Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên (trúng phong: bệnh do "phong" – tà khí gió – xâm nhập cơ thể, gây liệt, méo miệng, co rút, tê dại…)
Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Gồm hai mươi bài thuốc
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Độc hoạt
Chữa bát phong (tám loại tà khí gió từ tám phương gây bệnh) và thập nhị tý (mười hai chứng "tý": tê, đau, bại liệt do phong, hàn, thấp làm khí huyết bế tắc). Bài thuốc gồm:
- Độc hoạt (rễ cây độc hoạt, trừ phong thấp) và Thạch nam (lá cây thạch nam, trừ phong): mỗi thứ 4 lạng (lạng: đơn vị khối lượng thời xưa).
- Phòng phong (rễ cây phòng phong, trừ phong): 3 lạng.
- Nhân vu (cành lá cây nhân vu, có độc, trừ phong thấp): 2 lạng.
- Phụ tử (củ con của cây ô đầu, tính rất nóng, có độc), bỏ vỏ: 2 lạng.
- Ô đầu (củ mẹ của cây ô đầu, rất độc), bỏ vỏ: 2 lạng.
- Thiên hùng (củ ô đầu mọc riêng một mình, không có củ con, rất nóng, có độc), bỏ vỏ: 2 lạng.
Bảy vị trên thái nhỏ, ngâm với 2 đấu rượu trong sáu ngày (đấu, thăng, hợp: đơn vị dung tích; 1 đấu = 10 thăng, 1 thăng = 10 hợp). Uống trước bữa ăn, mỗi lần nửa hợp. Lấy lúc thấy thuốc có tác dụng làm mức.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Ngưu tất
Chữa tám mươi ba loại phong xâm vào đầu người, với các chứng: mặt sưng ngứa, lông mày và tóc rụng; tay chân co quắp không đi lại được; nằm mộng thấy giao hợp với ma quỷ, thần linh; hoặc trong lòng bứt rứt, sợ hãi, các mạch tự kinh động; người ngày càng gầy yếu. Ở đây chỉ nêu sơ những điều chính, không thể nói hết. Bài thuốc gồm:
- Ngưu tất (rễ cây ngưu tất, làm mạnh gân xương): 2 lạng.
- Thạch nam: 2 lạng.
- Ô đầu, bỏ vỏ: 2 lạng.
- Thiên hùng, bỏ vỏ: 2 lạng.
- Nhân vu: 2 lạng.
- Tế tân (rễ cây tế tân, vị cay, tính ấm, trừ phong hàn): 5 phân (phân: đơn vị khối lượng; 4 phân = 1 lạng).
Sáu vị trên thái nhỏ, ngâm với 1 đấu 2 thăng rượu: mùa xuân và mùa thu 5 ngày, mùa hè 3 ngày, mùa đông 7 ngày. Lần đầu uống nửa hợp. Thuốc chữa chứng phong điên (điên cuồng do phong) lâu năm; uống vào thì nôn ra và đi ngoài ra. Người khỏe ngày uống ba lần, người già và trẻ nhỏ ngày một lần. Chưa thấy tác dụng thì tăng dần. Chỉ kiêng chuyện phòng the và thịt lợn v.v.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Nhân vu
Chữa phong mới mắc hay đã lâu, với các chứng: thân thể tê dại mất cảm giác; hoặc chân tay rũ lết; hoặc co quắp, sưng; hoặc khô héo, co kéo liền nhau (?). Bài thuốc gồm:
- Nhân vu: 2 lạng.
- Cẩu tích (thân rễ cây cẩu tích, làm mạnh lưng gối): 2 lạng.
- Ô đầu, bỏ vỏ: 2 lạng.
- Phụ tử, bỏ vỏ: 2 lạng.
- Trịch trục (hoa cây dương trịch trục, có độc, trừ phong thấp): 1 lạng.
- Thiên hùng, bỏ vỏ: 1 lạng.
Sáu vị trên thái nhỏ, ngâm với 1 đấu rượu tám, chín ngày. Mỗi lần uống nửa hợp. Lấy lúc thấy tác dụng làm mức.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Kim nha
Thuốc này chữa bát phong và ngũ chú nhiều năm (ngũ chú: năm loại bệnh "chú" – bệnh dai dẳng, lây từ người này sang người khác). Các chứng gồm:
- Toàn thân rũ liệt (?), không trở mình được; đi lại khập khiễng, què quặt (?); không tự chủ được tay chân.
- Đột nhiên cấm khẩu (răng cắn chặt, không mở miệng được), mất tiếng, nói năng không lưu loát.
- Tứ chi và gân sống lưng đều co rút; thịt tê dại; huyết mạch co quắp, giật kéo, nổi lên (?).
- Sưng đau chạy lung tung, không ở chỗ nhất định.
- Lao lực, lạnh, tích tụ (khối u cục đọng trong bụng), hơi thở ngắn.
- Lúc lạnh lúc nóng; tam tiêu (ba vùng trên, giữa, dưới của thân mình, nơi khí và nước lưu thông) và tỳ vị không tiêu hóa được.
- Thủy ẩm đọng kết cứng (?), cản trở ăn uống; ợ chua, nôn mửa; ăn vào không sinh da thịt.
Những bệnh thầy thuốc không chữa được, thuốc này đều chữa. Bài thuốc gồm:
- Kim nha (một loại khoáng thạch màu vàng ánh, hình như răng): nung, đập vụn to bằng hạt gạo tẻ.
- Tế tân.
- Địa phu tử (hạt cây địa phu, tức cây chổi); nếu không có hạt thì dùng thân thay.
- Địa hoàng (rễ cây địa hoàng, bổ huyết).
- Phụ tử, bỏ vỏ.
(Tiếp theo bài thuốc):
- Phòng phong.
- Thục tiêu (hạt tiêu đất Thục, tức hoa tiêu): bỏ hạt, bỏ những quả còn khép miệng, sao cho ra dầu.
- Nhân vu.
- Rễ cây Sóc điều (?) (cây sóc điều, trừ phong thấp).
Các vị trên mỗi thứ 4 lạng.
- Khương hoạt (rễ cây khương hoạt, trừ phong thấp): 1 cân.
Mười vị trên thái nhỏ, cho vào vò sành, ngâm với 4 đấu rượu trong. Trát bùn kín, đừng để hở hơi. Xuân hè ngâm ba, bốn đêm; thu đông sáu, bảy đêm. Bỏ bã, mỗi lần uống 1 hợp. Rượu này không độc, có thể uống hơi say. Chưa hết một tễ (một lượng thuốc đủ theo đơn) thì bệnh nào cũng khỏi. Thuốc lại khiến người béo khỏe.
Uống hết thì có thể ngâm tiếp: thêm các vị thuốc mỗi thứ 3 lạng, riêng Thục tiêu 5 lạng, dùng rượu như cách trên, nhưng đừng thêm Kim nha. Rượu này hơn cả châm cứu, chữa các chứng phong rũ liệt ba mươi năm rất linh nghiệm. Nếu lạnh thì thêm Can khương (gừng khô) 4 lạng.
(Một bài dùng Thăng ma (rễ cây thăng ma) 4 lạng, Nhân sâm 3 lạng, Thạch hộc (thân cây thạch hộc, một loài lan) và Ngưu tất 5 lạng. Một bài khác dùng Tật lê (quả gai tật lê) 4 lạng, Hoàng kỳ (rễ cây hoàng kỳ, bổ khí) 3 lạng. Một bài khác có Tục đoạn (rễ cây tục đoạn, nối liền gân xương) 4 lạng. Sách "Thiên kim" (tức "Bị cấp thiên kim yếu phương" của Tôn Tư Mạc) dùng Mãng thảo (lá cây mãng thảo, có độc) mà không có Nhân vu.)
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Mã quán
Rượu này trừ phong khí, thông huyết mạch, ích tinh khí, ổn định lục phủ (sáu cơ quan rỗng: mật, dạ dày, ruột non, ruột già, bàng quang, tam tiêu), làm sáng tai mắt, làm da mặt tươi nhuận, tóc bạc đen lại, răng rụng mọc lại.
Hiệu quả theo thời gian uống:
- Hai mươi ngày: sức lực tăng gấp đôi.
- Sáu mươi ngày: chí khí dồi dào, mạnh mẽ.
- Tám mươi ngày: có thể viết chữ ban đêm.
- Một trăm ngày: tinh thần sáng suốt như thần; chuyện phòng the sung mãn như tuổi ba mươi, sức có thể giương nỏ.
Có người bảy, tám mươi tuổi uống thuốc này mà sinh được bốn trai ba gái.
Phủ quân (cách gọi quan Thái thú) họ Hàn ở Lũng Tây (vùng phía tây tỉnh Cam Túc ngày nay) bị gân co rút: hai gối không co duỗi được, tay không tự thắt đai mặc áo được, sinh hoạt ngày càng khó khăn, sợ gió lạnh, toàn thân phù chạy khắp và mọc mụn nhọt. Phủ quân ở Lam Điền (huyện thuộc tỉnh Thiểm Tây ngày nay) đau lưng không đứng được, mặt mắt vàng úa. Uống thuốc hai mươi ngày thì người nhẹ nhõm, mắt sáng, phòng the sung mãn. Bệnh ở lưng gối, thuốc này đều chữa được.
Bài thuốc của Thái thú Thường Sơn gồm:
- Thiên hùng, bỏ vỏ: 3 lạng.
- Nhân vu: 3 lạng.
- Thục tiêu, bỏ hạt, bỏ quả khép miệng, sao cho ra dầu: 1 thăng.
- Trịch trục: 1 thăng.
- Bạch liễm (rễ cây bạch liễm): 3 lạng.
- Ô đầu, bỏ vỏ: 2 lạng.
- Phụ tử, bỏ vỏ: 2 lạng.
- Can khương: 2 lạng.
Tám vị trên thái nhỏ, ngâm với 3 đấu rượu: xuân hè 5 ngày, thu đông 7 ngày, rồi bỏ bã. Lần đầu uống nửa hợp, tăng dần đến 3 hợp. Bã phơi khô làm thuốc bột, mỗi lần uống một phương thốn chủy (thìa vuông mỗi cạnh một tấc, xúc thuốc bột đầy mà không rơi), ngày ba lần, lấy lúc thấy tác dụng làm mức. Mùa hè sợ rượu bị chua thì đậy bằng tấm vải dầu, thòng xuống giếng; để gần nước thì rượu không chua.
