Thiên 2 — Quyển 2 — Bản thảo (phần trên)

 Quyển thứ hai · Bản thảo (phần sách chép về các vị thuốc lấy từ đá, khoáng vật, cây cỏ, cầm thú…), phần trên

 Bàn rằng: các vị thuốc từ kim loại, đá, cỏ, cây vốn đã có sách "Bản kinh" (tức "Thần Nông bản thảo kinh", bộ sách thuốc cổ nhất) chép lại, nhưng điều mục nhiều và rườm rà, người học còn nông, hiểu biết còn hẹp thì không thể nắm được. Khi việc gấp bất ngờ ập đến, đâu còn kịp giở sách tra cứu. Vì thế tôi chép vào quyển này, kèm theo các bài thuốc, để bề tôi trung và người con hiếu (người lo thuốc thang cho vua, cho cha mẹ) lúc vội vàng cũng có thể xem ngay được. Bởi vậy chép ra và đặt lên đầu thiên.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên

 Bộ Ngọc thạch (các vị thuốc là ngọc, đá, khoáng vật), hạng thượng phẩm (hạng trên: thuốc bổ dưỡng, ít hoặc không độc, có thể dùng lâu)

 Hai mươi hai vị.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Ngọc tuyền

 Vị ngọt, tính bình (không nóng không lạnh), không độc. Chủ trị (chữa chính) trăm bệnh của ngũ tạng (năm tạng: tâm, can, tỳ, phế, thận — tức tim, gan, lá lách–tiêu hoá, phổi, thận), làm mềm gân, mạnh xương, yên hồn phách (phần tinh thần, thần trí của con người), nuôi da thịt, ích khí (bồi bổ khí — nguồn sinh lực của cơ thể), làm thông lợi huyết mạch (đường máu chảy). Chữa mười hai bệnh đới hạ của phụ nữ (các bệnh phụ khoa vùng dưới thắt lưng, như khí hư, kinh nguyệt rối loạn), trừ khí lung (bí tiểu, tiểu khó do khí bị ứ), làm sáng tai mắt. Uống lâu thì chịu được nóng lạnh, không đói khát, không già, thành thần tiên, thân thể nhẹ nhàng, sống lâu. Người sắp chết uống năm cân (cân: đơn vị đo khối lượng thời xưa), chết ba năm sắc mặt không đổi. Còn có tên là Ngọc trát. Có ở hang núi Lam Điền (vùng nay thuộc tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc, nổi tiếng có ngọc), hái lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Ngọc tiết (vụn ngọc)

 Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị trừ nóng trong dạ dày, thở gấp, bứt rứt đầy tức, cầm khát. Nghiền vụn to như hạt vừng, hạt đậu mà uống. Uống lâu thân nhẹ, sống lâu. Có ở Lam Điền, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Đan sa (chu sa)

 Vị ngọt, tính hơi hàn (hơi lạnh), không độc. Chủ trị trăm bệnh của thân thể và ngũ tạng, nuôi tinh thần, yên hồn phách, ích khí, sáng mắt, thông huyết mạch. Cầm chứng bứt rứt đầy tức và tiêu khát (bệnh khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, người gầy mòn), bổ tinh thần, làm mặt người tươi nhuận. Diệt yêu tinh, ma quỷ tà ác, trừ trúng ác (chứng bỗng nhiên ngã ngất, đau bụng, tưởng do khí tà ác xâm nhập), đau bụng, độc khí, ghẻ, lở loét (?) và các thứ nhọt. Uống lâu thì tinh thần thông suốt sáng láng, không già, thân nhẹ, thành thần tiên. Có thể hoá thành hống (thủy ngân); tán bột thì gọi là Chân chu; thứ ánh sắc như vân mẫu (khoáng vật mica, có lớp mỏng óng ánh), tách ra được từng lớp, là thứ tốt. Có ở hang núi Phù Lăng (vùng nay thuộc Trùng Khánh), lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Không thanh

 Vị ngọt chua, tính hàn, có thuyết nói rất hàn, không độc. Chủ trị thanh manh (mắt trông bề ngoài bình thường mà không nhìn thấy), tai điếc, làm sáng mắt, thông lợi cửu khiếu (chín lỗ trên cơ thể: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, lỗ tiểu, hậu môn), thông huyết mạch, nuôi tinh thần, bổ can khí (khí của gan). Chữa mắt đỏ đau, trừ màng mộng che mắt, cầm chảy nước mắt, thông đường tiểu, làm xuống sữa, thông các khớp, phá khối cứng tích tụ trong bụng. Uống lâu thân nhẹ, sống lâu, không già, khiến người không hay quên, chí cao, thành thần tiên. Có thể biến đồng, sắt, chì, thiếc thành vàng. Có ở hang núi Ích Châu (vùng Tứ Xuyên) và những núi có đồng ở Việt Huề (?) (vùng tây nam Tứ Xuyên); tinh của đồng xông lên thì sinh ra Không thanh, trong ruột rỗng. Lấy vào trung tuần tháng ba (khoảng mười ngày giữa tháng), cũng có thể lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Lục thanh

 Vị chua, tính hàn, không độc. Chủ trị ích khí, chữa ngạt mũi chảy nước mũi, cầm tiêu chảy, kiết lỵ. Có ở trong hang phía bắc (phía khuất nắng) của núi, màu xanh trắng.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Tằng thanh

 Vị chua, tính hơi hàn, không độc. Chủ trị đau mắt, cầm chảy nước mắt, phong tý (đau nhức, tê bại tay chân, khớp do gió, lạnh, ẩm xâm nhập), thông lợi các khớp, thông cửu khiếu, phá trưng kiên tích tụ (các khối u cục cứng đọng lại trong bụng), nuôi gan mật, trừ chứng lúc rét lúc sốt, diệt bạch trùng (sán xơ mít). Chữa đầu phong (đau đầu lâu ngày, hay tái phát, do gió độc) và lạnh trong óc, cầm bứt rứt khát nước. Bổ chỗ thiếu hụt, làm thịnh âm khí (phần khí thuộc âm, có tác dụng nuôi dưỡng, làm mát, giữ chất dịch trong cơ thể). Uống lâu thân nhẹ không già. Có thể biến thành vàng, đồng. Có ở hang núi đất Thục (Tứ Xuyên) và Việt Huề (?), lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Bạch thanh

 Vị ngọt, chua, mặn, tính bình, không độc. Chủ trị sáng mắt, thông lợi cửu khiếu, tai điếc, tà khí (khí độc từ ngoài xâm nhập gây bệnh) ở vùng dưới tim. Làm cho người nôn ra. Diệt các thứ độc và tam trùng (ba loại giun sán trong bụng). Uống lâu tinh thần thông suốt sáng láng, thân nhẹ, sống lâu, không già. Có thể nấu chảy làm kiếm đồng, tránh được ngũ binh (năm loại binh khí, tức mọi thứ vũ khí). Có ở hang núi Dự Chương (vùng Giang Tây), lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Biển thanh

 Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị đau mắt, làm sáng mắt, gãy xương do ngã, ung thũng (nhọt sưng to), kim sang (vết thương do dao, gươm, binh khí kim loại) không lành, phá khối tích tụ trong bụng, giải độc khí, lợi tinh thần, chữa chứng rét sốt, phong tý, cùng trăm bệnh trong dương vật của đàn ông, bổ tinh. Uống lâu thân nhẹ không già. Có ở hang núi Chu Nhai (vùng đảo Hải Nam), Vũ Đô (vùng Cam Túc), Chu Đề (vùng Vân Nam), lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Thạch đảm (đảm phàn)

 Vị chua cay, tính hàn, có độc. Chủ trị sáng mắt, đau mắt, kim sang, các chứng giản kính (động kinh, co giật, cứng người), phụ nữ đau loét chỗ kín (?), thạch lâm (tiểu ra sỏi, tiểu buốt có sạn), rét sốt, băng trung hạ huyết (băng huyết, rong huyết ở phụ nữ), các thứ tà độc khí. Giúp người có con. Làm tan khối trưng tích (khối u cục trong bụng), chữa khái nghịch thượng khí (ho, khí xông ngược lên gây thở gấp), cùng thử lậu (lao hạch ở cổ vỡ ra thành lỗ rò) và nhọt độc. Chế luyện rồi uống thì không già, uống lâu tăng tuổi thọ, thành thần tiên. Có thể biến sắt thành đồng, thành vàng bạc. Còn có tên là Tất thạch, Hắc thạch, Kỳ thạch, Đồng lặc. Có ở hang núi Khương Đạo, núi Câu Thanh ở Khương Lý (vùng Cam Túc), lấy vào ngày Canh Tý, Tân Sửu tháng hai (ngày ghi theo lịch can chi).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Vân mẫu

 Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị da thịt chết tê dại không biết đau, trúng phong (bị gió độc xâm nhập) lúc rét lúc sốt, choáng váng như đang ngồi trên xe thuyền; trừ tà khí, yên ngũ tạng, bổ tinh dịch, sáng mắt, hạ khí (đưa khí nghịch đi xuống), làm chắc thịt, nối chỗ đứt, bổ trung (bồi bổ phần giữa cơ thể, tức tỳ vị — hệ tiêu hoá). Chữa ngũ lao thất thương (các chứng hư tổn do lao lực quá sức và các tổn thương nội tạng), hư tổn, hụt hơi, cầm kiết lỵ. Uống lâu thân nhẹ, sống lâu, da dẻ tươi nhuận, không già, chịu được nóng lạnh, chí cao, thành thần tiên. Thứ tên Vân châu thì màu phần nhiều đỏ; thứ tên Vân hoa thì đủ năm màu; thứ tên Vân anh thì màu phần nhiều xanh; thứ tên Vân dịch thì màu phần nhiều trắng; thứ tên Vân sa thì màu phần nhiều vàng; thứ tên Lân thạch thì trắng tinh. Có ở hang núi Thái Sơn, đất Tề, núi Lư Sơn, và trong đá núi Bắc Định đất Lang Gia (vùng Sơn Đông), lấy vào tháng hai.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Thạch chung nhũ (nhũ đá trong hang)

 Vị ngọt, tính ôn (ấm), không độc. Chủ trị ho, khí nghịch lên, sáng mắt, bổ tinh, yên ngũ tạng, thông trăm khớp, thông lợi cửu khiếu, làm xuống sữa, ích khí, bổ hư tổn. Chữa chân yếu đau lạnh, hạ tiêu (phần dưới của thân mình, gồm ruột, bàng quang, thận) ruột khô kiệt, làm mạnh âm (mạnh đường sinh dục). Uống lâu sống lâu thêm thọ, nhan sắc đẹp, không già, giúp người có con. Không chế luyện mà uống thì khiến người bị lâm (đái rắt, đái buốt). Còn có tên là Công nhũ, Lô thạch, Hạ thạch. Có ở hang núi Thiếu Thất (thuộc dãy Tung Sơn, Hà Nam) và Thái Sơn, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Phác tiêu

 Vị đắng cay, tính hàn, có thuyết nói rất hàn, không độc. Chủ trị trăm bệnh, trừ rét sốt và tà khí, đuổi các khối tích tụ trong lục phủ (sáu phủ: mật, dạ dày, ruột non, ruột già, bàng quang, tam tiêu), những thứ kết cứng đọng lâu thành cục, đồ ăn uống kết nóng trong dạ dày; phá huyết ứ đọng khiến kinh nguyệt bế tắc, đờm đọng gây đầy tức; đẩy cái cũ ra, đem cái mới vào. Có thể làm tan bảy mươi hai thứ đá. Chế luyện rồi uống thì thân nhẹ, thành thần tiên. Luyện thì trắng như bạc, có thể hàn có thể nhiệt, có thể trơn có thể sáp, có thể cay có thể đắng, có thể mặn có thể chua, chôn dưới đất nghìn năm không đổi màu. Thứ xanh trắng là tốt, thứ vàng hại người, thứ đỏ giết người. Còn có tên là Tiêu thạch phác. Có ở hang núi Ích Châu, phía nam chỗ có nước mặn, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Tiêu thạch

 Vị đắng cay, tính hàn, có thuyết nói rất hàn, không độc. Chủ trị nhiệt tích tụ trong ngũ tạng, dạ dày trướng, bí tắc, rửa sạch đồ ăn uống ứ đọng kết lại, đẩy cũ đem mới, trừ tà khí.

 Chữa trăm hai mươi thứ bệnh mắc trong ngũ tạng và mười hai kinh mạch (mười hai đường dẫn khí huyết chính trong cơ thể theo y học cổ truyền), chứng thương hàn (bệnh do cảm lạnh, sốt) phát đột ngột, trong bụng nóng nhiều; cầm bứt rứt đầy tức, tiêu khát, thông lợi tiểu tiện, và chữa lở loét do trùng ăn (?). Luyện thì như cao, uống lâu thân nhẹ. Là vật thần diệu bậc nhất của trời đất, có thể hoá thành mười hai thứ đá. Còn có tên là Mang tiêu. Có ở hang núi Ích Châu, và ở Vũ Đô, Lũng Tây, Tây Khương (vùng Cam Túc, Thanh Hải), lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Mang tiêu

 Vị cay, đắng, tính rất hàn. Chủ trị khối tích tụ trong ngũ tạng, nóng lâu ngày làm dạ dày bế tắc; trừ tà khí, phá huyết ứ, đờm đặc kết đọng trong bụng; thông kinh mạch, thông lợi đại tiểu tiện và kinh nguyệt, phá ngũ lâm (năm loại chứng đái rắt, đái buốt), đẩy cũ đem mới. Sinh ra từ phác tiêu.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Phàn thạch (phèn chua)

 Vị chua, tính hàn, không độc. Chủ trị rét sốt, tiêu chảy, kiết lỵ ra chất trắng đục, lở loét chỗ kín, nhọt độc, đau mắt; làm chắc xương răng, trừ nóng bám chặt trong tuỷ xương, polyp (thịt thừa) trong mũi. Chế luyện rồi uống thì thân nhẹ, không già, thêm tuổi. Kỳ Bá (danh y truyền thuyết thời Hoàng Đế) nói: uống lâu hại xương người. Có thể biến sắt thành đồng. Còn có tên là Vũ niết (?), Vũ trạch. Có ở hang núi Hà Tây, và ở Lũng Tây, Vũ Đô, Thạch Môn, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Hoạt thạch

 Vị ngọt, tính hàn, có thuyết nói rất hàn, không độc. Chủ trị thân nóng, tiêu chảy (?), phụ nữ đẻ khó, bí tiểu, thông lợi tiểu tiện, quét sạch khối tích tụ và hàn nhiệt trong dạ dày, bổ tinh khí, thông tân dịch (các chất dịch trong cơ thể) ở cửu khiếu và lục phủ, trừ chỗ ứ kết, cầm khát, làm cho bên trong thông lợi. Uống lâu thân nhẹ, chịu được đói, sống lâu. Còn có tên là Dịch thạch, Cộng thạch, Thoát thạch, Phiên thạch. Có ở hang núi Giả Dương, và phía bắc Thái Sơn, hoặc núi Bạch Sơn phía bắc Dịch, hoặc núi Quyển Sơn, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Tử thạch anh (thạch anh tím)

 Vị ngọt cay, tính ôn, không độc. Chủ trị tà khí ở tim bụng gây ho, khí nghịch; bổ chỗ thiếu hụt; phụ nữ bị phong hàn (gió lạnh) nhiễm vào tử cung, không thụ thai, mười năm không có con. Chữa khí nghịch lên, tim bụng đau, rét sốt, khí kết, tà khí; bổ tâm khí (khí của tim) bị thiếu, định chứng kinh quý (hay sợ hãi, tim đập hồi hộp), yên hồn phách, bồi đắp hạ tiêu, cầm tiêu khát, trừ lạnh lâu ngày trong dạ dày, làm tan ung thũng, khiến da dẻ tươi nhuận. Uống lâu ấm bên trong, thân nhẹ, sống lâu. Có ở hang núi Thái Sơn, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Bạch thạch anh (thạch anh trắng)

 Vị ngọt cay, tính hơi ôn, không độc. Chủ trị tiêu khát, liệt dương, hư yếu, ho, khí nghịch, lạnh lâu ngày ở vùng ngực và cơ hoành, ích khí, trừ phong thấp tý (đau nhức tê bại do gió và ẩm). Chữa phế nuy (phổi teo yếu, ho lâu, khạc ra bọt dãi), hạ khí, thông lợi tiểu tiện, bổ ngũ tạng, làm mắt sáng như ánh mặt trời mặt trăng. Uống lâu thân nhẹ, sống lâu, chịu được nóng lạnh. Có ở hang núi Hoa Âm (dưới chân Hoa Sơn, Thiểm Tây) và Thái Sơn, to bằng ngón tay, dài hai ba thốn (thốn: tấc, đơn vị đo chiều dài thời xưa). Sáu mặt như gọt, trắng trong có ánh sáng; thứ đầu vàng cạnh trắng gọi là Hoàng thạch anh, đầu đỏ gọi là Xích thạch anh, đầu xanh gọi là Thanh thạch anh, đầu đen gọi là Hắc thạch anh. Lấy vào tháng hai, cũng có thể lấy không kể mùa.

 Các loại thạch chi (đất đá mịn như mỡ) xanh, đỏ, vàng, trắng, đen: vị ngọt, tính bình. Chủ trị hoàng đản (bệnh vàng da), tiêu chảy, kiết lỵ, đi ngoài ra máu mủ (?), lở loét chỗ kín ra máu, khí hư đỏ trắng, tà khí, ung thũng, nhọt thư (nhọt sâu, mọc chìm), trĩ, nhọt độc, lở đầu, ghẻ ngứa. Uống lâu thì bổ tuỷ, ích khí, béo khoẻ không đói, thân nhẹ, sống lâu; năm thứ thạch chi tuỳ theo màu sắc mà bổ cho ngũ tạng tương ứng. Có ở hang núi phía nam của Nam Sơn.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Thanh thạch chi

 Vị chua, tính bình, không độc. Chủ trị nuôi khí của gan mật, sáng mắt. Chữa hoàng đản, tiêu chảy, kiết lỵ (?), trăm bệnh đới hạ của phụ nữ, cùng nhọt thư, trĩ, nhọt độc.

 Uống lâu bổ tuỷ, ích khí, không đói, sống lâu. Có ở núi Tề Khu và bờ biển, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Xích thạch chi

 Vị ngọt chua cay, tính rất ôn, không độc. Chủ trị nuôi tâm khí, sáng mắt, bổ tinh. Chữa đau bụng, tiêu chảy (?), kiết lỵ ra đỏ trắng, tiểu tiện quá nhiều, cùng nhọt ung, nhọt thư, lở loét, trĩ; phụ nữ băng huyết, rong huyết, đẻ khó, nhau thai không ra. Uống lâu bổ tuỷ, nhan sắc đẹp, thêm trí tuệ, không đói, thân nhẹ, sống lâu. Có ở Tế Nam, Xạ Dương và phía bắc Thái Sơn, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Hoàng thạch chi

 Vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị nuôi tỳ khí (khí của tỳ — cơ quan lo tiêu hoá), yên ngũ tạng, điều hoà phần giữa, người lớn trẻ nhỏ tiêu chảy, kiết lỵ ra máu mủ (?); trừ sán xơ mít, trừ hoàng đản, nhọt ung nhọt thư có trùng. Uống lâu thân nhẹ, sống lâu. Có ở núi Tung Cao (Tung Sơn, Hà Nam). Màu như chim vàng anh non, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Bạch thạch chi

 Vị ngọt chua, tính bình, không độc. Chủ trị nuôi phế khí (khí của phổi), làm dày chắc ruột, bổ tuỷ xương. Chữa ngũ tạng hư yếu sinh hay sợ, hồi hộp, bứt rứt dưới tim; cầm đau bụng, trừ nước ứ, ruột non nóng phân lỏng (?), đi ngoài ra máu mủ, phụ nữ băng huyết, rong huyết, khí hư đỏ trắng; đẩy mủ nhọt ung, nhọt thư, lở loét, trĩ. Uống lâu tâm yên, không đói, thân nhẹ, sống lâu. Có ở phía bắc Thái Sơn, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Hắc thạch chi

 Vị mặn, tính bình, không độc. Chủ trị nuôi thận khí (khí của thận), mạnh âm, chữa lở loét chỗ kín, cầm kiết lỵ (?), tiêu chảy, chữa lở miệng, đau họng. Uống lâu ích khí, không đói, sống lâu. Còn có tên là Thạch niết, Thạch mặc. Có ở Dương Thành, đất Dĩnh Xuyên (?) (vùng Hà Nam), lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Thái nhất dư lương

 Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị ho, khí nghịch lên, trưng hà (khối u cục trong bụng; khối cố định là "trưng", khối lúc tụ lúc tan là "hà"), kinh nguyệt bế tắc, rong huyết; trừ tà khí, tay chân khớp xương cử động không thuận, ăn quá no hết sức, thân nặng nề.

