Quyển thứ ba · Bản thảo (sách ghi chép các vị thuốc), phần giữa
Bộ cỏ, hạ phẩm (nhóm thuốc bậc dưới, phần nhiều có độc, dùng để chữa bệnh chứ không dùng uống lâu dài), phần trên
Ba mươi lăm vị
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Đại hoàng (tên khác: Tướng quân)
Vị đắng, tính hàn (tính lạnh, theo cách phân loại tính chất vị thuốc trong Đông y), đại hàn (rất lạnh), không độc. Chủ trị (dùng chủ yếu để chữa) các chứng sau. Đẩy ứ huyết (máu bầm, máu đọng lại không lưu thông) xuống. Chữa huyết bế (kinh nguyệt bị tắc không ra) kèm hàn nhiệt (chứng lúc rét lúc sốt). Phá trưng hà tích tụ (các khối u cục, hòn báng trong bụng: trưng là khối cứng cố định, hà là khối lúc tụ lúc tan, tích tụ là khối đọng lâu ngày). Chữa lưu ẩm (nước dịch đọng lại trong cơ thể) và túc thực (thức ăn cũ đọng lại không tiêu). Rửa sạch ruột và dạ dày, đẩy cái cũ ra để đưa cái mới vào, làm thông đường nước và đường thức ăn (tức đường tiểu và đường tiêu hoá). Điều hoà phần giữa (tỳ vị, tức bộ máy tiêu hoá) và làm tiêu thức ăn. Làm yên ổn ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận). Làm dịu dạ dày và hạ khí (đưa khí đang nghịch lên trên trở xuống). Trừ đàm thực (đờm đặc đọng lại), nhiệt kết trong ruột, vùng ngực bụng chướng đầy. Chữa phụ nữ máu lạnh khiến kinh bế và bụng chướng, đau bụng dưới, cùng các thứ máu cũ đọng kết. Tên khác: Hoàng lương. Mọc ở hang núi vùng Hà Tây và Lũng Tây. Tháng hai, tháng tám hái rễ, sấy khô trên lửa.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Cát cánh
Vị cay, đắng, tính hơi ấm, có ít độc. Chủ trị đau ngực và hai bên sườn như dao đâm, bụng đầy, ruột sôi ùng ục, kinh khủng quý khí (hoảng sợ, tim đập hồi hộp). Làm thông lợi ngũ tạng, ruột và dạ dày, bổ huyết khí (máu và khí lực). Trừ hàn nhiệt và phong tý (chứng đau nhức, tê bại các khớp do gió lạnh, ẩm thấp xâm nhập). Ôn trung (làm ấm tỳ vị) và tiêu thức ăn. Chữa đau họng. Tẩy cổ độc (chất độc do người xưa nuôi trùng độc để hại người; cũng chỉ các bệnh nặng xưa cho là do trùng độc gây nên). Tên khác: Lợi như, Phòng đồ, Bạch dược, Ngạnh thảo, Tề… (?) (chữ bị thiếu). Mọc ở hang núi Tung Cao (?) và Oan Cú (tên huyện xưa). Tháng hai, tháng tám hái rễ, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Cam toại
Vị đắng, ngọt, hàn, đại hàn, có độc. Chủ trị bụng to, sán hà (khối u cục trong bụng kèm đau, thường ở bụng dưới), bụng đầy, mặt và mắt phù sưng, lưu ẩm, túc thực. Phá trưng kiên tích tụ (khối cứng đọng lại trong bụng). Thông lợi đường nước và đường thức ăn. Tẩy ngũ thuỷ (năm loại bệnh phù thũng do nước ứ đọng). Làm tan nhiệt đọng ở bàng quang (bọng đái). Chữa chứng bĩ (bế tắc, đầy tức) trong da, khí nóng làm sưng đầy. Tên khác: Cam… (?), Lăng… (?) (chữ bị thiếu), Lăng trạch, Trọng trạch, Chủ điền. Mọc ở khe suối vùng Trung Sơn. Tháng hai hái rễ, phơi trong râm cho khô.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Đình lịch
Vị cay, đắng, hàn, đại hàn, không độc. Chủ trị trưng hà tích tụ, khí kết, hàn nhiệt do ăn uống. Phá khối cứng, đuổi tà (tà khí: các yếu tố gây bệnh), thông lợi đường nước. Chữa nước ẩn đọng kèm nhiệt khí, nước tà dưới da tràn lên làm mặt mắt phù sưng, thân thể đột nhiên trúng phong (bị gió độc xâm nhập gây bệnh), rôm sảy do nóng gây ngứa. Làm thông lợi bụng dưới. Uống lâu khiến người suy nhược. Tên khác: Lịch, … hao (?) (chữ bị thiếu), Đại thất, Đại thích. Mọc ở đầm bằng và ruộng đồng vùng … Thành (?) (chữ bị thiếu). Sau tiết Lập hạ (tiết khí mở đầu mùa hè, khoảng đầu tháng năm dương lịch) hái hạt, phơi râm. Dùng với rượu thì tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Nguyên hoa
Vị cay, đắng, tính ấm, hơi ấm, có ít độc. Chủ trị khái nghịch thượng khí (ho, khí xông ngược lên), họng kêu khò khè, suyễn, họng sưng, hơi thở ngắn. Chữa cổ độc, quỷ ngược (một loại sốt rét nặng, xưa cho là do ma quỷ gây ra), sán hà. Giết sâu bọ và cá. Tiêu đờm nước trong ngực. Chữa hay nhổ nước bọt, phù thũng (phù do nước), ngũ thuỷ ở ngũ tạng và ngoài da, đau lưng. Tẩy hàn độc (độc do khí lạnh) và nhục độc (ngộ độc thịt). Uống lâu khiến người suy nhược.
