Thiên 4 — Quyển 4

 Kinh Đại Uy Đức Đà-la-ni (đà-la-ni: thần chú, những câu chú dài giữ gìn toàn bộ nghĩa lý của giáo pháp), quyển thứ tư.

 Đời Tùy, Tam tạng (vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Bắc Ấn Độ là Xà-na-quật-đa dịch.

 Này A-nan, trong đó nên biết một nhập (nhập: chỗ giác quan tiếp xúc với đối tượng; có sáu nhập trong là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý và sáu nhập ngoài là hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, các ý niệm), nên biết hai nhập, nên biết ba nhập, nên biết bốn nhập. Nên biết Tứ thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, và con đường dứt khổ). Nên biết bốn thánh đế nơi mắt, cho đến nơi ý cũng chứng biết bốn thánh đế.

 Này A-nan, vì nhân duyên ấy, ngươi nên chứng biết: như đã biết về mắt, thì cũng nên chứng biết nghĩa của bốn thánh đế. Như ta từng bảo Kiều-trần-như (một trong năm vị đệ tử đầu tiên của Phật): "Này Kiều-trần-như, mắt là vô thường (không thường còn, luôn đổi thay rồi mất) chăng?" Khi ấy Kiều-trần-như liền đáp ta: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật), con đã biết, đã hiểu." Khi Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, tức từ sự thật như thế) dạy cho biết về mắt, tức là đã nói rộng, dạy cho biết nghĩa của bốn thánh đế rồi.

 Trong một câu ấy cũng đã nói đến Tứ niệm xứ (bốn chỗ đặt sự tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), Tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh được tăng trưởng), Tứ như ý túc (bốn nền tảng giúp thành tựu thiền định như ý: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), Ngũ căn (năm gốc rễ của việc tu: lòng tin, tinh tấn, tỉnh giác, định, trí tuệ), Ngũ lực (năm gốc rễ ấy khi đã thành sức mạnh), Thất giác phần (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ), Bát thánh đạo phần (tám nhánh của con đường cao quý: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định đúng) — tức ba mươi bảy phẩm pháp giúp thành bồ-đề (bồ-đề: sự giác ngộ). Tất cả các pháp như thế; khi nói mắt là vô thường như vậy, tức là đã nói rộng tất cả các pháp, cho nên không nói thêm tên của các ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân sắc, cảm thọ, tri giác, hành ý, nhận thức), giới (mười tám cõi phân loại gồm sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), nhập khác nữa.

 Khi ấy A-nan bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Như Lai nói như thế, há chẳng phải là ngay trong nhãn nhập (chỗ tiếp xúc của mắt) đã nói về nhập rồi sao?" Phật nói: "Như Lai không dạy về nhãn nhập; nói mắt vô thường chứ không nói nhãn nhập. Đối với nhãn nhập, Phật nói theo cách buông bỏ. Nếu Phật Như Lai nói lời buông bỏ ấy, thì pháp vô thường kia Như Lai dạy cho biết; nếu đã nói về mắt thì nhập kia cũng nên biết. Nếu trong đó mắt diệt thì tưởng về hình sắc không còn ham muốn, cho đến ý diệt thì tưởng về các pháp không còn ham muốn. Này A-nan, ý ngươi nghĩ sao? Trong nhập ấy, há lại có nhập nào có thể diệt được chăng?" A-nan đáp: "Bạch Thế Tôn, không. Nếu trong nhập mà nhập có thể diệt, thì lẽ ra tự tính phải tự rời bỏ tự tính, lấy vật diệt vật." "Cho nên, A-nan, đây chỉ có tên gọi, tức là cái tên 'nhập'. Vì vậy Như Lai theo lời nói của thế gian mà nói ra danh từ 'nhập'.

 Lại nữa, A-nan, cái gọi là nhãn nhập, ấy là mắt không động không làm. Vì vậy nói mắt không động không làm thì gọi là nhẫn (ở đây chỉ trạng thái an nhiên, không lay động, chấp nhận tính trống rỗng của mọi vật). Lại nói nhẫn tức là hư không ở giữa; lại nói nhẫn tức là hư không không bị che phủ; lại nói nhẫn tức là hư không trên cao. Các pháp của sa-môn (người xuất gia tu hành) kia đều như hư không không bị che phủ, như hư không trên cao. Này A-nan, ý ngươi nghĩ sao? Có sa-môn hay Bà-la-môn (người thuộc giai cấp tư tế của Ấn Độ) nào nói rằng trong hư không không bị che phủ, trong hư không trên cao, có mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý chăng?" A-nan thưa: "Bạch Thế Tôn, không."

 Phật lại bảo A-nan: "Như Lai nói con mắt này là tưởng thường còn (?), là tướng xa lìa, là tướng nhẹ rỗng, là tướng trống không, là tướng hư không không bị che phủ, là tướng hư không trên cao, là tướng đi trong chỗ trống không. Này A-nan, đó là nhân duyên tối thắng, gọi là vô tác (không có gì tạo tác). Nếu nói mắt có tạo tác, thì con mắt ấy không có vật thật, tức là tính niết-bàn (niết-bàn: trạng thái tịch diệt, dứt hết phiền não và khổ đau). Thế nào là tự tính của mắt? Con mắt ấy không có một phân lượng nhỏ nhiệm nào có thể nắm bắt; không có cái thường còn không mất diệt, không có cái không hư hoại; cho nên tính của mắt không thể nắm bắt được. Vì nó trống không, vì không có vật, vì không thể bám chấp, nên các ấm, giới, nhập, cho đến chúng sinh ở cõi Hữu đỉnh (tầng trời cao nhất trong ba cõi sinh tử), đều không có tính của mắt.

 Lại như niết-bàn mà Như Lai nói, thế nào là niết-bàn? Không có pháp nào có thể nhập niết-bàn cả. Vì sao mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý mà Như Lai nói là lời nói của thế gian? Vì theo đệ nhất nghĩa (chân lý tột cùng, khác với cách nói quy ước của thế gian) thì mắt không thể nắm bắt, cho đến ý cũng không thể nắm bắt. Vì sao? Vì ý là trống không. Trong đó ý trống không như trò huyễn hóa, lừa dối kẻ phàm phu (người thường chưa giác ngộ). Này A-nan, cho nên mắt là thuộc về phàm phu kẻ nhỏ, cho đến ý cũng chẳng phải của bậc thánh vậy."

 Khi ấy trưởng lão (vị tăng lớn tuổi, đức cao) A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, vì sao mắt là thuộc về hàng phàm phu, cho đến ý chẳng phải của bậc thánh? Bạch Thế Tôn, Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri (các danh hiệu của Phật: bậc đáng được cúng dường, bậc hiểu biết đúng đắn và trọn khắp) nói có ba loại mắt: nhục nhãn (mắt thịt của thân xác), thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy xa thấy suốt), trí nhãn (mắt trí tuệ, thấy rõ thật tướng các pháp). Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là nhục nhãn? Thế nào gọi là thiên nhãn? Thế nào gọi là trí nhãn?"

 A-nan nói lời ấy xong, Phật bảo A-nan: "Này A-nan, những nghĩa ấy ngươi hãy tự giải nói: thế nào là nhục nhãn, thế nào là thiên nhãn, thế nào là trí nhãn." A-nan thưa: "Vâng, bạch Thế Tôn, con vâng theo ý Phật, nay xin giải nói. Ba loại mắt này con xin phân biệt. Nói nhục nhãn là do tứ đại (bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất) mà sinh ra. Thế nào là tứ đại? Đó là đất, nước, lửa, gió. Đó là bốn đại. Bốn đại này lìa cả có và không có, nên gọi là tứ đại (?).