(Sách… — chỗ này văn gốc bị mất (?))
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Nguyên thanh
Thuốc này chữa trăm bệnh, gồm:
- Phong tà khiến người cuồng chạy; bụng dưới sưng.
- Trưng hà (khối u cục trong bụng).
- Hoắc loạn (vừa nôn vừa tả dữ dội).
- Trúng ác (đột nhiên trúng khí độc tà mà ngã quỵ).
- Phi thi, độn chú (các chứng bệnh tà phát đột ngột, lúc ẩn lúc hiện, dai dẳng, lây truyền).
- Bệnh phát đột ngột (?).
- Thương hàn (bệnh do cảm lạnh, phát sốt).
- Trúng phong thấp lạnh, đau đầu, nặng mình và các bệnh khác; nóng lạnh.
- Phong hư (phong xâm nhập khi cơ thể suy yếu) và đầu phong (đau đầu lâu ngày do phong).
Uống rượu nên bắt đầu từ ít. Khi thuốc phát tác sẽ nôn ra một, hai thăng nước trong. Bài thuốc gồm:
- Nguyên thanh (một loài sâu cánh cứng màu xanh, có độc): 30 con.
- Ba đậu (hạt ba đậu, tẩy rất mạnh, có độc): bỏ vỏ và lõi, rang; 30 hạt.
- Ban miêu (sâu ban miêu, rất độc): bỏ cánh và chân, rang; 30 con.
- Phụ tử, bỏ vỏ: 1 lạng.
- Trịch trục: 1 lạng.
- Tế tân: 1 lạng.
- Ô đầu, bỏ vỏ: 1 lạng.
- Can khương: 1 lạng.
- Quế tâm (vỏ quế đã cạo bỏ lớp ngoài): 1 lạng.
- Thục tiêu, bỏ hạt, bỏ quả khép miệng, sao cho ra dầu: 1 lạng.
- Thiên hùng, bỏ vỏ: 1 lạng.
- Hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm, tính mát): 1 lạng.
Mười hai vị trên thái nhỏ, ngâm với 1 đấu rượu trong mười ngày. Mỗi lần uống nửa hợp, ngày hai lần. Nếu thấy bứt rứt khó chịu thì uống 1 thăng nước để giải. Lấy lúc thấy tác dụng làm mức.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Man di
Chữa phong lâu ngày làm khô teo, co quắp, nằm liệt giường ba mươi năm, cùng các chứng ác phong (phong độc, như bệnh hủi) làm rụng lông mày. Bài thuốc gồm:
- Độc hoạt: 1 lạng.
- Ô đầu, bỏ vỏ: 1 lạng.
- Can khương: 1 lạng.
- Địa hoàng: 1 lạng.
- …thạch (?) (có lẽ là Dữ thạch – một loại khoáng chất có độc), nung: 1 lạng.
- Đan sâm (rễ cây đan sâm): 1 lạng.
- Bạch chỉ (rễ cây bạch chỉ): 3 lạng.
- Vô di (quả cây vô di, trừ giun).
- Nguyên hoa (hoa cây nguyên hoa, tẩy nước, có độc).
- [Tế] tân (?).
- Phàn thạch (phèn), nung đến hết nước.
- Ngưu tất.
- Hàn thủy thạch (một loại khoáng chất tính lạnh).
- Phục linh (một loại nấm mọc ở rễ thông).
- Kim nha, nung.
- Ma hoàng (thân cây ma hoàng, làm ra mồ hôi), bỏ đốt.
- Thược dược (rễ cây thược dược).
- Đương quy (rễ cây đương quy, bổ huyết).
- Phụ tử, bỏ vỏ: 2 lạng.
- Thự dự (củ mài, còn gọi hoài sơn): 3 lạng.
- Đỗ trọng (vỏ cây đỗ trọng), nướng: 3 lạng.
- Thạch nam: 3 lạng.
- Mẫu lệ (vỏ hàu), rang: 3 lạng.
- Sơn thù du (quả cây sơn thù): 3 lạng.
- Cát cánh (rễ cây cát cánh): 3 lạng.
- Mẫu kinh tử (hạt cây mẫu kinh): 3 lạng.
- Khoản đông (hoa cây khoản đông): 3 lạng.
- Bạch truật (củ cây bạch truật): 3 phân.
- Thạch hộc: 2 phân.
- Quế tâm: 1 phân.
- Tô tử (hạt tía tô): 1 thăng.
- Xích thạch chi (một loại đất sét khoáng màu đỏ): 2 lạng rưỡi.
Bốn mươi ba vị trên thái nhỏ, ngâm với 2 đấu rượu: mùa hè 3 ngày, xuân thu 6 ngày, mùa đông 9 ngày. Mỗi lần uống nửa hợp.
Nên pha chế thuốc trong phòng kín, đừng để đàn bà và lục súc (sáu loài gia súc: ngựa, trâu, dê, lợn, chó, gà) trông thấy. Phải trai giới, giữ mình thanh tịnh hai ngày rồi mới pha chế. Thêm Mạch môn đông (củ cây mạch môn) 2 lạng và Đại táo (táo tàu) 40 quả thì càng tốt. (Sách "Thiên kim" có thêm Khung cùng – rễ cây xuyên khung.)
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Lại một bài rượu Man di
Chữa các chứng sau:
- Bát phong, thập nhị tý.
- Liệt nửa người, không cử động theo ý muốn.
- Thức ăn đọng lâu ngày không tiêu, hư lạnh.
- Ngũ lao thất thương (năm loại lao tổn và bảy loại tổn thương do lao lực, tình dục, ăn uống… làm cơ thể suy kiệt).
- Các bệnh còn sót lại của phụ nữ sau sinh, kinh nguyệt không… (văn gốc mất chữ (?)).
Bài thuốc gồm:
- Viễn chí (rễ cây viễn chí, an thần), bỏ lõi: 2 lạng.
- Phàn thạch, nung hết nước: 2 lạng.
- Thạch cao: 2 lạng rưỡi.
- Ngô công (con rết), nướng: 2 con.
- Lang độc (rễ cây lang độc, rất độc).
- …thạch (?), nung.
- Bạch truật.
- Phụ tử, bỏ vỏ.
- Bán hạ (củ cây bán hạ), rửa sạch.
- Quế tâm.
- Thạch nam.
- Bạch thạch chi (đất sét khoáng màu trắng).
- Tục đoạn.
- Long đởm (rễ cây long đởm, rất đắng).
- Nguyên hoa.
- Huyền sâm (rễ cây huyền sâm).
- Bạch thạch anh (thạch anh trắng).
- Đại giả thạch (quặng sắt màu đỏ).
- Lư như (?) (rễ cây lư như).
- Thạch vi (lá cây thạch vi), bỏ lông.
- Thiên hùng, bỏ vỏ.
- Hàn thủy thạch.
- Phòng phong.
- Cát cánh.
- Lê lô (rễ cây lê lô, có độc).
- Quyển bá (cây quyển bá).
- Sơn thù du.
- Tế [tân] (văn gốc mất đoạn (?)).
Ba mươi bốn vị trên thái nhỏ, ngâm với 2 đấu rượu trong bốn ngày. Mỗi lần uống 1 hợp, ngày hai lần. Sau mười ngày thì lọc bỏ bã. Bã phơi khô, giã, rây làm thuốc bột, uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày hai lần. Lấy lúc thấy tác dụng làm mức.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Lỗ công
Rượu này chữa trăm bệnh, gồm các chứng sau.
Ở đầu mặt:
- Phong huyễn (chóng mặt do phong), tâm thần rối loạn.
- Tai điếc, mắt mờ, chảy nước mắt; mũi không ngửi được mùi thơm hôi.
- Miệng lở loét, răng đau do phong; tràng nhạc (hạch nổi thành chuỗi ở cổ); dưới họng lở loét.
- Bứt rứt nóng nảy; quyết nghịch (tay chân lạnh giá); khí xông ngược lên.
Ở thân mình và tay chân:
- Ngực, sườn, vai, đùi đau; tay không giơ lên tới đầu, không tự thắt đai mặc áo được.
- Lưng và cột sống không cúi ngửa được; chân mỏi, tê dại, khó đứng lâu.
- Bát phong, thập nhị tý; ngũ hoãn lục cấp (các chứng gân cơ chỗ thì nhão chùng, chỗ thì co rút).
- Nửa người không cử động được, tứ chi teo liệt một bên, gân co rút không co duỗi được.
Các chứng do phong chạy trong người:
- Tặc phong (gió độc lén xâm nhập) làm họng bế tắc, nghẹn nghẹn không thông.
- Có khi đau như bị dùi, dao đâm, chạy trong da thịt không ở chỗ nhất định. Để lâu không chữa thì vào ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận); hoặc ở dưới tim, hoặc ở cao hoang (chỗ sâu nhất trong ngực, giữa tim và hoành cách mô, nơi thuốc khó tới).
- Phong chạy khắp tứ chi, có chỗ riêng bị lạnh như bị gió thổi; lạnh lâu ngày, tích tụ, phong thấp.
Cùng với ngũ lao thất thương, hư tổn và muôn bệnh. Bài thuốc gồm:
- Tế tân: nửa lạng.
- Nhân vu: 5 phân.
- Ô đầu, bỏ vỏ: 5 phân.
- Trịch trục: 5 phân.
- Mộc phòng kỷ (rễ cây phòng kỷ loại thân gỗ): 1 lạng.
- Thiên hùng, bỏ vỏ: 1 lạng.
- Thạch hộc: 1 lạng.
(Tiếp theo bài thuốc), mỗi vị 3 phân:
- Nhân trần (cây nhân trần).
- Phụ tử, bỏ vỏ.
- Cù mạch (cây cù mạch).
- Vương tôn (một bản ghi là Vương bất lưu hành).
- Đỗ trọng, nướng.
- Trạch tả (củ cây trạch tả).
- Thạch nam.
- Phòng phong.
- Viễn chí, bỏ lõi.
Hai mươi lăm vị trên thái nhỏ, ngâm với 5 đấu rượu trong mười ngày. Mỗi lần uống 1 hợp, tăng dần đến bốn, năm hợp. Lấy lúc thấy tác dụng làm mức. (Một bài thêm Cam thảo 3 phân.)