Tên khác: Khứ thuỷ, Độc ngư, Đỗ nguyên. Rễ gọi là rễ Thục tang, chữa ghẻ lở, có thể dùng để đánh thuốc cá. Mọc ở khe suối vùng Hoài Nguyên (đầu nguồn sông Hoài). Ngày mồng ba tháng ba hái hoa, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Trạch tất
Vị đắng, cay, hơi hàn, không độc. Chủ trị da nóng, bụng to, thuỷ khí (nước ứ đọng), tay chân, mặt mắt phù sưng, đàn ông âm khí không đủ (?), ruột… (?) (chữ bị thiếu). Làm sáng mắt, khinh thân (làm thân thể nhẹ nhõm, nhanh nhẹn). Tên khác: Tất hành; đây là mầm của cây Đại kích. Mọc ở sông đầm vùng Thái Sơn. Ngày mồng ba tháng ba và mồng bảy tháng bảy hái thân và lá, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Đại kích
Vị đắng, ngọt, hàn, đại hàn, có ít độc. Chủ trị cổ độc, thập nhị thuỷ (mười hai loại bệnh phù thũng do nước), bụng đầy đau gấp, tích tụ, trúng phong, da đau nhức, nôn ngược. Chữa ung thũng (nhọt sưng) ở cổ và nách, đau đầu. Làm ra mồ hôi, thông lợi đại tiện và tiểu tiện. Tên khác: Cung cự. Mọc ở Thường Sơn. Tháng mười hai hái rễ, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Nghiêu hoa
Vị đắng, cay, hàn, hơi hàn, có độc. Chủ trị thương hàn (bệnh sốt do cảm lạnh từ ngoài vào) và ôn ngược (một loại sốt rét, sốt nhiều rét ít). Tẩy mười hai thuỷ, phá tích tụ, trưng hà cứng lớn. Rửa sạch lưu tích (khối đọng ẩn trong bụng, thường ở hai bên sườn) và đồ ăn uống đọng ở bên trong. Chữa tà khí gây hàn nhiệt. Thông lợi đường nước. Chữa đàm ẩm (đờm và nước dịch đọng lại) gây ho hắng. Mọc ở khe suối vùng Hàm Dương và Trung Mâu thuộc Hà Nam. Tháng sáu hái hoa, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Toàn phúc hoa
Vị mặn, ngọt, ấm, hơi ấm, tính lạnh và trơn lợi, có ít độc. Chủ trị khí kết khiến dưới sườn đầy, kinh quý (hoảng hốt, tim đập mạnh). Trừ nước ứ, bỏ hàn nhiệt giữa các tạng. Bổ phần giữa và hạ khí. Tiêu đờm kết trên ngực, nhổ ra đặc dính như keo sơn. Chữa đờm nước ở vùng tim và sườn, lưu ẩm ở bàng quang, phong khí, thấp tý (đau nhức tê bại do gió và ẩm thấp), thịt chết dưới da, ghèn mắt (?). Thông lợi đại tràng, thông huyết mạch, làm da dẻ tươi nhuận. Tên khác: Đới thậm, Kim phí thảo, Thịnh thậm. Rễ chủ trị phong thấp. Mọc ở đầm bằng, khe suối. Tháng năm hái hoa, phơi nắng, hai mươi ngày thì khô thành thuốc.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Câu vẫn
Vị cay, ấm, rất độc. Chủ trị kim sang (vết thương do dao, binh khí), co cứng ở phụ nữ sau sinh (?), trúng ác phong (gió độc), khái nghịch thượng khí, phù thũng. Diệt quỷ chú (bệnh lây lan, kéo dài, xưa cho là do ma quỷ nhập vào, thường chỉ bệnh lao) và cổ độc. Phá trưng tích. Trừ đau tê ở đầu gối và chân, tay chân co quắp, ác sang (mụn nhọt độc khó lành), ghẻ có trùng. Giết chim thú. Tên khác: Dã cát. Loại bẻ ra có khói xanh bốc lên gọi là Cố hoạt, rất nóng, không dùng để sắc thang (nấu thành nước thuốc).