 Uống lâu chịu được nóng lạnh, không đói, thân nhẹ, bay đi nghìn dặm, thành thần tiên. Còn có tên là Thạch não. Có ở hang núi Thái Sơn, lấy vào tháng chín.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Thạch trung hoàng tử

 Vị ngọt, tính bình, không độc. Uống lâu thân nhẹ, sống lâu, không già. Đây là thứ nước vàng đục trong vỏ Vũ dư lương, chưa kết thành dư lương; nơi có dư lương thì có thứ này. Đào [Hoằng Cảnh] (nhà chú giải sách thuốc đời Lương) nói: trong các loài linh chi có Thạch trung hoàng tử — nói vậy là sai.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng thượng phẩm

 Vũ dư lương

 Vị ngọt, tính hàn, có thuyết nói tính bình, không độc. Chủ trị ho, khí nghịch, rét sốt, bứt rứt đầy tức, khí hư đỏ trắng, kinh nguyệt bế, trưng hà, nóng nhiều. Chữa bụng dưới đau, kết cục, bứt rứt đau nhức.

 Chế luyện rồi uống thì không đói, thân nhẹ, sống lâu. Còn có tên là Bạch dư lương. Có ở ao đầm vùng Đông Hải, và trên núi, đảo, hoặc trong ao đầm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên

 Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm (hạng giữa: thuốc vừa bổ vừa chữa bệnh, có thứ độc có thứ không, cần cân nhắc khi dùng)

 Hai mươi chín vị.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Kim tiết (vụn vàng)

 Vị cay, tính bình, có độc. Chủ trị trấn tĩnh tinh thần, làm chắc tuỷ xương, thông lợi ngũ tạng, trừ tà khí độc khí. Uống thì thành thần tiên. Có ở Ích Châu, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Ngân tiết (vụn bạc)

 Vị cay, tính bình, có độc. Chủ trị yên ngũ tạng, định tâm thần, cầm sợ hãi hồi hộp, trừ tà khí. Uống lâu thân nhẹ, sống lâu. Có ở Vĩnh Xương (vùng Vân Nam), lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Thủy ngân

 Vị cay, tính hàn, có độc. Chủ trị ghẻ, lở loét (?), vảy mụn, bạch thốc (nấm da đầu làm rụng tóc thành mảng trắng), diệt chấy rận trong da, làm sẩy thai, trừ nóng. Bôi vào dương vật đàn ông thì dương vật teo lại, mất sinh khí. Giải độc của vàng, bạc, đồng, thiếc. Nung chảy lại trở về thành đan (chu sa); uống lâu thành thần tiên, không chết. Còn có tên là Hống. Có ở đất bằng vùng Phù Lăng, lấy ra từ đan sa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Hùng hoàng

 Vị đắng ngọt, tính bình, có thuyết nói tính hàn, có thuyết nói rất ôn, có độc. Chủ trị rét sốt, thử lậu, nhọt độc, nhọt thư, trĩ, thịt chết tê dại. Chữa ghẻ, trùng, lở loét (?), đau mắt, polyp trong mũi, cùng gân đứt, xương vỡ, đại phong (gió độc nặng) trong trăm khớp, khối tích tụ, khí kết thành cục, trúng ác, đau bụng, quỷ chú (bệnh triền miên, lây lan từ người này sang người khác, người xưa cho là do quỷ ám); diệt yêu vật, ác quỷ, tà khí, độc của trăm loài trùng, khắc chế được ngũ binh. Giải độc các loài rắn rết, giải độc lê lô (một loài cây có độc). Làm mặt người tươi nhuận. Luyện mà ăn thì thân nhẹ thành thần tiên, chế mà uống thì đều bay vào trong óc người, thắng được quỷ thần, sống lâu thêm thọ, giữ được bên trong, không đói. Gặp đồng thì có thể làm thành vàng. Còn có tên là Hoàng thực thạch. Có ở hang núi Vũ Đô, phía nam núi Đôn Hoàng (vùng Cam Túc), lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Thư hoàng

 Vị cay ngọt, tính bình, có thuyết nói rất hàn, có độc. Chủ trị nhọt độc, đầu hói, vảy ghẻ, diệt trùng độc, chấy rận, thân ngứa, tà khí, các thứ độc; ăn mòn polyp trong mũi, lở loét vùng hậu môn, chỗ kín (?), trên thân và mặt (?) có vết loang trắng (lang ben, bạch biến), làm tan thịt chết dưới da, và chứng tinh thần hoảng hốt do tà khí. Giải độc ong, rắn. Luyện mà uống lâu thì thân nhẹ, thêm tuổi, không già, khiến óc đầy đủ. Có ở hang núi Vũ Đô, mọc cùng núi với hùng hoàng. Phía bắc núi ấy có vàng, tinh của vàng xông lên thì sinh ra thư hoàng. Lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Ân nghiệt

 Vị cay, tính ôn, không độc. Chủ trị vết thương lở nát, máu ứ, tiêu chảy, kiết lỵ, rét sốt, thử lậu, trưng hà, khí kết, chân lạnh đau yếu. Còn có tên là Khương thạch, là phần gốc của thạch chung nhũ. Có ở hang núi nước Triệu (vùng Hà Bắc), lại có ở Lương Sơn và Nam Hải, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Khổng công nghiệt

 Vị cay, tính ôn, không độc. Chủ trị ăn uống bị tổn thương không tiêu, tà khí kết lại sinh khí xấu, nhọt, nhọt thư, lỗ rò (?), trĩ, thông lợi cửu khiếu. Làm xuống sữa; chữa lở loét dương vật đàn ông, lở loét chỗ kín phụ nữ, cùng ăn uống bị tổn thương, bệnh hay buồn ngủ. Còn có tên là Thông thạch, là phần gốc của ân nghiệt, màu xanh vàng. Có ở hang núi Lương Sơn.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Thạch não

 Vị ngọt, tính ôn, không độc. Chủ trị phong hàn, hư tổn, chân và lưng đau tê, yên ngũ tạng, ích khí. Còn có tên là Thạch di bính. Có trong đất đá ở các núi nổi tiếng, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Thạch lưu hoàng (lưu huỳnh)

 Vị chua, tính ôn, rất nóng, có độc. Chủ trị phụ nữ lở loét chỗ kín, nhọt thư, trĩ, máu xấu; làm chắc gân xương, trừ đầu hói; chữa khối tích tụ trong tim bụng, tà khí lạnh kết thành cục ở mạng sườn, ho, khí nghịch lên, chân lạnh đau yếu không có sức, cùng chảy máu cam, nhọt độc, lở loét vùng dưới (?), ra máu ở trên (?). Diệt cái ghẻ, có thể biến hoá vàng, bạc, đồng, sắt thành vật lạ. Có ở hang núi Mục Dương vùng Đông Hải, và Thái Sơn, núi Hà Tây; là chất dịch của phàn thạch.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Dương khởi thạch

 Vị mặn, tính hơi ôn, không độc. Chủ trị băng huyết, rong huyết; phá huyết ứ trong tử cung, trưng hà, khí kết, rét sốt, đau bụng, không có con, liệt dương; bổ chỗ thiếu hụt. Chữa đầu dương vật lạnh, bìu ẩm ngứa; trừ mồ hôi hôi, làm tiêu phù thũng. Uống lâu không đói, giúp người có con. Còn có tên là Bạch thạch, Thạch sinh, Dương khởi thạch (chữ "dương" là con dê), là phần gốc của vân mẫu. Có ở hang núi Tề Sơn và núi Vân Sơn ở Lang Gia hoặc núi Dương Khởi, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Ngưng thủy thạch (hàn thủy thạch)

 Vị cay ngọt, tính hàn, có thuyết nói rất hàn, không độc. Chủ trị thân nóng, khối tích tụ và tà khí trong bụng, trong da nóng như lửa đốt, bứt rứt đầy tức — hoà nước mà uống; trừ thời khí (bệnh dịch theo mùa) nóng dữ, nhiệt ẩn trong ngũ tạng, nóng trong dạ dày, bứt rứt đầy tức; cầm khát, chữa phù thũng, bụng dưới tê đau. Uống lâu không đói. Còn có tên là Bạch thủy thạch, Hàn thủy thạch, Lăng thủy thạch; thứ màu như vân mẫu, tách được từng lớp là tốt; là tinh của muối. Có ở hang núi Thường Sơn, lại có ở huyện Thủy Trung và Hàm Đan.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Thạch cao

 Vị cay ngọt, tính hơi hàn, có thuyết nói rất hàn, không độc. Chủ trị trúng phong, rét sốt, khí nghịch dưới tim, sợ hãi, thở gấp, miệng khô lưỡi cháy, không thở được, trong bụng cứng đau; trừ tà quỷ, chữa sau khi sinh nở, kim sang. Trừ thời khí, đau đầu, thân nóng, tam tiêu (ba vùng của thân mình: thượng tiêu — ngực, trung tiêu — bụng trên, hạ tiêu — bụng dưới) nóng nhiều, da nóng, khí nghẹn trong ruột dạ dày; giải cơ phát hãn (làm thông thoáng lớp cơ ngoài da cho ra mồ hôi để trừ bệnh); cầm tiêu khát, bứt rứt khí nghịch, bụng trướng, khí xông lên đột ngột gây thở gấp, họng nóng; cũng có thể nấu làm nước tắm. Còn có tên là Tế thạch. Thứ thớ mịn, trắng bóng là tốt; thứ vàng khiến người bị lâm. Có ở hang núi Tề Sơn, và Lư Sơn đất Tề, Mông Sơn đất Lỗ, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Từ thạch (đá nam châm)

 Vị cay mặn, tính hàn, không độc. Chủ trị chu tý (đau nhức chạy khắp người) do phong thấp, đau trong tay chân khớp xương, không cầm nắm được đồ vật, người rờn rợn ê ẩm (?); trừ nóng nhiều, bứt rứt điếc tai, nuôi thận. Làm mạnh xương và khí, bổ tinh, trừ bứt rứt, thông khớp, làm tiêu ung thũng, thử lậu, hạch ở cổ, đau họng, trẻ con kinh giản (co giật, động kinh do sợ hãi). Ngâm luyện lấy nước uống cũng giúp người có con. Còn có tên là Huyền thạch, Xử thạch. Có ở hang núi Thái Sơn và phía bắc núi Từ Sơn; chỗ có sắt thì nó sinh ở phía nam chỗ ấy. Lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Huyền thạch

 Vị mặn, tính ôn, không độc. Chủ trị người lớn trẻ nhỏ kinh giản, phụ nữ không thụ thai, bụng dưới lạnh đau, ít tinh, thân nặng nề; uống vào giúp người có con.

 Còn có tên là Huyền thủy thạch, Xử thạch. Có ở phía nam Thái Sơn; phía bắc núi có đồng, đồng là giống cái, huyền thạch là giống đực.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Lý thạch

 Vị cay ngọt, tính hàn, có thuyết nói rất hàn, không độc. Chủ trị thân nóng, lợi dạ dày, giải bứt rứt, bổ tinh, sáng mắt, phá khối tích tụ, trừ tam trùng; trừ chứng nóng dữ lúc lên lúc xuống trong vinh vệ (vinh: khí dinh dưỡng đi trong mạch máu; vệ: khí bảo vệ đi ngoài mạch, chống tà khí), nóng kết, giải độc gây bứt rứt, cầm tiêu khát, cùng trúng phong, chân tay teo yếu tê bại. Còn có tên là Lập chế thạch, Cơ thạch. Giống thạch cao, thớ xuôi và mịn. Có ở hang núi Hán Trung và Lư Sơn, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Trường thạch

 Vị cay đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị thân nóng, khí kết trong dạ dày, tay chân lạnh giá, thông lợi tiểu tiện, thông huyết mạch, sáng mắt, trừ màng mộng và tật mắt kém, trừ tam trùng, diệt cổ độc (thứ độc do người xưa nuôi các loài trùng độc mà luyện thành để hại người), cầm tiêu khát, hạ khí, trừ tà khí ở mạng sườn và trong phổi. Uống lâu không đói. Còn có tên là Phương thạch, Thổ thạch, Trí thạch. Thớ như răng ngựa, mặt vuông, bóng nhuận, màu như ngọc. Có ở hang núi Trường Tử và Lâm Truy vùng Thái Sơn, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Phu thanh

 Vị cay mặn, tính bình, không độc. Chủ trị cổ độc, độc của rắn, rau, thịt, nhọt độc. Không được uống lâu, khiến người gầy. Còn có tên là Thôi thanh, Thôi thạch. Có ở hang núi Ích Châu.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Thiết lạc (vảy sắt rơi ra khi rèn)

 Vị cay ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị nhọt độc do phong nhiệt (gió và nóng), mụn nhọt, vảy lở, khí ghẻ trong da. Trừ khí nóng trong ngực và cơ hoành. Ăn không xuống, cầm bứt rứt, trừ nốt ruồi đen. Còn có tên là Thiết dịch; có thể dùng nhuộm đen. Có ở đầm bằng Mục Dương và thành ... (?) hoặc Tích Thành, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Sắt

 Chủ trị làm chắc thịt, chịu được đau.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Gang (sắt sống)

 Tính hơi hàn. Chủ trị bệnh vùng hậu môn, chỗ kín và chứng lòi dom (sa trực tràng).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Thép

 Vị ngọt, không độc. Chủ trị kim sang, bứt rứt đầy tức, nóng bên trong, ngực và cơ hoành khí tắc, ăn không tiêu. Còn có tên là Khiêu thiết.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Thiết tinh (bụi sắt trong lò rèn)

 Tính bình, có thuyết nói hơi ôn. Chủ trị sáng mắt. Làm tan đồng. Chữa sợ hãi hồi hộp, định tâm khí, trẻ con phong giản (co giật do gió độc), sa đì (?), lòi dom.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Quang minh diêm (muối đá trong suốt)

 Vị mặn, ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị các chứng phong ở đầu mặt, mắt đỏ đau, nhiều ghèn và nước mắt. Có ở Ngũ Nguyên thuộc Diêm Châu (vùng Thiểm Bắc, Nội Mông), đục lấy ở dưới ao muối; cục to như cái thăng (đồ đong thời xưa), đều vuông vức, trong suốt sáng. Còn có tên là Thạch diêm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Lục diêm (muối xanh)

 Vị mặn đắng cay, tính bình, không độc. Chủ trị mắt đỏ chảy nước mắt, màng mộng, nhiều ghèn, mắt mờ.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Mật đà tăng

 Vị mặn cay, tính bình, hơi có độc. Chủ trị kiết lỵ lâu ngày, ngũ trĩ (năm loại trĩ), kim sang, sẹo và vết nám (?) trên mặt. Dùng trong các loại cao bôi mặt.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Đào hoa thạch

 Vị ngọt, tính ôn, không độc. Chủ trị ruột già lạnh, kiết lỵ ra máu mủ. Uống lâu khiến da thịt ấm, ăn được.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 San hô

 Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị máu ứ lâu ngày, trừ màng mộng trong mắt. Chảy máu cam thì tán bột thổi vào mũi. Có ở Nam Hải.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Thạch hoa

 Vị ngọt, tính ôn, không độc. Ngâm rượu uống, chủ trị phong lạnh ở lưng và chân, công dụng giống ân nghiệt. Còn có tên là Nhũ hoa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng trung phẩm

 Thạch sàng

 Vị ngọt, tính ôn, không độc. Ngâm rượu uống, công dụng giống ân nghiệt. Còn có tên là Nhũ sàng, Nghịch thạch.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên

 Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm (hạng dưới: thuốc tính mạnh, phần nhiều có độc, dùng để chữa bệnh, không nên dùng lâu)

 Ba mươi mốt vị.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Thanh lang can (?) (một loại đá quý màu xanh như ngọc)

 Vị cay, tính bình, không độc. Chủ trị ngứa thân, bỏng lửa, vết thương thành nhọt, bạch thốc, ghẻ ngứa, thịt chết, lở loét lan rộng trong da. Nấu luyện mà uống thì làm hưng khởi âm khí. Có thể hoá thành đan. Còn có tên là Thạch châu, Thanh châu. Có ở đầm bằng quận Thục, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Dự thạch (?) (một loại đá có chất thạch tín)

 Vị cay ngọt, tính rất nóng; để sống thì ôn, nung chín thì nóng; có độc. Chủ trị rét sốt, thử lậu, lở loét, thịt chết, phong tý, khí cứng trong bụng; trừ nóng, sáng mắt, hạ khí, trừ nóng trong cơ hoành, cầm tiêu khát, bổ can khí, phá khối tích tụ, lạnh lâu ngày đau bụng, trừ polyp trong mũi. Uống lâu khiến người co rút gân. Nung lửa trăm ngày, uống một đao khuê (lượng thuốc bột vừa đầy mũi một cái thìa nhỏ hình đầu dao, rất ít). Không luyện mà uống thì giết người và trăm loài thú. Còn có tên là Thanh phân thạch, Lập chế thạch, Cố dương thạch, Bạch dự thạch (?), Thái bạch thạch, Trạch nhũ, Thực diêm. Có ở hang núi Hán Trung và Thiếu Thất, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Đặc sinh dự thạch (?)

 Vị ngọt, tính ôn, có độc. Chủ trị sáng mắt, thông lợi tai, trong bụng lạnh cực độ, phá khối kết cứng và thử lậu, diệt trăm loài trùng, thú dữ. Uống lâu sống lâu.

 Còn có tên là Thương dự thạch (?), Thử độc (thuốc chuột). Có ở Tây Vực (các xứ phía tây Trung Quốc), lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Ác tuyết dự thạch (?)

