**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới (trúng phong: nhóm bệnh do "phong" xâm nhập cơ thể. "Phong" là tà khí gió, một tác nhân gây bệnh theo y học cổ truyền. Bệnh thường phát đột ngột: ngã quỵ, méo miệng, liệt nửa người, tê dại, co giật…)
**** Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Ba mươi lăm phương thuốc, hai phép cứu (cứu: đốt mồi ngải trên huyệt để chữa bệnh), bốn bài luận.
**** Phương Tiểu tục mệnh thang (bài thuốc sắc "nối mạng" loại nhỏ; thang: thuốc sắc lấy nước uống). Thành phần:
- ma hoàng (thân cây ma hoàng, vị thuốc làm ra mồ hôi; bỏ đốt),
- phòng kỷ (rễ cây phòng kỷ, trừ phong thấp),
- nhân sâm,
- quế tâm (phần vỏ quế đã cạo bỏ lớp vỏ thô bên ngoài),
- hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm, vị đắng mát),
- thược dược (rễ cây thược dược),
- xuyên khung (thân rễ cây khung cùng, chữa đau đầu, hoạt huyết),
- hạnh nhân (nhân hạt mơ; bỏ đầu nhọn, bỏ vỏ lụa, bỏ hạt có hai nhân),
- cam thảo (rễ cây cam thảo; chích, tức nướng),
mỗi vị một lạng;
- phụ tử (rễ con của cây ô đầu, rất nóng và có độc; bào, tức vùi tro nóng nướng cho nứt vỏ để giảm độc; một củ, bỏ vỏ),
- phòng phong (rễ cây phòng phong, trừ phong; một lạng rưỡi),
- sinh khương (gừng tươi; năm lạng, thái).
**** Mười hai vị trên giã dập thành miếng nhỏ. Dùng một đấu nước (đấu: đơn vị đo dung tích, bằng mười thăng; thăng: đơn vị đo dung tích thời xưa). Nấu ma hoàng trước, hớt bỏ bọt nổi trên mặt, rồi cho các vị thuốc khác vào, sắc lấy ba thăng, chia làm ba lần uống. Người có bệnh phong nên chuẩn bị sẵn mười thang (thang/tề: một liều trọn bài thuốc).
**** Phương Đại tục mệnh thang (bài thuốc "nối mạng" loại lớn). Thành phần:
- ma hoàng (tám lạng, bỏ đốt),
- hạnh nhân loại to (bốn mươi hạt, bỏ vỏ, bỏ đầu nhọn và hạt hai nhân),
- quế tâm, xuyên khung (mỗi vị hai lạng),
- thạch cao (khoáng vật vị ngọt lạnh, thanh nhiệt; bốn lạng, đập vụn),
- hoàng cầm, can khương (gừng khô), đương quy (rễ cây đương quy, bổ và hoạt huyết), cam thảo (nướng), mỗi vị một lạng,
- kinh lịch (nước cốt rỉ ra khi hơ cành cây kinh trên lửa; một thăng).
**** Mười vị trên giã dập, dùng một đấu nước. Nấu ma hoàng trước, hớt bỏ bọt, cho thuốc vào sắc lấy bốn thăng. Cho kinh lịch vào sắc tiếp lấy ba thăng, chia bốn lần uống. Uống xong người bệnh nói được. Nếu chưa khỏi thì sau đó uống Tiểu tục mệnh thang.
**** Lại một phương Tiểu tục mệnh thang. Thành phần:
- ma hoàng (hai lạng, bỏ đốt),
- sinh khương (năm lạng, thái),
- phòng phong (một lạng rưỡi),
- thược dược, bạch truật (thân rễ cây bạch truật, kiện tỳ trừ thấp), nhân sâm, xuyên khung (một lạng).
**** Mười hai vị trên (?) giã dập, dùng một đấu nước. Nấu ma hoàng trước, hớt bỏ bọt, cho các vị khác vào sắc lấy ba thăng, chia ba lần uống.
**** Phương Tây Châu tục mệnh thang (bài thuốc "nối mạng" theo cách vùng Tây Châu). Thành phần:
- ma hoàng (sáu lạng, bỏ đốt),
- thạch cao (bốn lạng, đập vụn),
- quế tâm (hai lạng),
- hạnh nhân (ba mươi hạt, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân),
- xuyên khung, can khương, hoàng cầm, đương quy, cam thảo (nướng), mỗi vị một lạng.
**** Chín vị trên giã dập, dùng một đấu hai thăng nước. Nấu ma hoàng trước, hớt bỏ bọt, cho các vị khác vào sắc lấy bốn thăng, chia bốn lần uống.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Tục mệnh thang
**** Chủ trị người bị phong lâu ngày phải nằm liệt giường; phương thuốc thần hiệu cứu được người sắp chết. Thành phần:
- ma hoàng (bỏ đốt), nhân sâm, quế tâm, phụ tử (bào, bỏ vỏ), phục linh (nấm mọc ở rễ cây thông, lợi thấp an thần), mỗi vị một lạng;
- phòng kỷ, phòng phong, hoàng cầm, mỗi vị một lạng rưỡi;
- sinh khương (sáu lạng, thái);
- bán hạ (củ cây bán hạ, trừ đờm, có độc; năm lạng, rửa sạch);
- chỉ thực (quả non của cây cam chua, phá khí; hai lạng, nướng; người khí nghịch lên gây tức ngực thì thêm vị này);
- cam thảo (một lạng, nướng).
**** Mười hai vị trên giã dập, dùng một đấu nước. Nấu ma hoàng trước lấy chín thăng, hớt bỏ bọt, để nguội, bỏ bã, rồi cho thuốc vào sắc lấy ba thăng, chia ba lần uống. Nếu bị đi ngoài thì bỏ bán hạ, thêm ba lạng thược dược.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Đại tục mệnh tán (bài thuốc bột "nối mạng" loại lớn; tán: thuốc tán thành bột)
**** Chủ trị:
- bát phong (tám loại gió độc đến từ tám hướng gây bệnh) và thập nhị tý (mười hai chứng tý; tý là chứng tê đau do phong, hàn, thấp làm tắc khí huyết);
- thiên khô (một bên người teo liệt) và bất nhân (tê dại, mất cảm giác);
- tay chân co rút đau nhức, không duỗi co được;
- đầu choáng váng không tự ngẩng lên được, đứng ngồi nghiêng ngả;
- có khi đang nằm bỗng giật mình như rơi từ trên cây xuống;
- đạo hãn (ra mồ hôi trộm khi ngủ);
- đến lúc giao hợp mà dương vật không cương;
- phụ nữ bị đới hạ (ra nhiều khí hư) và không có con;
- phong vào ngũ tạng (năm tạng: tâm, can, tỳ, phế, thận); nặng thì sợ hãi như có ma đến bắt đi, hoặc như giao tiếp với quỷ thần, buồn rầu khóc lóc, ngẩn ngơ muốn bỏ chạy.
Thành phần:
- ô đầu (củ cái cây ô đầu, rất nóng và có độc mạnh; bào, bỏ vỏ),
- phòng phong, ma hoàng (bỏ đốt), nhân sâm,
- hạnh nhân (bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân; rang),
- thược dược, thạch cao (nghiền), can khương, xuyên khung, phục linh, hoàng cầm, quế tâm,
- thục tiêu (hạt tiêu xứ Thục; bỏ hạt đen bên trong, bỏ những quả còn khép miệng, sao cho ra dầu),
- cam thảo (nướng), mỗi vị một lạng,
- đương quy (hai lạng).
**** Mười lăm vị trên giã rồi rây thành bột. Uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy (lượng bột đầy một cái thìa vuông mỗi cạnh một tấc), ngày hai lần. Tăng dần liều, uống đến khi thấy thuốc có tác dụng thì thôi.
**** Phương Bài phong thang (bài thuốc đẩy gió độc ra). Thành phần:
- bạch tiên bì (vỏ rễ cây bạch tiên, trừ phong thấp, chữa ngứa; có sách ghi là phục linh),
- bạch truật, thược dược, xuyên khung, đương quy,
- độc hoạt (rễ cây độc hoạt, trừ phong thấp),
- hạnh nhân (bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân; rang),
- phòng phong.
Mười ba vị trên (?) (danh sách thuốc ở đây có vẻ bị sót) giã dập, dùng một đấu nước. Nấu ma hoàng trước, hớt bỏ bọt, cho các vị khác vào sắc lấy ba thăng, chia ba lần uống. Uống cho ra mồ hôi; có thể uống hai ba thang.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Đại bài phong thang (bài thuốc lớn đẩy gió độc ra)
**** Chủ trị liệt nửa người, miệng không nói được, và các chứng thiên khô. Thành phần:
- bạch tiên bì, phụ tử (bào, bỏ vỏ), ma hoàng (bỏ đốt),
- hạnh nhân (bỏ vỏ, đầu nhọn; rang), bạch truật, phòng phong,
- cát căn (rễ sắn dây), độc hoạt,
- bạch chỉ (?) (rễ cây bạch chỉ; một lạng).
**** Mười sáu vị trên (?) giã dập, dùng một đấu bảy thăng nước. Nấu ma hoàng trước, lấy ra một thăng rưỡi (?), hớt bỏ bọt, để lắng cho trong, cho thuốc vào sắc lấy bốn thăng, chia bốn lần uống: ban ngày ba lần, ban đêm một lần.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Lại một bài Bài phong thang
**** Chủ trị người bị các thứ gió độc và tà khí xâm nhập: miệng cắm chặt, ngất lịm, không nhận ra người; mình mẩy đau nhức bứt rứt; mặt mắt bỗng sưng phù; tay chân sưng. Thành phần:
- tê giác (sừng tê, mài thành vụn),
- linh dương giác (sừng linh dương, mài thành vụn),
- bối tử (vỏ ốc tiền),
- thăng ma (thân rễ cây thăng ma, thanh nhiệt giải độc).
