Mục Thiên tử truyện (Truyện về Thiên tử Mục, tức Chu Mục vương, vị vua thứ năm của nhà Chu), quyển ba. Quách Phác đời Tấn chú giải bản viết bằng chữ cổ.
Ngày lành Giáp Tý (tên ngày theo lịch can chi, cách ghi ngày bằng chu kỳ sáu mươi tổ hợp, ghép mười "can" với mười hai "chi"), Thiên tử (vua nhà Chu, ở đây là Mục vương) đến làm khách của Tây Vương Mẫu. (Chú: Tây Vương Mẫu có hình dạng như người, răng hổ, tóc rối bù, đội "thắng" (một loại đồ cài tóc), giỏi hú hét. Sách Kỷ niên (tức Trúc thư kỷ niên, bộ sử biên niên chép trên thẻ tre) chép: năm thứ mười bảy đời Mục vương, vua đi đánh phía tây, đến gò Côn Lôn, gặp Tây Vương Mẫu. Cũng năm ấy Tây Vương Mẫu đến chầu, được tiếp đãi như khách ở cung Chiêu.)
Thiên tử bèn cầm ngọc khuê trắng (thẻ ngọc dài, đầu nhọn, dùng trong nghi lễ) và ngọc bích (ngọc tròn dẹt, có lỗ ở giữa) đến gặp Tây Vương Mẫu. (Chú: cầm lễ vật khi đến gặp là để tỏ lòng kính trọng.) Vua dâng tặng để tỏ tình giao hảo một trăm thuần gấm và dải lụa, [chỗ khuyết chữ], ba trăm thuần dải lụa. (Chú: "thuần" là tên gọi một cuộn vải, một xấp vải. Sách Chu lễ nói: "Lụa đem tặng không quá năm cặp." "Tổ" là dải lụa, thuộc loại "thụ" (dải lụa đeo ấn); chữ này đọc là "tổ".) Tây Vương Mẫu lạy hai lạy rồi nhận. [Chỗ khuyết chữ.]
Ngày Ất Sửu, Thiên tử mở tiệc rượu mời Tây Vương Mẫu bên Dao Trì (ao Ngọc). Tây Vương Mẫu hát cho Thiên tử nghe một bài "dao" (Chú: hát không có nhạc đệm gọi là "dao"), rằng:
"Mây trắng trên trời,
Gò núi tự nhô lên. (Chú: chữ ở đây vốn là chữ "lăng", nghĩa là gò.)
Đường sá xa xôi,
Núi sông ngăn cách. (Chú: chữ "gián" đọc là "gián".)
Xin người đừng chết, (Chú: "tương" nghĩa là xin.)
Mong còn trở lại." (Chú: "thượng" nghĩa là mong rằng.)
Thiên tử đáp rằng:
"Ta về đất đông,
Trị yên các nước Hoa Hạ (các nước người Hán ở vùng Trung nguyên).
Muôn dân yên ổn đều đặn,
Ta sẽ trở lại gặp nàng. (Chú: "cố" nghĩa là trở lại.)
Chừng ba năm nữa,
Sẽ về đồng nội này." (Chú: nghĩa là trở lại đồng nội này để gặp nàng.)
Thiên tử bèn đánh xe lên núi Yểm (Chú: Yểm tức núi Yểm Tư, nơi mặt trời lặn), khắc ghi dấu tích của mình lên đá núi Yểm (Chú: khắc chữ đề vào đá), rồi trồng cây hòe bên cạnh, đề tên là "Núi của Tây Vương Mẫu". (Chú: ý nói đây là nơi Tây Vương Mẫu ở.)
Rời núi của Tây Vương Mẫu trở về… [chỗ khuyết chữ]… người đời (?) lo buồn mà ngâm rằng (?):
"Từ khi sang đất tây, (Chú: "đồ" nghĩa là đi.)
Ta ở nơi đồng nội này.
Hổ báo kết thành bầy,
Quạ cùng chim khách ở chung. (Chú: chữ "ư" ở đây đọc là "ô", tức con quạ.)