 Vị ngọt, tính ôn, không độc. Chủ trị khối lạnh kết lâu ngày. Thân nhẹ, sống lâu. Ăn nhiều khiến người nóng.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Phương giải thạch

 Vị đắng cay, tính rất hàn, không độc. Chủ trị nóng đọng, khí kết trong ngực, hoàng đản, thông huyết mạch, trừ cổ độc. Còn có tên là Hoàng thạch. Có ở núi Phương Sơn, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Thương thạch

 Vị ngọt, tính bình, có độc. Chủ trị rét sốt, hạ khí, lở loét do trùng ăn (?), giết chim thú. Có ở Tây Vực, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Thổ ân nghiệt

 Vị mặn, không độc. Chủ trị phụ nữ lở loét chỗ kín, nóng nhiều, vảy khô. Có ở phía bắc vách núi cao, màu trắng như mỡ, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Đại giả (đá son đỏ)

 Vị đắng ngọt, tính hàn, không độc. Chủ trị quỷ chú, tặc phong (gió độc lén xâm nhập làm hại người), cổ độc, diệt yêu vật ác quỷ, khí tà độc trong bụng; phụ nữ khí hư đỏ, rong huyết, trăm bệnh đới hạ, đẻ khó, nhau thai không ra; làm sẩy thai; nuôi huyết khí, trừ nóng trong huyết mạch của ngũ tạng, huyết tý (tê bại do huyết kém lưu thông), huyết ứ, người lớn trẻ nhỏ bị khí kinh sợ vào bụng, cùng liệt dương. Còn có tên là Tu hoàn, Huyết sư. Có ở hang núi nước Tề. Thứ màu đỏ son pha xanh, như mào gà có ánh bóng, nhuộm vào móng tay không phai, là tốt; lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Lỗ hàm (nước ót, chất mặn đọng lại ở ruộng muối)

 Vị đắng mặn, tính hàn, không độc. Chủ trị nóng nhiều, tiêu khát, cuồng loạn bứt rứt, trừ tà, và tẩy cổ độc, làm mềm da thịt, trừ nóng đọng trong ngũ tạng, ruột, dạ dày, khí kết, dưới tim cứng, ăn xong nôn oẹ, thở gấp đầy tức, sáng mắt, đau mắt. Có ở ao muối vùng Hà Đông (vùng Sơn Tây).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Đại diêm (muối hạt to)

 Vị ngọt mặn, tính hàn, không độc. Chủ trị nóng kết trong ruột và dạ dày, thở gấp khí nghịch, các bệnh trong ngực; làm cho người nôn ra. Có ở ao đầm vùng Hàm Đan và Hà Đông.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Nhung diêm (muối của người Nhung, tức muối đá vùng tây bắc)

 Vị mặn, tính hàn, không độc. Chủ trị sáng mắt, đau mắt, ích khí, làm chắc thịt và xương, trừ cổ độc, tim bụng đau, đái ra máu, nôn ra máu, chảy máu. Còn có tên là Hồ diêm. Có ở núi Hồ Diêm, và ở góc đông nam thành Phúc Lộc thuộc Tửu Tuyền, đất Bắc Địa, vùng Tây Khương (vùng Cam Túc). Thứ ở biển phía bắc màu xanh, ở biển phía nam màu đỏ. Lấy vào tháng mười.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Bạch ác (đất sét trắng, phấn trắng)

 Vị đắng cay, tính ôn, không độc. Chủ trị phụ nữ rét sốt, trưng hà, bế kinh, khối tích tụ, chỗ kín sưng đau, rong huyết, không có con, tiêu chảy, kiết lỵ. Không được uống lâu, hại ngũ tạng, khiến người gầy yếu. Còn có tên là Bạch thiện. Có ở hang núi Hàm Đan, lấy không kể mùa.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Duyên đan (chì đỏ)

 Vị cay, tính hơi hàn. Chủ trị nôn, vị phản (ăn vào rồi lại nôn ra), kinh giản, điên cuồng; trừ nóng, hạ khí, cầm đái nhiều, trừ độc nóng gây co rút quanh rốn, vết kim sang chảy máu; luyện thì trở lại thành cửu quang (?) (một loại đan dược). Uống lâu tinh thần thông suốt sáng láng. Còn có tên là Duyên hoa, sinh ra từ chì, có ở đầm bằng quận Thục.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Phấn tích (phấn chì trắng)

 Vị cay, tính hàn, không độc. Chủ trị phục thi (bệnh độc ẩn náu lâu trong người, thỉnh thoảng phát ra, đau đớn) và nọc độc của loài sâu bọ đốt, diệt tam trùng, trừ miết hà (khối u cục trong bụng sờ như con ba ba), chữa nhọt độc, làm sẩy thai, cầm đái nhiều. Còn có tên … (?) (phần sau bị mất).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Tích đồng kính tị (núm ở lưng gương làm bằng đồng pha thiếc)

 Chủ trị phụ nữ bế kinh, trưng hà ẩn trong ruột, không thụ thai, cùng phục thi, tà khí. Có ở hang núi Quế Dương (vùng Hồ Nam).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Đồng nỗ nha (lẫy nỏ bằng đồng)

 Chủ trị phụ nữ đẻ khó, bế huyết, kinh nguyệt không thông, âm dương cách trở bế tắc (khí âm và khí dương trong cơ thể không giao thông với nhau).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Kim nha

 Vị mặn, không độc. Chủ trị quỷ chú, cổ độc và các loại bệnh chú. Có ở quận Thục; thứ màu như vàng là tốt.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Đoán thạch (vôi)

 Vị cay, tính ôn. Chủ trị nhọt thư, mụn lở, ghẻ ngứa, khí nóng, nhọt độc, lại tật (bệnh hủi, phong cùi), thịt chết, rụng lông mày; diệt trùng trĩ, trừ nốt ruồi đen, thịt thừa, chữa nhọt thư trong tuỷ xương. Còn có tên là Ác hôi, Hi hôi. Có ở hang núi Trung Sơn.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Đông hôi (tro đốt củi cỏ mùa đông)

 Vị cay, tính hơi ôn. Chủ trị nốt ruồi đen, trừ mụn cóc, thịt thừa, nhọt thư lở loét, ghẻ ngứa. Còn có tên là Lê hôi (tro cây lê — một loài cỏ). Có ở sông đầm vùng Huyền Cốc.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Táo hôi (tro bếp)

 Chủ trị trưng hà, khối cứng tích tụ, trừ khí tà ác.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Phục long can (đất nung ở lòng bếp lâu năm)

 Vị cay, tính hơi ôn. Chủ trị phụ nữ băng huyết, nôn ra máu, cầm ho khí nghịch, cầm máu, làm tiêu ung thũng và độc khí.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Đông bích thổ (đất ở vách tường phía đông)

 Chủ trị lở loét vùng hậu môn, chỗ kín, lòi dom.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Tử kỳ lân kiệt

 Vị ngọt mặn, tính bình, hơi có độc. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng, khí hư, cầm đau, phá máu ứ, chữa kim sang, làm lên da non. Với Kỳ lân kiệt (huyết kiệt), hai thứ phần lớn giống nhau, chỉ khác chút ít.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Nao sa (?)

 Vị mặn đắng cay, tính ôn, có độc. Không nên uống nhiều. Chủ trị khối tích tụ, phá huyết kết, làm nát thai, cầm đau, hạ khí, chữa ho lâu do lạnh, trừ thịt hư thối, làm lên da non tốt. Làm mềm vàng bạc, có thể dùng làm thuốc hàn kim loại. Lấy từ vùng Tây Nhung (các tộc phía tây). Hình như nha tiêu (một loại muối tiêu kết tinh); thứ sáng sạch là tốt. Thuốc cho lừa ngựa cũng dùng.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Khương thạch

 Vị mặn, tính hàn, không độc. Chủ trị bệnh đậu mùa có sốt, sưng do đinh độc (nhọt đinh — loại nhọt nhỏ, chân sâu, rất độc). Có trong đất đá, hình như củ gừng, có năm màu, thứ trắng tốt nhất, nơi nào cũng có; thứ mềm bở, không lợn cợn sạn là tốt; thứ ở phía đông huyện Lịch Thành, Tề Châu (vùng Tế Nam, Sơn Đông) là tốt.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Xích đồng tiết (vụn đồng đỏ)

 Trộn với giấm cho như cơm lúa mạch, đựng vào túi; trước hết chích mạch dưới nách cho ra máu, rồi đắp lên, trị hôi nách hiệu nghiệm như thần. Lại rang cho thật nóng, thả vào rượu, uống năm hợp (hợp: đơn vị đong, bằng một phần mười thăng), ngày ba lần, chủ trị tặc phong khiến người cong ưỡn ra sau. Lại nung đỏ năm cân đồng đỏ, nhúng vào hai đấu rượu (đấu: đơn vị đong, bằng mười thăng) trăm lần. Uống như trên, chủ trị tặc phong rất nghiệm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Đồng khoáng thạch (quặng đồng)

 Vị chua, tính hàn, hơi có độc. Chủ trị đinh nhọt sưng, nhọt độc, lở lưng của lừa ngựa, hôi nách: mài với nước trên đá lấy nước mà bôi. Đinh nhọt sưng thì tán bột rắc lên chỗ nhọt là tốt.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Bạch từ ngõa tiết (mảnh vụn đồ sứ trắng)

 Tính bình, không độc. Chủ trị phụ nữ khí hư, băng huyết ra chất trắng, cầm nôn oẹ, phá huyết ứ, cầm máu; mài với nước bôi lên chỗ nhọt làm mất sẹo. Thứ ở Định Châu (vùng Hà Bắc) là tốt, các nơi khác đều không bằng.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Ô cổ ngõa (ngói cũ màu đen)

 Tính hàn, không độc. Nấu với nước, ngâm lấy nước uống, cầm tiêu khát. Lấy thứ ngói trên mái nhà đã nhiều năm là tốt.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Thạch yến (hoá thạch hình chim én)

 Nấu với nước lấy nước uống, chủ trị chứng lâm có hiệu quả. Phụ nữ đẻ khó, hai tay mỗi tay cầm một viên, thấy hiệu nghiệm ngay. Lấy từ Linh Lăng (vùng Hồ Nam).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Ngọc thạch, hạng hạ phẩm

 Lương thượng trần (bụi trên xà nhà)

 Chủ trị đau bụng, nghẹn, trúng ác, chảy máu cam, trẻ con lở loét mềm (nhọt mưng mủ trên đầu trẻ nhỏ).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên

 Bộ Thảo (các vị thuốc là cây cỏ), hạng thượng phẩm, phần đầu

 Bốn mươi vị.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Thảo, hạng thượng phẩm, phần đầu

 Thanh chi (linh chi xanh)

 Vị chua, tính bình. Chủ trị sáng mắt, bổ can khí, yên tinh thần và phách, khiến người nhân hậu, khoan dung. Ăn lâu thân nhẹ, không già, sống lâu, thành thần tiên. Còn có tên là Long chi. Có ở Thái Sơn.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Thảo, hạng thượng phẩm, phần đầu

 Xích chi (linh chi đỏ)

 Vị đắng, tính bình. Chủ trị khí kết ở ngực bụng, bổ tâm khí, bổ phần giữa, thêm trí tuệ, không hay quên. Ăn lâu thân nhẹ, không già, sống lâu, thành thần tiên. Còn có tên là Đan chi. Có ở Hoắc Sơn.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Thảo, hạng thượng phẩm, phần đầu

 Hoàng chi (linh chi vàng)

 Vị ngọt, tính bình. Chủ trị năm thứ tà khí ở tim bụng, bổ tỳ khí, yên thần, khiến người trung thực, giữ chữ tín, hoà nhã vui vẻ. Ăn lâu thân nhẹ, không già, sống lâu, thành thần tiên. Còn có tên là Kim chi. Có ở Tung Sơn.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Thảo, hạng thượng phẩm, phần đầu

 Bạch chi (linh chi trắng)

 Vị cay, tính bình. Chủ trị ho, khí nghịch lên, bổ phế khí, thông lợi miệng mũi, làm vững ý chí, khiến người dũng mãnh, yên phách. Ăn lâu thân nhẹ, không già, sống lâu, thành thần tiên. Còn có tên là Ngọc chi. Có ở Hoa Sơn.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Thảo, hạng thượng phẩm, phần đầu

 Hắc chi (linh chi đen)

 Vị mặn, tính bình. Chủ trị bí tiểu, thông lợi đường tiểu, bổ thận khí, thông cửu khiếu, khiến người tai thính, sáng suốt tinh tường. Ăn lâu thân nhẹ, không già, sống lâu, thành thần tiên. Còn có tên là Huyền chi. Có ở Thường Sơn.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Thảo, hạng thượng phẩm, phần đầu

 Tử chi (linh chi tím)

 Vị ngọt, tính ôn. Chủ trị tai điếc, thông lợi khớp, giữ gìn tinh thần, bổ tinh khí, làm chắc gân xương, nhan sắc đẹp. Uống lâu thân nhẹ, không già, sống lâu.

 Còn có tên là Mộc chi. Có ở hang núi Cao Hạ. Sáu loại linh chi đều không độc, hái vào tháng sáu, tháng tám.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Thảo, hạng thượng phẩm, phần đầu
 Xích tiễn (tên vị thuốc, tức cây thiên ma)

 Vị cay, tính ôn (sách thuốc xưa ghi cho mỗi vị thuốc hai đặc điểm: "vị" là mùi vị như cay, ngọt, đắng, chua, mặn; "tính" là khí chất nóng hay lạnh; "ôn" nghĩa là ấm). Chủ trị (công dụng chính là chữa): giết các thứ quỷ quái tinh mị (những bệnh mà người xưa cho là do ma quỷ, yêu tinh gây ra), cổ độc (chất độc lấy từ các loài sâu bọ độc nuôi chung với nhau, dùng để hại người; cũng chỉ chứng bệnh lạ do độc ấy gây ra như bụng trướng, nôn ra máu), ác khí (khí độc hại gây bệnh). Làm tiêu ung thũng (nhọt sưng to, mưng mủ). Trừ chứng chi mãn (đầy tức, căng chướng vùng ngực sườn) và chứng sán (đau co thắt bụng dưới, thường kèm sưng sa bìu dái). Chữa hạ huyết (ra máu theo đường dưới, như đi ngoài ra máu). Dùng lâu thì thêm khí lực, mạnh phần âm (cơ quan và sức sinh dục), người béo khỏe, thân thể nhẹ nhõm, thêm tuổi thọ. Còn có tên là Ly mẫu, lại có tên là Quỷ đốc bưu. Mọc ở các thung lũng có sông vùng Trần Thương, ở Ung Châu, và ở các núi Thái Sơn, Thiếu Thất. Hái rễ vào tháng ba, tháng tư, tháng tám, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo (sách ghi chép các vị thuốc), phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm (thuốc hạng trên: lành, ít độc, dùng lâu để bồi bổ thân thể), nửa đầu.

 Thiên môn đông

 Vị đắng, ngọt; tính bình (không nóng không lạnh), lại có chỗ ghi là đại hàn (rất lạnh); không độc. Chủ trị các chứng phong thấp phát đột ngột gây thiên tý ("phong thấp" là gió độc và khí ẩm xâm nhập vào người gây bệnh; "tý" là chứng tê, đau nhức do khí độc làm bế tắc đường lưu thông của khí huyết; "thiên tý" là tê đau một bên người). Làm mạnh xương tủy, giết tam trùng (ba loại giun sán ký sinh trong bụng), trừ phục thi (bệnh ẩn náu lâu trong người, hay tái phát, lây cho người khác, gần giống bệnh lao), giữ cho khí của phổi được ổn định, trừ chứng hàn nhiệt (lúc rét lúc sốt), nuôi dưỡng da thịt, thêm khí lực, lợi tiểu tiện; tuy tính lạnh mà vẫn bồi bổ được. Dùng lâu thì thân nhẹ, thêm khí, sống lâu, không biết đói. Còn có tên là Điên lặc. Mọc ở thung lũng núi vùng Phụng Cao. Hái rễ vào tháng hai, tháng ba, tháng bảy, tháng tám, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Mạch môn đông

 Vị ngọt; tính bình, hơi hàn (hơi lạnh); không độc. Chủ trị khí kết ở tim bụng (khí uất tụ lại thành khối, gây đầy tức vùng ngực bụng), thương trung (tổn thương bên trong, nhất là ở tỳ vị — bộ máy tiêu hóa) do ăn quá no, mạch lạc của dạ dày bị đứt đoạn (đường mạch nuôi dạ dày bị tổn hại), gầy yếu hụt hơi, thân mình nặng nề, mắt vàng, đầy tức chống lên vùng dưới tim (vùng thượng vị, chỗ lõm dưới ức), hư lao (suy kiệt lâu ngày) kèm khách nhiệt (sốt do khí độc từ ngoài xâm nhập), miệng khô, khát nước. Cầm nôn mửa, chữa khỏi chứng nuy quyết (tay chân teo yếu, mềm liệt, đi đứng ngã quỵ), mạnh phần âm, thêm tinh, tiêu hóa ngũ cốc, điều hòa phần giữa (tức tỳ vị), giữ gìn tinh thần, ổn định khí của phổi, yên ổn ngũ tạng (năm tạng chính trong người: tim, gan, tỳ, phổi, thận). Làm người béo khỏe, sắc mặt tươi đẹp, có con. Dùng lâu thì thân nhẹ, không già, không đói. Đất Tần gọi là Dương cửu, đất Tề gọi là Ái cửu, đất Sở gọi là Mã cửu, đất Việt gọi là Dương kỳ; còn có tên là Vũ gia, lại có tên là Vũ dư lương. Lá giống lá hẹ, mùa đông mùa hè đều xanh tốt. Mọc ở thung lũng có sông vùng Hàm Cốc, và ở những chỗ đất màu xen đá bỏ hoang lâu ngày ven đê (?). Hái vào tháng hai, tháng ba, tháng tám, tháng mười, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Truật

 Vị đắng, ngọt; tính ôn; không độc. Chủ trị phong hàn thấp tý (chứng tê đau do gió độc, khí lạnh, khí ẩm cùng xâm nhập), thịt chết (da thịt tê dại, mất cảm giác), chứng kính (co cứng, co giật) và chứng thư (nhọt độc mọc sâu) (?). Cầm mồ hôi, trừ nóng, tiêu thức ăn. Chủ trị đại phong (gió độc nặng) ở thân thể và mặt, choáng váng, đau đầu, mắt chảy nước mắt. Tiêu đờm, đuổi nước ứ dưới da, chữa chứng phong thủy (phù thũng do gió độc gây ra) kết thành sưng, trừ chứng đầy tức gấp gáp vùng dưới tim, và chứng hoắc loạn (nôn mửa và tiêu chảy dữ dội cùng lúc) nôn và đi ngoài không dứt. Làm thông lợi huyết ở vùng thắt lưng và quanh rốn, thêm tân dịch (các chất dịch nuôi cơ thể), làm ấm dạ dày, tiêu ngũ cốc, ăn ngon miệng. Nấu cô lại làm thành viên để ăn. Dùng lâu thì thân nhẹ, sống lâu, không đói. Còn có tên là Sơn kế, lại có tên là Sơn khương, lại có tên là Sơn liên. Mọc ở thung lũng núi Trịnh Sơn, ở Hán Trung, Nam Trịnh. Hái rễ vào tháng hai, tháng ba, tháng tám, tháng chín, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Nữ uy, Uy nhuy (tức cây ngọc trúc)

 Vị ngọt; tính bình; không độc. Chủ trị trúng phong (bị gió độc đánh trúng, có thể gây liệt, méo miệng) kèm sốt bốc lên đột ngột, không cử động được; gân bị trật, thịt co cứng; các chứng hư yếu thiếu hụt; khí kết ở tim bụng; hư nhiệt (nóng do cơ thể suy yếu) và thấp độc (độc do khí ẩm); đau lưng; lạnh trong dương vật; cùng mắt đau, khóe mắt (?) lở loét, chảy nước mắt. Dùng lâu thì trừ vết đen sạm trên mặt (?), sắc mặt đẹp, da dẻ tươi nhuận, thân nhẹ, không già. Còn có tên là Huỳnh, lại có tên là Địa tiết, lại có tên là Ngọc trúc, lại có tên là Mã huân. Mọc ở thung lũng núi Thái Sơn và ở gò đồi. Hái sau tiết Lập xuân (tiết khí mở đầu mùa xuân, khoảng đầu tháng 2 dương lịch), phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Hoàng tinh

 Vị ngọt; tính bình; không độc. Chủ trị: bổ trung (bồi bổ phần giữa, tức tỳ vị), ích khí (thêm khí lực), trừ phong thấp, yên ổn ngũ tạng. Dùng lâu thì thân nhẹ, sống lâu, không đói. Còn có tên là Trùng lâu, lại có tên là Thố trúc, lại có tên là Kê cách, lại có tên là Cứu cùng, lại có tên là Lộc trúc. Mọc ở thung lũng núi. Hái rễ vào tháng hai, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Can địa hoàng (củ địa hoàng phơi khô)

 Vị ngọt, đắng; tính hàn (lạnh); không độc. Chủ trị gãy xương, ngã dập, đứt gân, tổn thương bên trong; đuổi chứng huyết tý (tê bại do huyết lưu thông kém), lấp đầy xương tủy, làm nở cơ thịt. Sắc thành thang uống thì trừ hàn nhiệt và tích tụ (khối u cục hình thành trong bụng), trừ chứng tý. Chủ trị đàn ông bị ngũ lao thất thương (năm loại suy kiệt và bảy loại tổn thương do làm lụng quá sức, tình dục quá độ, ăn uống, cảm xúc…), đàn bà bị thương trung, bào lậu (đang có thai mà ra huyết), hạ huyết. Phá ác huyết (máu ứ đọng, máu xấu), chữa đái ra máu, thông lợi ruột già ruột non, trừ thức ăn cũ đọng lại trong dạ dày, chữa ăn no mà sức lực suy kiệt (?), bổ chỗ thiếu hụt do ngũ tạng bị tổn thương bên trong, thông huyết mạch, thêm khí lực, làm tai mắt tinh tường. Dùng củ tươi càng tốt.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Sinh địa hoàng (củ địa hoàng tươi)

 Tính đại hàn. Chủ trị đàn bà bị băng trung (ra huyết ồ ạt từ tử cung), máu ra không dứt; sau khi đẻ máu dồn ngược lên ép tim, bứt rứt rồi ngất lịm; có thai bị tổn thương, thai động, ra huyết, thai không ra (?); ngã từ chỗ cao, gãy xương, huyết ứ, máu đọng lại, chảy máu cam, nôn ra máu — đều giã lấy nước mà uống. Dùng lâu thì thân nhẹ, không già. Còn có tên là Địa tủy, lại có một tên khác (chữ bị khuyết), lại có tên là Ba.