Bốn vị trên mỗi vị một lạng, giã riêng thành bột rồi trộn chung. Dùng hai thăng rưỡi nước, cho vào một phương thốn chủy thuốc bột, sắc lấy một thăng, bỏ bã, mỗi lần uống năm hợp (hợp: một phần mười thăng). Người uống ít thấy hiệu quả thì tuỳ ý tăng thêm. Nếu bị sưng thì trộn thuốc với trứng gà đắp lên, ngày ba lần. Người già, trẻ nhỏ thì tuỳ ý tăng giảm. Thuốc rất hay.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Đại nham mật thang (bài thuốc lớn mang tên "mật đá")
**** Chủ trị:
- tặc phong (gió độc lén xâm nhập lúc cơ thể không phòng bị), trong bụng đau quặn;
- phi thi, độn chú (các chứng "thi": bệnh phát đột ngột như bị ma ám, đau nhói ngực bụng, ẩn nấp lâu trong người và dễ truyền sang người khác), phát cơn không theo giờ nào; khi phát thì khí xông lên tim, bụng trướng đầy, dưới mạng sườn đau như dao đâm dùi chọc;
- thiếu âm thương hàn (bệnh do lạnh từ ngoài xâm nhập, đã vào đến kinh thiếu âm).
Thành phần:
- chi tử (quả dành dành; mười lăm quả, bẻ đôi),
- can địa hoàng (rễ cây địa hoàng phơi khô, bổ âm huyết),
- can khương,
- tế tân (rễ cây tế tân, tán hàn, giảm đau),
- đương quy,
- thanh dương chi (mỡ dê xanh),
- ngô thù du (quả cây ngô thù, cay nóng, chữa đau bụng lạnh),
- phục linh, thược dược, quế tâm, cam thảo (nướng),
mỗi vị một lạng.
**** Mười một vị trên giã dập, dùng tám thăng nước, sắc lấy ba thăng, bỏ bã. Cho mỡ dê vào cho tan, chia ba lần uống lúc còn ấm.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Tiểu nham mật thang (bài thuốc nhỏ mang tên "mật đá")
**** Chủ trị:
- ác phong (gió độc dữ), giác cung phản trương (người co cong ngược ra sau như cánh cung);
- phi thi vào bụng, đau quặn đến ngất lịm, phát cơn có giờ; gân co rút;
- thiếu âm thương hàn; miệng… (?) (chỗ này nguyên văn bị sót chữ).
Thành phần:
- hùng hoàng (khoáng vật màu vàng chứa thạch tín, có độc, dùng giải độc sát trùng; nghiền), thanh dương chi, mỗi vị một lạng;
- đại hoàng (rễ cây đại hoàng, thuốc tẩy; hai lạng);
- ngô thù du (ba lạng);
- đương quy, can khương, thược dược, tế tân, quế tâm, can địa hoàng, cam thảo (nướng), mỗi vị một lạng.
**** Mười một vị trên giã dập, dùng hai đấu nước sắc lấy sáu thăng, chia sáu lần uống. Người bệnh nặng thì tăng lượng thuốc, dùng ba đấu nước sắc lấy chín thăng, chia mười lần uống.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Ô đầu thang
**** Chủ trị bát phong, ngũ thi (năm loại bệnh "thi") và ác khí (khí độc dữ): khí độc chạy lan trong tim ngực, toả ra tứ chi, qua lại không ngừng, hơi thở ngắn như sắp chết. Thành phần: ô đầu (bào, bỏ vỏ), thược dược, đương quy, can khương, quế tâm, tế tân, can địa hoàng, ngô thù du, cam thảo (nướng), mỗi vị một lạng.
**** Chín vị trên giã dập, dùng bảy thăng nước sắc lấy hai thăng rưỡi, chia ba lần uống.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Đại bát phong thang (bài thuốc lớn chữa tám loại gió độc)
**** Chủ trị độc phong gây ngoan tý (tê dại lì lợm khó chữa), thân thể rũ liệt (?). Các chứng gồm:
- hoặc tay chân không cử động theo ý, một bên người teo liệt;
- hoặc thân thể yếu đuối không gượng nổi;
- hoặc phong vào ngũ tạng: tinh thần mơ hồ hoảng hốt, nói nhiều, hay quên, có lúc sợ hãi;
- hoặc các khớp tay chân đau nhức, đầu choáng váng, bứt rứt tức bực;
- hoặc lưng và cột sống cứng đờ không cúi ngửa được, bụng đầy không ăn được, ho;
- hoặc khi mới phát bệnh thì đột ngột ngã lăn ngất lịm, rồi không nói được, mất tiếng, liệt nửa người, tê dại, nặng nề.
Tất cả đều do cơ thể hư yếu, cậy mình còn trẻ mà không tránh gió lạnh gây nên.
Thành phần:
- ô đầu (bào, bỏ vỏ), hoàng cầm, thược dược,
- viễn chí (rễ cây viễn chí, an thần; bỏ lõi),
- độc hoạt, phòng phong, xuyên khung, ma hoàng (bỏ đốt),
- tần giao (rễ cây tần giao, trừ phong thấp),
- thạch hộc (thân cây lan thạch hộc, bổ âm),
- nhân sâm, phục linh, thạch cao (đập vụn),
- hoàng kỳ (rễ cây hoàng kỳ, bổ khí),
- tử uyển (rễ cây tử uyển, chữa ho),
mỗi vị hai lạng;
- đương quy (hai lạng rưỡi);
- thăng ma (một lạng rưỡi).
**** Đại đậu (đậu nành; "hai lạng rưỡi" (?), chữ trong nguyên văn bị lẫn).
**** Hai mươi ba vị trên (?) giã dập, dùng một đấu ba thăng nước và hai thăng rượu, nấu chung lấy bốn thăng. Người khoẻ chia bốn lần uống, người yếu sức chia năm, sáu lần. (Sách của Thâm Sư — một danh y thời Nam Bắc triều — cũng chép giống vậy.)
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Khung cùng thang (bài thuốc lấy xuyên khung làm chính)
**** Chủ trị đột ngột trúng phong, tứ chi tê dại, cười mãi không dứt. Thành phần:
- xuyên khung (một lạng rưỡi),
- hạnh nhân (hai mươi hạt, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân),
- ma hoàng (bỏ đốt), hoàng cầm, quế tâm, đương quy, thạch cao (đập vụn), tần giao, can khương, cam thảo (nướng), mỗi vị một lạng.
**** Mười vị trên giã dập, dùng chín thăng nước sắc lấy ba thăng, chia ba lần uống.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Thương công đương quy thang (bài thuốc đương quy của Thương công, tức danh y Thuần Vu Ý đời Hán)
**** Chủ trị tặc phong làm miệng cắm chặt, người co cong ngược ra sau như cánh cung, thân thể cứng đờ. Thành phần:
- đương quy, tế tân, phòng phong, mỗi vị một lạng rưỡi;
- độc hoạt (ba phân; phân: đơn vị cân thời xưa, bốn phân là một lạng);
- ma hoàng (hai lạng rưỡi, bỏ đốt);
- phụ tử (một củ, bào, bỏ vỏ).
**** Sáu vị trên giã dập, dùng tám thăng rượu và bốn thăng nước trộn chung, sắc lấy bốn thăng, chia bốn lần uống. Người không mở được miệng thì cạy miệng ra mà đổ thuốc vào. Uống một lần thì miệng sẽ mở, hai lần thì ra chút mồ hôi, ba lần thì ra nhiều mồ hôi.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Khung cùng thang
**** Chủ trị phong điên (chứng điên, động kinh do phong) kéo theo đau mạng sườn, phát cơn thì nôn, trong tai kêu như ve. Thành phần:
- xuyên khung,
- cảo bản (rễ cây cảo bản, trừ phong, chữa đau đầu),
- lư như (rễ cây lư như),
mỗi vị năm lạng.
**** Ba vị trên thái nhỏ. Cho thuốc vào năm thăng rượu nguyên chất, sắc lấy ba thăng, uống một lần cho hết; người gầy yếu thì chia hai lần. Uống cho ra nhiều mồ hôi.
**** Phương chữa phong điên, cuồng và trăm bệnh: hạt gai dầu (bốn thăng, loại thật tốt).
**** Một vị trên dùng sáu thăng nước, nấu lửa mạnh cho đến khi hạt nứt mầm, bỏ bã, nấu cô lấy bảy thăng. Buổi sáng lúc bụng đói uống một lần cho hết. Sau khi uống, có người không phát cơn, có người nói nhiều, chớ lấy làm lạ; chỉ cần sai người xoa bóp tay chân, giây lát sẽ yên. Uống đủ ba thang thì không ai không khỏi; thuốc làm người nhẹ nhõm, mọi tà khí đều bị đuổi đi.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Phòng kỷ thang
**** Chủ trị chứng phong lịch tiết (đau chạy khắp các khớp do phong), tứ chi đau như bị búa nện, không chịu nổi. Thành phần:
- phòng kỷ, phục linh, sinh khương (thái), quế tâm, mỗi vị bốn lạng;
- ô đầu (bảy củ, bỏ vỏ);
- nhân sâm (ba lạng);
- bạch truật (sáu lạng).