Giữ mệnh tốt không dời đổi, (Chú: ý nói giữ một phương này.)
Ta vốn là [con của] Thiên đế (?). (Chú: "đế" là Thiên đế, vua trời.)
Thiên tử mang mệnh lớn, mà không thể nói hết (?)."
Thiên tử nghĩ đến ân tình của người đời, nước mắt rơi lã chã (?), thổi sanh (một loại khèn), gảy hoàng (Chú: "hoàng" là lưỡi gà nằm trong ống sanh).
"Trong lòng bồi hồi bất an, (Chú: lo âu không có chỗ dựa.)
Con dân trong đời,
Chỉ trông lên trời." (Chú: trời là nơi mọi người ngước trông.)
Ngày Đinh Mùi, Thiên tử uống rượu ở núi Ôn. [Chỗ khuyết chữ] khảo chim (?). (Chú: Sách Kỷ niên chép: "Mục vương gặp Tây Vương Mẫu, Tây Vương Mẫu giữ vua lại, nói: 'Có chim… người…'". Ngờ rằng câu này nói về con chim ấy, nhưng chữ bị rơi rớt, sai lệch, không biết được.)
Ngày Kỷ Dậu, Thiên tử uống rượu bên sông Nhục (Chú: chữ "nhục" đọc là "thục"), bèn ban "hiến mệnh" (Chú: "hiến" là pháp lệnh), truyền lệnh cho quân sĩ của lục sư (sáu đạo quân của nhà vua). [Chỗ khuyết chữ]… lông chim của nó, ở đó có… [chỗ khuyết chữ]… đầm lầy, ao hồ; ở đó có gò lớn, bãi rộng, đất bằng. (Chú: gò đất lớn gọi là "lăng", đất cao mà bằng phẳng gọi là "lục".) Chim lớn thay lông, quân sĩ lục sư đều kéo đến Khoáng Nguyên. (Chú: ý nói sắp đi săn. Bên dưới có câu: "phía bắc đến đồng Khoáng Nguyên, nơi chim bay thay lông". Sách Sơn hải kinh nói: "Đầm lớn rộng nghìn dặm, là nơi các bầy chim sinh ra và thay lông." Sách Kỷ niên chép: "Mục vương đi đánh phía bắc, đi qua đống lông chim chất dài nghìn dặm." Tất cả đều nói về đồng nội này.)
Có lời rằng: Thiên tử dừng ở Khoáng Nguyên ba tháng. [Chỗ khuyết chữ.] Thiên tử mở đại yến đãi các chính công (các bậc công đứng đầu triều), chư hầu, các vua, và ủy lạo các tráng sĩ thất tụy (đội quân tinh nhuệ hộ vệ nhà vua, gồm bảy đội tuyển chọn) (Chú: "lặc" nghĩa như ủy lạo, tức thăm hỏi, khao thưởng) ở trên Vũ Kỳ. (Chú: bên dưới có tên Vũ Lăng, ngờ rằng cũng là một nơi.) Rồi cho tấu khúc "quảng nhạc" (nhạc lớn, nhạc trọng thể). [Chỗ khuyết chữ.]
Quân sĩ lục sư rong ruổi săn bắn ở Khoáng Nguyên (Chú: "tường" nghĩa như đi chơi), săn được vô số (Chú: "vô cương" là không có giới hạn); chim muông hết sạch cả bầy (Chú: ý nói bắt hết). Quân sĩ lục sư săn lớn chín ngày, rồi dừng lại ở… lông chim… [chỗ khuyết chữ]; thu da thú, dâng lên theo từng loại màu lông (Chú: "vật" là màu lông; Kinh Thi có câu: "Chín mươi con mỗi màu lông"); mượn xe để chở (Chú: "trái" nghĩa như mượn). Thiên tử thế là chở được một trăm vận lông chim. (Chú: mười chiếc lông là một "châm", một trăm chiếc lông là một "phòng" (?), mười "phòng" là một "vận"; xem sách Chu quan.)