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Phụ tử
Chữa đại phong, lạnh, đàm tích (?) (đờm đọng thành khối), trướng đầy và các chứng tý. Bài thuốc: Phụ tử loại to, một củ nặng 2 lạng (cũng có nói là hai củ), bỏ vỏ, bổ ra.
Một vị trên ngâm với 5 thăng rượu; mùa xuân ngâm 5 ngày. Mỗi lần uống 1 hợp, ngày hai lần; lấy lúc thấy hơi tê làm mức. Bệnh gì cũng chữa được. Đừng dùng củ bị mọt hay để lâu ngày; dùng không đúng loại thì không khỏi bệnh.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Tử thạch
Chữa phong lâu ngày, hư lạnh, tâm khí không đủ, có lúc kinh sợ. Bài thuốc gồm:
- Tử thạch anh (thạch anh tím): 1 cân.
- Chung nhũ (thạch nhũ trong hang đá), nghiền: 4 lạng.
- Phòng phong: 4 lạng.
- Viễn chí, bỏ lõi: 4 lạng.
- Quế tâm: 4 lạng.
- Ma hoàng, bỏ đốt: 3 lạng.
- Phục linh: 3 lạng.
- Bạch truật: 3 lạng.
- Cam thảo (rễ cây cam thảo), nướng: 3 lạng.
Chín vị trên thái nhỏ, ngâm với 3 đấu rượu theo cách như trên. Mỗi lần uống 4 hợp, ngày ba lần. Cũng có thể uống đến say; luôn giữ cho trong người có hơi rượu.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Đan sâm
Chữa ác phong đau tê, mất cảm giác; nhọt độc không khỏi, không đóng vảy; râu mày rụng trụi.
Bài thuốc gồm các vị sau, mỗi vị 1 lạng:
- Đan sâm, Tiền sâm (?).
- Tế tân, Quyển bá.
- Thiên hùng, bỏ vỏ.
- Tần giao (rễ cây tần giao).
- Nhân vu, Can khương, Ngưu tất, Nguyên hoa, Bạch truật.
- Phụ tử, bỏ vỏ.
- Đại giả, Tục đoạn, Phòng phong, Cát cánh.
- Lư như (?).
- Phàn thạch, nung hết nước.
- Bán hạ, rửa sạch.
- Bạch thạch chi, Thạch nam, Lang độc, Quế tâm.
- Thỏ ty tử (hạt dây tơ hồng).
- Thược dược, Long đởm, Thạch vi.
- Thường sơn (rễ cây thường sơn).
- Hoàng liên (thân rễ cây hoàng liên).
- Hoàng cầm, Huyền sâm.
- …thạch (?), nung.
- Viễn chí, bỏ lõi.
- Tử uyển (rễ cây tử uyển).
- Sơn thù du.
- Can địa hoàng (địa hoàng phơi khô).
- Tô (?) (tía tô).
- Cam thảo, nướng.
Các vị còn lại:
- Thạch cao: 2 lạng.
- Hạnh nhân (nhân hạt mơ): 20 hạt, bỏ vỏ, bỏ đầu nhọn, bỏ hạt có hai nhân.
- Ma hoàng, bỏ đốt: 5 phân.
- Đại hoàng (rễ cây đại hoàng, gây tẩy): 5 phân.
- Xương bồ (thân rễ cây thạch xương bồ): 1 lạng rưỡi.
- Bạch chỉ: 1 lạng.
- Ngô công, loại đầu đỏ, nướng: 2 con.
Bốn mươi lăm vị trên thái nhỏ, ngâm với 4 đấu rượu trong năm đêm. Mỗi lần uống nửa hợp, tăng dần đến một, hai hợp, ngày hai lần. Lấy lúc khỏi bệnh làm mức.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Đỗ trọng
Chữa lưng chân đau nhức, không cử động theo ý muốn, phong hư. Bài thuốc gồm:
- Đỗ trọng, nướng: 8 lạng.
- Khương hoạt: 4 lạng.
- Thạch nam: 2 lạng.
- Phụ tử loại to, bỏ vỏ: 3 củ.
Bốn vị trên thái nhỏ, ngâm với 1 đấu rượu trong ba đêm. Mỗi lần uống 2 hợp, ngày hai lần.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Đỗ trọng
Chữa đau lưng do bị trật, sái (?). Bài thuốc gồm:
- Đỗ trọng, nướng: 8 lạng.
- Can địa hoàng: 4 lạng.
- Đương quy: 2 lạng.
- Ô đầu, bỏ vỏ: 2 lạng.
- Khung cùng: 2 lạng.
Năm vị trên thái nhỏ, ngâm với 1 đấu 2 thăng rượu, uống theo cách như trên.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Chỉ như
Chữa các bệnh mà thuốc khác không làm khỏi được.
Cách làm Chỉ như: lấy lớp vỏ xanh trên quả chỉ (một loại cam chua), cạo lấy vụn, cạo gần đến lõi thì thôi. Được 5 thăng vụn thì rang lửa nhỏ cho hết hơi ẩm. Ngâm với 1 đấu rượu, hâm lửa nhỏ cho ra vị thuốc. Uống tùy sức.
Thuốc chữa miệng méo, mắt co giật, rất linh nghiệm. Chữa hoãn phong (phong làm chân tay nhão yếu) và cấp phong (phong làm co rút) đều tốt.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Đỗ trọng
Chữa phong lao hư lạnh, lưng chân đau, co quắp, yếu ớt. Bài thuốc gồm:
- Đỗ trọng, nướng: 8 lạng.
- Nhũ sàng (?) (một loại thạch nhũ đọng ở nền hang): 8 lạng.
- Đương quy, Khung cùng, Can khương: mỗi thứ 3 lạng.
- Phụ tử, bỏ vỏ: 3 lạng.
- Tần giao, Thạch hộc, Quế tâm: mỗi thứ 3 lạng.
- Thục tiêu, bỏ hạt, bỏ quả khép miệng, sao cho ra dầu: 2 lạng.
- Tế tân, Nhân vu: mỗi thứ 2 lạng.
- Thiên hùng, bỏ vỏ: 2 lạng.
- Độc hoạt, Phòng phong: mỗi thứ 5 lạng.
Mười lăm vị trên thái nhỏ, ngâm với 3 đấu rượu trong năm đêm. Mỗi lần uống 3 hợp, ngày ba lần. (Một bài thêm Tử thạch anh 5 lạng.)
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Cúc hoa
Chữa đàn ông, đàn bà bị phong hư, lạnh, đau lưng; ăn ít, gầy gò, không có sắc mặt, thở hổn hển, hơi ngắn. Thuốc trừ phong lạnh, bổ chỗ thiếu hụt. Bài thuốc gồm:
- Cúc hoa: 1 cân.
- Đỗ trọng, nướng: 1 cân.
- Độc hoạt: 8 lạng.
- Chung nhũ, nghiền: 8 lạng.
- Tỳ giải (?) (rễ cây tỳ giải): 8 lạng.
- Phục linh: 2 lạng.
- Tử thạch anh: 5 lạng.
- Phụ tử, bỏ vỏ: 4 lạng.
- Phòng phong, Hoàng kỳ: mỗi thứ 4 lạng.
- Thung dung (nhục thung dung, loài cây ký sinh, bổ thận): 4 lạng.
- Đương quy, Thạch hộc, Quế tâm: mỗi thứ 4 lạng.
Mười bốn vị trên thái nhỏ, ngâm với 7 đấu rượu trong năm đêm. Mỗi lần uống 2 hợp, tăng dần đến 5 hợp, ngày ba lần. (Sách "Thiên kim" có thêm Can khương.)
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Ma tử
Chữa hư lao và trăm bệnh, thương hàn, phong thấp; chữa phụ nữ bị đới hạ (khí hư ra nhiều ở âm đạo, chỉ chung bệnh phụ khoa), kinh nguyệt không đều; tay chân đau tê, nằm liệt giường. Bài thuốc gồm:
- Ma tử (hạt cây gai dầu): 1 thạch (= 10 đấu).
- Pháp khúc (men rượu làm theo phép): 1 đấu.
Hai vị trên: trước giã hạt gai thành bột, cho cùng 2 thạch nước vào nồi, nấu hạt gai thật chín, khoảng bằng thời gian thổi chín một hộc gạo thì lấy ra, bỏ bã. Tùy nước nhiều ít mà làm như cách nấu rượu ở nhà. Rượu chín thì lấy phần trong, uống tùy sức. Rượu làm người béo khỏe.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Hoàng kỳ
Chữa đại phong, hư lạnh, đàm tích (?), liệt nửa người, chân yếu, phù đầy và trăm bệnh. Bài thuốc gồm:
- Mỗi thứ 3 lạng: Hoàng kỳ, Độc hoạt, Sơn thù du, Quế tâm, Thục tiêu (bỏ hạt, bỏ quả khép miệng, sao cho ra dầu), Bạch truật, Ngưu tất, Cát căn (rễ sắn dây), Phòng phong, Khung cùng, Tế tân, Phụ tử (bỏ vỏ), Cam thảo (nướng).
- Đại hoàng: 1 lạng.
- Can khương: 2 lạng rưỡi.
- Tần giao, Đương quy, Ô đầu (bỏ [vỏ]…) (văn gốc mất đoạn (?)).
Mười tám vị trên thái nhỏ, ngâm với 3 đấu rượu trong mười ngày. Mỗi lần uống 1 hợp, ngày ba lần, tăng dần đến 5 hợp; ban đêm uống hai lần. Không phải kiêng gì.
Gia giảm theo bệnh:
- Hư nhiều: thêm Thung dung 2 lạng, Uy nhuy (củ ngọc trúc) 2 lạng, Thạch hộc 2 lạng.
- Hay quên: thêm Xương bồ 2 lạng, Tử thạch anh 2 lạng.
- Dưới tim có nước đọng: thêm Phục linh 2 lạng, Nhân sâm 2 lạng, Thự dự 3 lạng.
Uống hết thì lại lấy 3 đấu rượu ngâm bã. Nếu không thì phơi khô bã làm thuốc bột, uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại rượu thuốc, mục thứ nhất
Rượu Địa hoàng:
Lấy 1 thạch nước địa hoàng tươi, sắc còn 5 đấu, để nguội rồi ngâm men cho men nở. Trước đó vo gạo, phơi khô. Khi sắp ủ rượu thì sắc riêng nước địa hoàng, ngâm gạo một đêm như cách trước, vớt ráo rồi thổi cơm ủ, y như cách nấu rượu ở nhà. Khi trộn cơm với men (?) cũng dùng phần nước còn lại. … đều như vậy (?). Bã địa hoàng khô ép ra cũng trộn với gạo thổi mà ủ. Rượu… (văn gốc mất đoạn sau (?)).