**** Tám vị trên (?) giã dập, dùng một đấu nước sắc lấy hai thăng rưỡi, mỗi lần uống tám hợp, ngày ba lần. Uống xong sẽ thấy hâm hấp hơi nóng và tê, chớ lấy làm lạ. Nếu không thấy gì thì sắc thêm một thang nữa, đến khi có cảm giác ấy mới thôi. Phàm dùng ô đầu đều phải bỏ vỏ, rang cho đen mới dùng được, lúc ấy sẽ không còn độc.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Tam hoàng thang (bài thuốc ba vị "hoàng")
**** Chủ trị trúng phong, tay chân co quắp, trăm khớp đau nhức, nóng nảy bứt rứt, trong lòng rối loạn, sợ lạnh, cả ngày không muốn ăn uống. Thành phần:
- ma hoàng (năm phân, bỏ đốt),
- độc hoạt (một lạng),
- hoàng cầm (ba phân),
- hoàng kỳ (nửa lạng),
- tế tân (nửa lạng).
**** Năm vị trên giã dập, dùng năm thăng nước sắc lấy hai thăng, bỏ bã, chia hai lần uống. Uống một lần thì ra chút mồ hôi, hai lần thì ra nhiều mồ hôi. Gia giảm như sau:
- trong ngực nóng thì thêm nửa lạng đại hoàng;
- bụng đầy thì thêm một quả chỉ thực;
- khí nghịch lên thì thêm ba phân nhân sâm;
- tim đập hồi hộp thì thêm ba phân mẫu lệ (vỏ hàu);
- khát thì thêm ba phân quát lâu (rễ hoặc quả cây qua lâu, sinh tân chỉ khát);
- vốn có hàn (lạnh trong người) thì thêm một củ bát giác phụ tử (phụ tử loại có tám cạnh).
Đây là phương của Trọng Cảnh (Trương Trọng Cảnh, danh y đời Đông Hán), là phương bí truyền, không truyền ra ngoài.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Hoàng kỳ thang
**** Chủ trị bát phong, thập nhị tý, tay chân đau nhức, khí của tạng phủ không điều hoà, không ăn uống được. Thành phần:
- hoàng kỳ, đương quy, quế tâm, cam thảo (nướng), mỗi vị ba lạng;
- bạch truật, ô đầu (bào, bỏ vỏ), xuyên khung, phòng phong, can địa hoàng, mỗi vị hai lạng;
- sinh khương (bốn lạng, thái);
- tiền hồ (rễ cây tiền hồ, giáng khí trừ đờm; một lạng rưỡi).
**** Mười một vị trên giã dập, dùng một đấu một thăng nước sắc lấy ba thăng rưỡi, chia bốn lần uống. Thang này hoà hoãn mà bồi bổ. Người có chứng khí nghịch thì thêm bốn lạng bán hạ.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Bạch liễm thang
**** Chủ trị trúng phong gây nuy tịch (liệt mềm, người lệch méo) và co quắp, không co duỗi được. Thành phần:
- bạch liễm (rễ cây bạch liễm),
- can khương,
- ý dĩ nhân (hạt ý dĩ, trừ thấp),
- toan táo (táo chua),
- ngưu tất (rễ cây ngưu tất, mạnh gân xương),
- quế tâm, thược dược,
- xa tiền tử (hạt mã đề),
- cam thảo (nướng),
mỗi vị một thăng;
- phụ tử (ba củ, bào, bỏ vỏ).
**** Mười vị trên giã dập, ngâm vào hai đấu rượu trọn một ngày một đêm, nấu sôi ba dạo. Mỗi lần uống một thăng, ngày ba lần; người bệnh sẽ chống gậy mà đứng dậy được. Người không uống được rượu thì mỗi lần uống năm hợp.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Phòng kỷ thang
**** Chủ trị phong thấp (bệnh do gió và ẩm thấp cùng xâm nhập), tứ chi đau tê, co rút, phù nề. Thành phần:
- mộc phòng kỷ (phòng kỷ loại thân gỗ; ba lạng),
- phục linh (một lạng),
- tang bạch bì (vỏ rễ cây dâu; thái, hai thăng),
- quế tâm (ba lạng),
- xuyên khung (ba lạng),
- cam thảo (một lạng rưỡi, nướng),
- đại táo (táo tàu; hai mươi quả, bẻ đôi),
- thược dược (hai lạng),
- ma hoàng (hai lạng, bỏ đốt).
**** Chín vị trên giã dập, dùng một đấu hai thăng nước nấu ma hoàng trước cho cạn đi một thăng, cho các vị khác vào sắc lấy ba thăng, chia ba lần uống. Mồ hôi sẽ dần dần ra; khi ấy rắc phấn khắp người, kiêng gió lạnh. (Một phương dùng phục linh bốn lạng, ma hoàng ba lạng.)
**** Phương chữa phong đã ba mươi năm: lấy một cân lá thông, thái nhỏ, dùng một đấu rượu nấu lấy hai thăng, uống một lần cho hết, cho ra mồ hôi là tốt.
**** Phương chữa mọi chứng phong hư (cơ thể hư yếu bị phong xâm nhập), kể cả người thường đau đầu như muốn vỡ:
**** Hạnh nhân (chín thăng, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân, phơi khô).
**** Một vị trên giã thành bột, dùng chín thăng nước nghiền rồi lọc, làm như cách nấu cháo, đun lửa nhỏ cho đến khi trên mặt nổi lên những hạt như hạt vừng. Lấy thìa múc trộn vào canh hoặc cháo; hoặc cho một thìa vào rượu mà uống. Mỗi bữa ăn đều uống, không hạn chế nhiều ít.
Uống bảy ngày thì ra nhiều mồ hôi, hai mươi ngày thì mồ hôi dứt. Kiêng gió lạnh, thịt lợn, cá, gà, tỏi và giấm mạnh. Uống hết một thang thì các chứng phong giảm, rồi khỏi. Mùa xuân, mùa hạ sợ thuốc bị chua hỏng nên làm ít mà uống; từ tháng chín mùa thu trở đi thì nấu nhiều. Phép này thần diệu, nên giữ kín.
**** Phương chữa trúng phong phát sốt: đại kích (rễ cây đại kích, thuốc tả nước mạnh, có độc) và khổ sâm (rễ cây khổ sâm, vị đắng, thanh nhiệt), hai vị lượng bằng nhau.
**** Hai vị trên giã rây. Lấy nửa thăng thuốc, dùng một đấu nước cơm chua nấu sôi ba dạo, đem rửa người từ trên xuống dưới, khỏi ngay; thấy lạnh thì thôi. Trẻ nhỏ thì dùng một nhúm ba ngón tay thuốc với bốn thăng nước cơm chua, nấu như cách trên.
**** Phương Khương hoạt ẩm chữa phong (ẩm: thuốc nước uống). Thành phần:
- khương hoạt (rễ cây khương hoạt, trừ phong thấp; ba lạng),
- phục thần (phần nấm phục linh ôm quanh rễ thông, an thần),
- ý dĩ nhân (khi dùng khương hoạt thì bỏ ý dĩ nhân),
- phòng phong, mỗi vị một lạng.
**** Ba vị trên giã dập, dùng ba thăng nước sắc lấy một thăng, cho ba hợp trúc lịch (nước cốt rỉ ra khi hơ ống tre tươi trên lửa) vào, nấu sôi một dạo, chia hai lần uống.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Trư linh chử tán (thuốc bột trư linh đem nấu lên mà uống)
**** Chủ trị đi lỵ nhiều mà tiểu tiện rít. Thành phần:
- trư linh (nấm trư linh, lợi tiểu), phục linh, trạch tả (củ cây trạch tả, lợi tiểu), hoàng liên (thân rễ cây hoàng liên, rất đắng, thanh nhiệt), bạch truật, mỗi vị bốn lạng;
- phòng kỷ, khương hoạt, hoàng cầm, nhân sâm, phòng phong, ngưu tất, thăng ma;
- tê giác (?) (mài thành vụn);
- hạnh nhân (bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân; rang);
- tần giao;
- cốc bì (vỏ cây dướng);
- tử uyển, thạch hộc;
- sinh khương (mỗi vị ba lạng, thái);
- quất bì (vỏ quýt).
Hai mươi ba vị trên giã rây thành bột. Dùng một thăng rưỡi nước nấu năm phương thốn chủy thuốc, lấy một thăng, uống một lần cho hết, ngày hai lần; người không uống nổi thì uống một lần. Từ sau tháng mười đến cuối tháng hai thì có thể uống.
**** Luận rằng: người không biết giữ gìn cẩn thận nên mắc bệnh phong: liệt nửa người, nói năng không rõ, mọi việc đều bỏ dở. Đây là bệnh ổi thoái (bệnh tàn phế suy kiệt); người mắc bệnh sống không quá mười năm. Nên dùng các phương này.
Khỏi bệnh rồi vẫn phải giữ gìn, không được sống như lúc chưa mắc bệnh. Phải dứt bỏ lo nghĩ, bớt lời nói, sống thong thả không bận việc, thì mới khỏi hẳn được. Nếu lại như người thường, chuyên lo danh lợi, để lòng vào tiền của sắc dục, thì xin đừng nhọc công chữa chạy nữa, thuốc thang chỉ uổng công mà thôi. Về điều này nên tự suy xét cho kỹ.
Phàm người bỗng nhiên trúng phong, đều phải theo thứ tự dưới đây mà dùng thuốc thì sẽ khỏi. Người học nên suy nghĩ kỹ, sẽ thấy rõ ràng.