 Thứ mọc ở vùng đất vàng ven sông đầm đất Hàm Dương là tốt. Hái rễ vào tháng hai, tháng tám, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Xương bồ

 Vị cay; tính ôn; không độc. Chủ trị phong hàn thấp tý, ho và khí nghịch lên (hơi thở dồn ngược lên, khó thở), khai thông lỗ tâm (làm tâm trí sáng suốt, minh mẫn), bổ ngũ tạng, thông cửu khiếu (chín lỗ trên cơ thể: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, lỗ tiểu, hậu môn), làm tai mắt tinh tường, làm tiếng nói vang (?). Chủ trị tai điếc, ung nhọt; làm ấm ruột và dạ dày, cầm chứng đi tiểu quá nhiều, chân tay tê ẩm không co duỗi được; trẻ con bị ôn ngược (sốt rét thể nóng nhiều), mình nóng tích lâu không lui — có thể nấu nước để tắm. Dùng lâu thì thân nhẹ, tai thính mắt sáng, không hay quên, không mê muội, sống lâu, thêm trí tuệ, chí khí cao, không già. Còn có tên là Xương dương. Mọc ở ao đầm vùng Thượng Lạc và ở Nghiêm Đạo thuộc quận Thục. Thứ mỗi tấc có chín đốt là tốt; thứ có rễ lộ ra ngoài thì không dùng được. Hái rễ vào tháng năm, tháng mười hai, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Viễn chí

 Vị đắng; tính ôn; không độc. Chủ trị ho, khí nghịch, thương trung; bổ chỗ thiếu hụt, trừ tà khí (khí độc từ ngoài xâm nhập gây bệnh), thông lợi cửu khiếu, thêm trí tuệ, tai mắt sáng tỏ, không hay quên, mạnh ý chí, sức lực tăng gấp đôi, có lợi cho đàn ông, ổn định khí của tim, cầm chứng kinh quý (hay giật mình sợ hãi, tim đập hồi hộp), thêm tinh, trừ khí nghẽn ở vùng hoành cách dưới tim, nóng trong da, mặt và mắt vàng. Dùng lâu thì thân nhẹ không già, sắc mặt đẹp, sống lâu. Lá: gọi là Tiểu thảo, chủ trị thêm tinh, bổ âm khí, chữa hư tổn, mộng tinh. Còn có tên là Cức uyển, lại có tên là … nhiễu (chữ đầu bị khuyết), lại có tên là Tế thảo. Mọc ở Thái Sơn và thung lũng có sông vùng Oan Cú. Hái rễ và lá vào tháng tư, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Trạch tả

 Vị ngọt, mặn; tính hàn; không độc. Chủ trị phong hàn thấp tý, đẻ khó; tiêu nước, nuôi ngũ tạng, thêm khí lực, béo khỏe, bổ hư tổn, trừ chứng bĩ mãn (đầy tắc khó chịu) ở ngũ tạng, làm âm khí trỗi dậy, cầm di tinh, chữa tiêu khát (bệnh khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, người gầy sút), lâm lịch (tiểu rắt, nhỏ giọt, buốt), đuổi nước đọng ở bàng quang và tam tiêu (theo y học cổ là ba phần trên, giữa, dưới của thân mình, đường vận hành khí và nước trong cơ thể). Dùng lâu thì tai mắt sáng tỏ, không đói, sống lâu, thân nhẹ, mặt sáng bóng, có thể đi trên mặt nước. Biển Thước (danh y thời Chiến Quốc) nói: uống nhiều thì người bệnh bị hại mắt. Còn có tên là Thủy tả, lại có tên là Cập tả, lại có tên là Mang vu, lại có tên là Hộc tả. Mọc ở ao đầm vùng Nhữ Nam. Hái rễ vào tháng năm, tháng sáu, tháng tám, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Lá (của cây trạch tả)

 Vị mặn; không độc. Chủ trị đại phong, sữa không ra, đẻ khó; làm mạnh âm khí. Dùng lâu thì thân nhẹ. Hái vào tháng năm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Quả (của cây trạch tả)

 Vị ngọt; không độc. Chủ trị phong tý (tê đau do gió độc), tiêu khát; thêm khí của thận, mạnh phần âm, bổ chỗ thiếu hụt, trừ tà thấp (khí ẩm độc hại). Dùng lâu thì mặt sáng bóng, nhưng làm người ta không có con.

 Hái vào tháng chín.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Thự dự (củ mài, tức hoài sơn)

 Vị ngọt; tính ôn, bình; không độc. Chủ trị thương trung; bổ người hư yếu gầy mòn, trừ hàn nhiệt và tà khí, bổ trung, thêm khí lực, nở cơ thịt; chữa du phong ở mặt (gió độc chạy lan khắp mặt gây ngứa, sưng), gió độc ở đầu làm hoa mắt chóng mặt; hạ khí (đưa khí nghịch đi xuống), cầm đau lưng, bổ người hư lao gầy mòn, làm đầy đủ ngũ tạng, trừ phiền nhiệt (nóng nảy bứt rứt), mạnh phần âm. Dùng lâu thì tai mắt sáng tỏ, thân nhẹ không đói, sống lâu. Còn có tên là Sơn vu; đất Tần, đất Sở gọi là Ngọc diên; đất Trịnh, đất Việt gọi là Thổ thự. Mọc ở thung lũng núi Tung Cao (tức Tung Sơn). Hái rễ vào tháng hai, tháng tám, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Cúc hoa (hoa cúc)

 Vị đắng, ngọt; tính bình; không độc. Chủ trị gió độc ở đầu làm choáng váng, sưng đau, mắt đau như muốn lồi ra, chảy nước mắt; da thịt chết; sợ gió; thấp tý.

 Đau (lưng) lúc có lúc không, âm ỉ dai dẳng (?). Trừ phiền nhiệt trong ngực, yên ổn ruột và dạ dày, thông lợi năm mạch (?), điều hòa tứ chi. Dùng lâu thì lợi cho huyết và khí, thân nhẹ, chịu được già, sống lâu. Còn có tên là Tiết hoa, lại có tên là Nhật tinh, lại có tên là Nữ tiết, lại có tên là Nữ hoa, lại có tên là Nữ hành, lại có tên là Cánh sinh, lại có tên là Chu doanh, lại có tên là Phó diên niên, lại có tên là Âm thành. Mọc ở sông đầm và đồng ruộng vùng Ung Châu. Tháng giêng hái rễ, tháng ba hái lá, tháng năm hái thân, tháng chín hái hoa, tháng mười một hái quả, đều phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Cam thảo

 Vị ngọt; tính bình; không độc. Chủ trị hàn nhiệt và tà khí ở ngũ tạng lục phủ (lục phủ là sáu cơ quan rỗng: dạ dày, ruột non, ruột già, mật, bàng quang, tam tiêu); làm chắc gân xương, nở cơ thịt, sức lực tăng gấp đôi; chữa kim sang (vết thương do dao kiếm, binh khí) bị sưng (?); giải độc; (làm ấm) phần giữa (?), hạ khí; chữa bứt rứt đầy tức, hụt hơi, tạng bị tổn thương sinh ho; cầm khát. Thông kinh mạch (các đường vận hành khí huyết trong cơ thể), lợi cho huyết và khí. Giải độc của trăm thứ thuốc; là tinh hoa của chín loại đất (?), làm yên hòa bảy mươi hai thứ đá và một nghìn hai trăm thứ cỏ (tức điều hòa được các vị thuốc khoáng vật và thảo mộc). Dùng lâu thì thân nhẹ, sống lâu. Còn có tên là Mật cam, lại có tên là Mỹ thảo, lại có tên là Mật thảo, lại có tên là … thảo (chữ đầu bị khuyết). Mọc ở thung lũng có sông vùng Hà Tây, ở những núi cát bồi và ở Thượng quận. Hái rễ vào ngày Trừ (một trong mười hai "trực" của lịch cổ, ngày hợp cho việc trừ bỏ, chữa bệnh) của tháng hai, tháng tám, phơi nắng, mười ngày thì xong.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Nhân sâm

 Vị ngọt; tính hơi hàn, hơi ôn; không độc. Chủ trị: bổ ngũ tạng, yên tinh thần, định hồn phách (hồn và phách — theo quan niệm xưa là các phần tinh thần nương náu trong thân người), cầm kinh quý, trừ tà khí, sáng mắt, khai tâm (làm lòng dạ thông suốt, tâm trí sáng sủa), thêm trí khôn. Chữa lạnh trong ruột và dạ dày, tim bụng đau trướng như cái trống, ngực sườn khí nghịch đầy tức, hoắc loạn nôn mửa; điều hòa phần giữa, cầm tiêu khát, thông huyết mạch, phá khối tích cứng, làm người không hay quên. Dùng lâu thì thân nhẹ, sống lâu. Còn có tên là Nhân hàm, lại có tên là Quỷ cái, lại có tên là Thần thảo, lại có tên là Nhân vi, lại có tên là Thổ tinh, lại có tên là Huyết sâm.

 Củ có hình dạng như người thì có thần (rất linh nghiệm). Mọc ở thung lũng núi vùng Thượng Đảng và Liêu Đông. Hái rễ vào thượng tuần (mười ngày đầu) tháng hai, tháng tư, tháng tám; cạo bằng dao tre, phơi nắng cho khô, đừng để gặp gió (?).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Thạch hộc

 Vị ngọt; tính bình; không độc. Chủ trị thương trung; trừ chứng tý, hạ khí, bổ ngũ tạng hư lao, gầy yếu; mạnh phần âm, thêm tinh, bổ chỗ suy kiệt bên trong, làm bình hòa khí của dạ dày, nở cơ thịt, đuổi tà nhiệt ở da, chứng phí khí (nổi rôm sảy do nhiệt) (?), chân và gối đau lạnh, tê yếu. Dùng lâu thì ruột và dạ dày khỏe chắc, thân nhẹ, sống lâu, định được chí, trừ kinh sợ. Còn có tên là Lâm lan, lại có tên là Cấm sinh, lại có tên là Đỗ lan, lại có tên là Thạch … (chữ sau bị khuyết). Mọc trên đá cạnh nước ở thung lũng núi vùng Lục An. Hái thân vào tháng bảy, tháng tám, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Ngưu tất

 Làm vị quân (vị thuốc chủ chốt, giữ vai trò chính trong một bài thuốc). Vị đắng, chua; tính bình; không độc. Chủ trị hàn thấp nuy tý (tay chân teo yếu, tê bại do khí lạnh, khí ẩm), tay chân co quắp, gối đau không co duỗi được; làm huyết khí lưu thông; chữa vết thương lở loét (?); làm sẩy thai. Chữa thương trung, thiếu hơi, đàn ông dương vật teo yếu, người già đái són không giữ được; bổ trung, nối chỗ đứt gãy, lấp đầy xương tủy, trừ đau trong đầu và đau lưng, đau cột sống; đàn bà kinh nguyệt không thông, huyết kết lại; thêm tinh, lợi âm khí, ngăn tóc bạc. Dùng lâu thì thân nhẹ, chịu được già. Còn có tên là Bách bội. Mọc ở thung lũng có sông vùng Hà Nội (một quận thời Hán ở phía bắc Hoàng Hà, Trung Quốc) và Lâm Cù. Hái rễ vào tháng hai, tháng tám, tháng mười, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Quyển bá

 Vị cay, ngọt; tính ôn, bình, hơi hàn; không độc. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng; đàn bà trong âm hộ đau, lúc rét lúc nóng; trưng hà (khối u cục trong bụng: "trưng" là khối cứng nằm cố định, "hà" là khối lúc tụ lúc tan); huyết bế (tắc kinh); tuyệt tự (không có con) (?); cầm ho khí nghịch; chữa lòi dom; làm tan chứng lâm kết (tiểu buốt, tiểu rắt do có vật kết lại); gió độc trong đầu gây chóng mặt; nuy quyết; mạnh phần âm, thêm tinh. Dùng lâu thì thân nhẹ, sắc mặt hòa nhã, làm người có dáng vóc đẹp.

 Còn có tên là Vạn tuế, lại có tên là Báo túc, lại có tên là Cầu cổ, lại có tên là Giao thời. Mọc trong khe đá ở thung lũng núi Thường Sơn. Hái vào tháng năm, tháng bảy, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Tế tân

 Vị cay; tính ôn; không độc. Chủ trị ho khí nghịch, đau đầu, đầu lắc lư chấn động (?), các khớp xương co rút, phong thấp tý gây đau, thịt chết; làm ấm phần giữa, hạ khí; … (có chữ bị sót) (?); lợi thủy đạo (đường nước, tức đường tiểu tiện), khai thông trong ngực; trừ hầu tý (cổ họng sưng đau, tắc nghẽn) và mũi nghẹt (?), phong giản (động kinh do gió độc), điên tật (bệnh điên); làm tan sữa kết, chữa sữa không ra, huyết không lưu thông; yên ổn ngũ tạng, thêm sức cho gan mật, thông tinh khí. Dùng lâu thì sáng mắt, thông lợi cửu khiếu, thân nhẹ, sống lâu. Còn có tên là Tiểu tân. Mọc ở thung lũng núi vùng Hoa Âm. Hái rễ vào tháng hai, tháng tám, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Độc hoạt

 Vị đắng, ngọt; tính bình, hơi ôn; không độc. Chủ trị bị phong hàn (gió độc và khí lạnh) đánh trúng, vết thương do dao kiếm, giảm đau; chữa bôn đồn (chứng khí từ bụng dưới xông ngược lên ngực, họng, như con lợn chạy), động kinh co giật (?); đàn bà bị sán hà (khối u ở bụng dưới gây đau). Chữa các chứng gió độc (?), các khớp đau do gió độc, không kể bệnh lâu hay mới. Dùng lâu thì thân nhẹ, chịu được già. Còn có tên là Khương hoạt, lại có tên là Khương thanh, lại có tên là Hộ Khương sứ giả, lại có tên là Hồ vương sứ giả, lại có tên là Độc dao thảo. Cỏ này gặp gió thì không lay, không có gió lại tự động. Mọc ở thung lũng có sông vùng Ung Châu, hoặc ở Nam An thuộc Lũng Tây. Hái rễ vào tháng hai, tháng tám, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Thăng ma

 Vị ngọt, đắng; tính bình, hơi hàn; không độc. Chủ trị: giải trăm thứ độc, giết trăm loài tinh quái, vật già hóa yêu và quỷ gây tai họa; trừ ôn dịch (bệnh dịch lây lan), chướng khí (khí độc ở vùng rừng núi ẩm thấp), tà khí, cổ độc — đều làm cho nôn ra qua miệng; chữa trúng ác (đột ngột ngã lăn, đau bụng, người xưa cho là do khí độc ma quỷ) gây đau bụng, bệnh dịch độc theo thời tiết, đau đầu, hàn nhiệt, gió độc gây sưng và các thứ độc, đau họng, lở miệng. Dùng lâu thì không chết yểu, thân nhẹ, sống lâu.

 Còn có tên là Chu ma. Mọc ở thung lũng núi vùng Ích Châu. Hái rễ vào tháng hai, tháng tám, phơi khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Sài hồ

 Làm vị quân. Vị đắng; tính bình, hơi hàn; không độc. Chủ trị bệnh ở tim bụng; trừ khí kết trong ruột và dạ dày, thức ăn uống tích tụ, hàn nhiệt tà khí; (đẩy cái cũ đi) đưa cái mới đến (?); trừ thương hàn (bệnh cảm do khí lạnh, gây sốt) kèm phiền nhiệt vùng dưới tim, các chứng đờm nhiệt kết đặc, tà khí nghịch lên trong ngực, khí lang thang giữa ngũ tạng, nước đọng tích ở ruột già gây trướng, cùng thấp tý làm co quắp; cũng có thể nấu nước để tắm. Dùng lâu thì thân nhẹ, sáng mắt, thêm tinh. Còn có tên là Địa huân, lại có tên là Sơn thái, lại có tên là Như thảo. Lá gọi là Vân hao, cay thơm, ăn được. Mọc ở thung lũng có sông vùng Hoằng Nông và Oan Cú. Hái rễ vào tháng hai, tháng tám, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Phòng quỳ

 Vị cay, ngọt, đắng; tính hàn; không độc. Chủ trị sán hà, tiêu chảy, nhiệt kết ở bàng quang, tiểu không ra, ho khí nghịch, ôn ngược, điên giản (động kinh), kinh hãi chạy bậy. Chữa hư khí ở ngũ tạng, bụng dưới đầy tức, bụng trướng, miệng khô; trừ tà ở thận, mạnh ý chí. Dùng lâu thì chắc xương tủy, thêm khí, thân nhẹ. Người đang bị nóng trong thì không được uống, vì làm người ta hoảng hốt, thấy ma. Còn có tên là Lê cái, lại có tên là Phòng từ, lại có tên là Tước ly, lại có tên là Nông quả, lại có tên là Lợi như, lại có tên là Phương cái. Mọc ở thung lũng có sông vùng Lâm Truy, và ở các núi Tung Cao, Thái Sơn, Thiếu Thất. Hái rễ vào ngày mồng ba tháng ba, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Thi thực (quả cây cỏ thi)

 Vị đắng, chua; tính bình; không độc. Chủ trị: thêm khí, làm da thịt đầy đặn, sáng mắt, thông minh, biết trước việc. Dùng lâu thì không đói, không già, thân nhẹ… (câu bị sót chữ; có lẽ là: mọc ở) thung lũng núi Thiếu Thất (?). Hái quả vào tháng tám, tháng chín, phơi khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 … tử (hạt; tên vị thuốc bị khuyết chữ đầu, có lẽ là Am lư tử) (?)