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên
Các loại thuốc tán (thuốc bột), mục thứ hai
Gồm chín bài thuốc, một bài luận
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại thuốc tán, mục thứ hai
Thuốc tán của Thái thú Cửu Giang (Cửu Giang: tên quận xưa, nay thuộc vùng Giang Tây)
Đàn ông, đàn bà, già trẻ chưa ai là không khổ vì phong. Thuốc này chữa đàn ông bị ngũ lao thất thương, phụ nữ bị các bệnh còn sót lại sau sinh, và các chứng phong ở ngũ tạng lục phủ. Bài thuốc gồm:
- Tri mẫu (thân rễ cây tri mẫu): 3 lạng.
- Nhân sâm, Phục linh: mỗi thứ 3 lạng.
- Thục tiêu, sao cho ra dầu, bỏ hạt, bỏ quả khép miệng: nửa lạng.
- Quát lâu (cây qua lâu): 1 lạng rưỡi.
- Phòng phong, Bạch truật: mỗi thứ 3 lạng.
- Trạch tả: 2 lạng.
- Can khương: 1 lạng.
- Phụ tử, bào (vùi nướng trong tro nóng), bỏ vỏ: 1 lạng.
- Quế tâm: 1 lạng.
- Tế tân: 1 lạng.
Mười hai vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày hai lần. Uống rượu sao cho mặt luôn có sắc rượu, nhưng đừng để say nhiều. Kiêng phòng the, thịt lợn, cá, đồ sống lạnh. Không bệnh mà uống thường xuyên càng tốt: kéo dài tuổi thọ, người nhẹ nhõm, mắt sáng, gân xương mạnh, chữa lành xương gãy và chấn thương.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại thuốc tán, mục thứ hai
Thuốc tán Ngô thù du
Chữa phong làm chân khập khiễng, què quặt, liệt nửa người, nửa thân không cử động, ngày đêm rên rỉ, thầy thuốc không chữa được. Bài thuốc gồm:
- Ngô thù du (quả cây ngô thù).
- Can khương.
- Bạch liễm.
- Mẫu quế (một loại quế).
- Phụ tử, bào, bỏ vỏ.
- Thự dự.
- Thiên hùng, bào, bỏ vỏ.
- Can tất (nhựa sơn khô), rang.
(Tiếp theo bài thuốc):
- Tần giao: nửa lạng; các vị kể trên cũng mỗi thứ nửa lạng.
- Cẩu tích: 1 phân.
- Phòng phong: 1 lạng.
Mười một vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại thuốc tán, mục thứ hai
Thuốc tán Sơn thù du
Chữa phong làm khập khiễng, tê bại; cách chữa như bài trước. Bài thuốc gồm các vị sau, mỗi vị nửa lạng:
- Sơn thù du.
- Phụ tử, bào, bỏ vỏ.
- Thự dự.
- Vương tôn.
- Mẫu quế.
- Can địa hoàng.
- Can tất, rang.
- Tần giao.
- Thiên hùng, bào, bỏ vỏ.
- Bạch truật.
Thêm Cẩu tích (văn gốc mất phân lượng (?)).
Mười một vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu trước bữa ăn, mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần. Khi thuốc chạy trong da sẽ thấy râm ran. Uống một tháng thì khỏi.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại thuốc tán, mục thứ hai
Thuốc tán Vạn kim
Thuốc chữa được các chứng sau.
Ở đầu mặt:
- Đau đầu, chóng mặt rối loạn, tai điếc.
- Hai mắt chảy nước mắt; mũi không ngửi được mùi thơm hôi.
- Miệng lở, nhọt độc; thử lậu (lỗ rò mủ ở cổ, như hang chuột) và tràng nhạc; họng lở loét.
Ở thân mình và tay chân:
- Bứt rứt nóng nảy, ho, ngực đầy; chân phù.
- Nửa người teo liệt không cử động; gân tay chân hoặc co rút hoặc chùng nhão, không co duỗi được.
- Tặc phong làm người suy bại (?).
Các chứng tà độc:
- Phi thi, cổ chú (bệnh tà phát đột ngột, bệnh do trùng độc, lây truyền).
- Khí độc vùng Giang Nam (khí ẩm độc miền nam sông Trường Giang), nằm ở dưới tim hoặc ở cao hoang, chạy khắp tứ chi, châm cứu không tới được.
- Tích tụ, thân thể lệch vẹo (?).
Các chứng khác:
- Ngũ hoãn lục cấp, thấp tý.
- Phụ nữ đới hạ, tích tụ, trúng phong khi sinh nở.
- Nam nữ ngũ lao thất thương.
Bài thuốc gồm:
- Mỗi thứ 1 lạng rưỡi: Thạch hộc, Phòng phong, Ba kích thiên (rễ cây ba kích), Thiên hùng (bào, bỏ vỏ), Can địa hoàng, Thạch nam, Viễn chí (bỏ lõi), Trịch trục, Ô đầu (bào, bỏ vỏ), Can khương, Quế tâm.
- Thục tiêu (sao cho ra dầu, bỏ hạt, bỏ quả khép miệng): nửa thăng.
- Mỗi thứ 1 lạng: Cù mạch, Nhân trần, Tần giao, Nhân vu, Hoàng kỳ, Tường vi (rễ cây tường vi), Độc hoạt, Tế tân, Ngưu tất.
- Mỗi thứ nửa lạng: Bá tử (hạt cây trắc bá), Trạch tả, Đỗ trọng (nướng).
- Mỗi thứ 3 phân: Sơn thù du, Thông thảo (lõi thân cây thông thảo), Cam thảo.
Hai mươi bảy vị trên giã, rây làm thuốc bột. Lúc gà chưa gáy, uống với rượu lạnh năm phần mười phương thốn chủy, ngày ba lần, tăng dần đến một thìa đầy.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại thuốc tán, mục thứ hai
Thuốc tán Nhân sâm
Chữa mọi chứng phong. Bài thuốc gồm:
- Nhân sâm, Đương quy: mỗi thứ 5 phân.
- Thiên hùng, bào, bỏ vỏ.
- Tiền hồ (rễ cây tiền hồ).
- Ngô thù du.
- Bạch truật.
- Tần giao.
- Ô đầu, bào, bỏ vỏ.
(Tiếp theo bài thuốc): [Cam] thảo, Thục tiêu (bỏ hạt… văn gốc mất đoạn (?)).
Hai mươi vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần. Người trong mình nóng thì gia giảm mà uống. Nếu đột ngột trúng phong, thương hàn, nghẹt mũi thì uống xong đắp chăn cho ra mồ hôi là khỏi.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại thuốc tán, mục thứ hai
Thuốc tán Phòng phong
Chữa bệnh do phong phát đột ngột: choáng váng mờ mịt, không biết người; tứ chi không biết chỗ đau, không đi lại được; hoặc thân thể liệt nửa người; miệng chảy dãi bọt; tay chân co quắp. Bài thuốc gồm:
- Phòng phong: 1 lạng.
- Thục tiêu, bỏ hạt, bỏ quả khép miệng, sao cho ra dầu: 1 lạng.
- Mạch môn đông, bỏ lõi: 1 lạng.
- Thiên hùng, bào, bỏ vỏ: 5 phân.
- Phụ tử, bào, bỏ vỏ: 5 phân.
- Nhân sâm, Đương quy: mỗi thứ 5 phân.
- Ngũ vị tử (quả cây ngũ vị): 3 lạng.
- Can khương: 3 lạng.
- Ô đầu, bào, bỏ vỏ: 3 lạng.
- Tế tân, Bạch truật: mỗi thứ 3 lạng.
(Tiếp theo bài thuốc): Sài hồ (rễ cây sài hồ), Sơn thù [du] (văn gốc mất đoạn (?)).
Mười tám vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần. Chưa thấy tác dụng thì tăng dần, lấy lúc thấy tác dụng làm mức.
Thuốc tán Bát phong thập nhị tý
Thuốc chữa các chứng sau:
- Ngũ lao thất thương.
- Phong vào ngũ tạng, tay chân thân thể nặng nề, hoặc như bị tà khí ám, có lúc bứt rứt, ra mồ hôi.
- Phi thi, độn chú lây truyền cho nhau.
- Hơi ngắn, bụng đầy; hoặc da và gân đau; xương cổ gáy co kéo nhau, đau không ở chỗ nhất định.
- Trong họng có khí, nuốt không vào, khạc không ra.
Các chứng ấy đều [chữa được] (?). Bài thuốc gồm:
- Mỗi thứ 1 lạng: Tế tân, Ba kích, Hoàng kỳ, …thạch (?) (nung), Hậu phác (vỏ cây hậu phác, nướng), Bạch liễm, Quế tâm, Hoàng cầm, Mẫu kinh, Sơn thù du, Bạch truật, Nữ uy (một vị thuốc cổ, có thuyết cho là ngọc trúc), Cúc hoa, Nhân sâm, Thiên hùng (bào, bỏ vỏ), Phòng phong, Tỳ giải, Thạch hộc, Thục tiêu (sao cho ra dầu, bỏ hạt, bỏ quả khép miệng).
- Mỗi thứ nửa lạng: Khung cùng, Long đởm, Thược dược, Thung dung.
- Mỗi thứ 1 lạng: Tử uyển, Phụ tử (bào, bỏ vỏ), Thự dự, Ngũ vị tử.
- Mỗi thứ 2 lạng rưỡi: Cát cánh, Viễn chí (bỏ lõi).
Ba mươi bốn vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày hai lần, tăng dần đến hai thìa. Thuốc chữa muôn bệnh.
Lại một bài thuốc tán Bát phong thập nhị tý
Thuốc chữa phong tý, phân theo từng loại:
- Nôn ngược, không ăn uống được: là tâm tý (tý ở tim).
- Ho, đầy, đau bụng, khí nghịch, nước bọt nước mũi trắng: là tỳ tý.
- Tân dịch, nước bọt có máu, tanh hôi: là can tý.
- Liệt dương, phần dưới ẩm ướt: là nuy tý.
