được.

 Bồ-tát thành tựu sự hiểu biết ấy như vậy, đối với hết thảy các hành (mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo tác) đều tin hiểu như giấc mộng. Ví như trong mộng thấy sinh, thấy chết, thấy khổ, thấy vui; Bồ-tát tin hiểu hết thảy các hành cũng như thế. Tin hiểu rồi thì đối với sinh tử ấy không chịu khổ não, lại đối với chúng sinh mà sinh lòng thương xót, biết hết thảy các pháp không khởi tướng sinh. Vị Bồ-tát ấy lại có tâm như vầy: "Sinh tử trong thế gian ta đã trải qua nhiều nghìn kiếp ở quá khứ, ta biết đều không thật, không tham, không bám dính." Cũng biết như vậy rằng sinh tử thế gian của hết thảy chúng sinh là hư dối không thật, không tham, không bám dính. Nếu nó không thật, thì ở chỗ không thật ấy, các đại (các yếu tố lớn cấu thành vật chất) đều không sinh, các đại đều không thật (?).

 Này Phấn Tấn Vương, vị Bồ-tát ấy nhớ túc mạng rồi, thấy đúng như thật rằng các hành đều vô thường. Vì sao? Vị Bồ-tát ấy nhớ lại niềm vui của Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp, có bánh xe báu dẫn đường) trong quá khứ, đó là pháp vô thường, hư hoại. Nhớ lại niềm vui của Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi) trong quá khứ, đó là pháp vô thường, hư hoại. Nhớ lại niềm vui của Phạm thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên thuộc cõi Sắc) trong quá khứ, đó là pháp vô thường, hư hoại. Suy nghĩ nhớ lại sự trang nghiêm của thế giới chư Phật Thế Tôn, sự trang nghiêm công đức của các Thanh văn, sự trang nghiêm công đức của các Bồ-tát; lại nhớ lại sắc thân đầy đủ của đức Phật Thế Tôn ấy, sự chuyển pháp luân đầy đủ của Như Lai. Nhớ lại như vậy rồi mà không tham đắm, đối với hết thảy pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), hết thảy những gì mình nắm giữ đều buông bỏ.

 Vì sao? Vị Bồ-tát ấy có tâm như vầy: "Dù thế giới của Phật thù thắng như vậy, sắc thân của Phật thù thắng như vậy, cũng là vô thường, là pháp sẽ diệt tận. Những gì ta nắm giữ cũng như thế, đều vô thường." Lại nghĩ: "Các hành như vậy hết thảy đều vô thường, mà các chúng sinh lại sinh ý tưởng cho là thường." Bồ-tát như vậy đối với chúng sinh mà khởi tâm đại bi, đối với hết thảy các pháp đều buông bỏ. Như vậy, Phấn Tấn Vương, đó là trí thần thông thứ tư của Bồ-tát. Vị Bồ-tát ấy thành tựu trí này thì biết hết thảy các pháp vô thường, tâm suy nghĩ chân chánh mà nhận lấy sự sinh ra trong các cõi, để thành tựu chúng sinh. Tuy nhận lấy sự sinh ra mà không tham đắm. Bồ-tát lìa các cõi hữu mà vẫn nhận lấy các cõi hữu để làm cho chúng sinh thành thục.

 Lại nữa, Phấn Tấn Vương, thế nào là thần thông phấn tấn của Bồ-tát? Này Phấn Tấn Vương, vì tâm vị Bồ-tát ấy tự tại nên đạt được Thánh thần túc (các nền tảng của năng lực thần thông nơi bậc Thánh), tức là: ý muốn, tinh tấn, vắng lặng, tin hiểu. Vị Bồ-tát ấy hiện có được thần thông, đó là hành hữu vi. Người ấy mong muốn thì trong một niệm có thể đi khắp các thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng. Đến nơi ấy rồi, chúng sinh nơi ấy thấy thân Bồ-tát, mà thân Bồ-tát ở nơi này vẫn không lay động. Chúng sinh nơi ấy thấy và nghe nói pháp, mà ở nơi này việc nói pháp vẫn không gián đoạn. Này Phấn Tấn Vương, đó là thần thông phấn tấn của Bồ-tát. Dùng thần thông này để điều phục chúng sinh.