 Này A-nan, vì nghĩa ấy, các ngươi nên biết rằng tứ đại vốn như không có, mà A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh) cũng không lìa các đại: đất cũng là đại, nước cũng là đại, lửa cũng là đại, gió cũng là đại. Này A-nan, ý ngươi nghĩ sao? A-la-hán có thấy cái thật chăng?" A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thấy cái thật và thấy cái không thật." A-nan lại hỏi: "Bạch Thế Tôn, vị A-la-hán ấy thấy cái thật thế nào? Thấy cái không thật thế nào?"

 Phật nói: "Này A-nan, cái không thật được thấy đó là bốn điên đảo (bốn cách thấy sai lầm, sẽ nói ở dưới); cái không thật được thấy đó là ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử); cái không thật được thấy đó là tất cả thế gian; cái không thật được thấy đó là những chấp trước của hàng phàm phu: chấp có ta, chấp có chúng sinh, chấp có kẻ sống (một mạng sống thường còn), chấp có phú-già-la (một cá thể chủ thể đi đầu thai). Này A-nan, những cái ấy là pháp của phàm phu; các vị A-la-hán đã biết rõ chúng.

 Thế nào là A-la-hán thấy đúng như thật? Là biết tất cả các pháp đều xa lìa, biết tất cả các pháp đều trống không, biết tất cả các pháp đều không cố định. Này A-nan, A-la-hán thấy những điều thật như thế. Còn tứ đại có trong đó thì hàng phàm phu kia nắm lấy cho là chân thật; vì nắm lấy cho là thật nên họ còn xoay vần trong sinh tử. Các vị A-la-hán không có pháp nào để nắm lấy; vì nghĩa ấy, các vị A-la-hán không còn xoay vần trong cõi hữu (cõi tồn tại sinh tử).

 Thế nào là vật? Tham muốn là vật, giận dữ là vật, ngu si là vật. Không có vật thì không nắm lấy. Vị A-la-hán đã thoát khỏi khát ái (lòng ham muốn khao khát như cơn khát) và không còn hòa hợp với nó. Cho nên A-la-hán được gọi là người không có vật, gọi là người đi trong chỗ trống không. Thế nào là đi trong chỗ trống không? Là không nắm lấy mắt, cho đến không nắm lấy tai, mũi, lưỡi, thân, ý; không nắm lấy ta, không nắm lấy chúng sinh, không nắm lấy kẻ sống, không nắm lấy phú-già-la; không nắm lấy quá khứ, hiện tại, vị lai.

 Như vậy, A-nan, vị A-la-hán không phân biệt quá khứ, không phân biệt vị lai, không phân biệt hiện tại. Vị A-la-hán đối với ba đời đã giác biết sự bình đẳng, vì ba đời quá khứ, vị lai, hiện tại đều trống không. Cái trống không và tính trống không như thế không bỏ đi. Vì sao? Vì quá khứ, vị lai, hiện tại không rời bỏ nhau. Trong pháp ấy, ai là người được niết-bàn? Chỉ còn lại sự dứt khổ. Phàm có khổ, thì khổ ấy liền lặng yên; phàm có khổ, thì khổ ấy liền mất đi.

 Thế nào là khổ? Đó là không có trí. Thế nào là không có trí? Đó là không chánh niệm (không giữ ý nghĩ đúng đắn). Thế nào là không chánh niệm? Này A-nan, trong cái vô thường mà tưởng là thường, trong cái nhơ nhớp mà tưởng là sạch, trong cái khổ mà tưởng là vui, trong cái vô ngã (không có cái ta thật) mà tưởng là có ta — bốn thứ điên đảo như thế gọi là không chánh niệm. Vì nghĩa ấy, do bốn điên đảo mà sinh ra ba cõi. Bốn điên đảo ấy vốn không có thật. Này A-nan, do bốn điên đảo không thật ấy mà sinh ra tứ đại; vì nghĩa ấy, tứ đại là không thật. Như vậy, A-nan, nhục nhãn mà Như Lai nói chính là sự ngờ vực, chính là sự mê lầm.

 Trong đó, thế nào là thiên nhãn? Con mắt thuộc về thân của chư thiên (các vị trời), con mắt mà chư thiên có, do chư thiên tu tập sự chú tâm mà được (?), gọi là thiên nhãn.

 Trong đó, thế nào là trí nhãn? Là cái có thể giác ngộ bản tính, trừ diệt các ác đạo (các đường đọa lạc khổ sở như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), xa lìa chốn xấu ác và cả hai bên cực đoan (như chấp có và chấp không, chấp thường còn và chấp đoạn diệt), hướng thẳng về niết-bàn, không dựa vào các kiến chấp; được bậc trí khen ngợi, có thể ban sự không sợ hãi, khéo ban sức mạnh và tài biện luận; là khối giới luật thanh tịnh, khối giới luật đầy đủ; có thể làm cho bền chắc, có thể giữ gìn kho tàng giới luật; là khối giới luật tối thắng, mở ra con đường niết-bàn; có thể chuyển hóa thế gian, bỏ tham muốn, giận dữ, ngu si; có thể quán xét đúng như thật, diệt các nẻo tái sinh; có thể tạo ra sự thấy biết và trí tuệ; trên con đường chánh, khéo thông suốt; là trí nhãn về phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt người), là căn của trí, sức của trí; chọn lựa các pháp; là sự tỉnh giác thuộc phần chánh giác, là chánh kiến, chánh đạo; là trí tuệ giải thoát, là quả chín muồi của giác ngộ; có thể dứt lòng nghi và cả sinh, già; trừ dứt khát ái, không còn trôi lăn trong sinh tử.

 (Các danh xưng của trí:) Tỳ-la-cựu-an-đa-tăng-dụ-khu-trí; Ưu-ba-bát-đế-ni-phả-la-bà-di-mộ; Phù-đa-bát-đế; A-tỳ-già-tha-bà-tô-đô; A-địa-na-bà-hạ-ni; Xoa-da-địa-thâu; Ba-lợi-ha-mâu-địa-xá-a-bà-xa-độ; Ô-xa-già-ma; Nhân-đà-lư-già-na-ma-già-đà-đà (tiếng Tùy dịch là: có thể ban cho con đường); Tỳ-bỉ-thức-ca (tiếng Tùy dịch là: có thể quán xét); A-lệ-số-đế-lợi-sư-na-chế-địa-ca (tiếng Tùy dịch là: có thể dứt khát ái); Đa-ma-chế-địa-ca (có thể dứt bóng tối); A-cúc-lục-ba (không giận); Bạt-đà-la (hiền lành); Hạ-la-ca-xoa-tỳ-đế (chủ che chở); Ca-la-độ-ngam (?) (chữ cuối đọc bằng cách ghép phụ âm chữ "ngữ" với vần chữ "am"; tiếng Tùy dịch là: lúc nào cũng không sợ hãi); Bà-kỳ-la (kim cương); Tỳ-tu-ni-đế-ni-thi-ba-la-bát-già (không thể nói); Đế-lật-tha (chỗ phước).