- Trong bụng sôi như sấm, ăn không tiêu, ăn vào thì khí đầy, đi tiểu nhiều lần: là vị tý.
- Hai gối lạnh, không đi được: là thấp tý.
- Tay không giơ lên được, sưng đau mà khí nghịch: là cốt tý.
- Bứt rứt, đầy, hơi ngắn, nước mũi nước bọt màu xanh đen: là thận tý.
Thuốc này đều chữa được hết. Bài thuốc gồm:
- Mỗi thứ nửa lạng: Viễn chí (bỏ lõi), Hoàng kỳ, Hoàng cầm, Bạch liễm, Phụ tử (bào, bỏ vỏ), Long đởm, Thự dự, Hậu phác (nướng), Thục tiêu (bỏ hạt và quả khép miệng, sao cho ra dầu).
- Mỗi thứ 3 phân: Mẫu kinh tử, Thiên hùng (bào, bỏ vỏ), Tế tân, Cúc hoa, Cẩu tích, Sơn thù du, Phòng phong, Khung cùng, Quế tâm.
- Mỗi thứ 1 lạng: Ngũ vị tử, Ba kích thiên.
- Phục linh, Thược dược, Tần giao, Ô đầu (bào, bỏ vỏ), Vô di (văn gốc mất phân lượng (?)).
Hai mươi bảy vị trên giã, rây làm thuốc bột. Sau bữa ăn uống với nước mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần. Thà bắt đầu từ ít rồi tăng dần.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại thuốc tán, mục thứ hai
Thuốc tán Tần vương tục mệnh đại bát phong
Chữa các chứng phong, ngũ hoãn lục cấp, hoặc phù thũng, thở hổn hển, hơi tê, phong hư không đủ. Thuốc lại bổ ích khí của tạng phủ, tốt nhất. Lời bàn về thuốc này rất nhiều, ở đây chỉ lấy phần cốt yếu. Bài thuốc gồm:
- Tần giao 3 lạng: chữa phong làm tê dại.
- Phòng phong 2 lạng: trừ phong đau, trừ thấp tý.
- Phụ tử 2 lạng (bào, bỏ vỏ): chữa phong thấp, làm chắc cơ xương, giảm đau.
- Xương bồ 2 lạng: chữa phong thấp, tý, co quắp.
- Phục linh 2 lạng: làm yên bên trong, giáng khí xuống, tiêu nước.
- Ngưu tất 2 lạng: trừ chứng ống chân hư tổn, đau bứt rứt; làm đầy tủy xương.
- Cát cánh 2 lạng: chữa kinh sợ hồi hộp, điều hòa ruột và dạ dày.
- Tế tân 1 lạng: chữa lưu ẩm (nước đọng lâu trong cơ thể), đuổi phong tà.
- Ô đầu 3 lạng (bào, bỏ vỏ): đuổi phong, chữa khí xông lên, trừ tà.
- Thự dự 1 lạng: ích khí, bổ ngũ tạng.
- Khung cùng 1 lạng: chữa phong hàn, làm ấm bên trong.
- Viễn chí 2 lạng rưỡi (bỏ lõi): ích khí lực, định tâm chí.
- Thiên hùng 1 lạng (bào): chữa lưu ẩm, đuổi phong tà.
- Thạch long nhuế (cây thạch long nhuế) 1 lạng: chữa phong, bổ khí, trừ đầy.
- Thục tiêu 1 lạng (bỏ hạt và quả khép miệng, sao cho ra dầu): làm ấm bên trong, đuổi phong tà.
- Thạch hộc 2 lạng: chữa phong, ích khí, làm ăn ngon.
- Bạch chỉ 1 lạng: chữa phong tà, trừ hư đầy.
- Long đởm 1 lạng: chữa phong sưng, trừ phong nhiệt.
- Bạch truật 1 lạng: chữa phong sưng, tiêu thủy khí.
- Sơn thù du 1 lạng: chữa phong tà, thấp khí.
- Quế tâm 1 lạng: làm ấm gân, thông huyết mạch, trừ tà khí.
- Cúc hoa 1 lạng: chữa phong thấp, bổ tạng, ích khí.
- Nữ uy 1 lạng: làm ấm bên trong, đuổi phong tà.
- Hậu phác 1 lạng (nướng): làm ấm bên trong, trừ lạnh, ích khí, trừ đầy.
- Ba kích thiên 1 lạng: giáng khí, làm chắc da thịt.
- Tỳ giải 1 lạng: chữa phong thấp, cầm hồi hộp và đau.
- Mẫu kinh tử 1 lạng: chữa phong, ích khí; nếu không có thì dùng Bá tử nhân.
- Can tất 1 lạng (rang): làm chắc thân thể, điều hòa bụng dưới.
- Nhục thung dung 1 lạng: chữa hư, nối chỗ tổn thương, chữa đau lưng.
- Ngũ vị tử 1 lạng rưỡi: ích khí, trừ nóng lạnh.
- Thược dược 1 lạng: giảm đau, làm tan huyết khí ứ.
- Hoàng cầm 1 lạng: trừ hư nhiệt, giảm đau.
- Bạch phàn (phèn trắng) 1 lạng (nung hết nước): trừ nóng lạnh, phá tích tụ, giáng khí.
- Tục đoạn 1 lạng: chữa phong hư, tổn thương đứt gãy.
- Bạch liễm 1 lạng: chữa phong, ích khí lực.
- Hoàng kỳ 1 lạng rưỡi: chữa hư gầy, phong tà, mắt vàng.
Ba mươi sáu vị trên đều phải là thuốc mới và tốt. Vào ngày Phá hoặc ngày Trừ (hai trong mười hai "trực" của lịch xưa, được coi là ngày hợp để trừ bỏ bệnh tật) thì cùng giã, rây làm thuốc bột. Hòa với rượu trong hâm ấm, mỗi lần uống một phương thốn chủy, ngày ba lần. Chưa thấy tác dụng thì tăng dần, có thể đến hai, ba thìa; lấy lúc thấy tác dụng làm mức. Nếu trong lòng bứt rứt khó chịu thì uống một ít nước lạnh.
Kiêng cá sống, thịt lợn, cải thảo; kiêng được phòng the trăm ngày thì rất tốt. Bài này chữa phong, tiêu trướng đầy, điều hòa ngũ tạng, làm thông lợi lục phủ. Nam hay nữ có bệnh đều có thể pha chế mà uống; dùng thường xuyên rất tốt.
Tùy bệnh mà thêm bớt:
- Tâm khí không đủ, hơi ngắn: thêm Nhân sâm, Cam thảo mỗi thứ 1 lạng.
- Đau bụng do thận khí không đủ: thêm Đỗ trọng và thận dê, mỗi thứ 2 lạng.
Luận rằng: các thuốc tán này là danh dược trong thiên hạ, nhưng người thể nóng không được dùng; chỉ người vốn bị lạnh lâu ngày dùng thì rất tốt.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên
Các loại cao thuốc, mục thứ ba
Gồm ba bài thuốc
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại cao thuốc, mục thứ ba
Cao Trần Nguyên của đạo sĩ ở Thương Ngô (Thương Ngô: quận xưa, nay thuộc vùng Quảng Tây)
Chữa trăm bệnh do phong. Bài thuốc gồm:
- Đương quy: 3 lạng.
- Đan sa (chu sa), nghiền: 3 lạng.
- Tế tân: 2 lạng.
- Khung cùng: 2 lạng.
- Phụ tử, bỏ vỏ: 22 thù (thù: đơn vị khối lượng rất nhỏ; 24 thù = 1 lạng).
- Quế tâm: 1 lạng 2 thù.
(Văn gốc mất tên vị thuốc (?)): 3 lạng 2 thù, nghiền.
(Tiếp theo bài thuốc):
- Tùng chi (nhựa thông): nửa cân.
- Đại thố (giấm mạnh): 2 thăng.
- Bạch chỉ: 1 lạng.
- Mỡ lợn: 10 cân.
- Sinh địa hoàng (địa hoàng tươi): 2 cân, lấy nước.
Mười lăm vị trên thái nhỏ. Dùng nước địa hoàng và giấm ngâm thuốc một đêm, rồi cho vào mỡ lợn cùng nấu sôi mười lăm dạo. Cao thành thì bỏ bã, cho bột đan sa và các vị nghiền vào, khuấy kỹ. Đừng để trẻ con, phụ nữ, lục súc trông thấy; khi pha chế thuốc nhất định phải kiêng điều này.
Có người khổ vì đau ngực, sườn, lưng; uống thuốc bảy ngày, thải ra hai thăng thứ giống lòng trắng trứng gà thì khỏi.
Có người dưới sườn có khối khí tích to như cái chén; xoa thuốc mười lăm ngày thì khỏi.
Có người khổ vì khí bên rốn; xoa thuốc vào (?), tống ra khoảng một thăng thứ giống ruột xốp vàng trong quả dưa thì khỏi.
Có người đau quặn bụng, có lúc đau kéo sang sườn, đã mấy năm; xoa cao thì tống ra ba mươi con giống như giun, rồi khỏi.
Có người phụ nữ khổ vì kinh nguyệt bế tắc bên trong, nhiều năm không có con. Xoa cao ở bụng dưới và uống một viên to bằng hạt mơ; mười ngày sau ra hai thăng huyết băng thì khỏi, ngay năm ấy có con.
Có người bị phong tao (ngứa do phong), nổi sưng lổn nhổn như hạt đậu to; xoa năm ngày thì khỏi.
Có người đau lạnh đầu gối; xoa năm ngày cũng khỏi.
Có người đầu cổ lúc nóng lúc lạnh, có tràng nhạc; xoa thì đều khỏi.
Có người mặt mắt đen sạm, gầy gò, đó là bệnh trong tim bụng; uống thuốc thải ra hai thăng thứ giống bã rượu thì khỏi.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại cao thuốc, mục thứ ba
Cao Đan sâm
Thuốc chữa các chứng sau:
- Thương hàn, thời hành (dịch bệnh theo mùa).
- Tặc phong, ác khí ở bên ngoài: các khớp chân tay đau, co rút không co duỗi được; cổ gáy và họng bị tý tắc, cấm khẩu.
- Khi tà vào bụng thì tim gấp, bụng trướng, trong ngực nôn ngược.
Các chứng trên thuốc đều chữa được: bệnh ở trong bụng thì uống, bệnh ở bên ngoài thì xoa.