 Vị đắng; tính hơi hàn, hơi ôn; không độc. Chủ trị huyết ứ ở ngũ tạng, thủy khí (nước ứ đọng) trong bụng, bụng trướng, nhiệt lưu lại, phong hàn thấp tý, thân thể đau nhức khắp nơi; chữa vùng dưới tim cứng, hàn nhiệt ở vùng hoành cách, chu tý (tê đau chạy khắp người), đàn bà kinh nguyệt không thông; tiêu thức ăn, sáng mắt. Dùng lâu thì thân nhẹ, sống lâu, không già; giống thú cự lư (một loài thú giống con lừa) (?) ăn vào thì thành thần tiên. Mọc ở thung lũng có sông vùng Ung Châu, cũng mọc ở Thượng Đảng và ven đường. Hái quả vào tháng mười, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Ý dĩ nhân (hạt bo bo)

 Vị ngọt; tính hơi hàn; không độc. Chủ trị gân co rút, không co duỗi được, phong thấp tý; hạ khí, trừ tà khí ở gân xương làm tê dại mất cảm giác, lợi cho ruột và dạ dày, tiêu phù thũng, làm người ta ăn được. Dùng lâu thì thân nhẹ, thêm khí. Rễ của nó: trừ tam trùng. Còn có tên là Giải lãi, lại có tên là Ốc … (chữ sau bị khuyết), lại có tên là Khởi thực, lại có tên là Cám. Mọc ở vùng đầm bằng và đồng ruộng đất Chân Định. Hái quả vào tháng tám; hái rễ thì không kể lúc nào.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Xa tiền tử (hạt mã đề)

 Vị ngọt, mặn; tính hàn; không độc. Chủ trị khí lung (bí tiểu do khí bế tắc), giảm đau, lợi đường nước và tiểu tiện, trừ thấp tý; đàn ông thương trung, đàn bà lâm lịch, không muốn ăn. Nuôi phổi, mạnh phần âm, thêm tinh, làm người ta có con; sáng mắt, chữa mắt đỏ đau. Dùng lâu thì thân nhẹ, chịu được già.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Lá và rễ (cây mã đề)

 Vị ngọt; tính hàn. Chủ trị vết thương do dao kiếm; cầm máu, chảy máu cam, huyết ứ, huyết hà (khối u cục do máu ứ), hạ huyết, tiểu ra nước đỏ; trừ bứt rứt, hạ khí, trừ giun nhỏ. Còn có tên là Đương đạo, lại có một tên khác (chữ bị khuyết), lại có tên là Hà mô y, lại có tên là Ngưu di, lại có tên là Thắng tích. Mọc ở đầm bằng, gò đồi, dốc và đường đi vùng Chân Định. Hái vào ngày mồng năm tháng năm, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Tích (minh) tử

 Vị cay; tính hơi ôn; không độc. Chủ trị: sáng mắt, chữa mắt đau chảy nước mắt; trừ chứng tý, bổ ngũ tạng, thêm tinh quang (sức sáng của mắt). Chữa đau tim, đau bụng, đau lưng. Dùng lâu thì thân nhẹ, không già. Còn có tên là Miệt tích, lại có tên là Đại tập, lại có tên là Mã tân, lại có tên là Đại tề. Mọc ở sông đầm và ven đường vùng Hàm Dương. Hái vào tháng tư, tháng năm, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Sung úy tử (hạt cây ích mẫu)

 Vị cay, ngọt; tính hơi ôn, hơi hàn; không độc. Chủ trị: sáng mắt, thêm tinh, trừ thủy khí. Chữa huyết nghịch (huyết dồn ngược lên), sốt cao, đau đầu, bứt rứt trong lòng. Dùng lâu thì thân nhẹ.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Thân (cây ích mẫu)

 Chủ trị ẩn chẩn (nổi mẩn ngứa, mề đay) gây ngứa, có thể nấu nước để tắm. Còn có tên là Ích mẫu, lại có tên là Ích minh, lại có tên là Đại trát, lại có tên là Trinh úy. Mọc ở ao đầm ven biển. Hái vào tháng năm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Mộc hương

 Vị cay; tính ôn; không độc. Chủ trị tà khí; trừ độc dịch và ôn quỷ (quỷ gây bệnh dịch), mạnh ý chí; chủ trị lâm lộ (tiểu rỉ rả không dứt) (?). Chữa khí kém, trong cơ thịt lạnh một bên; chủ trị (bệnh ở) chân (?), tiêu độc, giết quỷ quái tinh mị, ôn ngược, cổ độc; dẫn tinh chất của thuốc đi khắp nơi. Dùng lâu thì ngủ không mộng mị, không bị bóng đè, thân nhẹ, đạt tới thần tiên. Còn có tên là Mật hương. Mọc ở thung lũng núi vùng Vĩnh Xương.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Long đởm

 Vị đắng; tính hàn, đại hàn; không độc. Chủ trị hàn nhiệt trong xương, kinh giản (co giật do kinh sợ) và tà khí; nối vết thương đứt, định ngũ tạng, giết cổ độc, trừ phục nhiệt (nhiệt ẩn sâu) trong dạ dày, ôn nhiệt theo thời khí (sốt nóng do khí hậu từng mùa), tiêu chảy, kiết lỵ do nhiệt; trừ giun nhỏ trong ruột, thêm khí cho gan mật. Cầm chứng hay kinh hãi. Dùng lâu thì thêm trí khôn, không hay quên, thân nhẹ, chịu được già.

 Còn có tên là Lăng du. Mọc ở thung lũng núi Tề Cù và Oan Cú. Tháng hai, tháng tám, tháng mười một… (câu bị cắt dở) (?)

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Thố ti tử (hạt dây tơ hồng)

 Vị cay, ngọt; tính bình; không độc. Chủ trị nối vết thương đứt, bổ chỗ thiếu hụt, thêm khí lực, béo khỏe. Nước cốt: trừ vết sạm (?) trên mặt. Nuôi cơ thịt, mạnh phần âm, chắc gân xương; chủ trị lạnh trong dương vật, tinh tự chảy ra, tiểu xong vẫn còn rỉ, miệng đắng, khô khát, huyết lạnh kết thành khối tích. Dùng lâu thì sáng mắt, thân nhẹ, sống lâu. Còn có tên là Thố lô, lại có tên là Thố lũ, lại có tên là Đường mông, lại có tên là Ngọc nữ, lại có tên là Xích cương, lại có tên là Thố lũy. Mọc ở sông đầm và đồng ruộng vùng Triều Tiên, leo bò lan trên cây cỏ; thứ màu vàng mà sợi nhỏ là Xích cương, thứ màu nhạt mà sợi to là Thố lũy. Hái vào tháng chín, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Ba kích thiên

 Vị cay, ngọt; tính hơi ôn; không độc. Chủ trị đại phong tà khí, dương vật liệt không cương lên được; mạnh gân xương, yên ổn ngũ tạng, bổ trung, tăng ý chí, thêm khí.

 Chữa du phong ở đầu mặt, bụng dưới và trong dương vật đau kéo nhau; hạ khí, bổ ngũ lao, thêm tinh, có lợi cho đàn ông. Mọc ở thung lũng núi vùng quận Ba và Hạ Bì. Hái rễ vào tháng hai, tháng tám, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Bạch anh

 Vị ngọt; tính hàn; không độc. Chủ trị hàn nhiệt, tám chứng đản (tám loại bệnh vàng da), tiêu khát; bổ trung, ích khí. Dùng lâu thì thân nhẹ, sống lâu. Còn có tên là Cốc thái, lại có tên là Bạch thảo. Mọc ở thung lũng núi vùng Ích Châu. Mùa xuân hái lá, mùa hạ hái thân, mùa thu hái hoa, mùa đông hái rễ.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa đầu.

 Bạch hao

 Vị ngọt; tính bình; không độc. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng, phong hàn thấp tý; bổ trung, ích khí, làm mọc tóc và râu, làm tóc đen. Chữa chứng tim như treo lơ lửng (trong ngực hồi hộp, trống trải), ăn ít mà thường đói.

 Dùng lâu thì thân nhẹ, tai mắt sáng tỏ, không già.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên

 Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau

 Ba mươi tám vị thuốc

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Nhục thung dung

 Vị ngọt, chua, mặn; tính hơi ôn; không độc. Chủ trị ngũ lao thất thương; bổ trung, trừ hàn nhiệt và đau trong dương vật, nuôi ngũ tạng, mạnh phần âm, thêm tinh khí, có nhiều con. Chữa đàn bà bị trưng hà; trừ tà khí ở bàng quang, đau lưng; cầm kiết lỵ. Dùng lâu thì thân nhẹ. Mọc ở thung lũng núi vùng Hà Tây, quận Đại và Nhạn Môn. Hái vào ngày mồng năm tháng năm, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Địa phu tử

 Vị đắng; tính hàn; không độc. Chủ trị nhiệt ở bàng quang, lợi tiểu tiện; bổ trung, thêm tinh khí, trừ nhiệt khí trong da, làm tan ác sang (nhọt lở độc, khó lành) và sán hà, mạnh phần âm. Dùng lâu thì tai mắt sáng tỏ, thân nhẹ, chịu được già, làm người da dẻ tươi nhuận. Còn có tên là Địa quỳ, lại có tên là Địa mạch. Mọc ở đầm bằng và đồng ruộng vùng Kinh Châu. Hái quả vào tháng tám, tháng mười, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Nhẫn đông (dây kim ngân)

 Vị ngọt; tính ôn; không độc. Chủ trị hàn nhiệt, mình sưng phù. Dùng lâu thì thân nhẹ, sống lâu, thêm tuổi thọ. Hái vào tháng mười hai, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Tật lê tử

 Vị đắng, cay; tính ôn, hơi hàn; không độc. Chủ trị ác huyết; phá các khối trưng kết và tích tụ; chữa hầu tý, đẻ khó, thân mình ngứa do gió độc, khí nghịch lên đầu, phổi bị tổn thương, phế nuy (phổi teo yếu, ho khạc đờm dãi); trừ bứt rứt, hạ khí; chữa trẻ con lở đầu, ung thũng, sưng đau bộ phận sinh dục (?). Có thể làm bột để xoa. Lá của nó: chủ trị ngứa do gió độc, có thể nấu nước để tắm. Dùng lâu thì nở cơ thịt, sáng mắt, thân nhẹ. Còn có tên là Bàng thông, lại có tên là Khuất nhân, lại có tên là Chỉ hành, lại có tên là Sài vũ, lại có tên là Thăng thôi, lại có tên là Tức lê, lại có tên là Từ. Mọc ở đầm bằng hoặc ven đường vùng Phùng Dực. Hái quả vào tháng bảy, tháng tám, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Phòng phong

 Vị ngọt, cay; tính ôn; không độc. Chủ trị đại phong, đầu choáng váng đau nhức, sợ gió, phong tà (gió độc gây bệnh), mắt mù không thấy gì, gió độc chạy khắp người, cốt tý (tê đau trong xương), bứt rứt đầy tức, đau sườn, gió độc ở sườn, (gió độc) ở đầu mặt lúc đến lúc đi, tứ chi co quắp; khi sinh đẻ hoặc bị vết thương dao kiếm mà sinh co cứng (?). Dùng lâu thì thân nhẹ. Lá: chủ trị trúng phong, nóng, ra mồ hôi. Còn có tên là Đồng vân, lại có tên là Hồi thảo, lại có tên là Bách chi, lại có tên là Bình phong, lại có tên là … căn (chữ đầu bị khuyết), lại có tên là Bách phi. Mọc ở sông đầm vùng Sa Uyển và ở Hàm Đan, Lang Da, Thượng Thái. Hái rễ vào tháng hai, tháng mười, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Thạch long sô

 Vị đắng; tính hơi hàn, hơi ôn; không độc. Chủ trị tà khí ở tim bụng, tiểu tiện không thông, lâm bế (tiểu rắt đến mức bí tắc), phong thấp, quỷ chú (bệnh triền miên, lây từ người này sang người khác, người xưa cho là do ma quỷ ám) và các thứ độc ác. Bổ chỗ hư yếu thiếu hụt bên trong; chữa bĩ mãn, thân thể khô héo không tươi nhuận; làm ra mồ hôi. Trừ nóng đau trong dương vật, giết quỷ chú và khí độc ác. Dùng lâu thì bổ người hư yếu gầy mòn, thân nhẹ, tai mắt sáng tỏ, sống lâu. Còn có tên là Long tu, lại có tên là Thảo tục đoạn, lại có tên là Long chu, lại có tên là Long hoa, lại có tên là Huyền mộng, lại có tên là Thảo độc. Thứ có chín đốt và nhiều vị là tốt. Mọc ở chỗ đất ẩm trong thung lũng núi vùng Lương Châu. Hái thân vào tháng năm, tháng bảy, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Lạc thạch

 Vị đắng; tính ôn, hơi hàn; không độc. Chủ trị phong nhiệt (gió độc kèm nóng), thịt chết, vết ung nhọt, miệng khô lưỡi cháy, ung thũng không tan, họng và lưỡi sưng không thông, nước và cháo không nuốt xuống được, kinh hãi nặng nhập vào bụng; trừ tà khí, nuôi thận. Chủ trị đau lưng và hông, làm chắc gân xương, thông lợi các khớp. Dùng lâu thì thân nhẹ, sáng mắt, da dẻ tươi nhuận, sắc mặt đẹp, không già, sống lâu, thông được với thần minh (tinh thần linh mẫn, sáng suốt khác thường). Còn có tên là Thạch lăng, lại có tên là Thạch tha, lại có tên là Lược thạch, lại có tên là Minh thạch, lại có tên là Lĩnh thạch, lại có tên là Huyền thạch. Mọc ở thung lũng có sông vùng Thái Sơn, hoặc ở sườn bắc núi đá, hoặc trên đá núi cao, hoặc mọc ở nơi người ở. Hái vào tháng giêng.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Thiên tuế (lũy) trấp (nước cốt cây thiên tuế lũy) (?)

 Vị ngọt; tính bình; không độc. Chủ trị: bổ ngũ tạng, thêm khí, nối gân xương, nở cơ thịt, trừ các chứng tý. Dùng lâu thì thân nhẹ, không đói, chịu được già, thông được với thần minh. Còn có tên là … vu (chữ đầu bị khuyết). Mọc ở thung lũng có sông vùng Thái Sơn.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Hoàng liên

 Vị đắng; tính hàn, hơi hàn; không độc. Chủ trị nhiệt khí, mắt đau, khóe mắt bị tổn thương (?), chảy nước mắt; làm sáng mắt; chữa kiết lỵ ra mủ máu (?), đau bụng đi lỵ, đàn bà đau trong âm hộ, ngũ tạng lúc lạnh lúc nóng, đi ngoài lâu ngày ra mủ máu (?); cầm tiêu khát, kinh hãi nặng; trừ nước đọng, lợi cho xương, điều hòa dạ dày, làm ruột khỏe chắc, thêm sức cho mật, chữa lở miệng.

 Dùng lâu… (câu bị cắt dở) (?)

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Sa sâm

 Vị đắng; tính hơi hàn; không độc. Chủ trị huyết tích (máu ứ kết lại), kinh khí (hay sợ hãi); trừ hàn nhiệt, bổ trung, thêm khí cho phổi. Chữa vị tý (dạ dày tắc trệ), đau tim bụng, khí kết, đau đầu, tà nhiệt trong da; yên ổn ngũ tạng, bổ trung. Dùng lâu thì có lợi cho người. Còn có tên là Tri mẫu, lại có tên là Khổ tâm, lại có tên là Chí thủ, lại có tên là Hổ tu, lại có tên là Bạch sâm, lại có tên là Thức mỹ, lại có tên là Văn hy. Mọc ở thung lũng có sông vùng Hà Nội, và ở Oan Cú, núi Tục Sơn vùng Ban Dương. Hái rễ vào tháng hai, tháng tám, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Đan sâm

 Vị đắng; tính hơi hàn; không độc. Chủ trị tà khí ở tim bụng, ruột sôi ùng ục như nước chảy, hàn nhiệt, tích tụ; phá khối trưng, trừ khối hà; cầm (bứt rứt đầy tức) (?); thêm khí, nuôi huyết. Trừ cố tật (bệnh lâu năm khó chữa) và khí kết ở tim bụng, lưng và cột sống cứng đờ, chân tê; trừ gió độc và nhiệt lưu lại. Dùng lâu thì có lợi cho người. Còn có tên là Khích thiền thảo, lại có tên là Xích (sâm) (?), lại có tên là Mộc dương nhũ. Mọc ở thung lũng có sông vùng núi Đồng Bách và ở Thái Sơn. Hái rễ vào tháng năm, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Vương bất lưu hành

 Vị đắng, ngọt; tính bình; không độc. Chủ trị vết thương do dao kiếm, cầm máu, đuổi đau, làm cho gai đâm vào thịt bật ra; trừ phong tý và lạnh bên trong; cầm bứt rứt trong lòng; chữa chảy máu cam, ung thư (nhọt độc: "ung" là nhọt nông sưng đỏ, "thư" là nhọt sâu), ác sang, (bệnh ở) vú (?), đàn bà đẻ khó. Dùng lâu thì thân nhẹ, chịu được già, thêm tuổi thọ. Mọc ở thung lũng núi Thái Sơn. Hái vào tháng hai, tháng tám.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Lam thực (hạt cây chàm)

 Vị đắng; tính hàn; không độc. Chủ trị: giải các thứ độc, giết cổ độc, … (chữ bị khuyết, có lẽ là loài ma quỷ nhỏ) (?), quỷ chú và độc do sâu bọ cắn đốt. Dùng lâu thì đầu không bạc, thân nhẹ. Nước cốt lá: giết độc của trăm thứ thuốc, giải độc cây lang độc (một loài cỏ độc) và độc xạ võng (thuốc độc tẩm đầu tên). Thân và lá có thể dùng nhuộm màu xanh chàm. Mọc ở đầm bằng vùng Hà Nội.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Cảnh thiên

 Vị đắng, chua; tính bình; không độc. Chủ trị sốt cao, bỏng lửa, mình nóng, bứt rứt, tà ác khí, các thứ cổ độc, mụn lở đóng vảy (?), hàn nhiệt, phong tý. Hoa: chủ trị đàn bà bị lậu hạ (rong huyết, ra khí hư) đỏ trắng; làm thân nhẹ, sáng mắt. Dùng lâu thì thông được với thần minh, không già. Còn có tên là Nhung hỏa, lại có tên là Hỏa mẫu, lại có tên là Cứu hỏa, lại có tên là … hỏa (chữ đầu bị khuyết) (?), lại có tên là Thận hỏa. Mọc ở thung lũng có sông vùng Thái Sơn. Hái vào ngày mồng bốn tháng tư và ngày mồng bảy tháng bảy, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Thiên danh tinh

 Vị ngọt; tính hàn; không độc. Chủ trị huyết ứ, huyết hà nặng tưởng chết; làm ra huyết (ứ), cầm máu; lợi tiểu tiện, trừ giun nhỏ, trừ chứng tý, trừ nhiệt kết trong ngực, cầm bứt rứt khát nước; đuổi nước bằng cách làm nôn và đi ngoài mạnh. Dùng lâu thì thân nhẹ, chịu được già. Còn có tên là Mạch câu khương, lại có tên là Hà mô lam, lại có tên là Thỉ thủ, lại có tên là Thiên môn tinh, lại có tên là Ngọc môn tinh, lại có tên là Trệ lô, lại có tên là Thiềm thừ lan, lại có tên là Cận. Mọc ở sông đầm vùng Bình Nguyên. Hái vào tháng năm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Bồ hoàng (phấn hoa cây cỏ nến)

 Vị ngọt; tính bình; không độc. Chủ trị hàn nhiệt ở tim bụng và bàng quang; lợi tiểu tiện, cầm máu, tiêu huyết ứ. Dùng lâu thì thân nhẹ, thêm khí lực, sống lâu, thành thần tiên. Mọc ở ao đầm vùng Hà Đông. Hái vào tháng tư.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Hương bồ (cây cỏ nến)

 Vị ngọt; tính bình; không độc. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng và vùng dưới tim, trong miệng lở loét hôi thối; làm chắc răng, sáng mắt, thính tai. Dùng lâu thì thân nhẹ, chịu được già. Còn có tên là Tuy, lại có tên là Tiếu. Mọc ở ao đầm vùng Nam Hải.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Lan thảo

 Vị cay; tính bình; không độc. Chủ trị: lợi đường nước, giết cổ độc, xua điều chẳng lành, trừ đàm tích (đờm đọng thành khối) trong ngực. Dùng lâu thì thêm khí, thân nhẹ, không già, thông được với thần minh. Còn có tên là Thủy hương. Mọc ở ao đầm vùng Đại Ngô (đất Ngô, miền Giang Nam). Hái vào tháng tư, tháng năm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Quyết minh tử (hạt muồng ngủ)