 Hà-lặc-xoa (che chở); A-ma-đà (không say); A-bát-la-ma-đà (không buông lung); không nương vào người khác; có thể quán xét; cắt đứt; dạy bảo; không nghi; không phân biệt; Đế-hê; Ni-sư-bát-lợi-da-bạt-đà-na; dấu ấn cùng tận (?); Hà-ba-bà-đa; chúa của mây; hạnh bền chắc; từng an trú; tia chớp; làm ra ánh sáng; gương mặt mặt trời; cướp đoạt (?); giải thoát; Lệ-na-ca-ly (làm nhà); sức che chở; không có nghi; không theo kịp (?); không vượt qua; dứt sinh; dứt biên kiến và ngu si (?); không thể nói; không thể vin bám; không si mê; siêng năng nhọc nhằn; quán sát; không lo; không lời; không sầu; không nhọc; không rõ (?); không si mê; không đọa lạc; thường vang tiếng; mặt trăng; Tam-mâu-già-da; không rối loạn; không giận; rối loạn và rung chuyển (?); Sa-na-đồ-sa-na-sa-đế-ni-bạt-đà (vô thượng: cao nhất, không gì hơn); cho đến không sợ hãi; trí khéo léo; thù thắng; tối thắng; không thể đi; chỗ không thể đi; dứt các hành (các hoạt động tạo tác); chỗ an trú; không nhận quả; Tỵ-bà-

 -ma-đế (?); trú nơi a-lan-nhã (chốn vắng lặng xa làng xóm để tu hành); hành mà không có chỗ trú; Chỉ-la; người có sức mạnh (?); hạnh thuần hậu ngay thẳng; phát khởi khắp mọi nơi; đáng tin; lòng từ kia; Đế-đế-xoa-diễm; Tô-đồ-na-lam (chữ cuối đọc bằng cách ghép phụ âm chữ "lực" với vần chữ "ám"; nghĩa là: trừ lo âu); A-?-xá-xà-la-bà-ca (?) (chữ thứ hai bị hỏng; nghĩa là: trừ già); quán xét thời; có thể biết; Tỳ-phù-đa; quyết định rõ ràng; dấu ấn; Tỳ-cầu-la; làm biên giới; suy nghĩ; ánh sáng vô thượng; sáng; Thiểm-ba-la;

 Sa-địa-lợi-sa-bạt-đế-bà-la;

 Úy-la-đa-bà-na-hiệt-tha-đâu-la-a-địa-sa-na (không thể hàng phục); Tát-bà-đậu-đa; không có tướng; tướng riêng biệt; có thể dứt biên kiến; không có vật; Úy-già-tha; kệ ba câu (?) (kệ: bài thơ tụng); Nhân-phả-lan-na-bạt-đế; kêu; không kêu; hơn; trói buộc; nhổ bật; chặt đứt khí giới; không phân biệt; lìa phân biệt; chỗ không phân biệt; chỗ không thể nắm bắt; không nhiễm; trí đầy đủ; đại thắng; đánh khắp mọi nơi (?).

 Này A-nan, những tên gọi về trí như thế là điều Như Lai đã tuyên nói, phân biệt, chỉ bày; trong tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ) đã nói rộng các tên gọi của trí. Này A-nan, nếu người nào biết được trí này thì gọi là trí nhãn. Trí nhãn mà các Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) có được đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa người qua bờ sinh tử đến bờ giác ngộ). Nay ở chỗ này Như Lai đã nói rồi.

 Lại nữa, A-nan, Bát-nhã ba-la-mật là chỗ học của Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn). Trong Bát-nhã ba-la-mật, ta sẽ nói rộng về Bát-nhã ba-la-mật ấy. Bồ-tát an trú và học xong thì sẽ trú ở thập địa (mười giai vị tu chứng của Bồ-tát), sẽ đến chỗ thù thắng, đến chỗ hình sắc thù thắng, đến chỗ trí tuệ bát-nhã thù thắng, đến chỗ trí thù thắng, đến chỗ giới luật thù thắng; đối với tất cả các pháp, được không thoái lui khỏi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn khắp của Phật), sẽ mau giác ngộ A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, khéo léo giải thoát cho nhiều chúng sinh.

 Này A-nan, thế nào là Đại Bát-nhã ba-la-mật của các Bồ-tát? Là một Bát-nhã ba-la-mật, hai Bát-nhã ba-la-mật, ba Bát-nhã ba-la-mật, cho đến vô lượng Bát-nhã ba-la-mật; cho đến tùy theo các chúng sinh mỗi người mỗi căn cơ (khả năng tiếp nhận), mỗi người mỗi dòng nối tiếp tâm thức. Như vậy, A-nan, cho đến tùy theo mỗi căn cơ, mỗi dòng nối tiếp mà như thế như thế nên biết, nên làm; lại cho đến nên biết, nên làm; như thế như thế dạy bảo, cho đến dạy bảo; như thế như thế, nên chứng biết bát-nhã tối thắng. Như vậy, A-nan, Bồ-tát sẽ có đầy đủ tất cả bát-nhã tối thắng.

 Lại nữa, A-nan, thế nào là Bát-nhã ba-la-mật của các Bồ-tát, chỗ học của Bồ-tát? Này A-nan, trong đó Bồ-tát nên khởi tâm mà hành. Này A-nan, Bồ-tát khởi tâm mà hành như thế nào? Ví như Bồ-tát Lợi Ích. Này A-nan, Bồ-tát Lợi Ích ấy khởi tâm mà hành như thế nào?

 Này A-nan, ta nhớ thuở xưa trong đời quá khứ, Phật Nhiên Đăng (một vị Phật thời quá khứ, đã thọ ký cho Phật Thích-ca) ra đời. Trong giáo pháp của đức Phật ấy có một đồng tử tên là Lợi Ích. Bấy giờ đồng tử ấy đã phát tâm bồ-đề (phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh). Khi ấy có một đại ma vương (vua loài ma, kẻ chuyên ngăn cản việc tu hành) tên là Nhiễm Ô (nghĩa là nhơ bẩn). Lúc bấy giờ ma vương Nhiễm Ô đến chỗ đồng tử Lợi Ích, đến rồi bảo đồng tử ấy rằng: "Này đồng tử, ngươi chớ phát tâm bồ-đề. Vì sao? Vì bồ-đề của chư Phật khó giác ngộ, bồ-đề của chư Phật khó thành tựu, bồ-đề của chư Phật phải chịu khổ não lớn; chư Phật Thế Tôn không chỉ bày bồ-đề."

 Ma Nhiễm Ô nói như thế xong, đồng tử Lợi Ích hỏi ma Nhiễm Ô: "Vì sao bồ-đề của chư Phật phải chịu khổ não lớn?" Đồng tử Lợi Ích nói như thế xong, ma vương Nhiễm Ô liền đáp: "Bồ-đề của chư Phật phải chịu khổ não lớn đến nỗi ta không thể đưa ra ví dụ nào cho xứng. Tuy vậy, đồng tử, ta sẽ chỉ cho ngươi một phần ví dụ nhỏ, như chính ta xưa kia vì bồ-đề mà từng chịu khổ não. Ta vốn muốn được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nhưng lúc ấy ta đã không thể thành được việc đó, nên liền thoái lui; chịu khổ não lớn mà không thành được lợi ích cho mình, cho nên ta thoái lui."