Mọc ở hang núi Phó Cao và đồng phía đông Cối Kê.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Lê lô
Vị cay, đắng, hàn, hơi hàn, có độc. Chủ trị cổ độc, ho ngược, tiêu chảy, kiết lỵ (?) (chữ bị thiếu), lở loét đầu, ghẻ ngứa, ác sang. Giết các loại trùng độc, bỏ thịt (chết) (?).
Chữa nấc cụt, hầu tý (họng sưng đau, bế tắc) không thông, thịt thừa trong mũi, mã đao (chuỗi hạch sưng ở cổ, nách, có hình như con dao) lở loét. Không dùng để sắc thang. Tên khác: Thông nhiễm, Thông… (?) (chữ bị thiếu), Sơn thông. Mọc ở hang núi Thái Sơn. Tháng ba hái rễ, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Giả khôi
Vị ngọt, tính bình (không nóng không lạnh), không độc. Chủ trị tích tụ ở vùng ngực bụng, trừ tam trùng (ba loại giun sán ký sinh trong ruột). Mọc ở hang núi. Tháng hai hái.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Cập kỷ
Vị đắng, bình, có độc. Chủ trị các loại ác sang, ghẻ có vảy, lở loét ăn mòn (?) (chữ bị thiếu), cùng các thứ lở loét của trâu ngựa.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Ô đầu
Vị cay, ngọt, ấm, rất nóng, rất độc. Chủ trị trúng phong, ác phong (sợ gió), người lạnh run mà ra mồ hôi. Trừ hàn thấp tý (đau tê do lạnh và ẩm). Chữa khái nghịch thượng khí. Phá tích tụ và hàn nhiệt. Tiêu đờm lạnh trên ngực. Chữa ăn không xuống, bệnh lạnh vùng ngực bụng, đau quanh rốn, đau xương bả vai không cúi ngửa được, đau trong mắt không nhìn lâu được. Lại làm sẩy thai. Nhựa của nó đem nấu cô lại thì gọi là Xạ võng, dùng để giết chim thú.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Xạ võng
Vị đắng, rất độc. Chữa thi chú (bệnh lây lan kéo dài, xưa cho là do khí của người chết truyền sang, tương tự bệnh lao), trưng cứng, và chứng phong tý gây đau trong đầu. Tên khác: Hề độc, Tức tử, Ô uế.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Ô uế
Vị cay, hơi ấm, rất độc. Chủ trị phong thấp, đàn ông thận bị thấp khiến bìu dái ngứa. Chữa hàn nhiệt lịch tiết (đau khắp các khớp xương, cơn đau chạy từ khớp này sang khớp khác), co kéo đau lưng không đi được, ung thũng mủ kết. Lại làm sẩy thai. Mọc ở hang núi Lãng Lăng. Tháng giêng, tháng hai hái, phơi râm. Củ dài từ ba tấc trở lên thì gọi là Thiên hùng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Thiên hùng
Vị cay, ngọt, ấm, rất ấm, rất độc. Chủ trị đại phong (bệnh phong nặng, tức bệnh hủi), hàn thấp tý, đau lịch tiết, gân co quắp hoặc lỏng lẻo. Phá tích tụ. Chữa tà khí, kim sang. Làm mạnh gân xương, nhẹ người, đi lại khoẻ. Chữa phong ở đầu mặt lúc đến lúc đi gây đau, khối kết ở vùng ngực bụng, khớp nặng nề không đi được. Trừ đau các đốt xương. Tăng âm khí (ở đây chỉ sức sinh dục của nam giới), mạnh ý chí, khiến người dũng mãnh, làm việc nặng không biết mệt. Lại làm sẩy thai. Tên khác: Bạch mạc. Mọc ở hang núi Thiếu Thất (một ngọn của núi Tung Sơn). Tháng hai hái rễ, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Phụ tử
Vị cay, ngọt, ấm, rất nóng, rất độc. Chủ trị ho ngược do phong hàn, tà khí. Ôn trung. Chữa kim sang. Phá trưng cứng tích tụ, huyết hà (khối u do máu đọng). Chữa hàn thấp gây liệt yếu (?) (chữ bị thiếu), co quắp, đau gối đau chân, chân lạnh yếu không đi được, phong hàn ở lưng và cột sống, đau lạnh vùng ngực bụng, hoắc loạn (nôn mửa, tiêu chảy dữ dội, đột ngột) kèm chuột rút, kiết lỵ ra máu hoặc ra mủ trắng. Làm chắc cơ xương, mạnh sinh lực nam giới. Lại làm sẩy thai. Là vị đứng đầu trăm thứ thuốc. Mọc ở hang núi Kiền Vi và Quảng Hán (đều thuộc đất Thục, nay là Tứ Xuyên). Hái vào mùa đông là Phụ tử, hái vào mùa xuân là Ô đầu.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Trắc tử