 Nếu những chúng sinh ấy, hoặc trời hoặc người, sinh ý tưởng cho là thường còn, thì Bồ-tát hiện cảnh kiếp tận thiêu (lúc tận cùng của một kiếp — chu kỳ thời gian cực dài — thế giới bị lửa lớn thiêu rụi). Họ thấy tam thiên đại thiên thế giới (một hệ thế giới cực lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ) đều bốc cháy, nhưng thế giới ấy thật ra không bị thiêu hủy. Nếu có chúng sinh kiêu mạn, thì hiện ra vị dạ-xoa tay cầm chày kim cang (một thứ binh khí cứng chắc không gì phá nổi), hiện ra lửa của chày kim cang khiến họ rất sợ hãi; người kiêu mạn ấy phá bỏ lòng kiêu mạn, ngay lúc ấy cúi lạy. Nếu có chúng sinh tin Chuyển luân vương, thì vì họ hiện ra hình dáng y phục của Chuyển luân vương mà nói pháp. Nếu có chúng sinh tin Đế Thích, thì vì họ hiện ra hình sắc của Đế Thích mà nói pháp. Nếu có chúng sinh tin Phạm vương, thì vì họ hiện ra hình sắc của Phạm vương mà nói pháp. Nếu có chúng sinh tin Ma vương (vua của loài ma), thì vì họ hiện ra hình sắc của Ma vương mà nói pháp. Nếu có chúng sinh tin Như Lai, thì vì họ hiện ra hình sắc của Như Lai mà nói pháp.

 Nếu có chúng sinh cần thấy Bồ-tát ở giữa hư không, ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân gác lên hai đùi), thân phóng ánh sáng, thì Bồ-tát liền ở giữa hư không, thân phóng ánh sáng mà nói pháp. Nếu có chúng sinh tin hiểu những việc lớn lao thù thắng, thì hiện ra tam thiên đại thiên thế giới được trang hoàng bằng phướn lọng, trang hoàng bằng chuỗi phướn, trang hoàng bằng cờ phướn, đầy đủ chuỗi chuông, hương xông và các thứ âm nhạc, trăm nghìn loại nhạc; hiện ra như vậy rồi sau đó mới nói pháp. Nếu có chúng sinh cần thấy tam thiên đại thiên thế giới hợp thành một biển, hoa ưu-bát-la (sen xanh), hoa câu-vật-đầu (hoa súng trắng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng) phủ khắp mặt nước, trên hoa sen có tòa sư tử (tòa ngồi của bậc tôn quý, ví như sư tử là vua loài thú), ngồi trên tòa ấy mà nói pháp, thì Bồ-tát liền hiện ra như thế mà nói pháp. Nếu có chúng sinh cần thấy Bồ-tát ở trên đỉnh núi Tu-di dùng phạm âm (giọng nói trong trẻo, vang xa, thanh tịnh) mà nói, thì Bồ-tát liền hiện ra như thế mà nói pháp. Nếu có chúng sinh cần không thấy thân, chỉ nghe Bồ-tát nói bằng tiếng lớn, thì Bồ-tát liền hiện ra như thế mà nói pháp.

 Nếu có chúng sinh cần thấy thân rồng, thân càn-thát-bà (thần âm nhạc ở cõi trời), Bồ-tát liền hiện ra âm thanh hợp với lời ca mà nói pháp. Nếu có chúng sinh cần thấy vầng mây rồng (?), tiếng sấm, tiếng chớp và mưa rơi, thì Bồ-tát liền hiện ra như thế mà nói pháp. Nếu có chúng sinh đói khát mệt mỏi, thì đem thức ăn uống cõi trời đầy đủ cho họ, khiến thân no đủ, mọi niềm vui đều đầy đủ rồi mới nói pháp. Nếu trong địa ngục (cõi chịu khổ cực độ) từng chúng sinh một thường chịu khổ lớn, thì dùng sức thần thông dập tắt lửa địa ngục, ban sức lực cho thấm vào khắp các chân lông (?), họ được an vui rồi mới nói pháp. Nếu là chúng sinh mù, chúng sinh không có mắt, thì dùng sức thần thông ban cho họ thiên nhãn, khiến họ có được mắt rồi mới nói pháp. Nếu là chúng sinh điếc, không có tai, thì dùng sức thần thông khiến họ có được tai rồi mới nói pháp. Nếu có chúng sinh mắc đủ thứ bệnh tật, thì dùng sức thần thông trừ các bệnh cho họ, khiến họ lìa bệnh rồi mới nói pháp.