**** Phàm khi mới bị phong: tứ chi không co lại được, tinh thần mê muội, mắt mờ (?), không nhận ra người, lời không nói ra được. Trúng phong phần nhiều do nhiệt mà sinh ra. Uống thuốc thì phải kiêng rượu, đồ làm bằng bột mì, thịt dê, rau sống, đồ lạnh, thịt lợn, cá, gà, bò, ngựa và tỏi, thì mới khỏi. Vừa mắc bệnh thì uống ngay phương Trúc lịch thang này. Thành phần:
- trúc lịch (hai thăng),
- nước gừng tươi (ba hợp),
- nước cốt sắn dây tươi (một thăng).
**** Ba vị trên trộn lẫn, hâm ấm, chia ba lần uống: sáng sớm một lần, giờ thân (khoảng 3–5 giờ chiều) một lần, ban đêm một lần. Uống xong, nếu thấy tứ chi có thay đổi, như có chiều khá lên, thì theo thứ tự uống phương sau. Thành phần:
- ma hoàng (bỏ đốt), phòng phong, mỗi vị một lạng rưỡi;
- hạnh nhân (bốn mươi hạt, bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân);
- linh dương giác (hai lạng, mài vụn);
- sinh khương (bốn lạng, thái);
- nước cốt sắn dây tươi (năm hợp; có sách ghi là nước cốt địa hoàng);
- trúc lịch (một thăng);
- thạch cao (sáu lạng, bọc vải bông);
- xuyên khung, phòng kỷ, phụ tử (bào, bỏ vỏ), thược dược, hoàng cầm, nhân sâm, quế tâm, cam thảo (nướng), mỗi vị một lạng.
**** Mười sáu vị trên giã dập, dùng bảy thăng nước sắc còn một nửa, rồi cho các thứ nước cốt vào sắc lấy hai thăng bảy hợp, chia ba lần uống lúc ấm. Năm ngày uống thêm một thang, uống liền ba thang, kiêng cữ như đã nói trên. Khi thấy bệnh dần dần bớt thì theo thứ tự uống phương sau. Thành phần:
- ma hoàng (bỏ đốt), phòng phong, thăng ma, quế tâm, xuyên khung, độc hoạt, linh dương giác (mài vụn), mỗi vị hai lạng;
- trúc lịch (hai thăng).
**** Phòng kỷ (một lạng).
**** Chín vị trên giã dập, dùng bốn thăng nước cùng với trúc lịch, sắc lấy ba thăng, chia ba lần uống. Hai ngày uống một thang, uống liền ba thang. Nếu tay chân lạnh thì thêm năm lạng sinh khương, hai lạng bạch truật. Nếu bệnh chưa hết thì theo thứ tự uống phương sau. Thành phần:
- ma hoàng (bỏ đốt), thược dược, phòng phong, mỗi vị một lạng rưỡi;
- linh dương giác (mài vụn, hai lạng);
- sinh khương (hai lạng, thái);
- phụ tử (bào, ba phân, bỏ vỏ);
- thạch cao (hai lạng, đập vụn);
- phòng kỷ, hoàng cầm, xuyên khung, bạch truật, nhân sâm, độc hoạt, thăng ma, quế tâm, cam thảo (… (?) chỗ này nguyên văn bị sót).
Mười bảy vị trên giã dập, dùng tám thăng nước sắc còn một nửa, cho trúc lịch vào sắc lấy hai thăng rưỡi, chia ba lần uống. Hai lần uống cách nhau khoảng thời gian người đi bộ mười dặm. Người có chứng khí nghịch thì thêm quất bì, ngưu tất, ngũ gia bì (vỏ rễ cây ngũ gia, trừ phong thấp, mạnh gân xương), mỗi vị một lạng.
Nếu bệnh đã lui hết thì có thể uống thường xuyên phương thuốc bột nấu sau đây. Thành phần:
- phòng phong, độc hoạt, tần giao, hoàng kỳ, thược dược, nhân sâm, phục thần, bạch truật, xuyên khung;
- sơn thù du (quả cây sơn thù, bổ can thận);
- thự dự (củ mài, hoài sơn);
- quế tâm;
- thiên môn đông (rễ củ cây thiên môn, dưỡng âm; bỏ lõi);
- mạch môn đông (rễ củ cây mạch môn, dưỡng âm; bỏ lõi);
- hậu phác (vỏ cây hậu phác, hành khí; nướng);
- thăng ma;
- đan sâm (rễ cây đan sâm, hoạt huyết);
- linh dương giác (mài vụn), ngũ gia bì, phòng kỷ, ngưu tất, thạch hộc;
- địa cốt bì (vỏ rễ cây câu kỷ, thanh nhiệt);
- cam thảo (nướng), mỗi vị bốn lạng;
- ma hoàng (bỏ đốt), phụ tử (bào, bỏ vỏ), viễn chí (bỏ lõi), quất bì, mỗi vị ba lạng;
- sinh khương (hai lạng, thái);
- cam cúc hoa (hoa cúc ngọt), ý dĩ nhân, mỗi vị hai thăng;
- thạch cao (nghiền), can địa hoàng, mỗi vị sáu lạng.
**** Ba mươi ba vị trên giã rây thành bột. Mỗi lần nấu dùng ba thăng nước, cho ba lạng thuốc bột vào, nấu lấy một thăng, lọc qua vải bông bỏ bã, uống một lần cho hết, mỗi ngày một lần. Nếu thấy dưới tim nóng bứt rứt thì dùng trúc lịch thay nước để nấu. (Sách Thiên kim — tức Thiên kim yếu phương, cũng do Tôn Tư Mạo soạn — có thêm hoàng cầm, tân lang (hạt cau), cảo bản, đỗ trọng (vỏ cây đỗ trọng, bổ thận, mạnh gân xương), tê giác; không có sơn thù du, thự dự, cam cúc, mạch môn đông, phụ tử.)
**** Phàm người bị phong phần nhiều có nhiệt, nên uống phương Kinh lịch. Thành phần: kinh lịch, trúc lịch, nước gừng tươi, mỗi thứ năm hợp.
**** Ba vị trên trộn lẫn, hâm ấm uống một lần. Mỗi ngày buổi sáng uống thuốc bột nấu, sau giờ ngọ (sau buổi trưa) uống thứ kinh lịch này. Thường xuyên theo cách ấy mà điều dưỡng.
**** Luận rằng: khi mắc bệnh phong thì phải theo đúng thứ tự trên mà chữa, không được làm trái hay vượt bước. Nếu không theo đúng, sẽ lỡ mất thời cơ then chốt, tính mạng ắt nguy.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Trúng phong, thiên thứ nhất
**** Phòng phong thang
**** Chủ trị thiên phong (phong đánh vào một bên người, gây liệt nửa người). Đây là phương Chân Quyền (danh y đời Tuỳ – Đường, giỏi châm cứu) đã dùng chữa cho An Bình công (người được phong tước công đất An Bình). Thành phần:
- phòng phong, xuyên khung, bạch truật;
- cẩu tích (thân rễ cây cẩu tích, lông vàng, mạnh lưng gối);
- tỳ giải (thân rễ cây tỳ giải, trừ phong thấp);
- ngưu tất, bạch chỉ, mỗi vị một lạng;
- ý dĩ nhân, cát căn, hạnh nhân (bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân), nhân sâm, khương hoạt, mỗi vị hai lạng;
- ma hoàng (bốn lạng, bỏ đốt);
- sinh khương (năm lạng, thái);
- quế tâm, thạch cao (mỗi vị ba lạng, đập vụn).
Mười sáu vị trên giã dập, dùng một đấu hai thăng nước sắc lấy ba thăng, chia ba lần uống. Uống một thang thấy khá thì uống thêm một thang nữa. Mỗi thang châm một lần; uống chín thang thì châm chín lần.
Châm các huyệt (huyệt: điểm trên cơ thể dùng để châm hoặc cứu): phong trì (ở chỗ lõm sau gáy, dưới xương chẩm) một huyệt, kiên ngung (ở đỉnh vai) một huyệt, khúc trì (ở đầu nếp gấp khuỷu tay phía ngoài) một huyệt, văn câu (?) (có lẽ là huyệt chi câu ở mu cẳng tay) một huyệt, ngũ xu (ở bên bụng dưới, cạnh xương chậu) một huyệt, dương lăng tuyền (ở chỗ lõm trước dưới đầu xương mác, cạnh ngoài đầu gối) một huyệt, cự hư hạ liêm (ở mặt trước cẳng chân, dưới gối khoảng chín tấc) một huyệt. Tổng cộng bảy huyệt thì khỏi.
**** Một quan bị thân (quan thị vệ hầu cận) ở cung Nhân Thọ (cung điện của triều Tuỳ – Đường) mắc bệnh ở chân. Vâng lệnh vua, Chân Quyền châm các huyệt hoàn khiêu (ở mông, phía sau khớp háng), dương lăng tuyền, cự hư, hạ liêm, dương phụ (ở mặt ngoài cẳng chân, trên mắt cá ngoài bốn tấc); người ấy liền đứng dậy đi được.
**** Ông Triệu, quan khanh của Đại lý tự (cơ quan xét xử hình án của triều đình), bị phong, lưng và chân không cử động theo ý, không quỳ đứng được. Châm hai huyệt thượng liêu (ở lỗ thứ nhất trên xương cùng), hai huyệt hoàn khiêu, hai huyệt dương lăng tuyền, hai huyệt cự hư hạ liêm; ông liền quỳ đứng được.
**** Phương chữa phong ổi thoái (phong làm chân tay tàn phế, liệt yếu). Thành phần:
- thương nhĩ tử (quả ké đầu ngựa; năm thăng, dùng cả mầm lá cũng được);
- dương đào (thái);
- sóc điệu (cây sóc điệu, trừ phong thấp; thái);
- xích tiểu đậu (đậu đỏ hạt nhỏ), mỗi vị hai thăng rưỡi;
- muối (hai thăng).