Vị cay, rất nóng, rất độc. Chủ trị ung thũng, phong tý, lịch tiết gây đau lạnh ở lưng và chân, hàn nhiệt, thử lũ (?) (chữ bị thiếu; chỉ chuỗi hạch ở cổ vỡ loét thành lỗ rò, tức lao hạch). Lại làm sẩy thai.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Dương trịch trục
Vị cay, ấm, rất độc. Chủ trị tặc phong (gió độc lẻn vào người) ở trong da gây đau lan râm ran, ôn ngược, ác độc, các chứng tý, tà khí, quỷ chú, cổ độc. Tên khác: Ngọc chi. Mọc ở khe suối núi Thái Hành và núi vùng Hoài Nam. Tháng ba hái hoa, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Nhân dụ
Vị đắng, ấm, hơi ấm, có độc. Chủ trị tà khí ở ngũ tạng, hàn nhiệt vùng ngực bụng, gầy gò, giống như sốt rét, phát lên theo giờ nhất định, đau tê do phong thấp ở các khớp. Chữa phong lâu ngày chạy khắp tay chân, chân yếu. Tên khác: Hoản thảo, Ti cộng. Mọc ở khe suối vùng Thái Sơn. Ngày mồng ba tháng ba hái lá, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Xạ can
Vị đắng, bình, hơi ấm, có độc. Chủ trị khái nghịch thượng khí, hầu tý, đau họng, không thở được. Làm tan khí kết. Chữa tà khí nghịch trong bụng, sốt cao. Chữa máu cũ đọng giữa tim và tỳ, ho nhổ và khi nói thì hơi thở hôi. Làm tan nhiệt khí trong ngực. Uống lâu khiến người suy nhược. Tên khác: Ô phiến, Ô… (?), Ô… (?) (chữ bị thiếu), Ô xuy, Thảo khương. Mọc ở khe suối, ruộng đồng vùng Nam Dương. Ngày mồng ba tháng ba hái rễ, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Diên vĩ
Vị đắng, bình, có độc. Chủ trị cổ độc, tà khí, quỷ chú và các thứ độc. Phá trưng hà tích tụ, nước ứ nhiều. Tẩy tam trùng. Chữa chóng mặt. Giết quỷ mị (ma quỷ, yêu quái).
Tên khác: Ô viên. Mọc ở hang núi Cửu Nghi. Tháng năm hái.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Quán chúng
Vị đắng, hơi hàn, có độc. Chủ trị tà nhiệt khí và các thứ độc trong bụng. Giết tam trùng, trừ thốn bạch trùng (sán dây, loài sán trắng đứt từng đốt dài cỡ một tấc). Phá trưng hà. Trừ đầu phong (đau đầu dai dẳng do phong). Cầm máu vết kim sang.
Hoa chữa ác sang, làm người tiêu chảy. Tên khác: Quán tiết, Quán cừ, Bách đầu, Hổ quyển, Biển phù, Bá bình, Dược tảo; loại này còn gọi là Thảo si đầu. Mọc ở hang núi Huyền Sơn và núi Thiếu Thất vùng Oan Cú. Tháng hai, tháng tám hái rễ, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Bán hạ
Vị cay, bình; dùng sống thì hơi hàn, chế chín thì ấm; có độc. Chủ trị thương hàn có hàn nhiệt, vùng dưới tim cứng. Hạ khí. Chữa họng sưng đau, ngực chướng, ho ngược, ruột sôi. Cầm mồ hôi. Tiêu đờm nhiệt đầy kết ở vùng tim, bụng, ngực và hoành cách (màng ngăn giữa ngực và bụng). Chữa ho hắng thượng khí, dưới tim đau gấp, cứng và bĩ, thời khí (bệnh dịch theo mùa) gây nôn ngược. Tiêu sưng. Làm sẩy thai. Chữa nuy hoàng (da vàng úa, gầy yếu). Làm mặt mắt tươi nhuận. Dùng sống làm người nôn, dùng chín làm người đi ngoài. Khi dùng phải rửa bằng nước nóng cho hết nhớt. Tên khác: Thủ điền, Văn (?), Thuỷ ngọc, Thị cô. Mọc ở khe suối vùng Hoè Lý. Tháng năm, tháng tám hái rễ, phơi nắng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Do bạt
Chủ trị độc thũng (sưng do độc) và nhiệt kết.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Hổ chưởng
Vị đắng, ấm, hơi hàn, rất độc. Chủ trị đau tim, hàn nhiệt, khí kết tích tụ, phục lương (khối tích lớn nằm vắt ngang từ rốn lên đến dưới tim, như cái xà nhà nằm ngang), tổn thương gân, nuy (teo yếu, liệt mềm), gân co quắp hoặc lỏng lẻo. Thông lợi đường nước. Trừ ẩm thấp ở vùng bộ phận sinh dục, chữa phong huyễn (chóng mặt do phong). Mọc ở hang núi vùng Hán Trung và Oan Cú. Tháng hai, tháng tám hái, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Lang đãng tử
Vị đắng, ngọt, hàn, có độc. Chủ trị đau răng làm sâu bò ra, cơ thịt tê bại co rút. Khiến người đi khoẻ, nhìn thấy ma. Chữa điên cuồng, phong giản (bệnh động kinh), ngã lăn co quắp.