 Này A-nan, lúc bấy giờ ma vương Nhiễm Ô đối với chàng ma-na-bà (chàng thanh niên, thường chỉ thanh niên dòng Bà-la-môn) Lợi Ích, đã dùng đủ mọi cách phá hoại như thế để khiến chàng bỏ đi, để chàng không tiếp nhận, để làm chàng mê lầm; rồi lấy hai tay nắm chặt cánh tay chàng, dùng đại thần thông (phép lạ siêu nhiên) hiện ra một biển lớn, khiến chàng thấy toàn bộ nước trong biển lớn ấy là máu. Khi ấy ma vương Nhiễm Ô bảo đồng tử: "Này đồng tử, ngươi có thấy biển lớn đầy máu không?" Ma-na-bà nói: "Nay tôi thấy rõ cả." Ma vương lại nói: "Nay ngươi có thấy nó đầy máu không?" Ma-na-bà nói: "Nay tôi đã thấy." Ma vương lại nói: "Ngươi có thấy bờ đông của biển lớn đầy máu này không? Cũng vậy, có thấy bờ nam, bờ tây, bờ bắc không?" Đồng tử nói: "Thật tôi không thấy; nay tôi chỉ thấy chỗ đất mình đang đứng." Ma vương lại nói: "Này đồng tử, đây là khi ta tu hạnh Bồ-tát, trong một kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài) cắt bỏ đầu và mắt, máu chảy ra đầy cả biển lớn này."

 Này A-nan, khi ấy ma vương Nhiễm Ô lại hóa phép thần biến, hiện ra một đống đầu lớn như núi Tu-di (ngọn núi khổng lồ ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), lại bảo đồng tử: "Ngươi có thấy đống đầu lớn này không? Những cái đầu này đều bị dao sắc chém, đủ mọi hình dạng: có cái còn tóc, có cái không tóc, có cái bị lột da chỉ thấy một màu đỏ, có cái chỉ còn đầu lâu trắng như ngọc kha, như tuyết; có cái rụng răng, có cái không rụng răng." Đồng tử đáp: "Nay tôi thấy rõ cả." Ma vương lại nói: "Này đồng tử, những cái đầu này đều là của ta trong đời quá khứ xưa kia, khi tu hạnh Bồ-tát, bị dao sắc kia chém; lúc bị chém, máu chảy ra đầy biển lớn này.

 Này đồng tử, ngươi có thấy cách đây không xa có ba triệu chúng sinh tay cầm kiếm sắc đứng đó không? Cũng vậy, phương đông, phương nam, phương tây, phương bắc, ngươi có thấy hết không?" Đồng tử nói: "Nay tôi thấy rõ cả." Khi ấy ma vương lại nói: "Này đồng tử, ngươi lại có thấy bốn phương có ba mươi hai nghìn đại dạ-xoa (loài quỷ thần hung dữ, đi nhanh, có thể bay) đứng trên hư không, lại có mấy nghìn la-sát (loài quỷ ác ăn thịt người) hung ác, hình dạng đáng sợ, có thể cướp đoạt uy lực của người khác — ngươi có thấy hết không?" Đồng tử nói: "Nay tôi thấy rõ cả."

 Ma vương lại nói: "Này đồng tử, nay ngươi lại có thấy những kẻ ác như thế tay cầm binh khí không?" Đồng tử nói: "Nay tôi thấy rõ cả." Ma vương lại nói: "Này đồng tử, ngươi có thấy những đại dạ-xoa và la-sát ác này ở trên hư không không?" Đồng tử đáp: "Nay tôi thấy rõ cả." Ma vương lại nói: "Những kẻ đứng ở các phương ấy đều nghĩ thế này: 'Nếu có người phát tâm bồ-đề, chúng ta sẽ dùng kiếm sắc này giết chết người ấy.' Này đồng tử, những đại dạ-xoa và la-sát ác có thể cướp uy lực của người khác, hình dạng đáng sợ ấy, đều nghĩ thế này: 'Nếu có ai đi trên con đường Bồ-tát, chúng ta sẽ cướp đoạt uy thế của kẻ ấy, đi theo kẻ ấy đến bất cứ đâu.'

 Vì sao vậy, đồng tử? Những người ấy nghĩ thế này: 'Hàng Bồ-tát là người bố thí (đem của cải, thân mạng cho người), là chủ bố thí; mà chúng ta nay rất đói khổ, vì thế chúng ta nay chém đầu Bồ-tát mang đi. Bồ-tát ắt sẽ bố thí cho ta, thân ta được tiếp nối mạng sống, khiến ta giàu đủ.' Còn bọn dạ-xoa nghĩ thế này: 'Chúng ta nay là kẻ cướp đoạt uy thế của người khác; mọi chúng sinh gầy yếu, chúng ta đều cướp uy lực của họ mà đi. Nếu có Bồ-tát phát tâm bồ-đề, sẽ làm cho nhiều chúng sinh an trú trong bạch pháp (những điều lành trong sạch).' Vì nhân duyên ấy, bọn dạ-xoa chuyên cướp uy lực kia sẽ cướp uy lực của Bồ-tát rồi tùy ý bỏ đi.

 Này đồng tử, ngươi có thấy bốn phương có ba mươi hai nghìn la-sát nữ (quỷ cái la-sát) hết sức đáng sợ, cầm thây người chết ăn thịt người, chúng đang nhìn ngươi — ngươi có thấy hết không?" Đồng tử đáp: "Nay tôi thấy rõ cả." Ma nói: "Này đồng tử, ba mươi hai nghìn la-sát nữ này rình xem Bồ-tát bỏ thân ở chỗ này rồi sẽ đi tái sinh vào đâu; tùy chỗ sinh ra, hoặc khi còn trong thai mẹ, chúng ta ắt sẽ giết chết. Hoặc như thế này, khi còn trong thai mẹ, dùng dao cắt từng khúc rồi lôi ra từ cửa sinh. Hoặc làm như thế ở bất cứ nơi đâu, khiến ở trong bụng mẹ chịu khổ như vậy; nếu ra được khỏi cửa sinh thì chúng sẽ giết chết.

 Này đồng tử, ngươi có thấy trên hư không có bốn đống lửa cháy rực không?" Đáp: "Tôi thấy." Ma vương lại nói: "Này đồng tử, đối với những chúng sinh tu hạnh Bồ-tát, các thứ hành hạ ấy sẽ rơi xuống thân họ, hủy hoại mạng sống họ. Này đồng tử, ngươi có thấy bốn phương có kẻ cầm cung (?), tên cứng và sắc như dao cạo, giương tay cầm lên — nay ngươi có thấy không?" Đáp: "Tôi thấy." Ma vương Nhiễm Ô nói: "Này đồng tử, có những kẻ như thế; nếu có Bồ-tát phát tâm bồ-đề, những kẻ ấy dùng tên sắc như dao cạo, theo người ấy đến đâu thì bắn đến đó."