**** Năm vị trên dùng hai thạch năm đấu nước (thạch: đơn vị dung tích bằng mười đấu), nấu lấy năm đấu. Để cho vừa ấm, rồi ngâm chân bị bệnh vào, ngập đến huyệt tuyệt cốt (ở mặt ngoài cẳng chân, trên mắt cá ngoài ba tấc), không ngập quá chỗ ấy. Mỗi lần ngâm khoảng thời gian thổi chín năm đấu gạo thì lấy chân ra. Kiêng gió lạnh. Mồ hôi sẽ ra từ trên đầu.
**** Luận rằng: thánh nhân coi phong là đứng đầu trăm bệnh, rất đáng lo, cho nên tránh gió như tránh tên bắn. Vì vậy, để phòng chống tà khí phong, dùng thuốc thang, châm cứu, xông hơi, chườm nóng, tuỳ dùng một phép nào cũng đều chữa khỏi bệnh được. Riêng lửa ngải thì có công hiệu đặc biệt; dù nói rằng châm, thuốc thang, thuốc bột đều có tác dụng, nhưng đều không bằng, cứu mới là quan trọng nhất.
Xưa kia Hoa Đà (danh y cuối đời Đông Hán) châm chữa chứng đau đầu do phong cho Nguỵ Vũ đế (tức Tào Tháo). Hoa Đà chỉ châm mà khỏi. Hoa Đà mất được vài năm thì bệnh đau đầu của Nguỵ Vũ đế lại phát. Giá như lúc ấy Hoa Đà châm xong lại cứu thêm, thì bệnh đau đầu sao có thể tái phát? Chỉ vì không cứu nên gốc bệnh không trừ được. Cho nên người học không được chỉ trông cậy vào châm và thuốc thang mà mong bệnh khỏi hẳn. Đã không chịu khó cứu, thì làm sao nhổ được gốc, lấp được nguồn bệnh?
Vì thế, dù thuốc men đầy đủ, điều cốt yếu trong các phép chữa vẫn là lửa ngải. Lúc mới mắc bệnh, phải cứu ngay; vừa cứu là bệnh định lại. Nấu thuốc chưa kịp chín mà đã thấy mắt sáng ra, há chẳng phải là điều cốt yếu sao?
Phép cứu như sau: trước cứu huyệt bách hội (ở đỉnh đầu), rồi cứu phong trì, rồi cứu đại chuỳ (dưới mỏm gai đốt sống cổ thứ bảy), rồi cứu kiên tỉnh (ở giữa vai), rồi cứu khúc trì, rồi cứu gian sử (ở mặt trong cẳng tay, trên lằn cổ tay ba tấc), mỗi huyệt ba tráng (tráng: mỗi lần đốt hết một mồi ngải); sau đó cứu tam lý (túc tam lý, ở dưới gối ba tấc, phía ngoài xương ống chân) năm tráng. Mồi ngải to bằng hạt ké đầu ngựa, phải vê thật chặt; ngải phải là ngải thật kỹ. Từ đó về sau, mỗi ngày đều cứu, cho đến khi số tráng bằng số tuổi thì thôi.
Phàm người hơi thấy trong lòng không yên ổn, phải cứu ngay các huyệt này mỗi huyệt ba tráng, không được coi thường. Nếu cứ lần lữa qua ngày thì sẽ đến chết. Phải răn đấy! Phải răn đấy!
Lại luận rằng: người học mỗi khi muốn chữa bệnh, trước hết phải cứu các huyệt nói trên. Không cần hỏi có phải bệnh phong hay không, đều cứu trước. Phép này là thuật lớn của nghề y, nên thấu hiểu sâu sắc; trong những điều cốt yếu, không gì hơn thuật này. Vì vậy thường phải thu hái sẵn ngải vào ngày mùng ba tháng ba để dành cứu người nguy cấp. Ngải hái ngày mùng năm tháng năm cũng tốt, nhưng vẫn không bằng ngải mùng ba tháng ba. Lại có người đột tử, hoặc trúng phong không nói được, đều phải cứu gấp. Người đột tử là do phong vào ngũ tạng, là… (?) (nguyên văn bị đứt ở đây).
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới
**** Cước khí, thiên thứ hai (cước khí: bệnh bắt đầu từ chân: chân tê yếu, sưng phù hoặc teo, đau nhức, nặng thì khí xông lên tim gây khó thở, có thể chết)
**** Một bài luận, hai mươi mốt phương thuốc.
**** Luận rằng: chữa cước khí phải thuận theo bốn mùa. Mùa xuân và mùa thu nên vừa bổ vừa tả (bổ: bồi bổ phần hư yếu; tả: đuổi tà khí ra ngoài). Mùa hạ thì bệnh đã thành, chỉ nên dùng phép làm ra mồ hôi và làm thông lợi. Từ tháng mười trở đi thì dùng ít thuốc bổ. Dù có thay đổi chút ít, cũng không ra ngoài phép này.
**** Phương chữa cước khí mới phát: từ bàn chân sưng lên đến gối và ống chân, xương đau nhức. Lấy lá vừng thái nhỏ, giã, đem đồ, đắp mỏng bọc quanh chỗ sưng, ngày thay hai lần thì tiêu. Nếu vào tháng mùa đông thì lấy rễ sóc điệu thái nhỏ, giã, trộn theo tỷ lệ ba phần bã rượu với một phần rễ, đem đồ cho nóng, rồi bọc như cách trên.
**** Phù khắp người, tiểu tiện rít thì dùng Ma đậu thang (thang hạt gai và đậu) để chữa. Thành phần:
- hạt gai dầu (hai thăng, rang, nghiền);
- đậu đen (một đấu, dùng bốn đấu (?) nước nấu lấy một đấu rưỡi nước, bỏ đậu);
- tang bạch bì (thái, năm thăng).
**** Ba vị trên: cho thuốc vào nước đậu, nấu lấy sáu thăng. Mỗi lần uống một thăng, ngày hai lần, ba ngày uống hết.
**** Lại một phương: nước tiểu bò đen, mỗi lần uống một thăng, ngày hai lần, uống đến khi hết phù thì thôi. Người gầy yếu thì lấy hai phần nước tiểu với một phần sữa bò, nấu chung đến khi sữa nổi váng đọng lại thì uống.
**** Lại một phương: gan lợn sống một bộ, thái nhỏ, ăn với tỏi giã nhạt cho hết. Ăn không hết thì chia hai lần ăn.
**** Phương chữa đau lưng đau chân: vừng (một đấu, loại mới).
**** Một vị trên rang cho thơm, giã rây. Nếu không rây nhiều lần thì dầu sẽ chảy ra, bột không lọt qua rây. Mỗi ngày uống một thăng nhỏ, chia ba lần. Uống hết một đấu thuốc thì khỏi hẳn. Có thể uống với rượu, nước canh hoặc nước mật ong.
**** Sau khi dùng thuốc tẩy mạnh, tứ chi hư lạnh, chân yếu ớt, lưng co rút đau, ăn uống kém, da thịt lỏng lẻo. Dùng phương Thạch hộc tửu (rượu thạch hộc). Thành phần:
- thạch hộc tươi (một cân);
- tần giao, viễn chí (bỏ lõi), mỗi vị năm lạng;
- quất bì, bạch truật, mỗi vị ba lạng;
- đan sâm, phục thần, ngũ gia bì, mỗi vị sáu lạng;
- quế tâm (bốn lạng);
- ngưu tất (tám lạng).
**** Mười vị trên giã dập, ngâm trong ba đấu rượu bảy ngày. Mỗi lần uống sáu hợp, tăng dần đến bảy, tám hợp, đến khi thấy có tác dụng thì thôi.
**** Sau khi điều trị cho thông lợi, chưa hồi phục, lại có lúc bị phong bên ngoài làm tổn thương, chân đau mỏi rồi chuyển thành cước khí. Dùng phương Bổ hư phòng phong thang. Thành phần:
- phòng phong, thạch hộc, đỗ trọng (nướng), tiền hồ, mỗi vị bốn phân;
- ý dĩ nhân (nửa cân);
- tần giao, đan sâm, ngũ gia bì, phụ tử (bào, bỏ vỏ), quất bì, bạch truật;
- bạch tiền (rễ cây bạch tiền, giáng khí trừ đờm), mỗi vị ba phân;
- phòng kỷ (hai phân);
- ma nhân (hạt gai; một thăng, rang lấy dầu).
**** Mười bốn vị trên giã dập, dùng một đấu hai thăng nước sắc lấy ba thăng, chia ba lần uống.
**** Uống thang xong mà cước khí vẫn không dứt thì dùng phương Phòng phong hoàn (hoàn: thuốc viên). Thành phần:
- phòng phong (hai lạng), tần giao (hai lạng), thạch hộc (hai lạng), đan sâm (một lạng), ý dĩ nhân (ba hợp);
- tiền hồ, quất bì, đỗ trọng (nướng), phụ tử (bào, bỏ vỏ), bạch truật, mỗi vị một lạng;
- quế tâm (một lạng rưỡi);
- ma nhân (một thăng, rang lấy dầu).
**** Mười hai vị trên giã rây thành bột, trộn với mật ong đã luyện, viên to bằng hạt ngô đồng. Uống với rượu mỗi lần hai mươi viên, ngày hai lần.
**** Phương chữa cước khí hay tái phát: dùng cháo vỏ cây dướng để phòng thì bệnh không phát. Vỏ trắng cây dướng (năm thăng, thái; chớ lấy loại có đốm, vì có độc).