Ăn nhiều khiến người chạy cuồng. Uống lâu thì nhẹ người, chạy kịp ngựa phi, mạnh ý chí, thêm sức, thông thần (thông với thần linh). Tên khác: Hoành đường, Hành đường. Mọc ở khe suối ven biển và vùng Ung Châu. Tháng năm hái hạt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Thục tất
Vị cay, bình, hơi ấm, có độc. Chủ trị sốt rét, ho ngược, hàn nhiệt, khối cứng bĩ kết trong bụng, tích tụ, tà khí, cổ độc, quỷ chú. Chữa tà khí kết trong ngực bằng cách làm cho nôn ra. Mọc ở khe suối núi Giang Lâm và vùng Hán Trung đất Thục. Đây là mầm của cây Thường sơn. Tháng năm hái lá, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Hằng sơn (tức Thường sơn)
Vị đắng, cay, hàn, hơi hàn, có độc. Chủ trị thương hàn có hàn nhiệt, sốt phát thành ôn ngược, quỷ độc, đờm kết trong ngực, nôn ngược. Chữa quỷ cổ, phù trướng do nước lúc lên lúc xuống, rét run sợ lạnh, thử lũ (?). Tên khác: Hỗ thảo. Mọc ở khe suối vùng Ích Châu và Hán Trung. Tháng tám hái rễ, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Thanh tương tử
Vị đắng, hơi hàn, không độc. Chủ trị tà khí, nóng trong da, phong tao (ngứa do phong) khắp thân. Giết tam trùng. Chữa ác sang, ghẻ, chấy rận, trĩ lở loét, lở ở vùng hạ bộ. Hạt gọi là Thảo quyết minh, chữa môi miệng xanh tái. Tên khác: Thảo hao, Nuy hao. Mọc ven đường ở đồng bằng, thung lũng. Tháng ba hái thân lá, phơi râm; tháng năm, tháng sáu hái hạt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Nha tử
Vị đắng, chua, hàn, có độc. Chủ trị tà khí, nhiệt khí, ghẻ ngứa, mụn lở độc, lở trĩ. Trừ bạch trùng (sán). Tên khác: Lang nha, Lang xỉ, Lang tử, Khuyển nha. Mọc ở khe suối vùng Hoài Nam và Oan Cú. Tháng tám hái rễ, phơi nắng. Loại bị ẩm, mục nát, lên mốc thì làm chết người.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Bạch liễm
Vị đắng, ngọt, bình, hơi hàn, không độc. Chủ trị ung thũng, thư sang (nhọt độc ăn sâu vào trong). Làm tan khí kết, giảm đau, trừ nóng. Chữa mắt đỏ, trẻ em kinh giản (co giật do sợ hãi hoặc sốt cao), ôn ngược, phụ nữ âm hộ sưng đau, ra khí hư đỏ trắng. Giết hoả độc (độc do bỏng lửa). Tên khác: Thố hạch, Bạch thảo, Bạch căn, Côn Lôn. Mọc ở hang núi Hành Sơn. Tháng hai, tháng tám hái rễ, phơi nắng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Bạch cập
Vị đắng, cay, bình, hơi hàn, không độc. Chủ trị ung thũng, ác sang, nhọt thư thối loét, tổn thương bộ phận sinh dục, thịt chết, tà khí trong dạ dày, tặc phong, quỷ kích (đột ngột đau dữ dội như bị ma quỷ đánh), tay chân liệt mềm không co lại được. Trừ bạch tiển (lác trắng) và trùng ghẻ. Tên khác: Cam căn, Liên cập thảo. Mọc ở khe suối Bắc Sơn, lại có ở Oan Cú và Việt Sơn.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Xà hàm
Vị đắng, hơi hàn, không độc. Chủ trị kinh giản, hàn nhiệt, tà khí. Trừ nóng. Chữa kim sang, nhọt thư, trĩ, thử lũ (?), ác sang, lở đầu. Chữa tà khí vùng ngực bụng, đau bụng, thấp tý. Dưỡng thai, có lợi cho trẻ em. Tên khác: Xà hàm (viết bằng chữ khác). Mọc ở hang núi vùng Ích Châu. Tháng tám hái, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
Thảo hao
Vị đắng, hàn, không độc. Chủ trị ghẻ ngứa có vảy, ác sang. Giết chấy rận. Chữa nhiệt đọng giữa các khớp xương. Làm sáng mắt. Tên khác: Thanh hao, Phương hội.