Ngày Kỷ Hợi, Thiên tử về đông. Lục sư [chỗ khuyết chữ] khởi hành. Ngày Canh Tý, đến núi… [chỗ khuyết chữ] thì nghỉ, để chờ quân sĩ lục sư. Ngày Canh Thìn, Thiên tử đi về đông. Ngày Quý Mùi, đến núi Mậu… [chỗ khuyết chữ], là nơi họ Trí ở. [Chỗ khuyết chữ.] Trí… [chỗ khuyết chữ] đến chỗ Thiên tử ở núi Mậu… [chỗ khuyết chữ], dâng để ủy lạo hai con ngựa tham trắng (Chú: "tham" là ngựa phi, tức con ngựa kéo ở hai bên ngoài cỗ xe), bốn mươi con ngựa hoang và bò hoang, bảy mươi con chó giữ nhà (Chú: chó dùng để canh giữ, phòng bị); lại dâng bốn trăm con ngựa để làm thịt, ba nghìn con bò dê. Gọi là họ Trí… [chỗ khuyết chữ].
Thiên tử đi chơi phía bắc, đến đầm… [mất chữ] Tử. Người đàn ông họ Trí dâng Thiên tử trăm [chỗ khuyết chữ] rượu. Thiên tử ban cho ông ta cẩu tỏa thái (?) (Chú: ngờ là tên một loại ngọc), mười tám vò vàng, bốn mươi chiếc đai kết vỏ sò, ba trăm gói chu sa đỏ, trăm [chỗ khuyết chữ] quế và gừng. Người ấy bèn mạc bái (quỳ, giơ hai tay lên trán rồi rạp mình lạy, lối lạy của các dân tộc phương xa) mà nhận.
Ngày Ất Dậu, Thiên tử đi về nam rồi quay về đông. Ngày Kỷ Sửu, đến sông Hiến, bèn tiếp tục đi về đông, vừa đi vừa uống rượu, rồi đi tiếp về hướng đông nam. Ngày Kỷ Hợi, đến núi Lư, nơi có ba vòng tường thành (Chú: ý nói núi bao quanh ba lớp, trông như tường lũy của thành), là nơi họ Át Thị và họ Hồ Thị (Chú: chữ "át" đọc là "át") giữ gìn, cư trú.
Thiên tử bèn tiếp tục đi về đông, phía nam vượt qua sa diễn (Chú: sa diễn là bãi có cát giữa vùng nước). Ngày Tân Sửu, Thiên tử bị khát ở sa diễn (Chú: trong cát không có suối nước), tìm nước uống mà chưa tới. Cao Bôn Nhung, một tráng sĩ trong đội thất tụy, đâm vào cổ con ngựa tham bên trái, lấy máu xanh của nó cho Thiên tử uống. (Chú: ngày nay người Khương, người Hồ ở phương tây đâm vào cổ ngựa lấy máu uống, cơn khát cũng khỏi.) Thiên tử khen việc ấy, bèn ban cho Bôn Nhung một chiếc ngọc đeo. Bôn Nhung lạy hai lạy, cúi đầu sát đất. (Chú: chữ ở đây là lối viết cổ của chữ "khể", tức cúi đầu chạm đất.)
Thiên tử bèn tiếp tục đi về nam. Ngày Giáp Thìn, đến… [mất chữ] của núi Tích, ở đó có cây bách… [mất chữ]. Người ở… [mất chữ] Dư tên là Mệnh Hoài (Chú: Mệnh Hoài là tên người) dâng rượu cho Thiên tử. Thiên tử ban cho ông ta vò vàng, đai kết vỏ sò, bảy mươi gói chu sa đỏ. Mệnh Hoài bèn mạc bái mà nhận. Ngày Ất Tỵ, [chỗ khuyết chữ] Chư Kiền dâng rượu cho Thiên tử (Chú: Chư Kiền cũng là tên người; chữ "kiền" đọc như chữ "kiền" trong "kiền ngưu", nghĩa là bò thiến). Thiên tử ban cho ông ta vò vàng, đai kết vỏ sò, bảy mươi gói chu sa đỏ. Chư Kiền bèn mạc bái mà nhận.
Mục Thiên tử truyện, quyển ba (hết).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video