**** Một vị trên dùng một đấu nước nấu lấy bảy thăng, bỏ bã, dùng nước ấy nấu cháo gạo ăn thường xuyên.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Cước khí, thiên thứ hai
**** Ôn thận thang (bài thuốc làm ấm thận)
**** Chủ trị lưng, cột sống, gối và chân phù nề, cử động không theo ý. Thành phần:
- phục linh, can khương, trạch tả, mỗi vị hai lạng;
- quế tâm (ba lạng).
**** Bốn vị trên giã dập, dùng sáu thăng nước sắc lấy hai thăng, chia ba lần uống.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Cước khí, thiên thứ hai
**** Trúc lịch thang
**** Chủ trị hai chân tê yếu, hoặc chuột rút, hoặc da thịt căng phồng như sưng nhưng ấn vào không lõm, trong lòng buồn nôn, không muốn ăn, hoặc mắc… (?) (nguyên văn bị sót). Thành phần:
- cam trúc lịch (trúc lịch lấy từ tre ngọt; năm thăng);
- cát căn, phòng phong, mỗi vị hai lạng;
- ma hoàng (sáu lạng, bỏ đốt);
- thăng ma (năm phân);
- quế tâm (một lạng).
**** Phụ tử (một củ, bào, bỏ vỏ); tần giao, tế tân, mộc phòng kỷ, hoàng cầm, can khương, bạch truật, cam thảo (nướng), mỗi vị một lạng.
**** Mười bốn vị trên giã dập, dùng bảy thăng nước, cho năm thăng cam trúc lịch vào cùng, sắc lấy ba thăng, chia bốn lần uống, uống cho ra mồ hôi. (Sách Thiên kim có phục linh, hạnh nhân, không có bạch truật.)
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Cước khí, thiên thứ hai
**** Đại trúc lịch thang
**** Chủ trị đột ngột trúng ác phong: miệng cắm chặt không nói được, tứ chi rũ lỏng, một bên co rút đau; phong chạy qua ngũ tạng làm tinh thần hoảng hốt, vui giận thất thường, tay chân không cử động theo ý. Các chứng ấy đều chữa được. Thành phần:
- cam trúc lịch (một đấu bốn thăng);
- nhân sâm, tế tân, thạch cao (đập vụn), mỗi vị một lạng;
- sinh khương (năm lạng, thái);
- ô đầu (ba củ, bào, bỏ vỏ);
- phòng phong, độc hoạt, thược dược, hoàng cầm;
- nhân dụ (thân lá cây nhân dụ, trừ phong thấp, có độc);
- ma hoàng (bỏ đốt), cát căn, mộc phòng kỷ, quế tâm, phục linh, cam thảo.
Mười tám vị trên giã dập, dùng trúc lịch sắc lấy bốn thăng, chia ba lần uống. (Một phương dùng năm thăng nước; sách Thiên kim có thêm bạch truật.)
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Cước khí, thiên thứ hai
**** Lại một bài Trúc lịch thang
**** Chủ trị phong khí vào bụng: hơi thở ngắn, dưới tim nóng bứt rứt mà không đau, tay chân nóng nhức, tứ chi không nhấc lên được, miệng cắm chặt không nói được. Thành phần:
- trúc lịch (một đấu);
- đương quy, tần giao, phòng phong, cát căn, mỗi vị hai lạng;
- nhân sâm, thược dược, mộc phòng kỷ, phụ tử (bào, bỏ vỏ), tế tân;
- phục linh (có sách ghi là phục thần);
- thông thảo (lõi thân cây thông thảo, lợi tiểu);
- quế tâm, bạch truật, cam thảo (nướng), mỗi vị một lạng.
**** Mười lăm vị trên giã dập, ngâm trong trúc lịch nửa ngày, sắc lấy bốn thăng, chia ba lần uống; người uống không nổi thì chia bốn lần. (Sách Thiên kim có xuyên khung, sinh khương, hoàng cầm, thăng ma, thục tiêu, ma hoàng; không có thược dược, phòng kỷ, thông thảo.)
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Cước khí, thiên thứ hai
**** Đại miết giáp thang (bài thuốc lớn dùng mai ba ba)
**** Chủ trị chân yếu, độc phong làm co rút tê bại, khí… (?) (nguyên văn có lẽ là khí nghịch lên); các chứng ấy đều chữa được. Thành phần:
- miết giáp (mai ba ba; nướng);
- phòng phong, ma hoàng (bỏ đốt), bán hạ (rửa), bạch truật, phục linh, thược dược, hạnh nhân (bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân), mạch môn đông (bỏ lõi), sinh khương (thái), nhân sâm, thạch cao (đập vụn), linh dương giác (mài vụn), cam thảo (nướng), mỗi vị một lạng;
- tê giác (một phân, mài vụn);
- hùng hoàng (nửa lạng, nghiền);
- thanh mộc hương (rễ cây thanh mộc hương, hành khí; hai lạng);
- ngô thù du (nửa thăng);
- đại hoàng (một phân rưỡi);
- xạ hương (chất thơm lấy từ túi thơm của hươu xạ; ba phân);
- giới bạch (củ kiệu; mười bốn củ, thái);
- ô mai (quả mơ hun khói);
- bối xỉ (vỏ ốc tiền), mỗi vị bảy cái;
- đại táo (hai mươi quả, bẻ đôi);
- xích tiểu đậu (hai mươi bốn hạt).
**** Hai mươi lăm vị trên giã dập, dùng hai đấu nước sắc lấy bốn thăng, chia bốn lần uống: ban ngày hai lần, ban đêm một lần.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Cước khí, thiên thứ hai
**** Đại đầu bôi thang (bài thuốc lớn "ném chén": uống xong là khỏi, ném chén đi được)
**** Chủ trị chân yếu, cả người phù đầy, thở gấp, ngày đêm không ngủ được. Thành phần:
- ma hoàng (bỏ đốt), hạnh nhân (bỏ vỏ, đầu nhọn và hạt hai nhân), quế tâm, hoàng cầm, quất bì;
- thạch cao (hai lạng, đập vụn);
- sinh khương (sáu lạng, thái);
- bán hạ (rửa), hậu phác (nướng), chỉ thực (nướng), mỗi vị ba lạng;
- phục linh (bốn lạng);
- tần giao (một lạng rưỡi);
- đại kích, tế tân, mỗi vị một lạng;
- đại táo (hai mươi quả, bẻ đôi);
- cam thảo (hai lạng, nướng).
**** Mười sáu vị trên giã dập, dùng một đấu hai thăng nước sắc lấy bốn thăng, chia năm lần uống: ban ngày ba lần, ban đêm hai lần.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Cước khí, thiên thứ hai
**** Độc hoạt thang
**** Chủ trị cước khí do phong: đau tê, mất cảm giác, chân nặng nề, đi đứng không theo ý, khí nghịch lên. Thành phần:
- độc hoạt, quế tâm, bán hạ (rửa), mỗi vị bốn lạng;
- ma hoàng (bỏ đốt), xuyên khung, nhân sâm, phục linh, mỗi vị hai lạng;
- bát giác phụ tử (một củ, bào, bỏ vỏ);
- đại táo (mười ba quả, bẻ đôi);
- phòng phong, thược dược, đương quy, hoàng kỳ, can khương, cam thảo (nướng), mỗi vị ba lạng.
**** Mười lăm vị trên giã dập, dùng một đấu năm thăng nước và hai thăng rượu sắc lấy ba thăng rưỡi, chia năm lần uống.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Cước khí, thiên thứ hai
**** Lưu hoàng tiễn (thuốc lưu huỳnh nấu cô)
**** Chủ trị chân yếu, co quắp, hư lạnh. Thành phần:
- lưu hoàng (lưu huỳnh; năm lạng);
- sữa bò (năm thăng).
**** Hai vị trên: dùng năm thăng nước nấu chung với sữa, còn năm thăng. Lưu huỳnh rây thật mịn cho vào, nấu cô lấy ba thăng. Mỗi lần uống một hợp; chưa thấy tác dụng thì tăng đến ba hợp.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Cước khí, thiên thứ hai
**** Lưu hoàng tán
**** Chủ trị chân yếu; bổ mạnh, chữa mặt nóng và phong hư. Thành phần:
- lưu hoàng (nghiền);
- chung nhũ (thạch nhũ trong hang đá vôi; tán bột);
- phòng phong, mỗi vị năm lạng;
- can khương (một lạng);
- bạch truật, nhân sâm;
- thục tiêu (sao ra dầu, bỏ hạt đen và những quả còn khép miệng);
- tế tân, phụ tử (bào, bỏ vỏ);
- thiên hùng (củ ô đầu không mọc củ con, rất nóng, có độc; bào, bỏ vỏ);
- phục linh, thạch hộc, quế tâm, sơn thù du, mỗi vị ba phân.
**** Mười bốn vị trên giã rây thành bột. Buổi sáng uống với rượu nóng một phương thốn chủy, ngày ba lần, tăng dần đến hai thìa.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Cước khí, thiên thứ hai
**** Thanh hoàn (viên thuốc xanh)
**** Chủ trị phong ở chân và các chứng phong ở da thịt, thân thể. Thành phần:
- ô đầu (một lạng, bào, bỏ vỏ);
- phụ tử (ba lạng, bào, bỏ vỏ);
- ma hoàng (bốn lạng, bỏ đốt).