Thuốc còn chữa:
- Hoãn phong không cử động được; thấp tý tê dại; liệt nửa người, co quắp; miệng mặt méo lệch; tai điếc, đau răng; phong làm cổ sưng, tý; phong làm đau trong óc.
- Thạch ung (nhọt cứng như đá), kết hạch, tràng nhạc, sưng cứng chưa vỡ: đắp thuốc lên cho tiêu.
- Ẩn chẩn (mề đay) đỏ trắng; các chỗ sưng không có đầu, sắp thành ung thư (nhọt độc lớn, ở nông và ở sâu): xoa cho tiêu.
- Phong kết hạch sau tai; phong thủy (phù do phong) sưng chạy chỗ này chỗ khác, đau nhức (?). Châm vào thì nước vàng chảy ra.
- Khí ôn dịch theo mùa: uống một viên to bằng quả táo; trẻ con tùy ý giảm bớt.
Bài thuốc gồm:
- Đan sâm: 4 lạng.
- Rễ Sóc điều (?): 4 lạng.
- Tần giao: 3 lạng.
- Khương hoạt: 2 lạng.
- Thục tiêu, sao cho ra dầu, bỏ hạt, bỏ quả khép miệng: 2 lạng.
- Ngưu tất: 2 lạng.
- Ô đầu, bỏ vỏ: 2 lạng.
- Liên kiều (quả cây liên kiều): 2 lạng.
- Bạch truật: 2 lạng.
- Trịch trục, Cúc hoa, Mãng thảo: mỗi thứ 1 lạng.
Mười hai vị trên thái nhỏ, dùng 5 thăng khổ tửu (giấm) và 7 thăng dầu vừng cùng nấu cho đến khi hết giấm, rồi bỏ bã. Cho mỡ lợn vào nấu thành cao. Phàm người bị phong lạnh thì uống với rượu; bị nhiệt độc thì uống riêng; đau răng thì thấm thuốc vào bông mà nhai.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Các loại cao thuốc, mục thứ ba
Xích cao (cao màu đỏ)
Chữa mọi vết bỏng lửa, vết bỏng do cứu (đốt ngải trên huyệt), vết thương do dao kiếm, tổn thương do gỗ đá mà không khỏi được, thầy thuốc không chữa nổi, khiến người lo sợ, mồ hôi không ra. Bôi thuốc lên một đêm thì sinh da thịt mà khỏi. Bài thuốc gồm:
- Nước Sinh địa hoàng: 2 thăng.
- Dầu vừng đen tươi: 2 lạng.
- Bột Huân lục hương (nhựa nhũ hương): 2 tiền chủy (lượng thuốc xúc bằng đồng tiền xưa).
- Đinh hương: 2 tiền chủy.
- Hoàng đan (chì đỏ): 4 tiền.
- Sáp ong: lượng to bằng hai lòng đỏ trứng gà.
Sáu vị trên: trước dùng lửa thật nhỏ sắc nước địa hoàng và dầu vừng đen, cạn bớt một phần ba. Rồi cho Đinh hương, Huân lục hương vào, nấu sôi ba mươi dạo. Tiếp theo cho Hoàng đan, sau đó cho sáp vào, nấu cho tan. Lấy thìa khuấy mấy nghìn lần, nhấc xuống để đông lại rồi dùng.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên
Chứng [miệng mặt] méo lệch (?), mục thứ tư
Gồm bốn bài thuốc
Chữa tâm hư (tim suy yếu) bị hàn phong: nửa người không cử động, khớp xương như rời rạc, chùng yếu không dùng được, đại tiểu tiện không kiềm chế, miệng mặt méo lệch. Bài Can khương phụ tử thang (thang: thuốc sắc uống) gồm:
- Can khương: 8 lạng.
- Phụ tử, bào, bỏ vỏ: 8 lạng.
- Khung cùng: 3 lạng.
- Ma hoàng, bỏ đốt: 4 lạng.
- Quế tâm: 4 lạng.
Năm vị trên phủ trở (cắt, giã thành mảnh thô), dùng 1 đấu nước sắc lấy 3 thăng, chia ba lần uống. Ba ngày sau lại uống thêm một tễ.
Chữa trúng phong làm mặt mắt co kéo, lệch méo, hàm cứng, lưỡi không xoay được. Bài thuốc gồm các vị lượng bằng nhau:
- Mẫu lệ, rang.
- Phàn thạch, nung.
- Phụ tử để sống, bỏ vỏ.
- Phục long can (đất ở lòng bếp lâu năm).
Bốn vị trên giã, rây làm thuốc bột, hòa với máu gà trống ba tuổi rồi đắp lên. Phải theo dõi trước, đừng để quá mức: méo bên phải thì bôi bên trái, méo bên trái thì bôi bên phải (?); khi mặt ngay ngắn lại thì rửa thuốc đi.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Chứng méo lệch, mục thứ tư
Cao Ô đầu
Chữa tặc phong làm thân thể không cử động, liệt nửa người, miệng méo; và chứng thương hàn làm thân mình cứng đờ. Bài thuốc gồm:
- Ô đầu, bỏ vỏ: 5 lạng.
- Dã cát (cây lá ngón, rất độc): 1 cân.
- Mãng thảo: 1 cân.
Ba vị trên thái nhỏ, ngâm với 2 đấu 5 thăng rượu ngon hai đêm, ba ngày. Dùng 5 cân mỡ lợn nấu thành cao, hợp với thuốc. Làm một cái bếp lộ thiên quay về hướng đông, đốt lửa bằng sậy mà nấu; ba lần nhấc lên, ba lần đặt xuống thì cao thuốc thành. Người bệnh hướng về phía lửa, xoa thuốc ba nghìn lượt; ra mồ hôi thì khỏi. Nếu bị phạm khí lạnh, sương mù mà nghẹt mũi thì hướng… (văn gốc mất đoạn (?)).
[Bài khác] chữa phong xâm vào mặt, kéo miệng lệch về phía tai, hàm cứng, lưỡi không xoay được. Bài thuốc gồm:
- Nước Sinh địa hoàng: 1 thăng.
- Trúc lịch (nước ép chảy ra từ ống tre tươi hơ lửa): 1 thăng.
- Độc hoạt, thái nhỏ: 3 lạng.
Ba vị trên cùng sắc lấy 1 thăng, uống một lần cho hết thì khỏi.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên
Tâm phong (phong xâm vào tim, gây rối loạn tinh thần), mục thứ năm
Gồm mười bốn bài thuốc
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Tâm phong, mục thứ năm
Phục thần thang
Chữa năm thứ tà khí vào trong người: thấy ma, nói nhảm, nghe thấy và trông thấy những điều không có thật, tim hồi hộp đập mạnh, hoảng hốt không yên. Bài thuốc gồm:
- Phục thần (phần nấm phục linh ôm quanh rễ thông, có tác dụng an thần): 2 lạng.
- Nhân sâm: 2 lạng.
- Phục linh: 2 lạng.
- Xương bồ: 2 lạng.
- Xích tiểu đậu (đậu đỏ hạt nhỏ): 40 hạt.
Năm vị trên phủ trở, dùng 1 đấu nước sắc lấy 2 thăng rưỡi, chia ba lần uống.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Tâm phong, mục thứ năm
Nhân sâm thang
Chữa phong tà, quỷ khí qua lại phát tác, có khi theo giờ nhất định, có khi không theo giờ giấc nào. Bài thuốc gồm:
- Nhân sâm.
- Phòng phong.
- Ô đầu, bào, bỏ vỏ.
- Hoàng cầm.
- Phụ tử, bào, bỏ vỏ.
- Viễn chí, bỏ lõi.
- Cát cánh.
- Tần giao.
- Ngũ vị tử.
- Tiền hồ.
- Mẫu lệ, rang.
(Tiếp theo bài thuốc):
- Mỗi thứ 3 lạng (gồm cả các vị kể trên): Tế tân, Thạch cao (đập vụn), Khung cùng, Thục tiêu (sao cho ra dầu, bỏ hạt, bỏ quả khép miệng), Ngưu tất, Trạch tả, Quế tâm, Sơn thù du, Trúc bì (tinh tre – lớp vỏ xanh cạo từ thân tre), Quất bì (vỏ quýt), Tang căn bạch bì (vỏ trắng của rễ cây dâu).
- Mỗi thứ nửa lạng: Can khương, Trạch lan (cây trạch lan), Cẩu tích, Thạch nam.
- Bạch truật: 1 lạng rưỡi.
- Đại táo, bẻ đôi: 16 quả.
- Ma hoàng, bỏ đốt: 1 lạng.
- Mỗi thứ 5 phân: Phục linh, Độc hoạt, Cam thảo (nướng).
Ba mươi hai vị trên phủ trở, dùng 6 thăng nước và 6 thăng rượu cùng sắc lấy 4 thăng, chia năm lần uống: ban ngày ba lần, ban đêm hai lần.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Tâm phong, mục thứ năm
Bổ tâm thang
Chữa người lừ đừ, mơ màng, sáng đỡ chiều nặng; kinh sợ hồi hộp, trong lòng thấp thỏm không yên; ngực đầy, không nuốt được đồ ăn uống; khí âm và khí dương đều suy; tỳ vị không tiêu hóa; không muốn nghe tiếng người. Thuốc làm định chí, giáng khí. Bài thuốc gồm:
- Nhân sâm, Phục linh: mỗi thứ 3 lạng.
- Long xỉ (răng hóa thạch của động vật cổ), nướng: 3 lạng.
- Đương quy: 3 lạng.
- Viễn chí, bỏ lõi: 3 lạng.
- Cam thảo, nướng: 3 lạng.
- Quế tâm: 5 lạng.
- Bán hạ, rửa sạch: 5 lạng.
- Sinh khương (gừng tươi), thái: 6 lạng.
- Đại táo, bẻ đôi: 20 quả.
- Hoàng kỳ: 4 lạng.
- Chỉ thực (quả chỉ non), nướng: 2 lạng rưỡi.
- Cát cánh (?): 2 lạng rưỡi.
- Phục thần: 2 lạng rưỡi.