 Khi ấy ma vương lại nói: "Ngươi có thấy cách bốn phương đây không xa, có những vạc sắt nóng lớn rộng ba mươi hai hoặc ba mươi ba do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ cổ, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), bên dưới lửa dữ đều cháy rực, bên mỗi vạc đều có ba mươi hai nghìn la-sát nữ đang tạt nước không?" Đáp: "Tôi thấy." Ma vương Nhiễm Ô nói: "Này đồng tử, những vạc lớn ấy rực như lửa, nước họ tạt vào cũng nóng như thế (?). Này đồng tử, nay ta nói với ngươi, nay ta dạy ngươi, ngươi hãy nhận lời dạy của ta là thiện tri thức (người bạn hiền dẫn đường tốt). Chúng ta nay muốn đem lợi ích cho ngươi, cho ngươi lời dạy tốt, muốn cho ngươi vui, muốn nhổ bỏ khổ cho ngươi. Nếu ai phát tâm bồ-đề, phát rồi lại phát nữa, người ấy sẽ rơi vào vạc lửa lớn rực cháy này. Này đồng tử, những chúng sinh theo Bồ-tát thừa (cỗ xe Bồ-tát, tức con đường tu hành của Bồ-tát) rơi vào vạc này, bị nấu thiêu chìm trong nước sôi lửa đỏ, giơ tay kêu gào lớn tiếng — ngươi có thấy không?" Đáp: "Tôi thấy." Ma vương Nhiễm Ô nói: "Này đồng tử, nay ngươi đã phát tâm bồ-đề; nếu ngươi quay tâm lại thì những nỗi khổ này sẽ không chạm đến thân ngươi."

 Này A-nan, khi ấy ma Nhiễm Ô lại dùng sức đại thần thông như thế, trên hư không hiện ra tám mươi bốn nghìn đại dạ-xoa, tay bưng những vạc đầy nước tro sôi nóng ở giữa hư không, nói rằng: "Ông hãy tránh ra. Kẻ Lợi Ích này không nghe lời ông, không nhận lời dạy của thiện tri thức như thế; chúng tôi sẽ đem nước tro sôi trong vạc này dội lên đầu nó." Này A-nan, khi ấy ma Nhiễm Ô bảo bọn dạ-xoa: "Các ngươi chớ vội làm việc ác ấy. Ta sẽ khuyên dỗ đồng tử kia thêm, lại vỗ về an ủi, sẽ nói lại lần nữa cho nó nhớ nghĩ suy xét; ta lại dạy bảo để tâm nó được trong sạch." Rồi lại nói như thế này: "Nay ta, lúc phát tâm bồ-đề..." (?)

 Khi ấy ác ma lại nói với đồng tử ấy: "Trước đây ngươi đã từng phát tâm bồ-đề chưa?" Đồng tử đáp: "Trước đây tôi đã phát tâm bồ-đề; tâm đã phát thế nào thì sẽ làm đúng như thế." Này A-nan, khi ấy ma Nhiễm Ô lại nói với Bồ-tát Lợi Ích: "Này nhân giả (cách gọi tôn trọng người đối diện), ngươi có thể chịu được những nỗi khổ mà ta đã chỉ bày như thế không?" Này A-nan, khi ấy đồng tử Lợi Ích bảo ma Nhiễm Ô: "Nếu như vậy, chúng ta nên cùng đến chỗ Phật Nhiên Đăng; đức Phật Thế Tôn ấy sẽ dạy bảo tôi, tôi sẽ theo lời dạy, nên tin như thế." Đồng tử Lợi Ích nói lời ấy xong, ma Nhiễm Ô lại bảo đồng tử: "Lòng ta không muốn đến chỗ Phật ấy để hỏi như ngươi."

 Này A-nan, khi ấy đồng tử Lợi Ích bảo ma Nhiễm Ô: "Này ma Nhiễm Ô, giả sử khắp cõi tam thiên đại thiên thế giới này đầy những cảnh đáng sợ, kinh hãi, rực cháy dữ dội, chịu mọi khổ não như thế; lại có những kẻ tự xưng làm lợi ích như ông đầy khắp cõi tam thiên đại thiên thế giới này, tôi ở nơi đó cũng không nhận lời dạy của họ, tôi cũng không sợ những cảnh kinh hãi như thế, tôi cũng không hoảng hốt. Như tôi bây giờ, chỉ thuận theo lời dạy bảo của Như Lai Nhiên Đăng, bậc A-la-ha Tam-miệu Tam-phật-đà (bậc đáng được cúng dường, bậc chánh đẳng chánh giác)."

 Đồng tử Lợi Ích nói lời ấy xong, khi ấy trên hư không có trăm nghìn câu-trí (câu-trí: một số đếm cực lớn, thường hiểu là mười triệu) đại dạ-xoa nói rằng: "Này đồng tử, nay ngươi điên đảo mê lầm. Này đồng tử, hãy theo lời chúng ta và lời dạy của thiện tri thức, nay ngươi sẽ được như thế như thế, được an vui lớn."

 Khi ấy ở đó có một ma tử (con của ma vương) độc ác tên là Đoạn Ác, dẫn ba vạn thiên nữ (con gái cõi trời) vây quanh trước sau, đến chỗ Bồ-tát Lợi Ích, bảo đồng tử ấy: "Này đồng tử, ta sẽ cho ngươi những thiên nữ này để hầu hạ. Ngươi cùng các nàng hưởng mọi thú vui dục lạc, tự do rong chơi. Nếu cùng các thiên nữ này hưởng vui, theo nhau mà đi, thì các nàng sẽ không già không chết, không sa đọa cũng không mạng chung. Nay ngươi, đồng tử, nên cùng đám thiên nữ này vui chơi hưởng lạc, theo nhau mà đi. Ngươi lại hãy nhìn xem: những đống đầu lâu của kẻ theo Bồ-tát thừa nay đang ở trước mặt ngươi. Này đồng tử, vì thế ngươi hãy bỏ cái thấy xấu ác như thế, vì thế ngươi hãy bỏ cái tâm hành như thế, chớ phát tâm hướng về bồ-đề nữa."

 Này A-nan, khi ấy đồng tử Lợi Ích bảo ma Nhiễm Ô và ma tử: "Tôi từng nghe từ Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri rằng: cõi tam thiên đại thiên thế giới này rộng lớn vô lượng. Giả sử có địa ngục cực lớn như thế, lửa lớn rực cháy đầy khắp như thế, cùng làm một ngọn lửa, ngọn lửa ấy bốc lên như núi Tu-di; khối lửa như thế đầy khắp thế giới kia; địa ngục lớn ấy giống như lúc kiếp thiêu (trận lửa lớn thiêu rụi thế giới vào cuối một kiếp), cõi tam thiên đại thiên thế giới này lúc ấy lửa đều bốc cháy rực, ngọn lửa bốc lên đến tận Phạm thế (cõi trời Phạm thiên, các tầng trời thuộc cõi sắc). Tôi có thể một lần rơi vào khối lửa đáng sợ như thế, trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Hằng, vì tất cả chúng sinh mà chịu thiêu nấu dữ dội. Lần lượt như thế cho đến toàn bộ cõi chúng sinh, trong chỗ có thể nói mà nói, tôi vì từng chúng sinh một mà đều chịu được những khổ như thế, cho đến hết địa ngục lớn kia, tôi không có một chút lòng hối hận, cũng không thể bỏ tâm bồ-đề, cũng không thể rời, cũng không thể quay lui, cũng không sinh lòng lười biếng, cũng không nói 'tôi không chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề'. Nay ông hãy thôi đi! Tôi quyết sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nay ông gây mọi chướng ngại cho tôi thì rốt cuộc có ích gì?"