**** Ba vị trên giã rây thành bột, trộn với mật ong đã luyện, viên to bằng hạt ngô đồng. Uống với rượu mỗi lần năm viên, ngày ba lần.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Cước khí, thiên thứ hai
**** Lưu hoàng hoàn
**** Chủ trị đờm ứ đọng ở vùng hoành cách (?) (vùng ngực, quanh cơ hoành), đuổi phong và nước ứ trong chân. Thành phần: lưu hoàng (năm lạng).
**** Một vị trên tán thành bột mịn, nấu với ba thăng sữa bò cho đến khi viên được, viên to bằng hạt ngô đồng, phơi khô. Uống với rượu mỗi lần ba mươi viên, ngày ba lần. Chưa thấy tác dụng thì tăng dần đến một trăm viên.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Cước khí, thiên thứ hai
**** Thạch lưu hoàng hoàn
**** Chủ trị chân yếu do phong, trong ngực bụng lạnh kết lại. Thành phần:
- thạch lưu hoàng (lưu huỳnh khoáng; nửa lạng);
- quế tâm (bốn lạng);
- …thạch (?) (một loại khoáng thạch, nguyên văn mất chữ; đem nung);
- phụ tử (bào, bỏ vỏ), thiên hùng (bào, bỏ vỏ), ô đầu (bào, bỏ vỏ), mỗi vị hai lạng.
**** Sáu vị trên giã rây thành bột, trộn với mật ong đã luyện, viên to bằng hạt ngô đồng. Uống với rượu lúc bụng đói, mỗi lần năm viên, ngày ba lần.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới
**** Ẩn chẩn, thiên thứ ba (ẩn chẩn: chứng nổi mẩn ngứa từng mảng trên da, lúc ẩn lúc hiện, tức mề đay)
**** Mười sáu phương thuốc, một phép cứu.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Ẩn chẩn, thiên thứ ba
**** Thạch nam thang
**** Chủ trị ẩn chẩn. Thành phần:
- thạch nam (lá cây thạch nam, trừ phong);
- can khương, hoàng cầm, tế tân, nhân sâm, mỗi vị một lạng;
- quế tâm, đương quy, xuyên khung, mỗi vị một lạng rưỡi;
- cam thảo (hai lạng).
**** Mười hai vị trên (?) giã dập, dùng ba thăng rượu và sáu thăng nước sắc lấy ba thăng, chia ba lần uống cho ra nhiều mồ hôi; kiêng gió lạnh thì tốt.
**** Lại một phương: sữa chua trộn muối nấu nóng rồi xoa lên, xoa đến đâu tiêu đến đó.
**** Lại một phương: rễ và lá bạch chỉ nấu nước rửa.
**** Phương chữa phong tao (ngứa do phong) và ẩn chẩn làm trong lòng bứt rứt rối loạn. Thành phần:
- thiên hùng (bào, bỏ vỏ), ngưu tất;
- tri mẫu (thân rễ cây tri mẫu, thanh nhiệt), mỗi vị một lạng;
- quát lâu (năm phân);
- bạch truật (hai lạng);
- nhân sâm (nửa lạng);
- can khương.
Mười vị trên (?) giã rây thành bột. Uống với rượu mỗi lần nửa tiền chủy (tiền chủy: lượng bột đầy trên mặt một đồng tiền), ban ngày hai lần, ban đêm một lần, đến khi thấy có tác dụng thì thôi. Tăng dần đến một tiền chủy.
**** Phương chữa phong chẩn (mẩn ngứa do phong) cho người lớn và trẻ nhỏ: bạch phàn (phèn chua; hai lạng, tán bột).
**** Một vị trên ngâm trong ba thăng rượu cho tan, đem lau lên chỗ bệnh thì khỏi.
**** Lại một phương: ngô thù du (một thăng).
**** Một vị trên dùng năm thăng rượu nấu lấy một thăng rưỡi, đem lau lên chỗ bệnh.
**** Phương chữa phong tý và ẩn chẩn: đậu nành (ba thăng), rượu (sáu thăng).
**** Hai vị trên nấu sôi bốn, năm dạo, mỗi lần uống một chén, ngày ba lần.
**** Phương nước rửa chữa phong tý và ẩn chẩn. Thành phần:
- xà sàng tử (hạt cây xà sàng, chữa ngứa; hai thăng);
- phòng phong;
- tật lê tươi (quả cây tật lê, quả có gai, chữa ngứa), mỗi vị hai cân.
**** Ba vị trên thái nhỏ, dùng một đấu nước nấu lấy năm thăng, lấy vải bông nhúng lau lên chỗ bệnh, ngày bốn, năm lần.
**** Lại một phương nước rửa. Thành phần:
- hoàng liên, hoàng cầm, bạch truật, mỗi vị hai lạng;
- nhung diêm (muối mỏ vùng Tây Vực), phàn thạch (phèn), mỗi vị nửa lạng;
- tế tân (hai lạng);
- xuyên khung, nhân dụ, mỗi vị một lạng.
**** Tám vị trên thái nhỏ, dùng một đấu nước nấu lấy ba thăng, đem rửa, ngày ba lần.
**** Lại một phương nước rửa. Thành phần:
- mã lan (có sách ghi là hạt mã lan);
- sóc điệu;
- sung uý tử (hạt cây ích mẫu);
- phàn thạch, tật lê, nhân dụ;
- rễ dương đào;
- biển súc (cây rau đắng, lợi tiểu, sát trùng),
mỗi vị hai lạng.
**** Tám vị trên thái nhỏ, dùng hai đấu nước cơm chua (?) nấu lấy một đấu hai thăng, cho phàn thạch vào rồi đem rửa, ngày ba lần.
**** Phương chữa phong khí đột ngột (?) ở phần trên cơ thể, làm ngoài da nổi ẩn chẩn thành mụn: nấu cành lá cây hoè lấy nước rửa. Mụn do cứu, mụn do bỏng lửa cũng khỏi.
**** Thanh dương chi cao (cao mỡ dê xanh; cao: thuốc mỡ để bôi). Chủ trị phong nhiệt gây mẩn đỏ ngứa, gãi đến đâu thành mụn đến đó. Thành phần:
- thanh dương chi (bốn lạng);
- thược dược, hoàng cầm, hoàng kỳ, bạch chỉ;
- hàn thuỷ thạch (khoáng thạch tính lạnh, thanh nhiệt), mỗi vị một lạng;
- lá tre (một thăng, thái);
- thạch cao (một cân, đập vụn);
- bạch cập (củ cây bạch cập, làm lành vết thương);
- thăng ma, phòng phong, cam thảo (nướng), mỗi vị ba phân.
**** Mười hai vị trên thái nhỏ. Trước dùng một đấu nước nấu thạch cao và lá tre lấy năm thăng, đem ngâm chung các vị thuốc khác. Dùng hai thăng mỡ lợn chưa dính nước nấu chung, đến khi bạch chỉ ngả vàng là cao đã thành, đem bôi lên.
**** Phép cứu: lấy một cọng cây ngải dài. Người bệnh đứng áp vào tường, hai tay giơ hết sức lên cao dọc theo tường; hai tay cùng cọng ngải ép sát vào tường, duỗi thẳng mười ngón tay. Ngay chỗ ngang đầu ngón tay giữa, đặt mồi ngải lớn lên cọng ngải mà đốt cho cọng ngải cháy đứt. Sau đó cứu lên mười đầu ngón tay thì khỏi. Về sau nếu bệnh tái phát thì lại theo phép ấy mà cứu, sẽ khỏi hẳn.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Ẩn chẩn, thiên thứ ba
**** Phong hương thang
**** Chủ trị ẩn chẩn. Thành phần:
- phong hương (nhựa cây sau sau; một cân);
- xuyên khung, đại hoàng, hoàng cầm, đương quy, nhân sâm;
- xạ can (thân rễ cây rẻ quạt);
- cam thảo (nướng), mỗi vị ba lạng;
- thăng ma (bốn lạng).
**** Mười vị trên (?) thái nhỏ, dùng hai đấu nước nấu lấy bảy thăng. Để cho vừa ấm, chia ra rửa lên chỗ bệnh, ban ngày ba lần, ban đêm hai lần.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Ẩn chẩn, thiên thứ ba
**** Địa du thang
**** Chủ trị ẩn chẩn mọc thành mụn. Thành phần:
- địa du (rễ cây địa du, mát máu, cầm máu; ba lạng);
- khổ sâm (tám lạng);
- đại hoàng, hoàng cầm, mỗi vị bốn lạng;
- hoàng liên, xuyên khung, mỗi vị hai lạng;
- cam thảo (sáu lạng, nướng).
**** Bảy vị trên thái nhỏ, dùng sáu đấu nước nấu lấy ba đấu, đem rửa và tắm, rất tốt.
**** Lại một phương. Thành phần:
- đại hoàng, đương quy, thăng ma, phòng phong, thược dược, thanh mộc hương, hoàng cầm, cam thảo (nướng), mỗi vị hai lạng;
- phong hương (năm lạng);
- hoàng bá (vỏ cây hoàng bá, đắng, thanh nhiệt);
- mang tiêu (muối khoáng tinh thể, thuốc tẩy, làm mềm chỗ cứng), mỗi vị ba lạng;
- nước cốt địa hoàng (một thăng).
**** Mười hai vị trên thái nhỏ, dùng một đấu nước nấu lấy ba thăng rưỡi, bỏ bã, cho mang tiêu vào cho tan. Lấy lụa nhúng thuốc đắp lên chỗ bệnh, mỗi lần khoảng thời gian thổi chín một nồi cơm; ban ngày bốn, năm lần, ban đêm hai, ba lần. Chủ trị ẩn chẩn đau ngứa, rất tốt.