Mọc ở sông đầm vùng Hoa Âm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần trên
… khuẩn (?) (chữ bị thiếu)
Vị mặn, ngọt, bình, hơi ấm, có ít độc. Chủ trị đau tim. Ôn trung. Trừ giun đũa dài, lác trắng, giun kim, độc rắn cắn, trưng hà và các loại trùng, lở loét (?). Trừ giun đũa, sán dây, ác sang. Tên khác: … lô (?) (chữ bị thiếu). Mọc ở ao đầm vùng Đông Hải và Chương Vũ thuộc Bột Hải. Tháng tám hái, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa
Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Sáu mươi tám vị
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Liên kiều
Vị đắng, bình, không độc. Chủ trị hàn nhiệt, thử lũ (?), loa lịch (tràng nhạc: chuỗi hạch sưng ở cổ) (?), ung thũng, ác sang, anh lựu (bướu cổ, khối u), nhiệt kết, cổ độc. Trừ bạch trùng. Tên khác: Dị kiều, Lan hoa, Chiết căn, Chỉ, Tam liêm. Mọc ở hang núi Thái Sơn. Tháng tám hái, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Bạch đầu ông
Vị đắng, ấm, không độc (có chỗ nói có độc). Chủ trị ôn ngược, cuồng dịch (điên cuồng, tính tình thay đổi thất thường), hàn nhiệt, trưng hà tích tụ, anh khí (bướu cổ). Đuổi máu ứ, giảm đau. Chữa kim sang, chảy máu cam. Tên khác: Dã trượng nhân, Hồ vương sứ giả, Nại hà thảo. Mọc ở hang núi cao và ruộng đồng. Tháng tư hái. Cũng chữa độc lỵ (kiết lỵ do độc).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
… như (?) (chữ bị thiếu)
Vị cay, chua, hàn, hơi hàn, có ít độc. Chủ trị ăn mòn thịt xấu, mụn lở thối, thịt chết. Giết trùng ghẻ. Đẩy mủ và máu xấu ra. Trừ đại phong, hay quên, buồn bã không vui. Trừ nhiệt tý (đau tê do nhiệt), phá trưng hà, trừ thịt thừa. Tên khác: Khuất cứ, Ly lâu. Mọc ở khe suối vùng Đại quận. Tháng năm hái rễ; loại phơi râm mà đầu màu đen là tốt (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Khổ… (?) (chữ bị thiếu)
Hơi hàn. Chủ trị chứng sơn ăn (lở ngứa do dị ứng nhựa sơn) ở mặt mắt và khắp người. Đốt thành tro chữa kim sang, rất hiệu nghiệm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Dương đào
Vị đắng, hàn, có độc. Chủ trị nóng bốc như lửa (?), thân thể đột nhiên đỏ ửng, phong thuỷ (phù thũng do phong và nước), tích tụ, mụn lở độc. Trừ sốt ở trẻ em. Trừ ngũ thuỷ ở ngũ tạng, bụng to. Lợi tiểu, ích khí. Có thể nấu nước để tắm. Tên khác: Quỷ đào, Dương trường, Trường sở, Ngự dặc, Diêu dặc. Mọc ở khe suối rừng núi và cả ruộng đồng. Tháng hai hái, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Dương đề
Vị đắng, hàn, không độc. Chủ trị hói đầu do nấm, ghẻ ngứa. Trừ nóng. Chữa phụ nữ âm thực (lở loét ở bộ phận sinh dục) lan rộng, nhọt thư, trĩ. Giết trùng. Tên khác: Đông phương túc, Liên trùng lục, Quỷ mục, Súc. Mọc ở sông đầm vùng Trần Lưu.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Lộc hoắc
Vị đắng, bình, không độc. Chủ trị cổ độc, phụ nữ đau lưng đau bụng, buồn bã không vui, trường ung (nhọt trong ruột), loa lịch (?), lở loét. Mọc ở hang núi Vấn Sơn.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Ngưu biển
Vị đắng, hơi hàn, không độc. Chủ trị lở ngoài da và nhiệt khí. Có thể nấu nước tắm, giết rận trâu bò và các con trùng nhỏ. Lại chữa bệnh cho trâu bò. Mọc ở Quế Dương.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Lục anh
Vị đắng, hàn, không độc. Chủ trị các chứng tý trong xương, tay chân co quắp đau mỏi, đầu gối lạnh đau, âm nuy (liệt dương), hơi thở ngắn, khí không đủ, chân sưng. Mọc ở khe suối vùng Hùng Nhĩ và Oan Cú. Hái vào tiết Lập thu (tiết khí mở đầu mùa thu, khoảng đầu tháng tám dương lịch).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Sóc… (?) (chữ bị thiếu)
Vị chua, ấm, có độc. Chủ trị phong tao ẩn chẩn (nổi mề đay ngứa do phong), thân ngứa, thấp tý. Có thể nấu nước tắm. Tên khác: Cẩn thảo, Cập. Mọc ở ruộng đồng. Mùa xuân, mùa hạ hái lá; mùa thu, mùa đông hái thân và rễ.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Tẫn thảo