Mười bốn vị trên phủ trở. Dùng 1 đấu 2 thăng nước, trước nấu 5 hợp gạo tẻ cho chín rồi bỏ bã, sau cho thuốc vào sắc lấy 4 thăng. Mỗi lần uống 8 hợp: ban ngày ba lần, ban đêm hai lần.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Tâm phong, mục thứ năm
Trấn tâm hoàn (hoàn: thuốc viên)
Chữa phong hư, lao lực, lạnh; tâm khí không đủ; hay quên, sợ hãi; thần chí không ổn định. Bài thuốc gồm:
- Phòng phong: 5 phân.
- Cam thảo, nướng: 2 lạng rưỡi.
- Can khương: nửa lạng.
- Đương quy: 5 phân.
- Trạch tả: 1 lạng.
- Tử uyển: nửa lạng.
(Văn gốc mất đoạn (?))… rưỡi. Tiếp theo bài thuốc:
- Quế tâm: 3 lạng.
- Bạch liễm: 1 lạng.
- Viễn chí, bỏ lõi: 2 lạng.
- Phụ tử, bào, bỏ vỏ: 2 lạng.
- Cát cánh: 3 phân.
- Đại đậu quyển (mầm đậu tương phơi khô): 4 lạng.
- Thự dự: 2 lạng.
- Thạch cao, nghiền: 3 lạng.
- Phục linh: 1 lạng.
- Nhân sâm: 5 phân.
- Đại táo, bẻ đôi: 50 quả.
- Mạch môn đông, bỏ lõi: 5 lạng.
Hai mươi ba vị trên tán thành bột, trộn với mật ong đã luyện làm viên to bằng hạt ngô đồng. Uống với rượu mỗi lần 10 viên, ngày ba lần, tăng dần đến 20 viên.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Tâm phong, mục thứ năm
Tục mệnh thang
Chữa đại phong, phong tà vào tim, với các biểu hiện:
- Tim đau thấu ra lưng, lưng đau thấu vào tim; đau chạy trước sau, lên xuống qua lại.
- Hoặc bụng to trướng đầy, hơi đau; lúc lạnh lúc nóng; trong lòng bứt rứt; bệnh lúc tăng lúc giảm không chừng; mặt khi xanh khi vàng.
Nguyên nhân đều do chuyện phòng the quá độ, hư tổn, lao thương. Sau khi giao hợp ra mồ hôi, mồ hôi chưa ráo mà cầm quạt quạt, hoặc ra ngoài đón gió, nên thành lao. Ngũ du (năm huyệt du của năm tạng ở lưng (?)) bị tổn thương nặng, phong nhân đó từ ngoài vào; bên dưới có nước đọng, nhân đó biến thành tà.
Tuy bệnh như vậy nhưng ăn uống không giảm, ngồi đứng không khác thường, đến lúc chết đột ngột mà không biết là do ngũ tạng bên trong đã nhiễm tà khí. Bệnh này gọi là "hành thi" (xác chết biết đi), nên chuẩn bị sẵn bài thuốc này. Bài thuốc gồm:
- Ma hoàng, bỏ đốt: 6 phân.
- Đại táo, bẻ đôi: 10 quả.
- Mỗi thứ 3 phân: Quế tâm, Phòng phong, Tế tân, Khung cùng, Cam thảo (nướng), Thược dược, Nhân sâm, Tần giao, Độc hoạt, Hoàng cầm, Phòng kỷ, Phụ tử (bào, bỏ vỏ), Bạch truật.
- Sinh khương: 5 phân.
Mười sáu vị trên thái nhỏ. Dùng 1 đấu 3 thăng nước, trước nấu Ma hoàng sôi một dạo, hớt bỏ bọt, rồi cho các thuốc khác vào, sắc lấy 5 thăng, bỏ bã. Cho táo vào sắc tiếp còn 3 thăng, chia ba lần uống. Người già, trẻ nhỏ, người bệnh lâu ngày thì uống 5 hợp cho ra mồ hôi. Kiêng hành sống, hải tảo (rong biển), cải thảo, rau sống, thịt lợn, nước lạnh, đào… (văn gốc mất đoạn sau (?)).
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Tâm phong, mục thứ năm
Trấn tâm hoàn
Chữa vị khí quyết thực (khí ở dạ dày nghịch lên, bế tắc, đầy cứng), phong tà vào tạng; hay giận, hay buồn lo, tâm ý không ổn định; hoảng hốt, hay quên; đêm không ngủ được. Các bệnh do tà khí, thuốc đều chữa được. Bài thuốc gồm:
- Mỗi thứ 3 phân: Tần giao, Bá thực (hạt cây trắc bá), Đương quy, Can tất (văn gốc ghi nhầm chữ, rang), Bạch liễm, Hạnh nhân (bỏ vỏ, bỏ đầu nhọn, bỏ hạt hai nhân, rang), Khung cùng.
- Trạch tả: 1 lạng.
- Can địa hoàng: 6 phân.
- Phòng phong, Nhân sâm: mỗi thứ 4 phân.
- Cam thảo, nướng: 1 lạng.
- Mỗi thứ 2 phân: Bạch truật, Thự dự, Phục linh, Can khương.
- Mạch môn đông, bỏ lõi: 2 lạng.
- Tiền hồ: 4 phân.
Mười tám vị trên giã, rây, trộn với mật ong đã luyện làm viên to bằng hạt ngô đồng. Uống trước bữa ăn với nước, mỗi lần 10 viên, ngày ba lần; chưa thấy tác dụng thì tăng dần. Kiêng hải tảo, cải thảo, vô di, đào, mận, thịt chim sẻ, đồ chua v.v.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Tâm phong, mục thứ năm
Định chí tiểu hoàn
Chữa tâm khí không ổn định, ngũ tạng không đủ, buồn lo không vui, lơ mơ hay quên, sáng đỡ chiều nặng đến cùng cực, cuồng loạn và chóng mặt. Bài thuốc gồm:
- Viễn chí, bỏ lõi: 2 lạng.
- Xương bồ: 2 lạng.
- Phục linh: 3 lạng.
- Nhân sâm: 3 lạng.
Bốn vị trên giã, rây thành bột, trộn mật ong đã luyện làm viên to bằng hạt ngô đồng. Uống với nước mỗi lần 2 viên, ngày ba lần. Thêm Phục thần thì thành Phục thần hoàn. Uống ở dạng thuốc bột cũng tốt.
Bài bổ tâm, chữa hay quên. Gồm các vị lượng bằng nhau:
- Xương bồ.
- Viễn chí, bỏ lõi.
- Phục linh.
- Nhân sâm.
- Thông thảo.
- Thạch quyết minh (vỏ bào ngư).
Sáu vị trên giã, rây làm thuốc bột. Sau bữa ăn uống với nước mỗi lần một phương thốn chủy, ngày một lần; uống với rượu cũng tốt.
Bài dùng hạt hòe làm ích tâm trí.
Cách làm:
1. Vào ngày Tân đầu tiên của tháng mười (ngày mang can Tân đầu tiên trong tháng), sai đồng tử hái hai hộc hạt hòe ở phía đông, bỏ những hạt không chắc.
2. Đựng trong chậu sành mới, ngâm bằng tỉnh hoa thủy (nước giếng múc đầu tiên lúc sáng sớm) cho ngập; đậy miệng, niêm kín bảy ngày.
3. Bỏ lớp vỏ vàng, đổi sang chậu mới, lại ngâm nước như trước, niêm kín mười bốn ngày.
4. Bỏ lớp thịt đen, chọn lấy hạt có sắc vàng tươi.
5. Dùng chậu nhỏ tùy lượng thuốc, lót vải dày, xếp hạt vàng vào, rồi phủ vải dày lên trên (?). Lấy chậu úp miệng, niêm kín, vùi vào phân ngựa ấm hai mươi mốt ngày.
6. Mở ra xem thấy hạt kết lại thì giã làm viên to bằng hạt ngô đồng.
Cách uống: mỗi ngày uống 3 viên; tháng đủ (tháng 30 ngày) thêm 3 viên, tháng thiếu (tháng 29 ngày) bớt 3 viên. Phải trai giới mười bốn ngày trước rồi mới uống.
Hiệu quả: uống ba mươi ngày thì có hiệu nghiệm. Trăm ngày thì mỗi ngày đi được hai trăm dặm; mắt sáng, nhìn thấu trong ngoài; tóc bạc đen lại, răng rụng mọc lại, nếp nhăn trên mặt giãn ra; mỗi ngày nhớ nghìn chữ, tìm gốc mà biết được ngọn. Thuốc trừ sáu mươi bốn loại phong, trừ chín loại lậu (lỗ rò mủ), các khối lạnh đọng (?), trùng độc và yểm mị (tà ma ám hại, bùa ếm).
Bài khai tâm (làm tinh thần sáng sủa), làm béo khỏe. Gồm:
- Nhân sâm: 5 lạng.
- Mỡ lá lợn loại to: 8 tảng.
Hai vị trên: giã nhân sâm làm bột; mỡ lợn nấu lấy phần đông lại. Mỗi lần dùng 1 phần nhân sâm với 10 phần mỡ lợn, hòa với nửa thăng rượu mà uống. Một trăm ngày thì xương tủy đầy đủ, mỗi ngày nhớ nghìn chữ, thân thể nhuận, trừ nhiệt phong, lãnh phong, đầu phong, tâm phong v.v. Mỗi tháng uống 2 thăng rưỡi thì có hiệu quả lớn.
Bài Khổng Tử chẩm trung tán (thuốc bột "trong gối của Khổng Tử", ý là bài thuốc quý cất giữ kín). Gồm các vị lượng bằng nhau:
- Quy giáp (mai rùa), nướng.
- Long cốt (xương hóa thạch của động vật cổ).
- Xương bồ.
- Viễn chí, bỏ lõi.
Bốn vị trên làm thuốc bột. Sau bữa ăn uống với nước mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần. Uống thường xuyên thì không quên.
Bài trấn tâm, bớt ngủ, ích trí. Gồm:
- Viễn chí, bỏ lõi: 50 lạng.
- Ích trí tử (quả cây ích trí): 8 lạng.
- Xương bồ: 8 lạng.
Ba vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu nếp đặc mỗi lần một phương thốn chủy; một trăm ngày thì có hiệu quả. Giữ bí mật, không cho người khác biết.
Bài chữa ngủ nhiều. Gồm:
- Long cốt.
- Hổ cốt (xương hổ), nướng.
- Quy giáp, nướng.
Ba vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với nước mỗi lần một phương thốn chủy, ngày hai lần, đến khi giấc ngủ ổn định thì thôi.