**** Phương chữa ẩn chẩn đau ngứa, gãi đến đâu sưng đến đó. Thành phần:
- đương quy, xuyên khung, đại kích, tế tân, thược dược;
- phụ tử (bỏ vỏ);
- nguyên hoa (nụ hoa cây nguyên hoa, có độc, trục thuỷ, sát trùng);
- trịch trục (hoa đỗ quyên vàng, có độc);
- tiêu, mỗi vị một lạng;
- mãng thảo (lá cây mãng thảo, có độc, sát trùng; nửa lạng).
**** Mười vị trên thái nhỏ, ngâm trong giấm một đêm. Dùng hai thăng rưỡi mỡ lợn nấu chung, đun sôi lên rồi nhấc xuống ba lần, cao thành thì bỏ bã, đem bôi lên chỗ bệnh, ban ngày ba lần, ban đêm một lần.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới
**** Lịch dương, thiên thứ tư (?) (lịch dương: bệnh lang ben, da nổi những đốm loang màu trắng hoặc nâu)
**** Mười bốn phương thuốc, một phép cứu.
**** Phương chữa bạch điến, bạch bác (lang trắng, bạch biến: da mất sắc thành từng mảng trắng) và lịch dương lan dần, mọc ở cổ và trước ngực:
- Lấy giấm mạnh, mài lưu huỳnh dưới đáy bát sành cho nhuyễn như bùn.
- Lại lấy bát giác phụ tử cắt bằng một đầu, dùng đầu ấy mài lại lưu huỳnh dưới đáy bát cho thật nhuyễn.
- Tối khi đi ngủ, trước lấy vải chà chỗ bệnh cho nóng, rồi bôi thuốc lên.
- Người nặng thì bôi ba lần.
**** Lại một phương: lưu huỳnh, thuỷ ngân, phàn thạch, muội bếp, bốn vị lượng bằng nhau, giã rây, trộn với nhựa hành mà nghiền, lúc sắp đi ngủ bôi lên chỗ bệnh.
**** Lại một phương. Thành phần:
- thạch lưu hoàng (ba lạng);
- phụ tử (bỏ vỏ);
- thiết tinh (bụi sắt tinh trong lò rèn), mỗi vị một lạng.
**** Ba vị trên cùng nghiền giã, trộn với giấm để ba năm, cho vào đồ sứ, đậy kín bảy ngày. Lấy nước vo gạo chua rửa sạch chỗ bệnh, lau khô rồi bôi thuốc; khô thì lại bôi, trong một hai ngày. Kiêng gió.
**** Phép cứu: vào giờ ngọ (giữa trưa) ngày mùng năm tháng năm, co chân lại, cứu ở đầu nếp gấp phía ngoài đầu gối, số tráng bằng số tuổi, cứu cả hai bên. Hai bên cùng đốt lửa một lúc, người bệnh không được cựa quậy.
**** Phương chữa bạch bác ở đầu, cổ và mặt, lan dần rộng ra, trông giống bệnh hắc lào nhưng không thành mụn:
- Lấy cá chình khô nướng ra mỡ để bôi.
- Trước hết rửa lau chỗ lang trắng, rồi cạo phía ngoài cho hơi rát đau, lau khô, sau đó mới bôi mỡ cá.
- Bôi một lần là khỏi; ca khó thì không quá ba lần, rất tốt.
**** Lại một phương: lấy nước đọng trong hốc cây còn sống mà rửa, rửa khoảng một bữa ăn thì thôi.
**** Lại một phương: bột quế tâm trộn với nước bọt, bôi lên chỗ lang trắng, ngày ba lần.
**** Lại một phương. Thành phần:
- bạch cập (có sách ghi là bạch liễm);
- đương quy, phụ tử (bào, bỏ vỏ), mỗi vị một lạng;
- thiên hùng (bào, bỏ vỏ), hoàng cầm, mỗi vị một lạng.
**** Can khương (bốn lạng), trịch trục (hai thăng).
**** Bảy vị trên giã rây thành bột. Uống với rượu mỗi lần năm phân chủy (lượng bột bằng năm phần mười thìa phương thốn), ngày ba lần.
**** Phương chữa người trên mình có bớt đỏ: thường xuyên lấy bạc chà lên cho nóng, không lâu vết bớt dần dần tiêu mất.
**** Phương chữa mụn cóc, bướu thịt thừa, bớt và nốt ruồi. Thành phần:
- hùng hoàng, lưu huỳnh;
- chân châu (ngọc trai);
- phàn thạch (rang);
- lư như;
- ba đậu (hạt cây ba đậu, tẩy mạnh, rất độc; bỏ vỏ và mầm);
- lê lô (rễ cây lê lô, có độc, sát trùng),
mỗi vị một lạng.
**** Bảy vị trên giã rây thành bột, trộn với sơn ta cho nhuyễn như bùn, bôi dán lên chỗ bệnh; phải để cho thành mụn. Dùng chấm lên nốt ruồi đen trên mặt thì nốt ruồi cũng mất.
**** Phương chữa bớt tím đỏ, nốt ruồi và các vết đen bẩn trên da. Thành phần:
- can tất (sơn ta khô; rang);
- thư hoàng (khoáng vật màu vàng chứa thạch tín, có độc);
- phàn thạch, mỗi vị ba lạng;
- hùng hoàng (năm lạng);
- ba đậu (năm mươi hạt, bỏ vỏ);
- thán bì (vỏ than (?); một cân).
**** Sáu vị trên tán thành bột, trộn với lòng trắng trứng gà, phết lên tấm lụa cũ, dán lên chỗ bệnh, ngày thay hai lần thì hết.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Lịch dương, thiên thứ tư
**** Cửu Giang tán (thuốc bột Cửu Giang)
**** Chủ trị bạch điến và hai trăm sáu mươi loại đại phong (bệnh hủi, phong cùi). Thành phần:
- đương quy (bảy phân);
- thạch nam (một lạng rưỡi);
- tần giao, trịch trục, cúc hoa, can khương, phòng phong, xạ hương;
- hùng hoàng (nghiền);
- đan sa (chu sa, khoáng vật màu đỏ chứa thuỷ ngân; nghiền);
- ban miêu (con sâu ban miêu, rất độc, làm phồng da), mỗi vị một lạng;
- thục tiêu (bỏ hạt đen và những quả còn khép miệng, sao ra dầu);
- liên kiều (quả cây liên kiều, thanh nhiệt giải độc);
- tri mẫu;
- quỷ tiễn (cành có cánh của cây vệ mâu, phá huyết);
- thạch trường sinh (một loại dương xỉ mọc trên đá), mỗi vị hai lạng;
- phụ tử (bào, bỏ vỏ);
- vương bất lưu hành (hạt cây vương bất lưu hành, hoạt huyết);
- nhân sâm;
- quỷ cữu (rễ cây quỷ cữu, có độc);
- mãng thảo, mộc phòng kỷ, thạch hộc, ô đầu (bào), thiên hùng (bào, bỏ vỏ), độc hoạt, mỗi vị ba lạng;
- địa đảm (một loài sâu cánh cứng, có độc);
- manh trùng (con mòng hút máu, phá huyết), mỗi thứ mười con;
- ngô công (con rết; ba con);
- thuỷ điệt (con đỉa; một trăm con).
**** Ba mươi vị trên: các loài sâu bọ đều bỏ chân, cánh, đem rang hoặc nướng, rồi giã chung thành bột. Uống với rượu mỗi lần một phương thốn chủy, ngày hai lần. Bạch điến lan lên đầu làm tóc bạc, uống thuốc này một trăm ngày thì tóc bạc lại đen trở lại.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Lịch dương, thiên thứ tư
**** Khung cùng thang
**** Chủ trị phong tao ngứa trên mặt và thân thể. Thành phần:
- xuyên khung, bạch truật, sơn thù du, phòng phong, khương hoạt, chỉ thực (nướng), mỗi vị ba lạng;
- ma hoàng (hai lạng rưỡi, bỏ đốt);
- thự dự (bốn lạng);
- tật lê tử, sinh khương (thái), mỗi vị sáu lạng;
- ô uế (một loại củ ô đầu, có độc; bào);
- cam thảo (nướng), mỗi vị hai lạng.
**** Mười hai vị trên giã dập, dùng chín thăng nước sắc lấy hai thăng bảy hợp, chia ba lần uống.
**** Lại một phương nước rửa. Thành phần:
- rễ sóc điệu, tật lê tử;
- lá cảnh thiên (cây cảnh thiên, thanh nhiệt), mỗi vị thái hai thăng;
- xà sàng tử (năm lạng);
- ngọc tiết (bột ngọc; nửa lạng).
**** Năm vị trên thái nhỏ, dùng một đấu rưỡi nước nấu lấy một đấu, rửa nhẹ nhàng lên mặt và người, ban ngày ba lần, ban đêm một lần. Kiêng gió.
**** Quyển thứ mười bảy · Trúng phong, phần dưới · Lịch dương, thiên thứ tư
**** Đại hoàng thang
**** Chủ trị phong tao gây sưng ngứa ở đầu và mặt. Thành phần:
- đại hoàng, mang tiêu, mỗi vị một lạng;
- mãng thảo, hoàng cầm, mỗi vị hai lạng;
- tật lê tử (nửa thăng).
**** Năm vị trên thái nhỏ, dùng bảy thăng nước nấu lấy ba thăng rưỡi, bỏ bã, cho mang tiêu vào cho tan. Lấy lụa nhúng thuốc đắp lên chỗ sưng vài trăm lượt, ban ngày năm lần, ban đêm ba lần; chớ để thuốc gần mắt. (Một phương có thêm hoàng liên.)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video