 Này A-nan, khi ấy ma Nhiễm Ô lại nói với Bồ-tát Lợi Ích: "Này đồng tử, nay ngươi có thấy đống đầu đẫm máu lớn như vua núi Tu-di này không?" Đồng tử đáp: "Nay tôi thấy rõ cả." Ma nói: "Đây là số đầu mà nay ta thấy của các Bồ-tát tu hạnh bồ-đề; các Bồ-tát ấy nay có một đống đầu cực lớn như thế. Ta thấy các đại Bồ-tát tu hạnh Bồ-tát ấy đều đã thoái lui. Này đồng tử, ngươi chớ đi trên cỗ xe này như thế."

 Này A-nan, khi ấy đồng tử Lợi Ích lại bảo ma Nhiễm Ô: "Lạ thay! Nay ông làm cho tôi việc lợi ích lớn như thế, cho đến làm tôi tăng tiến, cho đến lời ông nói lại khiến tôi được điều tối thắng. Tôi sẽ siêng năng tinh tấn. Khi tôi đã thành tựu sự tinh tấn như thế, nếu có các Bồ-tát muốn thoái lui khỏi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, tôi sẽ vì họ mà hết sức khuyên giúp để họ không thoái lui. Tôi sẽ vì tất cả chúng sinh ấy khiến họ được an trú ở địa vị bất thoái chuyển (không còn thoái lui), khiến tất cả họ đều được an vui. Có các Bồ-tát phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, tôi sẽ vì họ dạy hạnh này, khiến họ an trú, được không thoái lui.

 Nay tôi vì ông nói thêm một ví dụ. Giả sử Như Lai ở ngay trước mặt tôi mà nói thế này: 'Nay ngươi, đồng tử, sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề sau hai mươi kiếp, đi trên con đường an vui; trong con đường xa ấy, ngươi ắt sẽ được sinh lên thân chư thiên, lại làm chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp) trong loài người, dùng chánh pháp cai trị giáo hóa, nhưng chỉ ở trong sự lười nhác. Còn nếu nay ngươi phát đại tinh tấn, thì sau mười kiếp ở địa ngục lớn ra khỏi, sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Tôi có thể chịu mười kiếp đủ mọi khổ cực trong địa ngục lớn; tôi không cần làm chuyển luân thánh vương, cũng không cần thân sinh cõi trời hay làm vua cõi trời; tôi chỉ muốn thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Như vậy nay tôi không cần cái vui cõi trời.

 Nếu Như Lai ở ngay trước mặt tôi mà nói thế này: 'Có chúng sinh rơi vào địa ngục lớn, ở trong địa ngục một ngày một đêm. Lại có tòa báu cõi trời được trải sẵn ở cõi trời Đao-lợi (tầng trời thứ hai của cõi dục, nơi trời Đế Thích cai quản); ngươi ngồi lên đó thì trong sáu đêm sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Còn nếu ngươi vì lợi ích lớn cho chúng sinh địa ngục kia mà ở trong địa ngục lớn cho đến một ngày một đêm, ra khỏi đó rồi, ngày hôm sau liền thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Nếu ngồi tòa kia thì được hưởng cái vui cõi trời, nhưng tôi không cần cái vui thù thắng của cõi trời ấy; tôi thà ở trong địa ngục lớn kia để làm mọi lợi ích cho một chúng sinh. Tôi phát lời thệ nguyện rộng lớn và sự tinh tấn như thế; ở chỗ này tôi siêng tu như thế, ở chỗ này tôi khao khát ngưỡng mộ như thế, ở chỗ này tôi có thể ở trong địa ngục, lòng không thích ngồi tòa kia; cho đến vì để được Phật pháp, vì muốn mau thành tựu đại thần thông, vì thành tựu tứ vô úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), vì thành tựu thập lực (mười trí lực đặc biệt của Phật), tôi thà ở trong địa ngục lớn kia trọn một ngày một đêm.

 Vì sao? Vì đức Phật Thế Tôn ấy luôn khen ngợi sự ít ham muốn và biết đủ, khen ngợi sự dễ thỏa mãn, bớt tiền của lợi lộc, không bị chê trách, không làm những việc tạo tác bận rộn của thế gian, luôn tu tập công đức đầu-đà (lối tu khổ hạnh giản dị: ăn xin, ít ăn, ở nơi vắng...), oai nghi đi đứng khoan thai đúng mực, giữ đủ giới cấm. Đức Thế Tôn ấy suốt đêm dài khen ngợi việc phát tinh tấn. Vì thế nay tôi thành tựu những điều mà Như Lai khen ngợi, tin Phật, đi vào hạnh, bước theo dấu chân Phật; thành tựu tâm bền chắc như thế, sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Giả sử có người đến trước mặt tôi, liền dùng dao sắc phá các phần thân tôi, hoặc dùng trăm ngọn giáo nhọn (?) đâm thủng thân tôi, lại nói với tôi những lời thế này: 'Ngươi chịu những khổ như thế trong trăm năm, qua trăm năm rồi sau đó mới thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề' — tôi thà cam chịu khổ ấy, không quay lưng với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Lại có người đến nói với tôi thế này: 'Này nhân giả, hãy đến đây hưởng thú vui của ngũ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái), rong chơi khoái lạc, trong cung điện treo lụa là đủ màu, trải tòa báu, trang hoàng mọi thứ, quả báo đầy đủ khoái lạc; qua trăm năm sau ngươi sẽ chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, trong các Phật pháp được đến bờ bên kia (bờ giải thoát)' — nay tôi không cần hưởng khoái lạc ấy. Nay tôi thà vì lợi ích lớn mà chịu mọi đau đớn, dao gậy đánh đập và nhiều thứ khổ não cực lớn khác; tôi có thể nhẫn chịu, tôi trọn không bỏ A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, để mau thành chánh giác (sự giác ngộ chân chính của Phật).

 Này ma Nhiễm Ô, nếu ông chỉ cho tôi vạc sắt nóng lớn, dùng sự kinh khủng như thế để dọa tôi, thì giả sử vì một nhân duyên nào đó, cõi tam thiên đại thiên thế giới này làm thành một vạc sắt, lửa của nó hợp thành một ngọn lửa, tôi cũng có thể vì các chúng sinh mà ở trong vạc sắt chịu những khổ thiêu nấu ấy, và có thể gánh vác được, không bỏ A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 Này A-nan, khi ấy đồng tử Lợi Ích nói với ma Nhiễm Ô: "Đi thôi, ma Nhiễm Ô, cùng đến chỗ Phật; đức Như Lai ấy sẽ dạy bảo chúng ta nên an trú như thế nào." Này A-nan, khi ấy ma Nhiễm Ô theo Bồ-tát Lợi Ích đến chỗ Như Lai Nhiên Đăng, Ứng, Chánh Biến Tri. Này A-nan, khi ấy Bồ-tát Lợi Ích cúi đầu lạy sát chân Phật, rồi lui đứng một bên; đứng một bên xong, bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con muốn được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì nhân duyên ấy, cúi xin Như Lai dạy bảo chúng con, khiến con mau thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 Đồng tử Lợi Ích nói lời ấy xong, Như Lai Nhiên Đăng bảo đồng tử Lợi Ích: "Này đồng tử, ngươi hãy xét xem pháp này là pháp gì, mà ngươi hỏi và nói rằng 'tôi sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề'? Pháp ấy không thể nắm bắt. Nếu thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì trong đó ai là người sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Ví như có người nói thế này: 'Nay ta ở giữa hư không sẽ làm cho đầy dấu chân, hoặc dấu chân voi, hoặc dấu chân ngựa, hoặc dấu chân lạc đà, hoặc dấu chân bò, hoặc dấu chân các loài chim.' Này đồng tử, ý ngươi nghĩ sao? Người ấy có thể làm cho trên hư không đầy dấu chân voi, cho đến dấu chân các loài chim được không?" Lợi Ích nói: "Bạch Thế Tôn, không." Phật bảo: "Đúng thế, đúng thế. Này đồng tử, nếu ngươi nói 'tôi sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề', thì pháp ấy không thể thấy được. Còn về việc sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì các pháp ấy lìa tướng giác quán (sự suy tìm và suy xét của tâm), tự tính các pháp ấy xa lìa như hư không."