 Nếu có chúng sinh sắp bị giết, sắp mất mạng, thì dùng sức thần thông bày ra các phương cách, lén đưa người ấy đi khiến không bị tội, hoặc đem của cải chuộc mạng cho họ rồi mới nói pháp. Nếu có chúng sinh thân thể thấp kém, các giác quan khuyết tật không đầy đủ, hoặc thuộc dòng họ thấp hèn, sợ hãi, xấu hổ, thân tâm thấp kém, thì dùng sức thần thông khiến thân thể họ hết thảy đầy đủ, tạm thời hiện ra như vậy, khiến thân họ hơn cả chính mình rồi mới nói pháp. Nếu có chúng sinh điếc câm từ trong bụng mẹ, sinh ra đã đần độn, nằm trong phân nước tiểu, thì trước hết chữa trị cho họ, dùng sức thần thông hiện ra cung điện trang hoàng bằng châu báu, cho họ ngồi rồi mới nói pháp, khiến tâm ý trí tuệ của họ phát sinh rồi mới nói pháp. Nếu có chúng sinh chưa sinh hoặc đã sinh, căn cơ (khả năng tiếp nhận giáo pháp) chưa chín muồi, thì dùng sức thần thông khiến căn cơ chín muồi rồi mới nói pháp.

 Này Phấn Tấn Vương, bấy giờ vị Bồ-tát ấy thành tựu sức thần thông như vậy rồi, lại còn có cách nói pháp bằng thần thông không thể nghĩ bàn. Nếu có chúng sinh nhờ tin hiểu về mặt trời mặt trăng mà vào được giáo pháp và giới luật (?), thì dùng sức thần thông đặt hết thảy mặt trời mặt trăng có trong tam thiên đại thiên thế giới vào lòng bàn tay, ném qua vô lượng vô biên thế giới; hết thảy chúng sinh đáng được độ đều thấy mặt trời mặt trăng bay đi trong hư không, mà mặt trời mặt trăng vẫn không lay động khỏi chỗ cũ. Lại có thể đặt các thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng lên đầu một sợi lông, ném lên cõi Phạm thiên, sau đó lại ném ra ngoài vô lượng vô biên thế giới, mà các chúng sinh không hay không biết, không có ý tưởng về sự đi đến hay qua lại. Lại vị Bồ-tát ấy với một hơi thở có thể làm tắt lửa kiếp thiêu ở vô lượng thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng. Lại vị Bồ-tát ấy ngồi kiết già một lần mà ngay lúc ấy khiến thân đến các thế giới chư Phật nhiều như cát sông Hằng. Lại vị Bồ-tát ấy có thể dùng hai tay che mặt trời, che mặt trăng, rồi dùng ánh sáng của chính mình chiếu khắp thế giới mà nói pháp.

 Này Phấn Tấn Vương, vị Bồ-tát ấy ngồi kiết già trước Như Lai, khởi tâm mong muốn cúng dường Như Lai, thì ngay lúc ấy có thể đem những bông hoa đẹp đủ loại lớn như núi Tu-di rải lên thân Như Lai, khiến hết thảy hoa che phủ Như Lai, chỉ còn thấy nửa thân. Nếu biến hết thảy cây rừng trong tam thiên đại thiên thế giới thành đèn sáng để cúng dường như trên, thì tùy ý liền làm được. Khi trời mưa, có thể khiến người ta thấy lửa (?); hiện ra thân mình, hết thảy chúng sinh đều thấy khắp. Tùy theo sự tin hiểu nhiều loại của các chúng sinh ấy mà họ thấy hình sắc gì: hoặc lấy thân mình hiện thành thân Đế Thích, hoặc hiện thân Phạm thiên, hoặc thân Thanh văn, hoặc thân Duyên giác. Này Phấn Tấn Vương, đó là thần thông phấn tấn của Bồ-tát. Tức là: thiên nhãn thấy không chướng ngại, thiên nhĩ trong sạch nghe không chướng ngại, trí biết tâm hành của hết thảy chúng sinh, có thể nhớ lại a-tăng-kỳ (số lượng không thể đếm được) kiếp, hết thảy thần thông đều có thể hiện ra — gọi là thông phấn tấn.