 Vị mặn, đắng, ngọt; tính bình, hơi hàn; không độc. Chủ trị thanh manh (mắt trông bề ngoài vẫn bình thường mà không nhìn thấy), mắt mọc màng đỏ trắng lan che con ngươi, mắt đỏ đau chảy nước mắt. Chữa môi miệng tím tái. Dùng lâu thì thêm sức sáng của mắt, thân nhẹ. Mọc ở sông đầm vùng Long Môn. Thạch quyết minh thì sinh ở Dự Chương. Hái vào ngày mồng mười tháng mười, phơi trong bóng râm một trăm ngày cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Khung (tức xuyên khung)

 Vị cay; tính ôn; không độc. Chủ trị trúng phong nhập vào não, đau đầu, hàn tý (tê đau do lạnh), gân co rút hoặc dãn chùng, vết thương do dao kiếm; đàn bà huyết bế, không có con, lạnh mà động (?); du phong trên mặt lúc đến lúc đi, chảy nước mắt, nhiều nước mũi nước bọt, đầu óc mơ màng như say, các chứng khí lạnh, tim bụng cứng đau, trúng ác, sưng đột ngột, đau do gió độc ở sườn; làm ấm phần giữa, trừ lạnh bên trong. Còn có tên là Hồ khung, lại có tên là Hương quả. Lá của nó gọi là Mi vu. Mọc ở thung lũng có sông vùng Vũ Công, ở Tà Cốc và Tây Lĩnh. Hái rễ vào tháng ba, tháng tư (?), phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Mi vu

 Vị cay; tính ôn; không độc. Chủ trị ho khí nghịch; định chứng kinh sợ, xua tà ác, trừ cổ độc và quỷ chú, trừ tam trùng. Dùng lâu thì thông được với thần minh; chủ trị gió độc lâu năm trong thân, gió độc lâu ngày trong đầu gây chóng mặt. Còn có tên là Vi vu, lại có tên là Giang ly. Đây là mầm của cây khung. Mọc ở sông đầm vùng Ung Châu và Oan Cú. Hái lá vào tháng tư, tháng năm, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Tục đoạn

 Vị đắng, cay; tính hơi ôn; không độc. Chủ trị thương hàn; bổ chỗ thiếu hụt; chữa vết thương do dao kiếm, vết ung nhọt, gãy xương ngã dập; nối gân xương; đàn bà đẻ khó, băng trung lậu huyết (ra huyết ồ ạt hoặc rỉ rả không dứt), vết thương dao kiếm làm máu chảy vào bên trong; cầm đau, sinh cơ thịt; cùng vết thương do bị đánh dập (?), máu xấu, đau lưng, khớp xương co duỗi khó khăn. Dùng lâu thì thêm khí lực. Còn có tên là Long đậu, lại có tên là Thuộc chiết, lại có tên là Tiếp cốt, lại có tên là Nam thảo, lại có tên là Hòe. Mọc ở thung lũng núi Thường Sơn. Hái vào tháng bảy, tháng tám, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Vân thực

 Vị cay, đắng; tính ôn; không độc. Chủ trị tiêu chảy, kiết lỵ ra mủ máu (?); giết cổ độc. Trừ khí kết do tà ác, cầm đau, trừ hàn nhiệt, tiêu khát.

 (Hoa của nó làm người ta) thấy quỷ quái tinh mị (?); ăn nhiều làm người phát cuồng chạy bậy. Giết tinh quái, làm hạ nước, đốt lên thì gọi được quỷ đến. Dùng lâu thì thân nhẹ, thông được với thần minh, thêm tuổi thọ. Còn có tên là Viên thực, lại có tên là Vân anh, lại có tên là Yêu đậu (?). Mọc ở thung lũng có sông vùng Hà Gian. Hái vào tháng mười, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Hoàng (kỳ) — tức hoàng kỳ, chữ sau bị khuyết (?)

 Vị ngọt; tính hơi ôn; không độc. Chủ trị ung thư, nhọt lở lâu ngày bị hoại; đẩy mủ ra, cầm đau; chữa đại phong lại tật (bệnh hủi), ngũ trĩ (năm loại bệnh trĩ), thử lậu (tràng nhạc: hạch ở cổ vỡ ra thành lỗ rò) (?); bổ hư; chữa trăm bệnh của trẻ con, đàn bà bị gió độc tà khí ở tử tạng (tử cung); đuổi máu xấu ở giữa ngũ tạng; bổ chỗ hư tổn của đàn ông, ngũ lao gầy mòn; cầm khát, chữa đau bụng, tiêu chảy, kiết lỵ; thêm khí, lợi âm khí. Thứ ở Bạch Thủy thì tính lạnh, có tác dụng bổ. Thân và lá: chữa khát và gân co rút, ung thũng, nhọt thư. Còn có tên là Đái sâm, lại có tên là Đái châm, lại có tên là Độc châm, lại có tên là Kỵ thảo, lại có tên là Thục chi, lại có tên là Bách bản. Mọc ở thung lũng núi quận Thục, ở Bạch Thủy và Hán Trung. Hái vào ngày mồng mười tháng hai, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Từ trường khanh

 Vị cay; tính ôn; không độc. Chủ trị quỷ vật, trăm loài tinh quái, cổ độc, bệnh dịch, tà ác khí, ôn ngược. Dùng lâu thì mạnh mẽ dũng cảm, thân nhẹ, thêm khí, sống lâu.

 Còn có tên là Quỷ đốc bưu. Mọc ở thung lũng núi Thái Sơn và Lũng Tây. Hái vào tháng ba.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Đỗ nhược

 Vị đắng, cay; tính hơi ôn; không độc. Chủ trị khí nghịch dưới ngực sườn; làm ấm phần giữa; chữa gió độc nhập vào não hộ (chỗ sau gáy, được coi là cửa ngõ của não) làm đầu sưng đau, nhiều nước mũi, chảy nước mắt, chóng mặt ngã quỵ, mắt hoa (?); cầm đau, trừ hơi thở hôi. Dùng lâu thì thêm tinh, sáng mắt, thân nhẹ, làm người không hay quên. Còn có tên là Đỗ hành, lại có tên là Đỗ liên, lại có tên là Bạch liên, lại có tên là Bạch cầm, lại có tên là Nhược chi. Mọc ở sông đầm vùng Vũ Lăng và Oan Cú. Hái rễ vào tháng hai, tháng tám, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Xà sàng tử

 Vị đắng, cay, ngọt; tính bình; không độc. Chủ trị đàn bà sưng đau trong âm hộ, đàn ông liệt dương, bộ phận sinh dục ẩm ngứa; trừ tý khí, thông lợi các khớp; chữa điên giản, ác sang.

 Làm ấm phần giữa, hạ khí, làm tử tạng của đàn bà ấm lên, làm dương vật đàn ông cương mạnh. Dùng lâu thì thân nhẹ, sắc mặt đẹp, làm người có con. Còn có tên là Xà túc, lại có tên là Xà mễ, lại có tên là Hủy sàng, lại có tên là Tư ích, lại có tên là Thằng độc, lại có tên là Tảo cức, lại có tên là Tường mi. Mọc ở thung lũng có sông và đồng ruộng vùng Lâm Truy. Hái quả vào tháng năm, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Nhân trần hao

 Vị đắng; tính bình, hơi hàn; không độc. Chủ trị phong thấp, hàn nhiệt, tà khí; nhiệt kết lại gây hoàng đản (bệnh vàng da), khắp người vàng, tiểu tiện không thông; trừ nóng ở đầu, trừ phục hà (khối hà ẩn sâu trong bụng). Dùng lâu thì thân nhẹ, thêm khí, chịu được già, mặt trắng tươi vui, sống lâu; thỏ trắng ăn vào thì thành tiên. Mọc ở Thái Sơn và trên gò đồi, sườn dốc, bờ đất. Hái vào tháng năm và tiết Lập thu (tiết khí mở đầu mùa thu, khoảng đầu tháng 8 dương lịch), phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Lậu lô

 Vị đắng, mặn; tính hàn, đại hàn; không độc. Chủ trị nóng ở da, ác sang, nhọt thư, bệnh trĩ, thấp tý; làm xuống sữa, cầm đái dầm; chữa nhiệt khí nổi mụn ngứa to như hạt vừng hạt đậu — có thể nấu nước để tắm. Dùng lâu thì thân nhẹ, thêm khí, tai mắt sáng tỏ, không già, sống lâu. Còn có tên là Dã lan. Mọc ở thung lũng núi Kiều Sơn. Hái rễ vào tháng tám, phơi trong bóng râm cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.

 Thiến căn (rễ cây thiến thảo)

 Vị đắng; tính hàn; không độc. Chủ trị phong hàn thấp tý, hoàng đản; bổ trung, cầm máu; chữa nội băng hạ huyết (máu chảy ồ ạt bên trong rồi ra theo đường dưới), bàng quang yếu kém, bị giẫm đạp ngã dập (?), cổ độc.

 Dùng lâu thì thêm tinh khí, thân nhẹ. Có thể dùng nhuộm màu đỏ thẫm. Còn có tên là Địa huyết, lại có tên là Như … (chữ sau bị khuyết), lại có tên là Mao … (chữ sau bị khuyết), lại có một tên khác (chữ bị khuyết) (?). Mọc ở thung lũng có sông vùng Kiều Sơn. Hái rễ vào tháng hai, tháng ba, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ cỏ, loại thượng phẩm, nửa sau.
 Phi liêm (một loại cây kế có gai)

 Vị đắng, tính bình (không nóng, không lạnh), không độc. Chủ trị (công dụng chữa bệnh chính): khớp xương nóng; ống chân nặng nề, mỏi đau; đầu choáng váng, gáy nặng; tà phong (khí độc gây bệnh theo gió từ ngoài xâm vào người) nằm trong da, gây cảm giác như ong đốt, kim châm, nổi lấm tấm nhỏ như trứng cá; nhọt nóng; ung thư (ung: nhọt sưng to nổi ở ngoài; thư: nhọt ăn sâu vào trong); trĩ; thấp tý (chứng tê, đau nhức do khí ẩm thấp làm bế tắc đường kinh mạch). Cầm ho do phong tà, làm xuống sữa. Uống lâu khiến thân thể nhẹ nhõm, ích khí (bồi bổ khí lực), sáng mắt, không già. Có thể nấu ăn, có thể phơi khô. Tên khác là Lậu lô, Thiên tề, Phục trư, Phi khinh, Phục thố, Phi trĩ, Mộc hòa. Mọc ở sông đầm vùng Hà Nội (quận Hà Nội thời xưa, ở phía bắc sông Hoàng Hà, nay thuộc tỉnh Hà Nam, Trung Quốc; không phải Hà Nội của Việt Nam). Tháng giêng đào rễ, tháng bảy, tháng tám hái hoa, âm can (phơi khô trong bóng râm, không phơi nắng).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên (bản thảo: sách ghi chép về các vị thuốc) — Bộ Cỏ, thượng phẩm (hạng thuốc bậc trên: chủ yếu bồi bổ, ít độc, có thể dùng lâu), phần dưới.

 Doanh thực (quả cây tường vi, một loại hoa hồng dại)

 Vị chua, tính ôn (ấm), hơi hàn (mát lạnh), không độc. Chủ trị ung thư; nhọt dữ có thịt kết cục; gân bị trật; vết lở hư nát; nhiệt khí (khí nóng gây bệnh); âm thực (lở loét ở bộ phận sinh dục) mãi không khỏi; làm khớp xương cử động dễ dàng. Uống lâu nhẹ người, ích khí. Rễ: cầm tả lỵ (ỉa chảy và kiết lỵ) kèm đau bụng; trị khách nhiệt (khí nóng từ ngoài vào lưu lại) ở ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận); trừ khí tà đi ngược; các loại nhọt ung thư dữ; kim sang (vết thương do dao, gươm, vật bằng kim loại); bị đánh đập; làm mọc thịt, lành da.

 Tên khác là Tường vi, Tường ma, Ngưu cức, Ngưu lặc, Tường mi, Sơn cức. Mọc ở khe núi có suối vùng Linh Lăng và quận Thục (nay là Tứ Xuyên). Tháng tám, tháng chín hái, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, thượng phẩm, phần dưới.

 Vi hàm

 Vị đắng, tính bình, hơi hàn, không độc. Chủ trị phong thấp tý (tê đau do gió và ẩm thấp); lịch tiết thống (đau lan khắp các khớp, đau chạy từ khớp này sang khớp khác); kinh giản (chứng co giật, động kinh do kinh sợ) kèm lè lưỡi; quý khí (tim đập hồi hộp); tặc phong (gió độc bất thường xâm hại người); thử lũ (chữ khuyết, có lẽ là chứng lao hạch ở cổ vỡ ra thành lỗ rò) (?); sưng nhọt; bạo trưng (khối u cục trong bụng phát lên đột ngột).

 Trục thủy (đuổi nước ra, tiêu phù), chữa nuy quyết (chân tay mềm yếu, liệt, đi đứng dễ vấp ngã). Uống lâu nhẹ người, sáng mắt. Tên khác là Mi hàm, Thừa cao, Thừa cơ, Vô tâm, Vô điên. Mọc ở sông đầm vùng Hán Trung và Oan Cú, Hàm Đan. Tháng bảy hái thân và lá, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, thượng phẩm, phần dưới.

 Ngũ vị tử

 Vị chua, tính ôn, không độc. Chủ về ích khí; trị khái nghịch thượng khí (ho, khí xông ngược lên gây thở gấp); lao thương (tổn thương do làm lụng quá sức) khiến gầy gò yếu ớt; bổ chỗ thiếu hụt; cường âm (làm mạnh chức năng sinh dục); tăng tinh cho đàn ông; nuôi dưỡng ngũ tạng; trừ nóng; làm mọc thịt ở chỗ kín. Tên khác là Hội cập, Huyền cập. Mọc ở hang núi Tề Sơn và quận Đại. Tháng tám hái quả, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, thượng phẩm, phần dưới.

 Toàn hoa (hoa bìm bìm dại)

 Vị ngọt, tính ôn, không độc. Chủ về ích khí; trừ vết đen trên mặt (chữ khuyết, có lẽ là vết nám) (?), làm sắc mặt tươi đẹp. Rễ: vị cay, chủ trị khí tà gây hàn nhiệt (lúc lạnh lúc nóng) trong bụng; uống lâu không đói, nhẹ người. Tên khác là Cân căn hoa, Kim phí, Mỹ thảo. Mọc ở đồng bằng đầm lầy Dự Châu. Tháng năm đào rễ, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, thượng phẩm, phần dưới.

 Bạch thố hoắc

 Vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị các thứ độc lớn không thể đưa vào miệng như: rắn rết, ong, bọ cạp, chó dại (chữ khuyết, có lẽ là chó dại) (?), độc trong rau và thịt, cổ độc (chất độc do người nuôi các loài trùng độc chế ra để hại người), quỷ chú (bệnh kéo dài, lây từ người này sang người khác, xưa cho là do ma quỷ ám), phong chú (bệnh chú do gió độc gây ra); đều tiêu trừ được cả. Lại trừ được máu ứ; có thể tán bột đắp lên chỗ đau, khỏi ngay; độc đã vào bụng thì nấu nước uống là giải. Tên khác là Bạch cát. Mọc ở hang núi Giao Châu (vùng đất thời xưa gồm miền bắc Việt Nam và một phần Lưỡng Quảng).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, thượng phẩm, phần dưới.

 Quỷ đốc bưu

 Vị cay đắng, tính bình, không độc. Chủ trị quỷ chú; tốt ngỗ (đột nhiên ngã ngất như bị trúng tà); trúng ác (trúng phải khí độc dữ, bỗng ngã lăn bất tỉnh); khí tà ở vùng tim bụng; độc của trăm thứ tinh quái; ôn ngược (bệnh sốt rét thể nóng nhiều); bệnh dịch. Làm khỏe lưng chân, tăng sức cho lưng. Tên khác là Độc dao thảo.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, thượng phẩm, phần dưới.

 Bạch hoa đằng

 Vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ về giải trúng độc do các thứ thuốc, rau, thịt. Ngâm rượu uống, chữa hư lao (cơ thể suy kiệt do làm lụng quá sức) kèm phong nhiệt (gió và nóng). Mọc ở đồng bằng đầm lầy vùng Lĩnh Nam, Giao Châu, Quảng Châu.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên.

 Bộ Cỏ, trung phẩm (hạng thuốc bậc giữa: vừa chữa bệnh vừa bồi bổ, có vị có độc, có vị không), phần trên.

 Ba mươi bảy vị.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Đương quy

 Vị ngọt cay, tính ôn, rất ấm, không độc. Chủ trị ho, khí xông ngược; ôn ngược; hàn nhiệt (lúc lạnh lúc nóng) gây ớn lạnh rờn rợn trong da; đàn bà bị lậu hạ (ra huyết rỉ rả không dứt) và không sinh con được; các loại nhọt lở dữ; kim sang; nấu nước uống. Ôn trung (làm ấm bên trong bụng, tức vùng tỳ vị), giảm đau, trừ máu ứ nằm lại gây bế tắc bên trong; trúng phong co cứng (chữ khuyết) (?); mồ hôi không ra; thấp tý; trúng ác; khách khí (khí tà từ ngoài vào) gây hư lạnh; bổ ngũ tạng, làm mọc thịt. Tên khác là Can quy. Mọc ở khe núi có suối vùng Lũng Tây. Tháng hai, tháng tám đào rễ, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Tần giao

 Vị đắng cay, tính bình, hơi ấm, không độc. Chủ trị khí tà gây hàn nhiệt; phong tý do lạnh và ẩm (tê đau vì gió, lạnh, ẩm thấp); đau khớp tay chân; hạ thủy (làm tiêu nước, chữa phù); lợi tiểu. Chữa phong bất kể mới hay lâu, toàn thân co quắp. Mọc ở khe núi Phi Ô. Tháng hai, tháng tám đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Hoàng cầm

 Vị đắng, tính bình, rất hàn, không độc. Chủ trị nóng; hoàng đản (bệnh vàng da); trường tịch (kiết lỵ, đi ngoài ra máu mủ; chữ thứ hai khuyết) (?), tả lỵ; trục thủy; làm thông huyết bế (máu kinh bế tắc không ra); nhọt dữ; nhọt thư ăn loét; chữa đàm nhiệt (đờm kèm nóng); nóng trong dạ dày; bụng dưới đau quặn; tiêu cơm; lợi tiểu trường (ruột non, theo y học cổ liên quan đến việc tiểu tiện); con gái bế kinh; lâm lộ (tiểu tiện nhỏ giọt, rỉ rả) ra máu; trẻ con đau bụng. Tên khác là Hủ trường, Không trường, Nội hư, Hoàng văn, Kinh cầm, Đố phụ. Hạt của nó chữa trường tịch ra máu mủ. Mọc ở khe núi có suối vùng Tỷ Quy và Câu (có lẽ là Oan Cú, khuyết chữ) (?). Ngày mồng ba tháng ba đào rễ, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Thược dược

 Vị đắng chua, tính bình, hơi hàn, có độc nhẹ. Chủ trị tà khí gây đau bụng; trừ huyết tý (tê bại do máu không lưu thông); phá các khối tích rắn; hàn nhiệt kèm sán hà (sán: đau bụng dưới, sa ruột; hà: khối u cục trong bụng lúc tụ lúc tan); giảm đau; ích khí; làm mạch máu lưu thông thuận lợi; hoãn trung (làm dịu cơn co thắt bên trong bụng); làm tan máu xấu; đuổi máu độc đọng lại; trừ thủy khí (nước ứ gây phù); lợi bàng quang, ruột già, ruột non; tiêu sưng nhọt; chứng hàn nhiệt của bệnh dịch theo mùa, ác khí (?); đau bụng; đau lưng. Tên khác là Bạch truật, Dư dung, Lê thực, Giải thương, Đĩnh. Mọc ở khe núi có suối vùng Trung Nhạc (núi Tung Sơn) và ... (khuyết tên đất) (?). Tháng hai, tháng tám đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Can khương (gừng khô)

 Vị cay, tính ôn, rất nhiệt (nóng), không độc. Chủ trị ngực đầy tức; ho, khí xông ngược; ôn trung, cầm máu; làm ra mồ hôi; đuổi phong thấp tý; trường tịch, hạ lỵ (đi kiết lỵ); đau bụng do lạnh; trúng ác; hoắc loạn (bệnh cấp tính vừa nôn vừa ỉa, đau quặn bụng) kèm trướng đầy; phong tà và các thứ độc; khí kết trong da; cầm khạc ra máu. Gừng tươi lại càng tốt.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Sinh khương (gừng tươi)

 Vị cay, tính hơi ấm. Chủ trị thương hàn (bệnh do cảm lạnh từ ngoài vào: sốt, sợ lạnh, đau đầu) gây đau đầu, nghẹt mũi; ho, khí xông ngược; cầm nôn mửa. Uống lâu trừ mùi hôi, thông thần minh (làm tinh thần sáng suốt). Mọc ở khe núi có suối vùng Kiền Vi và Kinh Châu, Dương Châu. Tháng chín thu hái.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 (Cảo) bản (chữ đầu bị khuyết, đây là vị Cảo bản) (?)