 Này A-nan, Phật nói lời ấy xong, đồng tử Lợi Ích lại bạch Phật Nhiên Đăng: "Bạch Thế Tôn, pháp ấy có gì tương tự chăng?" Đức Phật ấy đáp: "Đúng vậy, pháp ấy giống như hư không." Phật lại bảo: "Này đồng tử, cái giống như hư không thì không có gì giống được. Này đồng tử, bồ-đề của Phật không có gì giống được; vì nghĩa ấy, bồ-đề của Phật giống như hư không. Này đồng tử, ví như có người nói thế này: 'Ta ở trên hư không, nơi không có chỗ dựa, mà vẽ hình in dấu.' Này đồng tử, ý ngươi nghĩ sao? Người ấy có thể ở trên hư không, nơi không có chỗ dựa, mà vẽ hình in dấu được không?" Đồng tử nói: "Bạch Thế Tôn, không." Phật nói: "Đúng thế, đúng thế. Này đồng tử, trong đó không có pháp nào có thể thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này đồng tử, câu 'tôi sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề' chỉ là tiếng, chỉ là tiếng vang. Này đồng tử, còn có cái ta thì không có A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 Này A-nan, đức Phật ấy nói lời ấy xong, Bồ-tát Lợi Ích lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, có A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề nào thuộc về ngã sở (cái được xem là của ta) chăng?" Đức Phật ấy đáp: "Bỏ được ngã sở thì có A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề." Đồng tử thưa: "Lạ thay Thế Tôn! Có ý niệm về ta thì có phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não như tham, giận, si); bỏ được cái của ta thì không có phiền não." Này A-nan, đồng tử nói lời ấy xong, Phật Nhiên Đăng lại bảo đồng tử Lợi Ích: "Này đồng tử, nơi điều ta nghĩ thì không có phiền não. Vì sao? Nếu có cái thật thì đó chẳng phải là của ta; không có một vật, không có một vật nào do ta làm ra; vì nghĩa ấy mà nói là 'cái ta làm' (?).

 Này đồng tử, ví như có người nói thế này: 'Ta có các thứ tiếng: hoặc tiếng voi, hoặc tiếng ngựa, hoặc tiếng lạc đà, hoặc tiếng bò, hoặc tiếng lừa, hoặc tiếng la, hoặc tiếng nhạc, hoặc tiếng đàn bà, hoặc tiếng đàn ông, hoặc tiếng các loài chim, tiếng vỗ trống, đánh trống lớn, cùng các thứ âm nhạc như tù và, kèn sừng, và tiếng chuyện trò — mọi âm thanh trên thế gian, ta đều cất cả vào trong rương; khi cần thì ta lấy từng tiếng trong rương ra mà dùng.' Này đồng tử, ý ngươi nghĩ sao? Người ấy nói có đúng không?" Đáp: "Bạch Thế Tôn, không. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì tiếng không thể nắm lấy, vì tiếng không thể thấy. Bạch Thế Tôn, tiếng ấy không từ phương đông, không từ phương nam, không từ phương tây, không từ phương bắc, không từ phương trên, không từ phương dưới. Bạch Thế Tôn, nếu tiếng có thể thấy được thì lẽ ra phải có chồng chất."

 Phật nói: "Này đồng tử, âm thanh ấy tuy không thể thấy, nhưng sinh ra cái tướng biết của nhĩ thức (sự nhận biết qua tai), cũng khởi lên yêu ghét. Tiếng không thể thấy, nhưng khi nghe thì sinh ra khổ vui. Này đồng tử, đúng thế, đúng thế; vì không có trí nên sinh ra khổ vui. Cái ấy không thể thấy; đã không thể thấy thì nó không có hình sắc; đã không có hình sắc thì không nên bám chấp. Này đồng tử, ngươi chớ như thế mà sinh bám nhiễm vào âm thanh ấy, cho rằng 'tôi sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề'.

 Này đồng tử, ví như có người nói thế này: 'Ta dùng hơi thổi cho đầy lưới cá.' Này đồng tử, ý ngươi nghĩ sao? Người ấy nói lời ấy có đúng không?" Đáp: "Bạch Thế Tôn, không." Phật nói: "Này đồng tử, ta giảng rõ như thế: kẻ muốn bồ-đề mà nói rằng 'phân biệt ta và cái của ta thì sẽ thành bồ-đề' cũng như vậy.

 Này đồng tử, ta nhớ thuở quá khứ có người đi đường xa; khi ấy trái mùa mà nổi mây lớn, mưa to. Người ấy bị khốn khổ mệt mỏi, hao tổn rất nhiều. Sau đó về đến nhà, người ấy gom củi gỗ cùng phân khô, thuốc độc, than lửa, chất lên trên vách núi, đốt thành khói lửa lớn; lại lấy thêm phân, thuốc độc, củi gỗ ném vào lửa, rồi nói: 'Hư không làm khổ ta! Hư không làm khổ ta! Nay ta ở đây muốn hại hư không, dùng khói hun cho chết.' Này đồng tử, ý ngươi nghĩ sao? Hư không trên kia có thể hun chết được không?" Đáp: "Bạch Thế Tôn, không." Phật nói: "Đúng thế, đúng thế. Ngươi, đồng tử, vì bám chấp vào cái ta mà muốn cầu bồ-đề. Vì sao? Này đồng tử, việc ấy là hư dối, nếu vì bám chấp vào cái ta mà tìm cầu bồ-đề.

 Này đồng tử, ngươi nên siêng năng tinh tấn nơi Bát-nhã ba-la-mật. Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật? Tất cả các pháp là vô lượng, tất cả các pháp là vô biên, tất cả các pháp là vô ngại (không bị ngăn trở): đó gọi là Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao gọi là Bát-nhã ba-la-mật? Không ham muốn, không ưa thích, bỏ hai thứ nghiệp, không tạo hai tướng — hoặc là ta, hoặc là bồ-đề — không bị bụi trần làm nhiễm, xa lìa bụi trần nhiễm ô: đó gọi là Bát-nhã ba-la-mật.

 Lại nữa, vì sao gọi là Bát-nhã ba-la-mật? Vì không có (chấp vào) điều lành (?) nên gọi là Bát-nhã ba-la-mật. Vì sao? Vì cùng một tướng hòa hợp với gốc trí của bậc thánh, mà Bát-nhã ba-la-mật không lìa gốc trí của bậc thánh, có sự đo lường của gốc trí bậc thánh. Thế nào là suy lường? Những pháp do tâm suy nghĩ mà sinh ra, tất cả đều do hợp lại mà có; cái gì do nhiều duyên hợp lại thì đều không thật. Pháp do tâm sinh ra còn không thật, huống chi các pháp do tâm và pháp hòa hợp mà sinh ra lại có thể thật sao? Vì sao gọi là tâm suy lường sinh ra các pháp? Vì nhờ duyên vào cảnh mà suy nghĩ, có thể sinh ra và làm tăng trưởng; vì nghĩa ấy gọi là tâm suy nghĩ sinh ra pháp.