 Này Phấn Tấn Vương, cái gọi là thông, vì sao gọi là thông? Đó là thông thấy khắp nghiệp của hết thảy chư Phật, thông biết căn cơ của hết thảy chúng sinh khác, thông vượt hơn mọi giáo pháp và giới luật của Thanh văn thừa, thông vượt hơn pháp và tỳ-ni (giới luật) của Duyên giác thừa, thông về giới luật Đại thừa, thông về ngồi, lui, ra (?), thông về trí làm cho chúng sinh chín muồi, thông về biết đúng con đường xuất ly (?), thông về phương tiện khéo léo, thông về nguyện bố thí, thông về nguyện trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ, phá ma, nhiếp phục ma, thành tựu căn lành — cho nên gọi là thông.

 Lại nữa, Phấn Tấn Vương, Bồ-tát đạt được thông thì được người khác biết đến về sắc thân màu xanh v.v. (?), về uy đức, danh tiếng, sức mạnh, dòng họ, chủng tộc, của cải, đồ chúng vây quanh, cho nên gọi là thông. Lại nữa, Phấn Tấn Vương, Bồ-tát đạt được thông thì trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, A-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, người và phi nhân, Đế Thích thiên vương, Chuyển luân thánh vương, chúa cõi Phạm thiên, các bậc A-la-hán (bậc đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), cho đến bậc Chánh Biến Tri, hết thảy đều biết đến, cho nên gọi là thông. Này Phấn Tấn Vương, đó là thông của Bồ-tát. Bồ-tát nhờ thông mà không thối lui bản nguyện (lời nguyện gốc ban đầu), có thể chỉ bày hết thảy các pháp cho người khác.

 Này Phấn Tấn Vương, thế nào là trí phấn tấn? Này Phấn Tấn Vương, trí phấn tấn tức là: ấm trí (trí hiểu về năm ấm), giới trí (trí hiểu về các giới — các yếu tố cấu thành thân tâm và thế giới), nhập trí (trí hiểu về các nhập — chỗ tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng), nhân duyên trí (trí hiểu về nhân duyên — các điều kiện nương nhau sinh khởi), thật đế trí (trí hiểu về chân lý chân thật). Này Phấn Tấn Vương, thế nào là ấm trí? Tức là biết sắc (thân thể, vật chất) là không: sắc ở thời trước là không, sắc ở thời sau là không, sắc ở thời giữa là không. Thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết hình tướng, khái niệm), hành (hoạt động tạo tác của tâm ý), thức (sự nhận biết phân biệt) cũng đều như vậy: thức ở thời trước là không, thức ở thời sau là không, thức ở thời giữa là không. Năm ấm (năm nhóm hợp thành con người) này là không, tức là không rốt ráo. Biết các ấm này là không, cho nên gọi là ấm trí.

 Này Phấn Tấn Vương, thế nào là giới trí? Địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) là pháp giới (toàn thể các pháp, thực tại như thật), thủy giới (yếu tố nước, tính ướt) là pháp giới, hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng) là pháp giới, phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động) là pháp giới. Vì sao? Vì bốn giới này cùng pháp giới là một giới, tức là không giới (yếu tố hư không), lại là giới của pháp giới (?). Đó chẳng phải địa giới, cũng chẳng phải thủy giới, cũng chẳng phải hỏa giới, cũng chẳng phải phong giới. Vì sao? Vì giới không khác là pháp giới, giới không hai là pháp giới, giới không sinh là pháp giới, giới không nhiễm là pháp giới, giới khéo trong sạch là pháp giới. Như pháp giới, như ngã giới (cõi của cái "ta"), như chúng sinh giới, như mạng giới, như phú-già-la giới (cõi của "người", cá thể), như sinh tử giới, như Niết-bàn giới (Niết-bàn: trạng thái tắt hẳn phiền não và khổ đau, giải thoát hoàn toàn). Giới ấy là cõi Dục, giới ấy là cõi Sắc, giới ấy là cõi Vô sắc, giới ấy là giới hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh diệt), giới ấy là giới vô vi (những gì không do tạo tác, không sinh diệt), cho nên gọi là Niết-bàn giới. Như trí về pháp giới thế nào, thì trí về sắc giới (?) cũng như vậy, không khác với nhân duyên trí, cho nên gọi là giới trí.

