Phẩm Giữ Không, thứ mười bảy.
Thiện Nghiệp (tức Tu-bồ-đề, đại đệ tử của Phật) thưa với Phật: "Khai sĩ đại sĩ (tức bồ-tát lớn: người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ chúng sinh) thực hành Minh độ vô cực (trí tuệ sáng suốt đưa người sang bờ giác ngộ, không cùng tận, tức Bát-nhã ba-la-mật), thế nào là vào không (thấu suốt mọi sự vật đều không có tự thể cố định)? Thế nào là định không (trạng thái tâm lắng yên chuyên nhất quán xét về không)?"
Phật nói: "Sắc, thống dưỡng, tư tưởng, sinh tử, thức đều là không (đây là năm ấm, năm nhóm hợp thành con người: thân thể vật chất; cảm nhận đau ngứa vui khổ; sự nhận ra hình dung sự vật; các hoạt động tạo tác của tâm; sự nhận biết phân biệt). Quán xét với một tâm chuyên nhất; quán như thế thì không thấy có pháp nào. Ở trong pháp mà không tác chứng (không chứng nhập rồi dừng lại ở quả vị giải thoát riêng mình)."
"Phật nói không tác chứng trong không, vậy làm sao khai sĩ đứng trong định mà không chứng?"
Phật nói: "Khai sĩ ấy đầy đủ niệm về không mà không chứng; quán như thế mà không giữ lấy sự chứng. Quán chỗ đi vào, vừa muốn hướng tới, lúc ấy không giữ lấy chứng. Không nhập vào tâm định, những gì đã gắn bó [với chúng sinh] không mất (?). Khai sĩ ở trong pháp bản vô (cái vốn như thế, thực tướng chân thật của mọi pháp) mà không giữa đường giữ lấy chứng. Vì sao? Vì bản nguyện là che chở hết thảy chúng sinh, khởi lòng từ rộng lớn, nghĩ đến việc làm đầy đủ công đức, nên không giữa đường giữ lấy chứng. Khai sĩ đại sĩ được Minh độ, đạt đến công đức, đó là sức mạnh lớn.
Ví như một người dũng mãnh, có thể đánh lui quân địch, dung mạo đoan chính, mạnh mẽ, việc gì cũng làm được, thông thạo binh pháp, sáu mươi bốn môn tài nghệ đều tinh thông khéo léo, được mọi người kính trọng. Đến đâu cũng làm được việc. Những gì mình có được lại chia cho người khác, trong lòng vui vẻ. Nếu có việc phải cùng cha mẹ vợ con ra đi, qua con đường cực kỳ hiểm trở, người ấy trấn an người thân rằng: 'Đừng sợ hãi, nay chỉ việc thoát nạn thôi.' Dù kẻ thù hung hiểm kéo tới, người ấy dùng nhiều mưu biến để cứu người thân khỏi tai hại, đưa về quê nhà, cả họ được bình yên, mà kẻ thù cũng không bị tổn hại. Sở dĩ như vậy là vì người ấy có đủ mưu biến khéo léo. Người ấy dũng mãnh lại khôn ngoan, biết làm phép huyễn hóa, hóa ra quân lính đông đảo. Kẻ thù thấy thì sợ hãi, mỗi người tự tan chạy. Quê hương khen ngợi đức của người ấy, không ai không vui mừng.
Khai sĩ đại sĩ cũng vậy, đối với chúng sinh thực hành lòng đại từ, vượt khỏi địa vị Ứng nghi (tức A-la-hán: bậc đã dứt sạch phiền não, chỉ lo giải thoát riêng mình), ra khỏi địa vị Duyên nhất giác (tức Bích-chi Phật: bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy). Đứng trong định, đối với chúng sinh đều xót thương, không thấy có gì, ở trong đó không giữ lấy chứng; đi sâu vào không, mà không làm Ứng nghi. Thực hành như thế, hướng về định, hướng về cửa Nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới tắt hết phiền não, ra khỏi sinh tử), không có tưởng, không vào không mà giữ lấy chứng, như chim bay giữa hư không, không chạm vướng vào gì. Thực hành như thế, vừa muốn hướng về không thì đến được không, hướng về vô tưởng (không còn dấu hiệu hình tướng để nắm bắt) thì đến được vô tưởng, mà không rơi vào không và vô tưởng, vì muốn đầy đủ hết các pháp của Phật.
Ví như người khéo bắn cung, bắn lên hư không, mũi tên sau trúng mũi tên trước, rồi cứ tiếp tục bắn, mũi sau lại trúng mũi trước [nên tên không rơi]. Người ấy muốn cho tên rơi thì tên mới rơi. Thực hành Minh độ cũng như thế, được biến mưu minh tuệ (trí tuệ sáng suốt kèm phương tiện khéo léo, biết linh hoạt tùy cơ) che chở, tự ở nơi địa vị của mình mà không giữa đường giữ lấy chứng, rơi vào hạnh của hai đạo (hai lối tu chỉ cầu giải thoát riêng: Ứng nghi và Duyên nhất giác). Nhờ công đức ấy, đạt đến Vô thượng chính chân đạo (sự giác ngộ chân chính cao tột của Phật), viên mãn thì liền thành Phật. Ở trong gốc của kinh, quán xét mà không giữ lấy chứng."