 Vị cay đắng, tính ôn, hơi ấm, hơi hàn, không độc. Chủ trị đàn bà bị sán hà; trong âm đạo lạnh, sưng đau; trong bụng co thắt; trừ đau đầu do phong; làm mọc da thịt, sắc mặt tươi tắn; tránh được hơi sương mù ẩm ướt. Chữa phong tà gây tay chân rũ rượi (chữ khuyết) (?); kim sang. Có thể làm thuốc gội đầu, kem bôi mặt. Quả: chữa phong chạy khắp tứ chi. Tên khác là Quỷ khanh, Địa tân, Vi hành. Mọc ở hang núi Sùng Sơn. Tháng giêng, tháng hai đào lấy, phơi nắng cho khô, ba mươi ngày thì thành thuốc.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Ma hoàng

 Vị đắng, tính ôn, hơi ấm, không độc. Chủ trị trúng phong (ở đây chỉ cảm gió từ ngoài vào); thương hàn đau đầu; ôn ngược; phát biểu (đẩy tà khí ra ngoài bề mặt cơ thể) làm ra mồ hôi; trừ khí tà nóng; cầm ho, khí xông ngược; trừ hàn nhiệt; phá trưng kiên tích tụ (các khối u cục rắn chắc tích lại trong bụng); khí tà ở ngũ tạng; chứng phong co rút; đau sườn; bệnh còn sót lại sau sinh nở, cho con bú; cầm chứng hay nhổ nước bọt; thông tấu lý (thớ da và lỗ chân lông); làm tan đau đầu do thương hàn; giải cơ (làm lỏng lớp cơ ngoài cho tà khí thoát ra); tả khí tà độc ác; tiêu độc nổi ban đỏ, ban đen. Không được uống nhiều, sẽ làm người suy yếu. Tên khác là Ti tương, Long sa, Ti diêm. Mọc ở đất Tấn và Hà Đông. Tiết lập thu (tiết khí mở đầu mùa thu, khoảng đầu tháng tám dương lịch) hái thân, phơi khô trong bóng râm cho giữ màu xanh.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Cát căn (rễ sắn dây)

 Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị tiêu khát (bệnh khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, gần với bệnh tiểu đường); mình nóng dữ; nôn mửa; các chứng tý (tê bại, đau nhức do bế tắc); khởi âm khí (đưa tân dịch trong người lên); giải các thứ độc. Chữa thương hàn, trúng phong; giải cơ, phát biểu, làm ra mồ hôi, mở tấu lý. Chữa kim sang, giảm đau, đau sườn do phong. Nước ép rễ tươi: rất hàn, chữa tiêu khát, thương hàn sốt cao. Cát cốc (hạt sắn dây): chữa hạ lỵ đã trên mười năm. Bạch cát: đốt thành tro rắc vào nhọt, giảm đau, cầm máu. Lá: chữa kim sang, cầm máu. Hoa: giải say rượu. Tên khác là Kê tề căn, Lộc hoắc, Hoàng cân. Mọc ở khe núi có suối vùng Vấn Sơn. Tháng năm đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Tiền hồ

 Vị đắng, tính hơi hàn, không độc. Chủ trị đờm gây đầy tức; bĩ (cảm giác đầy, bế tắc) trong ngực sườn; khí kết ở vùng tim bụng; đau đầu do phong; trừ đờm đặc; giáng khí (hạ khí xông ngược); trị thương hàn có hàn nhiệt; đẩy cái cũ ra, đưa cái mới đến; sáng mắt, ích tinh. Tháng hai, tháng tám đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Tri mẫu

 Vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị tiêu khát, nóng bên trong; trừ khí tà; tay chân, thân mình phù; hạ thủy; bổ chỗ thiếu hụt; ích khí; chữa thương hàn, sốt rét lâu ngày; phiền nhiệt (nóng nảy bứt rứt); khí tà dưới sườn; ác khí ở vùng cách (cơ hoành, chỗ ngăn giữa ngực và bụng); cùng với chứng ra mồ hôi do phong và vàng da do nóng bên trong. Uống nhiều làm đi tả. Tên khác là ... mẫu (chữ khuyết) (?), Liên mẫu, Dã liệu, Địa sâm, Thủy sâm, Thủy tuấn, Hóa mẫu, ... mẫu (chữ khuyết) (?), Nữ lôi, Nữ lý, Nhi thảo, Lộc liệt, Cửu phùng, Nhi chủng thảo, Đông căn, Thủy tu, Trầm phần, ... (chữ khuyết) (?). Mọc ở khe núi có suối vùng Hà Nội. Tháng hai, tháng tám đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Đại thanh

 Vị đắng, tính rất hàn, không độc. Chủ trị thời khí (bệnh dịch theo mùa) gây đau đầu, sốt cao, lở miệng. Tháng ba, tháng tư hái thân, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Bối mẫu

 Vị cay ngọt, tính bình, hơi hàn, không độc. Chủ trị thương hàn, phiền nhiệt; khí tà gây lâm lịch (tiểu tiện nhỏ giọt, buốt rắt); sán hà; hầu tý (họng sưng đau, nghẹn tắc); đẻ khó; kim sang bị phong gây co cứng (như uốn ván); chữa khối kết cứng trong bụng; đầy tức dưới vùng tim; ớn lạnh rờn rợn, sợ gió lạnh; hoa mắt; gáy cứng; ho, khí xông ngược; cầm phiền nhiệt, khát, ra mồ hôi; làm yên ngũ tạng, có lợi cho tủy xương.

 Tên khác là Không thảo, Dược thực, Khổ hoa, Khổ thái, Thương thảo, Lặc mẫu. Mọc ở đất Tấn. Tháng mười đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Quát lâu căn (rễ cây qua lâu)

 Vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị tiêu khát; mình nóng; phiền muộn đầy tức; sốt cao; bổ chỗ hư, làm yên bên trong; nối liền chỗ tổn thương đứt gãy; trừ khí nóng cố kết trong ruột và dạ dày; bát đản (tám loại bệnh vàng da); mình và mặt vàng; môi khô, miệng ráo; đoản khí (hơi thở ngắn, hụt hơi); làm thông kinh nguyệt; cầm chứng tiểu tiện quá nhiều. Tên khác là Địa lâu, Quả lỏa, Thiên qua, Trạch cô. Quả: tên là Hoàng qua, chữa hung tý (đau tức ngực do khí huyết bế tắc), làm mặt người tươi nhuận. Thân và lá: chữa trúng nóng, cảm nắng. Mọc ở khe núi có suối vùng Hoằng Nông và đất Sơn Âm. Rễ ăn sâu dưới đất là tốt, mọc ở đất mặn thì có độc. Tháng hai, tháng tám đào rễ, phơi nắng cho khô, ba mươi ngày thì thành thuốc.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Huyền sâm

 Vị đắng mặn, tính hơi hàn, không độc. Chủ trị hàn nhiệt trong bụng; tích tụ; bệnh còn sót lại sau sinh đẻ, cho bú của đàn bà; bổ thận khí; làm sáng mắt. Chủ trị bỗng nhiên trúng phong, thương hàn, mình nóng, chi mãn (đầy tức vùng ngực sườn), phát cuồng như trúng tà, mê man không nhận ra người; ôn ngược ớn lạnh rờn rợn; huyết hà (khối u cục do máu ứ); làm ra máu ứ lạnh; trừ khí trong ngực; hạ thủy; cầm phiền khát; làm tan hạch dưới cổ; sưng nhọt; đau vùng tim bụng; khối trưng rắn; làm yên ngũ tạng. Uống lâu bổ chỗ hư, sáng mắt, cường âm, ích tinh. Tên khác là Trọng đài, Huyền đài, Lộc trường, Chính mã, Hàm, Đoan. Mọc ở khe núi có suối vùng Hà Gian và Oan Cú. Tháng ba, tháng tư đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Khổ sâm

 Vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị khí kết ở vùng tim bụng; trưng hà tích tụ; hoàng đản; tiểu xong vẫn còn rỉ giọt; trục thủy; trừ sưng nhọt; bổ trung (bồi bổ vùng tỳ vị), sáng mắt, cầm chảy nước mắt; nuôi khí của gan mật; làm yên ngũ tạng; định chí, ích tinh; làm thông lợi cửu khiếu (chín lỗ trên cơ thể: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, lỗ tiểu, hậu môn); trừ phục nhiệt (khí nóng ẩn náu bên trong) gây trường tịch; giải khát; giải say rượu; tiểu tiện vàng đỏ; chữa nhọt dữ; lở loét do sâu ăn ở hạ bộ (chữ khuyết) (?); điều hòa vị khí (khí của dạ dày). Làm người ăn ngon miệng, nhẹ người. Tên khác là Thủy hòe, Khổ ... (chữ khuyết) (?), Địa hòe, Thố hòe, Kiều hòe, Bạch hành, Hổ ma, Lộc hành, Lộc bạch, Lăng lang. Mọc ở hang núi và đồng ruộng vùng Nhữ Nam. Tháng ba, tháng tám, tháng mười đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Thạch long nhuế

 Vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị phong hàn thấp tý (tê đau do gió, lạnh, ẩm); khí tà ở vùng tim bụng; làm khớp cử động dễ; cầm phiền muộn đầy tức; điều hòa khí của thận và dạ dày. Bổ âm khí thiếu hụt, chứng mất tinh (di tinh), dương vật lạnh. Uống lâu nhẹ người, sáng mắt, không già, khiến da dẻ bóng mượt, có con. Tên khác là Lỗ quả năng, Địa thầm, Thạch năng, Bành căn, Thiên đậu. Mọc ven đá ở sông đầm vùng Thái Sơn. Ngày mồng năm tháng năm hái hạt, tháng hai, tháng tám lấy vỏ, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Thạch vi

 Vị đắng ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị lao nhiệt (sốt do lao lực hư tổn) và khí tà; ngũ lung (năm chứng bí tiểu, tiểu tiện khó) bế tắc không thông; lợi tiểu, thông đường nước; cầm phiền, giáng khí; làm thông bàng quang bị đầy; bổ ngũ tạng; trừ gió độc; ích tinh khí. Tên khác là Thạch ... (chữ khuyết) (?), Thạch bì. Khi dùng phải bỏ lớp lông vàng, lông ấy bắn vào phổi làm người ho, không chữa được.

 Mọc trên đá ở hang núi vùng Hoa Âm; thứ mọc ở chỗ không nghe tiếng nước và tiếng người là tốt. Tháng hai hái lá, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Cẩu tích

 Vị đắng ngọt, tính bình, hơi ấm, không độc. Chủ trị lưng cứng; các khớp lúc căng cứng lúc chùng lỏng; chu tý (tê đau khắp mình) do lạnh và ẩm, đau đầu gối; rất có lợi cho người già; chữa tiểu són không tự chủ; đàn ông chân yếu; đau lưng do phong tà; lâm lộ, hụt hơi; mắt mờ; làm chắc xương sống, cúi ngửa dễ dàng; đàn bà thương trung (tổn thương bên trong); khớp nặng nề. Tên khác là Bách chi, Cường lữ, Phù cái, Phù cân. Mọc ở khe núi có suối vùng Thường Sơn. Tháng hai, tháng tám thu hái, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Tỳ (giải) (chữ sau bị khuyết, đây là vị Tỳ giải) (?)

 Vị đắng ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị đau lưng; làm mạnh khớp xương; chu tý do phong hàn thấp; nhọt dữ không khỏi; nhiệt khí; tổn thương bên trong, hay giận dữ; âm nuy (liệt dương); tiểu són; máu cũ ứ ở khớp; người già mắc năm chứng yếu nhẽo chậm chạp. Tên khác là Xích tiết. Mọc ở hang núi vùng Chân Định. Tháng hai, tháng tám đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Bạt (khế) (chữ sau bị khuyết, đây là vị Bạt khế, tức cây kim cang) (?)

 Vị ngọt, tính bình, ôn, không độc. Chủ trị đau lưng do lạnh; phong tý; ích huyết khí; cầm chứng tiểu nhiều. Mọc ở núi đồng. Tháng hai, tháng tám đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Thông thảo

 Vị cay ngọt, tính bình, không độc. Chủ về trừ các loài trùng độc; trừ hàn nhiệt ở tỳ vị; thông lợi cửu khiếu, mạch máu, khớp xương; khiến người không hay quên; chữa tỳ đản (vàng da do bệnh ở tỳ), hay buồn ngủ, trong lòng phiền muộn, nấc, làm phát ra được tiếng nói (?). Chữa tai điếc; làm tan sưng nhọt và các khối kết không tiêu, cùng kim sang, nhọt dữ, thử lũ, gãy dập xương (chữ khuyết) (?), mũi nghẹt có thịt thừa (chữ khuyết) (?); làm sẩy thai, trừ tam trùng (ba loại giun sán trong bụng). Tên khác là Phụ chi, Đinh ông. Mọc ở hang núi vùng Thạch Thành và Sơn Dương. Tháng giêng hái cành, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Cù mạch

 Vị đắng cay, tính hàn, không độc. Chủ trị quan cách (chứng bế tắc cả trên lẫn dưới: không tiểu được, lại nôn mửa) và các chứng bí tiểu kết tắc, tiểu tiện không thông; làm trồi dằm gai đâm trong thịt ra; làm vỡ nhọt sưng; sáng mắt, trừ màng mộng; phá thai, làm sẩy con; làm ra máu bế. Nuôi thận khí; đuổi tà khí đi ngược ở bàng quang; cầm hoắc loạn; làm mọc tóc lông. Tên khác là Cự câu mạch, Đại cúc, Khuyển lan. Mọc ở khe núi có suối vùng Thái Sơn. Tiết lập thu hái quả, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Bại tương

 Vị đắng mặn, tính bình, không độc. Chủ trị nóng dữ, nhọt do bỏng lửa; khí nóng đỏ; ghẻ ngứa, nhọt thư, trĩ; khí nóng do yên ngựa cọ xát. Trừ sưng nhọt, phù thũng, khí nóng kết lại, phong tý, chứng hư thiếu, đau bụng sau đẻ. Tên khác là Lộc trường, Lộc thủ, Mã thảo, Trạch bại. Mọc ở khe núi có suối vùng Giang Hạ. Tháng tám đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Bạch chỉ

 Vị cay, tính ôn, không độc. Chủ trị đàn bà lậu hạ ra đỏ ra trắng (rỉ ra máu hoặc khí hư trắng); bế kinh; âm hộ sưng; hàn nhiệt; phong ở đầu xâm lên mắt làm chảy nước mắt. Làm mọc da thịt, nhuận da, có thể làm kem bôi mặt. Chữa phong tà; khát lâu ngày; nôn mửa; hai bên sườn đầy tức; đau do phong, đầu choáng váng; ngứa mắt. Có thể làm cao dán, kem bôi mặt, làm tươi nhan sắc. Tên khác là Phương hương, Bạch ... (chữ khuyết) (?), ... (chữ khuyết) (?), Hoản, Phù ly, Trạch phân. Lá tên là ... ma (chữ khuyết) (?), có thể nấu nước tắm. Mọc ở chỗ đầm thấp trong khe núi vùng Hà Đông. Tháng hai, tháng tám đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Đỗ hành

 Vị cay đắng, tính ôn, không độc. Chủ trị phong hàn gây ho, khí xông ngược; làm thơm quần áo và thân thể. Mọc ở hang núi. Ngày mồng ba tháng ba đào rễ, rửa kỹ, phơi nắng (câu sau bị mất chữ).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Tử thảo

 Vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị khí tà ở vùng tim bụng; ngũ đản (năm loại bệnh vàng da); bổ trung, ích khí; thông lợi cửu khiếu; thông đường nước. Chữa bụng sưng trướng, đầy đau. Đem hòa làm cao, chữa nhọt trẻ con và mụn trên mặt (chữ khuyết) (?). Tên khác là Tử đan, Tử phù. Mọc ở hang núi Đãng Sơn và đất Sở. Tháng ba đào rễ, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Tử uyển

 Vị đắng cay, tính ôn, không độc. Chủ trị ho, khí xông ngược; khí kết gây hàn nhiệt trong ngực; trừ cổ độc; nuy quyết; làm yên ngũ tạng. Chữa ho khạc ra máu mủ; cầm thở suyễn, hồi hộp; ngũ lao (năm loại tổn thương do lao lực) làm thân thể suy yếu; bổ chỗ thiếu hụt; trẻ con kinh giản. Tên khác là Tử ... (chữ khuyết) (?), Thanh uyển. Mọc ở hang núi vùng Phòng Lăng và Chân Định, Hàm Đan. Tháng hai, tháng ba đào rễ, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Bạch tiển

 Vị đắng mặn, tính hàn, không độc. Chủ trị đầu phong (đau đầu dai dẳng do phong); hoàng đản; ho, khí nghịch; lâm lịch; đàn bà trong âm đạo sưng đau; thấp tý, tử cơ (thịt tê dại mất cảm giác), không co duỗi, đứng ngồi, đi lại được. Chữa tay chân bứt rứt không yên; bệnh dịch theo mùa làm trong bụng nóng dữ, đòi uống nước, muốn chạy, kêu la to; trẻ con kinh giản; đàn bà sau đẻ còn đau. Mọc ở khe núi có suối vùng Thượng Cốc và Oan Cú. Tháng tư, tháng năm đào rễ, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Bạch vi

 Vị đắng mặn, tính bình, rất hàn, không độc. Chủ trị bỗng nhiên trúng phong, mình nóng, chân tay đầy trướng, mê man không nhận ra người; cuồng loạn như trúng tà; hàn nhiệt, đau mỏi; ôn ngược ớn lạnh rờn rợn, lên cơn theo giờ nhất định. Chữa tổn thương bên trong gây lâm lộ; hạ thủy khí; lợi âm khí; ích tinh. Tên khác là Bạch mạc, Vi thảo, Xuân thảo, Cốt mỹ. Uống lâu có lợi cho người. Mọc ở khe núi có suối vùng Bình Nguyên. Ngày mồng ba tháng ba đào rễ, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 (Thương) nhĩ thực (chữ đầu bị khuyết; có lẽ là quả ké đầu ngựa) (?)