 Này Phấn Tấn Vương, thế nào là nhập trí? Này Phấn Tấn Vương, bản tính của mắt không sinh, không xuất, không có người tạo tác. Này Phấn Tấn Vương, cũng như vậy, tính của tai, mũi, lưỡi, thân, ý không sinh, không xuất, không có người tạo tác. Này Phấn Tấn Vương, mắt ấy không có chủ nên không có người thấy; tai ấy không có chủ nên không có người nghe; mũi ấy không có chủ nên không có người ngửi; lưỡi ấy không có chủ nên không có người nếm; thân ấy không có chủ nên không có người cảm xúc; ý ấy không có chủ nên không có người biết. Này Phấn Tấn Vương, mắt không thấy sắc, tai không nghe tiếng, mũi không ngửi mùi, lưỡi không nếm vị, thân không cảm xúc, ý không biết pháp. Vì sao? Vì mắt không có cảm giác, như cỏ, như cây, như vách, như hòn đất. Cũng như vậy, tai, mũi, lưỡi, thân, ý v.v. hết thảy đều không có cảm giác, như cỏ, như cây, như vách, như hòn đất.

 Này Phấn Tấn Vương, mắt không nhiễm cũng không phải không nhiễm. Cũng như vậy, tai, mũi, lưỡi, thân, ý v.v. hết thảy không nhiễm cũng không phải không nhiễm. Vì sao? Vì bản tính của mắt, tính của nó vốn lìa nhiễm. Cũng như vậy, bản tính của tai, mũi, lưỡi, thân, ý v.v. cũng thế, tính vốn lìa nhiễm. Này Phấn Tấn Vương, nếu biết hết thảy các nhập như vậy rồi, tâm được lìa dục, cho nên gọi là nhập trí. Nếu biết các ấm, giới, nhập v.v. như vậy là không sinh, không xuất, như vậy rốt ráo vào Niết-bàn rồi, mà vẫn nhận lấy các ấm, giới, nhập v.v. trong sự sinh ra và chết đi, như các ấm, giới, nhập ấy mà cũng không bỏ — đó là trí phấn tấn. Biết các ấm, giới, nhập, hoặc tướng hoặc thể, hết thảy đều buông bỏ, vẫn đi trong ba cõi mà không nhiễm, không bám dính, cũng hiện ra sinh tử mà không có sinh tử — đó là trí phấn tấn.

 Này Phấn Tấn Vương, thế nào là nhân duyên trí? Vô minh (sự mê lầm, không thấy rõ sự thật) làm duyên cho hành (các hoạt động tạo nghiệp), mà vô minh không nghĩ: "Ta có thể sinh ra hành." Hành làm duyên cho thức (tâm thức nhận biết, khởi đầu một đời sống), mà hành cũng không nghĩ: "Ta có thể sinh ra thức." Thức làm duyên cho danh sắc (phần tinh thần và phần thể xác), mà thức cũng không nghĩ: "Ta sinh ra danh sắc." Danh sắc làm duyên cho lục nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), mà danh sắc không nghĩ: "Ta sinh ra lục nhập." Lục nhập làm duyên cho xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan với đối tượng), mà lục nhập không nghĩ: "Ta có thể sinh ra xúc." Xúc làm duyên cho thọ (cảm nhận vui, khổ, không vui không khổ), mà xúc cũng không nghĩ: "Ta có thể sinh ra thọ." Thọ làm duyên cho ái (lòng ham muốn, khao khát), mà thọ cũng không nghĩ: "Ta có thể sinh ra ái." Ái làm duyên cho thủ (sự chấp giữ, bám níu), mà ái cũng không nghĩ: "Ta có thể sinh ra thủ." Thủ làm duyên cho hữu (sự hình thành đời sống mới do nghiệp), mà thủ cũng không nghĩ: "Ta có thể sinh ra hữu." Hữu làm duyên cho sinh, mà hữu cũng không nghĩ: "Ta có thể sinh ra sinh." Sinh làm duyên cho già chết, mà sinh cũng không nghĩ: "Ta sinh ra già chết."