Vị đắng, bình, không độc. Chủ trị ho lâu ngày, thượng khí, suyễn ngược, lạnh lâu ngày, kinh quý, ghẻ có vảy, bạch thốc (nấm da đầu làm rụng tóc thành từng mảng trắng), lở loét. Giết các trùng nhỏ ngoài da. Có thể dùng để nhuộm vàng thành màu vàng kim. Mọc ở khe suối vùng Thanh Y. Tháng chín, tháng mười hái.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Hạ khô thảo
Vị đắng, cay, hàn, không độc. Chủ trị hàn nhiệt, loa lịch (?), thử lũ (?), lở đầu. Phá trưng. Làm tan bướu cổ và khí kết. Chữa chân sưng, thấp tý. Làm nhẹ người. Tên khác: Tịch câu, Nãi đông, Yến diện. Mọc ở khe suối vùng Thục quận. Tháng tư hái.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Ô cửu
Vị ngọt, hàn, không độc. Chủ trị hàn nhiệt lúc đến lúc đi ở ngoài da. Thông lợi khí của tiểu tràng (ruột non) và bàng quang. Chữa hoàng đản (bệnh vàng da), kim sang bị bế tắc bên trong (?). Bổ trung ích khí (bồi bổ tỳ vị, thêm khí lực), làm đẹp sắc mặt. Mọc trên đá trong hang núi.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Tảo hưu
Vị đắng, hơi hàn, có độc. Chủ trị kinh giản kèm lắc đầu thè lưỡi, nhiệt khí trong bụng, bệnh điên, ung sang (nhọt lở), âm thực. Tẩy tam trùng, trừ độc rắn. Tên khác: Xi hưu. Mọc ở khe suối vùng Sơn Dương và Oan Cú.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Rễ hổ trượng
Tính hơi ấm. Chủ trị làm thông kinh nguyệt, phá máu đọng thành khối kết.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Thạch trường sinh
Vị mặn, đắng, hơi hàn, có độc. Chủ trị hàn nhiệt, ác sang, sốt cao. Xua quỷ khí và điều chẳng lành. Tẩy tam trùng. Tên khác: Đan thảo. Mọc ở… (?) (văn bản bị thiếu).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Thử vĩ thảo
Vị đắng, hơi hàn, không độc. Chủ trị thử lũ (?), hàn nhiệt, kiết lỵ ra mủ máu không dứt. Loại hoa trắng chữa lỵ ra trắng, loại hoa đỏ chữa lỵ ra đỏ. Tên khác: … (?) (chữ bị thiếu), Lăng kiều. Mọc trong đầm bằng. Tháng tư hái lá, tháng bảy hái hoa, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Mã tiên thảo
Chủ trị lở loét có trùng (?) ở vùng hạ bộ.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Hồ đồng lệ (nhựa cây hồ đồng)
Vị mặn, đắng, rất hàn, không độc. Chủ trị nhiệt độc nặng, vùng ngực bụng bứt rứt đầy tức. Hoà với nước uống để gây nôn. Lại chữa bệnh cấp hoàng và hắc hãn (các bệnh cấp tính của gia súc) ở trâu ngựa: mài hai ba lạng (lạng: đơn vị cân xưa) với nước rồi đổ cho uống, khỏi ngay. Lại dùng làm thuốc hàn vàng bạc. Có ở đầm bằng và hang núi từ Túc Châu trở về phía tây. Hình dạng giống phèn vàng nhưng cứng chắc. Có loại lẫn gỗ mục, người ta nói đó là nhựa cây hồ đồng thấm xuống đất đá vùng đất mặn kiềm mà thành. Cây ấy cao to, vỏ và lá giống các loài bạch dương, ngô đồng xanh, dâu, nên gọi là hồ đồng (cây đồng của người Hồ, tức các dân tộc phía tây bắc). Gỗ dùng làm đồ dùng (?), lại gọi là Hồ đồng luật. Sách Tây Vực truyện (phần chép về các nước phía tây trong sử Hán) nói: cây hồ đồng giống cây dâu nhưng cong queo.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Mã bột
Vị cay, bình, không độc. Chủ trị ác sang, mã giới (một loại ghẻ nặng). Tên khác: Mã… (?) (chữ bị thiếu). Mọc ở chỗ mục nát lâu ngày trong vườn.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Kê trường thảo
Chủ trị độc thũng, chữa tiểu tiện nhiều.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Nước cốt xà môi (cây dâu rắn)
Rất hàn. Chủ trị sốt cao ở ngực bụng không dứt. Chữa khê độc (bệnh do khí độc ở khe suối), xạ công (một loài sâu nước theo truyền thuyết phun hơi độc bắn vào bóng người gây bệnh), thương hàn sốt cao. Rất tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Rễ cây gai
Tính hàn. Chủ trị xích đan ở trẻ em (da nổi mảng đỏ ửng như son, lan rộng như quầng lửa). Nước ngâm sợi gai chữa khát.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Rễ cây niễng
Rất hàn. Chủ trị nhiệt bám chặt ở ruột và dạ dày, tiêu khát (bệnh khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, tương tự bệnh đái tháo đường). Chữa tiểu tiện nhiều.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Lang bạt tử