 Này đồng tử, ví như có người gọi là bình mật, bình bơ; nhưng trong đó không có bình mật, cũng không có bình bơ; tùy chỗ đựng mà gọi là bơ, tùy chỗ đựng mà gọi là mật, rồi người ta liền nói đó là bình bơ, đó là bình mật. Này đồng tử, nghĩa này là một vật mà có hai tên. Nếu đặt ra hai tên thì đó là không có trí; nếu không có trí thì không thể lấy cái không có trí mà thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề." Đồng tử lại hỏi: "Vì sao gọi là không có trí?" Phật đáp: "Này đồng tử, nói không có trí là: theo tâm suy nghĩ mà sinh ra những pháp không lành; sự không có trí lôi kéo, nắm lấy những cái chẳng phải là sự vật thật, nên gọi là không có trí.

 Này đồng tử, ví như có người vào lúc nóng sau mùa xuân bị nóng thiêu thì nghĩ đến nước mát lạnh; vào lúc lạnh mùa đông lại nghĩ đến nước nóng. Thế nhưng đối với người ấy, nóng lạnh mùa xuân mùa đông vốn không có ranh giới riêng biệt, chỉ là các hành (các hiện tượng do nhân duyên tạo thành) chuyển biến mà thôi. Vì pháp không lành nên có đủ thứ ý niệm yêu thích; vì ý niệm yêu thích nên sinh ra phân biệt; đã sinh phân biệt thì đó chẳng phải là lành. Này ma-na-bà, ngươi chớ vì nhân duyên bồ-đề mà phân biệt. Này đồng tử, mọi phân biệt đều chẳng phải là bồ-đề.

 Này đồng tử, ví như có người đứng trên bờ một ao lớn chăm chú nhìn xuống ao, thấy bóng mình treo ngược trong ao. Thấy rồi sợ hãi, giơ hai tay kêu la thật lớn. Khi người ấy kêu lớn, có nhiều người nghe tiếng kêu, ai nấy chạy vội đến bờ ao. Bấy giờ đám đông bảo người ấy: 'Chao ôi, kẻ ngu kia! Sao nay ngươi lại kêu la như thế?' Khi ấy người kia bảo đám đông: 'Các người ơi, nay tôi bị treo ngược trong ao, sắp chết rồi!' Khi ấy đám đông bảo người ấy: 'Chúng tôi không thấy ngươi chết trong ao, chỉ thấy ngươi ở trên đất liền.' Khi ấy người kia lại bảo đám đông: 'Lạ thay, các người đều mê lầm cả! Này các người, hãy lại đây, tôi chỉ cho các người thấy như tôi thấy: tôi đang chết trong ao lớn.' Đám đông ấy nói: 'Này anh kia, hãy chỉ cho chúng tôi xem.' Khi ấy người kia chăm chú nhìn kỹ xuống ao, rồi giơ hai tay bảo đám đông: 'Này các người, các người hãy xem tôi đang chết trong ao.' Bấy giờ đám đông bảo người ấy: 'Chao ôi anh kia, ấy là do ngươi điên đảo mê lầm mà ra. Nay ngươi ở trên đất liền, đây là bóng của ngươi hiện trong ao. Ngươi xem, hình bóng của tất cả chúng tôi cũng hiện trong ao.'

 Khi ấy người đàn ông bảo đám đông: 'Này các người, nay tôi không chỉ lo cho thân mình; các người hiện nay đều đang chết trong ao cả!' Bấy giờ người đàn ông ấy đấm ngực kêu la, chạy vội về làng, thấy nhiều người, liền lại bảo dân làng: 'Này mọi người, nay thân tôi và cả đám đông kia đều đang bị treo ngược trong ao sắp chết. Này mọi người, các người hãy đến ao ấy kéo thân tôi và đám đông ra; chúng tôi sẽ ghi nhớ ơn đức của các người.' Dân làng ấy nói: 'Anh kia, chúng tôi chỉ thấy anh ở trên đất liền, không thấy anh ở dưới nước mà sắp chết.' Khi ấy người đàn ông bảo mọi người: 'Này các người, hãy đến xem thì sẽ biết là thật.' Này đồng tử, khi ấy mọi người suy nghĩ: 'Người này đã phát điên; chúng ta hãy đến ao ấy tự mình xem xét, xem hắn chỉ cho chúng ta thấy thật như thế nào.' Khi ấy mọi người đi đến ao kia, đến rồi bảo người ấy: 'Chao ôi kẻ ngu, đám đông nào chết trong ao này mà mất mạng?' Khi ấy người kia thấy đám đông đứng trên bờ ao, tự mình cúi xuống nhìn kỹ, rồi bảo mọi người: 'Này các người, các người đều đang bị treo ngược mà chết trong ao này.' Khi ấy dân làng bảo người đàn ông: 'Chao ôi kẻ ngu, đây là hình bóng, chẳng phải thân thật; sao lại mê lầm như thế?' Khi ấy người kia không tỉnh ngộ, thành điên, rồi vì thế mà chết.

 Này đồng tử, đúng thế, đúng thế. Pháp ấy không có hai tướng, không được làm thành hai. Này đồng tử, vì có hai nên sẽ có nghi ngờ hối tiếc; đã có nghi ngờ hối tiếc thì liền sinh ý tưởng về hai. Này đồng tử, nếu thấy các pháp như hình bóng, biết đúng như thật, thì người ấy không khởi lên sự phân biệt về cái ta. Hư không trên kia không thể bị khói hun chết; không thể đem tiếng cất vào trong rương; cũng không thể vì bóng hiện trong ao mà nói 'ta chết'; cũng không thể phân biệt như thế mà gọi là bồ-đề, hay nói 'ta sẽ giác ngộ'. Này đồng tử, nếu có Bồ-tát biết được việc này, thì dù có Bồ-tát khác đem đầy các thứ báu trong tam thiên đại thiên thế giới ra bố thí, phước nghiệp ấy cũng không bằng được người kia.

 Này ma-na-bà, nên học như thế này: há có thể địa giới (yếu tố đất) sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề sao? Há có thể thủy giới (yếu tố nước), hỏa giới (yếu tố lửa), phong giới (yếu tố gió) sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề sao? Nếu địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì lẽ ra (mọi thân này) đều đã đầy đủ là Phật Thế Tôn, không thiếu ai (?). Vì sao? Vì thân thể này thật do tứ đại hợp thành; vì nghĩa ấy, tất cả chúng sinh không ai không phải là Phật. Này ma-na-bà, đã là địa giới thì không thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cũng không phải thủy giới, hỏa giới, phong giới sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này ma-na-bà, vì thế pháp ấy không thể nắm bắt, nên không thể đặt tên; không có tên gọi, cũng không thể nắm bắt mà đặt tên. Bồ-đề của chư Phật cũng không thể nắm bắt mà đặt tên; chư Phật Như Lai cũng không thể nói, cũng không thể phân biệt. Này ma-na-bà, trong chỗ không thể nói ấy, nay ngươi chớ phân biệt như thế mà nói: 'Tôi sẽ thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'"

 Kinh Đại Uy Đức Đà-la-ni, quyển thứ tư (hết).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video