 Này Phấn Tấn Vương, Bồ-tát quán sát nhân duyên như vậy thì không có các kiến chấp: không có đoạn kiến (chấp rằng chết là hết, không còn gì), không có thường kiến (chấp rằng có cái gì thường còn mãi). Người ấy biết như vậy: hết thảy các pháp đều do nhân duyên sinh. Người ấy tìm kiếm nhân duyên như vậy cũng không thể nắm bắt được. Người ấy đối với nhân duyên mà đạt được nhân duyên trí. Đạt trí như thế nào? Nhân duyên và sự không sinh, hai điều này bình đẳng. Bình đẳng như vậy là không, vô tướng, vô nguyện; mười hai nhân duyên đều bình đẳng. Nếu dùng sự bình đẳng mà giác ngộ như vậy, thì nhân duyên của hết thảy các pháp đều bình đẳng. Nhân duyên như vậy thì chẳng phải là nhân duyên. Trong nhân duyên ấy không có chút pháp nào sinh ra, cho nên gọi là nhân duyên. Nếu biết sự không sinh cũng là nhân duyên, thì gọi là nhân duyên trí.

 Minh (sự sáng suốt) và vô minh, pháp này không hai; nếu biết điều này thì gọi là nhân duyên trí. Hành và không phải hành, pháp này không hai; nếu biết điều này thì gọi là nhân duyên trí. Thức và không phải thức, pháp này không hai; nếu biết điều này thì gọi là nhân duyên trí. Danh sắc và không phải danh sắc, pháp này không hai; nếu biết điều này thì gọi là nhân duyên trí. Lục nhập và không phải lục nhập, pháp này không hai; nếu biết điều này thì gọi là nhân duyên trí. Như lục nhập và không phải lục nhập là không hai, cũng như vậy, xúc và không phải xúc là không hai, thọ và không phải thọ là không hai, ái và không phải ái là không hai, thủ và không phải thủ là không hai, hữu và không phải hữu là không hai, sinh và không phải sinh là không hai, già chết và không phải già chết là không hai; nếu biết điều này thì gọi là nhân duyên trí. Như chỗ của nhân duyên, như nhân duyên ấy, đều là không, không có cái "ta". Như nhân duyên ấy không đến không đi, như nhân duyên ấy hư dối không thật, như nhân duyên ấy không có gì để nắm giữ, nhân duyên như vậy không có hành, không có tướng. Nếu biết như vậy thì gọi là nhân duyên trí.

 Nếu thấy nhân duyên thì không thấy vô minh, cũng không thấy hành, cũng không thấy thức, không thấy danh sắc, không thấy lục nhập, cũng không thấy xúc, cũng không thấy thọ, cũng không thấy ái, cũng không thấy thủ, cũng không thấy hữu, cũng không thấy sinh, không thấy già chết. Nếu thấy như vậy thì người ấy thấy nhân duyên. Nếu thấy nhân duyên thì người ấy thấy pháp. Thấy pháp gì? Thấy pháp lìa dục. Lìa dục gì? Trong hết thảy các pháp có đủ thứ ham muốn về kiến chấp; lìa những ham muốn như vậy nên gọi là lìa dục. Pháp mà người ấy thấy không tăng không giảm. Cái được thấy như vậy chính là chân như (thực tính như thật, không biến đổi), không đạt được cũng không nhiễm. Cái được thấy như vậy chính là pháp giới, không hoại không thành. Cái được thấy như vậy là thật tế (bờ mé chân thật, chỗ tột cùng của thực tại), không bị xuyên thủng (?). Cái được thấy như vậy, tuy thấy mà không thấy.

 Cái được thấy như vậy, không phải do nhục nhãn (mắt thịt thông thường) thấy, không phải do thiên nhãn thấy, không phải do tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy được lý không của các pháp) thấy. Vì sao? Nhục nhãn không có sự giác biết; vì không giác biết nên không thấy. Thiên nhãn là hữu vi; vì là hữu vi nên không thấy được vô vi, cho nên không thấy. Tuệ nhãn không thấy vì không phân biệt; vì không phân biệt nên cũng không thể thấy. Này Phấn Tấn Vương, Bồ-tát thấy hết thảy các pháp như vậy thì thấy Như Lai: không phải thấy bằng sắc, không phải thấy bằng thọ, tưởng, hành, thức hay các tướng; không phải thấy bằng pháp giới; không phải bằng giới, định, tuệ; không phải thấy bằng giải thoát; cũng không phải thấy bằng giải thoát tri kiến (sự biết và thấy rõ rằng mình đã giải thoát) hay bằng pháp; không phải thấy ở quá khứ, không phải thấy ở vị lai, không phải thấy ở hiện tại. Nếu thấy như vậy thì thấy Như Lai.

 Kinh Phấn Tấn Vương Vấn, quyển thượng.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video