Thiện Nghiệp thưa với Phật: "Thật khó nhọc thay (?), học như thế mà không giữa đường giữ lấy chứng."
Phật nói: "Vì che chở hết thảy chúng sinh, giữ định hướng về cửa diệt độ (dập tắt phiền não, ra khỏi sinh tử), trong tâm suy niệm phân biệt. Thế nào là phân biệt? Giữ định không mà phân biệt, giữ định vô tưởng mà phân biệt, được biến mưu minh tuệ che chở, nên không giữa đường giữ lấy chứng. Do đâu biến mưu minh tuệ che chở? Vì trong tâm nghĩ đến việc che chở chúng sinh. Giữ ý niệm ấy nên không giữa đường giữ lấy chứng.
Lại nữa, quán sâu vào định khổ và không, hướng về cửa diệt độ; vì thế phân biệt rằng dân chúng từ lâu xa đến nay đều mong cầu trong các tưởng do nhân duyên mà có; [khai sĩ] cầu Vô thượng chính chân đạo để vì họ giảng kinh, khiến họ bỏ những nhân duyên ấy; giữ định không, định vô tưởng, định vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác), hướng về cửa diệt độ mà không giữa đường giữ lấy chứng.
Lại nữa, khai sĩ nghĩ: dân chúng từ lâu xa cho là có tưởng thường còn, tưởng có cái tôi, tưởng tốt đẹp, mỗi người đều mong cầu. 'Khi ta đạt Vô thượng chính chân đạo, vì có dân chúng nên sẽ vì họ giảng kinh, khiến họ dứt các tưởng ấy, dứt hết mong cầu.' Dứt thế nào? Cái cho là thường thật ra là vô thường, cái cho là vui thảy đều là khổ, cái cho là thân [ta] thì chẳng phải là thân [ta], cái cho là đẹp thảy đều là xấu. Khai sĩ suy nghĩ như thế, nhờ biến mưu minh tuệ mà giữ định vô nguyện, hướng về cửa diệt độ, không giữa đường giữ lấy chứng.
Nếu khai sĩ đại sĩ trong tâm nghĩ: 'Chúng sinh từ lâu xa đến nay mong cầu: cầu theo nhân duyên, cầu theo tưởng, cầu theo dục vọng, cầu theo tưởng tụ hợp, cầu theo tưởng không.' Khai sĩ nói: 'Ta sẽ khiến chúng sinh không còn các tưởng ấy.' Vì lòng từ rộng khắp đến mọi nơi, nên được biến mưu minh tuệ. Pháp này quán xét không, [vô] tưởng, [vô] nguyện, [vô] thức (không còn nhận biết phân biệt) (?), không từ đâu sinh ra, có giới hạn, là pháp không giữa đường giữ lấy chứng. Nên biết như thế.
Khai sĩ cầu Minh độ thế nào? Thông thạo trong pháp, tâm do duyên gì mà cầu vào giữ định không, hướng về cửa diệt độ; giữ định vô tưởng, vô nguyện, vô thức, không từ đâu sinh ra, hướng về cửa diệt độ. Khai sĩ nào vì chưa được trí tuệ mà giữ niệm không — niệm vô tưởng, vô nguyện, vô thức, không từ đâu sinh — trong ý định (?), khi có người đến hỏi mà không liền đem tâm không thể tính lường ra giải đáp, thì biết đó không phải là khai sĩ bất thoái chuyển (đã vững chắc, không còn thối lui trên đường tu thành Phật). Vì sao? Vì tâm của khai sĩ bất thoái chuyển biết hết vô số điều. Do hạnh ấy chưa đầy đủ hiểu biết, nên biết là chưa được sự sáng suốt của bậc bất thoái chuyển."
Thiện Nghiệp nói: "Vô số người cầu đạo khai sĩ, nhưng ít ai giải đáp được."
Phật nói: "Ai giải đáp được như thế là đã được thụ quyết (được Phật báo trước sẽ thành Phật), trong công đức là rất đặc biệt. Pháp mà người ấy biết, các bậc Ứng nghi, Duyên nhất giác, các vị trời, người, quỷ, rồng, thần chất lượng (?) đều không theo kịp."
Kinh Minh độ, quyển thứ tư.
Kinh Đại Minh độ, quyển thứ năm.
Cư sĩ Chi Khiêm, người nước Nguyệt Chi (một nước ở Trung Á thời xưa), dịch tại nước Ngô ở phương Nam. · Phẩm Xa lìa
· Phẩm Bạn lành
· Phẩm Thiên Đế Thích
· Phẩm Kiêu ngạo
· Phẩm Học
· Phẩm Giữ hạnh
· Phẩm Mạnh yếu · Phẩm Dặn dò
· Phẩm Không cùng tận
· Phẩm Tùy
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video