 Vị ngọt đắng, tính ôn; lá: vị đắng cay, hơi hàn, có độc nhẹ. Chủ trị phong ở đầu gây lạnh đau; chu tý do phong thấp; tay chân co quắp, đau, thịt tê (?); đau đầu gối; khê độc (bệnh do trùng độc ở khe suối gây ra). Uống lâu ích khí, tai thính mắt sáng, mạnh trí nhớ, nhẹ người. Tên khác là Hồ ... (chữ khuyết) (?), Địa quỳ, ... (chữ khuyết) (?), Thường tư. Mọc ở khe núi có suối vùng An Lục và đồng ruộng vùng Lục An. Khi quả chín thì hái.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Mao căn (rễ cỏ tranh)

 Vị ngọt, tính hàn, không độc. Chủ trị lao thương, hư nhược gầy gò; bổ trung, ích khí; trừ máu ứ; bế kinh kèm hàn nhiệt; lợi tiểu; trị ngũ lâm (năm chứng tiểu tiện khó, buốt, rắt); trừ khách nhiệt ở ruột và dạ dày; giải khát; làm chắc gân; đàn bà băng trung (băng huyết, ra huyết ồ ạt). Uống lâu có lợi cho người. Mầm: chủ về hạ thủy. Tên khác là Lan căn, Như căn, Địa gian, Địa cân, Kiêm đỗ. Mọc ở hang núi và đồng ruộng đất Sở. Tháng sáu đào rễ.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Bách hợp

 Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị khí tà làm bụng trướng; đau vùng tim; thông lợi đại tiện, tiểu tiện; bổ trung, ích khí; trừ phù thũng, bụng trướng căng; bĩ mãn (đầy tức bế tắc) kèm hàn nhiệt; toàn thân đau nhức; cùng chứng đẻ khó; hầu tý sưng; cầm chảy nước mũi, nước mắt. Tên khác là Trọng tương, Trọng mại, Ma la, Trung phùng hoa, Cường cù. Mọc ở khe núi có suối vùng Kinh Châu. Tháng hai, tháng tám đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Toan tương (cây tầm bóp)

 Vị chua, tính bình, hàn, không độc. Chủ trị nóng gây phiền muộn đầy tức; định chí, ích khí; lợi đường nước. Đàn bà đẻ khó, nuốt quả của nó thì đẻ ngay. Tên khác là Thố tương.

 Mọc ở sông đầm vùng Kinh Sở và trong ruộng vườn nhà người ta. Tháng năm hái, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Tử sâm

 Vị đắng cay, tính hàn, hơi hàn, không độc. Chủ trị tích tụ ở vùng tim bụng; khí tà gây hàn nhiệt; thông cửu khiếu; lợi đại tiện, tiểu tiện; chữa chảy máu từ ruột dạ dày, khạc ra máu, chảy máu cam, máu tụ trong ruột; sưng nhọt và các loại nhọt; giải khát, ích tinh. Tên khác là Mẫu mông, Chúng nhung, Đồng trường, Mã hành. Mọc ở hang núi vùng Hà Tây và Oan Cú. Tháng ba đào rễ, hơ lửa cho ra màu tím.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Nữ uy

 Vị cay, tính ôn. Chủ trị phong hàn gây ớn lạnh rờn rợn; hoắc loạn; tiết lỵ (ỉa chảy, kiết lỵ); sôi bụng; du khí (khí chạy lung tung) lên xuống bất thường; kinh giản, hàn nhiệt; trăm bệnh ra mồ hôi. Sách "Lý thị bản thảo" (sách thuốc của họ Lý, tức Lý Đương Chi đời Ngụy) chép: cầm tả, tiêu thức ăn.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Dâm dương hoắc

 Vị cay, tính hàn, không độc. Chủ trị âm nuy (liệt dương); tuyệt thương (tổn thương nặng đến mức đứt đoạn); đau trong dương vật; lợi tiểu; tăng khí lực; mạnh ý chí; làm chắc gân xương; tiêu loa lịch (tràng nhạc: hạch nổi thành chuỗi ở cổ; chữ thứ hai khuyết) (?); nhọt ung đỏ; hạ bộ có nhọt thì đem rửa cho trùng ra. Đàn ông uống lâu sẽ không có con. Tên khác là Cương tiền. Mọc ở hang núi Dương Sơn vùng Thượng Quận.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần trên.

 Lễ thực (hạt cây mã lận)

 Vị ngọt, tính bình, ôn, không độc. Chủ trị hàn nhiệt ngoài da; khí nóng trong dạ dày; phong hàn thấp tý; làm chắc gân xương; khiến người ăn ngon miệng; đầy (?); lợi đại tiện, tiểu tiện; làm mọc thịt, béo to. Uống lâu nhẹ người. Hoa và lá: trừ sán xơ mít (giun trắng trong ruột), chữa hầu tý; dùng nhiều làm đi phân lỏng. Tên khác là Lệ, Kịch thảo, Tam kiên, Thỉ thủ. Mọc ở khe núi có suối vùng Hà Đông. Tháng năm hái quả, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên.

 Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Ba mươi chín vị.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Khoản đông (hoa khoản đông)

 Vị cay ngọt, tính ôn, không độc. Chủ trị ho, khí xông ngược; hay thở suyễn; hầu tý; các chứng kinh giản; khí tà gây hàn nhiệt; tiêu khát; thở hổn hển.

 Tên khác là Thác ngô, Khỏa đông, Hổ phát, Thố hề, Để đông. Mọc ở hang núi vùng Thường Sơn và ven nước vùng Thượng Đảng. Tháng mười một hái hoa, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Mẫu đơn

 Vị cay đắng, tính hàn, hơi hàn, không độc. Chủ trị hàn nhiệt, trúng phong; khiết túng (tay chân co giật; chữ thứ hai khuyết) (?), co cứng; kinh giản, khí tà; trừ khối trưng rắn và máu ứ đọng lại trong ruột; làm yên ngũ tạng; chữa ung nhọt. Trừ bệnh dịch theo mùa, đau đầu, khách nhiệt; ngũ lao, lao khí; đau đầu, đau lưng; phong cấm (cứng hàm, cấm khẩu do phong); điên tật (bệnh điên, động kinh). Tên khác là Lộc cửu, Thử cô. Mọc ở hang núi vùng Ba Quận và Hán Trung. Tháng hai, tháng tám đào rễ, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Phòng kỷ

 Vị cay đắng, tính bình, ôn, không độc. Chủ trị phong hàn; ôn ngược; nhiệt khí; các chứng giản (co giật, động kinh); trừ tà; lợi đại tiện, tiểu tiện. Chữa thủy thũng (phù nước); trừ nóng ở bàng quang; thương hàn; khí tà gây hàn nhiệt; trúng phong tay chân co quắp; cầm tả; làm tan sưng nhọt và khối độc kết; các chứng lở loét (?), ghẻ, hắc lào, nhọt có trùng; thông tấu lý; thông lợi cửu khiếu. Tên khác là Giải ly. Loại có thớ như nan hoa bánh xe, dễ tách rời là tốt. Mọc ở khe núi có suối vùng Hán Trung. Tháng hai, tháng tám đào rễ, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Nữ uyển

 Vị cay, tính ôn, không độc. Chủ trị phong hàn gây ớn lạnh rờn rợn; hoắc loạn; tả lỵ; sôi bụng, khí lên xuống không có chỗ nhất định; kinh giản; hàn nhiệt và trăm bệnh. Chữa phổi bị tổn thương gây ho, khí nghịch, ra mồ hôi; lạnh lâu ngày ở bàng quang; chi mãn; uống rượu, ăn đêm mà phát bệnh. Tên khác là Bạch uyển, Chức nữ uyển, Mao. Mọc ở khe núi có suối vùng Hán Trung hoặc Sơn Dương. Tháng giêng, tháng hai thu hái, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Trạch lan

 Vị đắng ngọt, tính hơi ấm, không độc. Chủ trị đàn bà sau sinh chảy máu bên trong; bệnh còn sót lại sau trúng phong; bụng to do phù nước; mình, mặt, tay chân phù; khớp xương bị kim sang, sưng nhọt, nhọt mưng mủ; sau đẻ bị kim sang, bế tắc bên trong. Tên khác là Hổ lan, Long táo, Hổ bồ. Mọc ven các đầm lớn vùng Nhữ Nam. Tháng ba, ngày ... (khuyết chữ) (?) thu hái, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Địa du

 Vị đắng ngọt chua, tính hơi hàn, không độc. Chủ trị đàn bà vú ... đau (chữ khuyết) (?); thất thương (bảy loại tổn thương của cơ thể); đới hạ thập nhị bệnh (mười hai bệnh phụ khoa có ra khí hư, vùng dưới thắt lưng); giảm đau; trừ thịt thối; cầm mồ hôi; chữa kim sang; cầm máu mủ; các loại nhọt rò dữ (chữ khuyết) (?); giải rượu; trừ tiêu khát; bổ tuyệt thương; sau đẻ bế tắc bên trong. Có thể làm cao chữa kim sang. Mọc ở hang núi vùng Đồng Bá và Oan Cú. Tháng hai, tháng tám đào rễ, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Vương tôn

 Vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị khí tà ở ngũ tạng; hàn thấp tý; tứ chi đau mỏi; đầu gối lạnh đau. Chữa trăm bệnh, ích khí. Đất Ngô gọi là Bạch công thảo, đất Sở gọi là Vương tôn, đất Tề gọi là Trường tôn; tên khác là Hoàng tôn, Hoàng hôn, Hải tôn, Mạn diên. Mọc ở khe núi có suối vùng Hải Tây và dưới chân tường thành Nhữ Nam.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Tước sàng

 Vị mặn, tính hàn, không độc. Chủ trị đau lưng và cột sống, không nằm xuống giường được, cúi ngửa khó khăn; trừ nóng. Có thể nấu nước tắm. Mọc ở khe núi có suối và đồng ruộng vùng Hán Trung.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Bạch tiền

 Vị ngọt, tính hơi ấm, không độc. Chủ trị khí đi ngược ở ngực sườn; ho, khí xông ngược.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Bách bộ căn (rễ bách bộ)

 Tính hơi ấm, có độc nhẹ. Chủ trị ho, khí xông ngược.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Vương qua

 Vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị tiêu khát, bế tắc bên trong; máu ứ, bế kinh; hàn nhiệt, đau mỏi; ích khí, chữa điếc. Chữa các khí tà; nóng; làm tan sưng nhọt, máu đọng; đàn bà đới hạ (khí hư) không thông; làm xuống sữa; cầm chứng tiểu nhiều lần không nín được; đuổi nước trong khớp xương tứ chi; chữa vết thương do xương ngựa đâm vào người. Tên khác là Thổ qua. Mọc ở đồng bằng đầm lầy, ruộng đồng đất Lỗ và giữa các bờ tường nhà người ta. Tháng ba đào rễ, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Tề (có lẽ khuyết chữ sau, tức vị Tề ni) (?)

 Vị ngọt, tính hàn, không độc. Chủ về giải độc của trăm thứ thuốc.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Cao lương khương (củ riềng)

 Rất ấm, không độc. Chủ trị bị lạnh đột ngột; dạ dày lạnh, khí đi ngược; hoắc loạn, đau bụng.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Mã tiên hao

 Vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị hàn nhiệt, quỷ chú; trúng phong, thấp tý; đàn bà mắc bệnh đới hạ, không có con. Tên khác là Mã thỉ hao. Mọc ở sông đầm vùng Nam Dương.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Thục dương tuyền

 Vị đắng, tính hơi hàn, không độc. Chủ trị đầu trọc lở, nhọt dữ; nhiệt khí; ghẻ ngứa, vảy, hắc lào, trùng; chữa sâu răng; đàn bà tổn thương bên trong âm đạo; khối tích cứng trong da. Tên khác là Dương tuyền, Dương di. Mọc ở khe núi có suối vùng quận Thục.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Tích tuyết thảo (rau má)

 Vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị sốt cao, nhọt dữ; ung thư lan tràn rộng ra; nốt đỏ (chữ khuyết) (?), da đỏ; mình nóng. Mọc ở khe núi có suối vùng Kinh Châu.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Ác thực (hạt cây ngưu bàng)

 Vị cay, tính bình, không độc. Chủ về sáng mắt, bổ trung, trừ tổn thương do phong. Rễ và thân: chữa thương hàn có hàn nhiệt, ra mồ hôi; trúng phong sưng mặt; tiêu khát, nóng bên trong; trục thủy. Uống lâu nhẹ người, chậm già. Mọc ở đồng bằng đầm lầy vùng Lỗ Sơn.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Sa thảo căn (rễ cỏ gấu, tức hương phụ)

 Vị ngọt, tính hơi hàn, không độc. Chủ về trừ nóng trong ngực, làm da lông đầy đặn. Uống lâu có lợi cho người, ích khí, làm mọc râu và lông mày. Tên khác là ... (chữ khuyết) (?), Hậu sa; quả của nó tên là Đề. Mọc ở đồng ruộng. Tháng hai, tháng tám thu hái.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Đại kế căn, Tiểu kế căn (rễ cây đại kế và tiểu kế)

 Vị ngọt, tính ôn. Chủ về nuôi tinh, giữ huyết. Đại kế chủ trị đàn bà ra khí hư đỏ trắng, an thai, cầm nôn ra máu, chảy máu mũi. Khiến người... (đoạn sau bị mất).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Viên y (rêu tường)

 Vị chua, không độc. Chủ trị hoàng đản; trong lòng phiền muộn, ho, khí nghịch; bệnh về huyết khí; nóng dữ trong ruột và dạ dày; kim sang bế tắc bên trong. Uống lâu bổ trung, ích khí, sắc mặt đẹp. Tên khác là Tích tà, Ô cửu, Viên luy, Thiên cửu, Thử cửu. Mọc ở mặt râm của tường cũ hoặc trên mái nhà. Ngày mồng ba (tháng ba) (?) thu hái, phơi khô trong bóng râm.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Ngải diệp (lá ngải cứu)

 Vị đắng, tính hơi ấm, không độc. Chủ về làm cứu (đốt ngải hơ trên huyệt để chữa bệnh) chữa trăm bệnh. Có thể nấu thành cao, cầm hạ lỵ, nôn ra máu, nhọt sâu ăn ở hạ bộ (chữ khuyết) (?), đàn bà rỉ huyết; làm mọc thịt; trừ phong hàn; khiến người có con. Tên khác là Thủy đài, Y thảo. Mọc ở đồng ruộng. Ngày mồng ba tháng ba hái, phơi nắng cho khô. Khi nấu cao thì (chớ để) gặp gió (?).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Thủy bình (bèo)

 Vị cay chua, tính hàn, không độc. Chủ trị nóng dữ, ngứa mình; hạ thủy khí; giải say rượu; làm mọc râu tóc; cầm tiêu khát; giáng khí. Dùng nấu nước tắm gội làm mọc tóc lông. Uống lâu nhẹ người. Tên khác là Thủy hoa, Thủy bạch, Thủy tô. Mọc ở ao đầm vùng Lôi Trạch. Tháng ba hái, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Hải tảo (rong biển)

 Vị đắng mặn, tính hàn, không độc. Chủ trị anh lựu (bướu cổ và các khối u bướu); hạch dưới cổ; phá tan khí kết; sưng nhọt, trưng hà; khí cứng rắn; trong bụng sôi lên sôi xuống; trị mười hai loại thủy thũng; chữa tích tụ trong da, sưng phát đột ngột (chữ khuyết) (?); khí đọng, nóng kết; lợi tiểu. Tên khác là Lạc thủ, ... (chữ khuyết) (?). Mọc ở ao đầm vùng Đông Hải. Tháng bảy hái, phơi nắng cho khô.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Côn bố (một loại tảo biển lá to)

 Vị mặn, tính hàn, không độc. Chủ trị mười hai loại thủy thũng; anh lựu, khí tụ kết; nhọt rò (chữ khuyết) (?). Mọc ở Đông Hải.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Hồng thảo

 Vị mặn, tính hơi hàn, không độc. Chủ trị tiêu khát; trừ nóng; sáng mắt, ích khí. Tên khác là Hồng ... (chữ khuyết) (?); giống cây mã liệu (một loại rau răm dại) nhưng to hơn. Mọc ven nước. Tháng năm hái quả.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Trắc ly (một loại tảo nước ngọt)

 Vị ngọt, tính rất ấm, không độc. Chủ trị vùng tim bụng lạnh nhiều; ôn trung, tiêu cơm; làm mạnh vị khí; cầm tả lỵ. Mọc ở ao đầm vùng Giang Nam.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Rêu và bèo trong giếng

 Tính rất hàn. Chủ trị lở do sơn (dị ứng, nổi mẩn khi tiếp xúc với nhựa sơn ta); nhọt nóng; phù nước. Chàm mọc trong giếng (chữ "và" có lẽ là chữ "giếng" viết nhầm) (?) giải các độc dã cát (cây lá ngón) và ba đậu.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 ... thảo (chữ đầu bị khuyết) (?)

 Vị ngọt, tính hàn, không độc. Chủ trị nóng dữ, thở suyễn; trẻ con bị đan thũng (sưng đỏ như son, như bị viêm quầng). Tên khác là ... vinh (chữ khuyết) (?). Mọc ven nước.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Phù quỳ

 Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Chủ trị tiêu khát; trừ nhiệt lâm (tiểu buốt rắt do nóng); lợi tiểu. Mọc trong nước, tức là rau ... (chữ khuyết, có lẽ là rau hạnh) (?), tên khác là Tiếp dư, năm... (đoạn sau bị mất).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Thố quỳ

 Vị ngọt, tính hàn, không độc. Chủ về làm ra các loại sỏi (sỏi trong đường tiểu); ngũ lâm; giải độc do hổ cắn, rắn cắn.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Lý trường (tức cỏ nhọ nồi, cỏ mực)

 Vị ngọt chua, tính bình, không độc. Chủ trị lỵ ra máu; chỗ châm cứu phát lở, máu chảy ồ ạt không cầm được, đắp vào thì khỏi ngay. Nước cốt: bôi vào tóc, lông mày thì mọc nhanh và dày. Mọc ở đất thấp ẩm ướt.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 (Củ) tương (chữ đầu có lẽ bị khuyết; tức vị Củ tương, quả một loại dây thuộc họ hồ tiêu) (?)

 Vị cay, tính ôn, không độc. Chủ về giáng khí, ôn trung, phá khối đờm tích. Mọc ở vùng Ba Thục (nay là Tứ Xuyên, Trùng Khánh).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Bách mạch căn

 Vị ngọt đắng, tính hơi hàn, không độc. Chủ về giáng khí, giải khát, trừ nóng, trừ hư lao, bổ chỗ thiếu hụt. Ngâm rượu hoặc nấu nước, dùng cả dạng hoàn (viên) lẫn dạng tán (bột).

 Có ở Túc Châu, Ba Tây.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 La ma tử (hạt cây la ma)

 Vị ngọt cay, tính ôn, không độc. Chủ trị hư lao. Lá: ăn vào công dụng giống như hạt. Lục Cơ (học giả thời Tam Quốc, người chú giải về cây cỏ, chim muông trong Kinh Thi) nói: tên khác là Hoàn lan; vùng U Châu gọi là... (đoạn sau bị mất).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Bạch dược

 Vị cay, tính ôn, không độc. Chủ trị kim sang, làm mọc thịt. Có ở Nguyên Châu.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 (Hoài) hương tử (chữ đầu có lẽ bị khuyết; tức hạt tiểu hồi hương) (?)

 Vị cay, tính bình, không độc. Chủ trị các chứng rò loét (?), hoắc loạn và rắn cắn.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Uất kim

 Vị cay đắng, không độc. Chủ trị máu tích tụ; giáng khí; làm mọc thịt, cầm máu; phá máu xấu; huyết lâm (tiểu ra máu kèm buốt rắt); đái ra máu; kim sang.

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 Khương hoàng (củ nghệ vàng)

 Vị cay đắng, tính rất hàn, không độc. Chủ trị khối kết tích ở vùng tim bụng; chú ngỗ (bệnh do trúng tà, lây lan dai dẳng); giáng khí; phá huyết; trừ phong nhiệt; tiêu sưng nhọt. Sức thuốc mạnh... (đoạn sau bị mất).

 Quyển thứ hai · Bản thảo, phần trên — Bộ Cỏ, trung phẩm, phần dưới.

 A ngùy

 Vị cay, tính bình, không độc. Chủ về diệt các loài trùng nhỏ; trừ mùi hôi; phá khối trưng tích; tống khí độc xuống; trừ tà quỷ, cổ độc. Có ở Tây Phiên (các nước phía tây Trung Quốc).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video