Bài chữa ngủ nhiều: hễ muốn nhắm mắt thì uống trước để khỏi ngủ. Gồm:
- Ma hoàng, bỏ đốt: 5 lạng.
- Bạch truật: 5 lạng.
- Cam thảo, nướng: 1 lạng.
Ba vị trên, vào giữa trưa, quay mặt về hướng nam mà giã, rây làm thuốc bột. Sau bữa ăn uống với nước nóng mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên
Phong huyễn (chóng mặt do phong), mục thứ sáu
Gồm hai mươi bảy bài thuốc
Chữa phong huyễn, thấy nhà cửa quay cuồng, mắt không mở được. Bài Nhân sâm thang gồm:
- Nhân sâm, Phòng phong, Thược dược, Hoàng kỳ: mỗi thứ 2 lạng.
- Độc hoạt, Quế tâm, Bạch truật: mỗi thứ 3 lạng.
- Đương quy: 1 lạng.
- Mạch môn đông, bỏ lõi: 1 lạng.
Chín vị trên phủ trở, dùng 1 đấu nước sắc lấy 3 thăng 5 hợp, chia bốn lần uống.
Chữa phong huyễn ngã vật, thấy nhà cửa quay cuồng, nôn ngược, ghét nghe tiếng người. Bài Phục thần thang gồm:
- Phục thần: 4 lạng.
- Hoàng kỳ: 3 lạng.
- Sinh khương, thái: 3 lạng.
- Viễn chí, bỏ lõi: 3 lạng.
- Phụ tử, bào, bỏ vỏ: 1 củ.
- Phòng phong: 5 lạng.
- Mỗi thứ 2 lạng: Nhân sâm, Độc hoạt, Đương quy, Mẫu lệ (rang), Thung dung, Bạch truật, Cam thảo (nướng).
Mười ba vị trên phủ trở, dùng 1 đấu 2 thăng nước sắc lấy 3 thăng, chia sáu lần uống, mỗi lần 5 hợp: ban ngày ba lần, ban đêm ba lần. (Một bài không có Bạch truật.)
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Phong huyễn, mục thứ sáu
Thuốc tán Phòng phong
Chữa phong ở đầu mặt: giữa hai lông mày gặp nóng thì như có sâu kiến bò, hoặc đầu chóng mặt, mắt chảy nước mắt.
Bài thuốc gồm:
- Phòng phong: 5 lạng.
- Mỗi thứ 3 lạng: Thiên hùng (bào, bỏ vỏ), Tế tân, Can khương, Ô đầu (bào, bỏ vỏ), Chu sa (nghiền), Quế tâm.
- Mỗi thứ 1 lạng: Mãng thảo, Phục linh.
- Mỗi thứ 2 lạng: Phụ tử (bào, bỏ vỏ), Nhân sâm, Đương quy.
Mười hai vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Phong huyễn, mục thứ sáu
Thuốc tán Phòng phong
Chữa đầu chóng mặt, sợ gió, nôn ra nước lạnh, trong lòng bứt rứt. Bài thuốc gồm:
- Phòng phong: 2 lạng.
- Can khương: 2 lạng.
- Quế tâm: 1 lạng rưỡi.
- Mỗi thứ 1 lạng: Trạch lan, Phụ tử (bào, bỏ vỏ), Phục linh, Nhân sâm (sách "Thiên kim" ghi là Thiên hùng), Tế tân, Thự dự, Bạch truật.
Mười vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, giữ cho người luôn có hơi rượu ngà ngà.
Sau đó bỏ khăn mũ, xõa tóc ra trước ra sau, chải đầu một trăm lượt, lại uống thêm một thăng rượu, rồi rửa tay chân. Chốc lát đầu mặt nóng lên thì xõa tóc, rắc phấn lên, nằm thoải mái là khỏi. Có thể gội đầu, đi lại như khi uống hàn thực tán (một loại thuốc bột khoáng thạch thời xưa; uống xong phải ăn đồ lạnh, đi lại cho thuốc phát tán). Mười ngày thì khỏi.
Chữa đầu phong: giã hạt Đình lịch (hạt cây đình lịch) thành bột, dội nước nóng lấy nước, dùng gội đầu thì tốt.
Chữa đột ngột trúng ác phong mà đau đầu: giã Ô đầu sống đã bỏ vỏ, trộn với giấm, bôi lên miếng vải cũ rồi đắp lên chỗ đau, chốc lát thì hết đau. Ngày đêm đắp năm, sáu lần.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Phong huyễn, mục thứ sáu
Thuốc tán Phòng phong
Chữa đầu mặt và thân mình sưng. Bài thuốc gồm:
- Phòng phong: 2 lạng.
- Bạch chỉ: 1 lạng.
- Bạch truật: 3 lạng.
Ba vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày hai lần.
Tiểu tam ngũ thất tán (thuốc bột "ba – năm – bảy" loại nhỏ, đặt tên theo phân lượng 3, 5, 7 lạng của các vị). Chữa phong ở đầu mặt, mắt hoa, tai điếc; thuốc cũng tùy chỗ bệnh mà công vào cả hai bên (?). Bài thuốc gồm:
- Thiên hùng, bào, bỏ vỏ: 3 lạng.
- Sơn thù du (văn gốc mất phân lượng (?)).
- Thự dự: 7 lạng.
Ba vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu mỗi lần năm phần mười phương thốn chủy, ngày ba lần. Chưa thấy tác dụng thì tăng dần, lấy lúc thấy tác dụng làm mức.
Đại tam ngũ thất tán. Chữa miệng mắt méo lệch, tai điếc, xương mặt đau, phong huyễn, đau đầu. Bài thuốc gồm:
- Thiên hùng, bào, bỏ vỏ: 3 lạng.
- Tế tân: 3 lạng.
- Sơn thù du: 5 lạng.
- Can khương: 5 lạng.
- Thự dự: 7 lạng.
- Phòng phong: 7 lạng.
Sáu vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu mỗi lần năm phần mười phương thốn chủy, ngày hai lần. Chưa thấy tác dụng thì tăng dần, lấy lúc thấy tác dụng làm mức.
Chữa phong ở đầu mặt, mắt giật (?), nghẹt mũi, mắt mờ, chảy nước mắt lạnh: lấy 3 thăng hạnh nhân giã thành bột, nấu với nước sôi bốn, năm dạo, dùng gội đầu cho ra hết mồ hôi lạnh. Gội ba lần thì khỏi.
Lại một bài: nấu chín đậu to (đậu tương), cho vào vại cơm làm thành tương thủy (nước chua lên men). Ngày ngày hâm ấm, dùng rửa đầu, mặt và tóc. Nếu chưa sạch thì thêm chút bột mì; đừng dội nước lã. Không quá mười lần rửa thì khỏi.
Chữa trong đầu có gàu trắng như cám: chặt cây chử (cây dó giấy) dựng đứng mà làm gối, sáu ngày thay một cái mới.
Bài gội đầu chữa đầu phong: ngày mùng năm tháng năm, lấy 1 thăng muối và 1 thăng nước nấu chung, cho thêm 3 thìa Xà sàng (hạt cây xà sàng), đốt bằng sậy cũ cho sôi ba dạo. Gội đầu xong thì vội quấn khăn kín lại; bốn, năm ngày sau mới dội nước. Rất hay.
Lại một bài: Ngô thù du 3 thăng.
Một vị trên, dùng 5 thăng nước nấu lấy 3 thăng, lấy bông chấm thuốc lau chân tóc. Tốt.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Phong huyễn, mục thứ sáu
Bát đỉnh tán (?)
Chữa ba mươi sáu loại phong, liệt nửa người không cử động. Bài thuốc gồm:
- Thiên hùng, bào, bỏ vỏ: 1 lạng rưỡi.
- Sơn thù du: 1 lạng rưỡi.
- Ma hoàng, bỏ đốt: 1 lạng.
- Thự dự: 2 lạng.
- Mỗi thứ nửa lạng: Tế tân, Thạch nam, Ngưu tất, Mãng thảo.
- Thục tiêu (bỏ hạt, bỏ quả khép miệng, sao cho ra dầu), Bạch truật, Ô đầu (bào, bỏ vỏ), Cát cánh, Phòng phong, Cam thảo (nướng) (văn gốc mất phân lượng (?)).
Mười bốn vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày ba lần. (Sách "Thiên kim" có thêm Xuyên khung, Độc hoạt, Phụ tử, Thông thảo, Xương bồ, thành mười chín vị.)
Chữa phong khắp người: Thạch nam 3 lạng (loại màu xanh đen thuần, có đốm là tốt).
Một vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu mỗi lần một lượng bằng ba hạt đậu to, ngày ba lần. Đến giờ ăn sẽ thấy hai bên tóc mai như có sâu bò; cũng như có gió thổi từ đầu gáy xuống lưng, sống lưng, eo, chân, đến tận trong xương dưới gối thì đau, đau khắp người. Rồi chứng ngoan phong (phong làm tê dại lâu ngày) dưới rốn hết sạch. Khi phong đã khỏi thì uống được rượu, người béo khỏe. Kiêng cữ theo phép uống thuốc; mỗi ngày uống một lần.
Quyển thứ mười sáu · Trúng phong, phần trên — Phong huyễn, mục thứ sáu
Thuốc tán Phong tý
Chữa ác phong, thấp tý đã ba mươi năm: tóc rụng trụi, nổi mề đay, mọc nhọt, khí mạch không thông, gãi không biết đau ngứa. Bài thuốc gồm:
- Phụ tử, bào, bỏ vỏ: 4 lạng.
- Can khương: 4 lạng.
- Bạch truật: 4 lạng.
- Thạch hộc: nửa lạng.
- Thục tiêu, bỏ hạt, bỏ quả khép miệng, sao cho ra dầu: 1 phân.
… phân (văn gốc mất đoạn trước (?)).
Mười hai vị trên giã, rây làm thuốc bột. Uống với rượu mỗi lần năm phần mười phương thốn chủy, ăn kèm chút thịt dê khô để đưa thuốc xuống, ngày hai lần. Đừng ăn quá no; đói thì uống tiếp, luôn giữ cho người có hơi nóng của rượu. Trước hết phải uống thuốc gây nôn và thuốc tẩy, sau mới uống thuốc này. Đựng thuốc trong túi da, đừng để hở hơi. Kiêng nước lạnh và phòng the một trăm ngày.
Hết quyển mười sáu.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video