Có ít độc. Chủ trị ác sang, lở loét (?), ghẻ. Giết sâu bọ và cá.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Dây cung, dây nỏ
Chủ trị đẻ khó, nhau thai không ra.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Cám mịn bám ở đầu chày giã gạo
Chủ trị bỗng nhiên bị nghẹn (thức ăn không nuốt xuống được).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Bại thiên công (nón tre cũ hỏng)
Tính bình. Chủ trị quỷ chú, tinh mị (ma quỷ, yêu tinh quấy nhiễu).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Bán thiên hà (nước mưa đọng trong hốc cây hoặc trên hàng rào tre)
Hơi hàn. Chủ trị quỷ chú, điên cuồng, tà khí, ác độc. Dùng để rửa các vết lở.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Địa tương (nước lọc từ đất: đào hố đất vàng, đổ nước vào khuấy rồi để lắng, lấy nước trong)
Tính hàn. Chủ trị giải trúng độc, bứt rứt khó chịu.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Chiếu cói cũ rách
Tính bình. Chủ trị gân bị tổn thương (?), ác sang.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Xơ trét kẽ thuyền cũ
Tính bình. Chủ trị phụ nữ băng trung (ra huyết nhiều từ tử cung, tức băng huyết), nôn ra máu, đi lỵ ra máu không dứt. Đốt thành tro mà uống.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Da trống cũ rách
Tính bình. Chủ trị trúng cổ độc. Đốt thành tro, uống với nước.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Ốc du (rêu mọc trên mái nhà)
Vị ngọt, hàn. Chủ trị nhiệt nổi ở ngoài da, hàn nhiệt lúc đến lúc đi. Thông lợi khí của tiểu tràng và bàng quang. Mọc ở chỗ râm trên mái nhà. Tháng tám, tháng chín hái.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Xích địa lợi
Vị đắng, bình, không độc. Chủ trị các chứng lỵ ra đỏ ra trắng, do lạnh hay do nóng. Cầm máu và phá máu ứ. Chữa đới hạ (khí hư) đỏ trắng. Làm lên da non. Có ở hang núi khắp nơi.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Xích xa sứ giả
Vị cay, đắng, ấm, có độc. Chủ trị tà chú (bệnh tà kéo dài, lây lan) do phong lạnh, cổ độc, trưng hà, khí tích ở ngũ tạng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Cỏ Lưu ký nô
Vị đắng, ấm. Chủ trị phá máu ứ, tiêu trướng. Uống nhiều làm người tiêu chảy. Mọc ở Giang Nam (vùng phía nam sông Trường Giang).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Tam bạch thảo
Vị ngọt, cay, hàn, có ít độc. Chủ trị phù thũng, cước khí (?) (chứng chân sưng phù, tê yếu). Lợi đại tiện và tiểu tiện. Tiêu đờm, phá khối đọng, trừ tích tụ. Tiêu đinh thũng (mụn đinh: nhọt nhỏ chân cứng như đinh, rất độc).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Khiên ngưu tử (hạt bìm bìm)
Vị đắng, hàn, có độc. Chủ trị hạ khí. Chữa chân phù đầy và phù thũng. Trừ phong độc. Lợi tiểu.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Trư cao môi
Vị cay, đắng, bình, không độc. Chủ trị kim sang: giảm đau, cầm máu, làm lên thịt. Trừ các ác sang, tiêu phù. Giã đắp, ngâm nước nóng, hay làm bột rắc đều tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Tử cát
Vị ngọt, đắng, hàn, không độc. Chủ trị ung thũng, ác sang. Lấy vỏ rễ giã thành bột, trộn với giấm mà đắp. Mọc trong hang núi. Không dùng trong các bài thuốc.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Tỳ ma tử (hạt thầu dầu)
Vị ngọt, cay, bình, có ít độc. Chủ trị thuỷ trưng (báng nước, bụng có khối do nước đọng): mài hai mươi hạt với nước mà uống, sẽ nôn ra bọt dãi xấu; tăng dần đến ba mươi hạt, ba ngày uống một lần, khỏi thì thôi. Lại chủ trị phong hư (cơ thể suy yếu bị phong xâm), hàn nhiệt, thân thể lở ngứa, phù thũng, thi chú, ác khí: ép lấy dầu mà bôi. Lá chủ trị cước khí (?), sưng do phong, tê dại mất cảm giác.
Giã, hấp rồi đắp.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
… thảo (?) (chữ bị thiếu)
Vị ngọt, đắng, hàn, không độc. Chủ trị ngũ lâm (năm chứng tiểu buốt, tiểu rắt). Lợi tiểu. Cầm lỵ ra nước. Trừ sốt rét, hư nhiệt, khát. Sắc lấy nước hoặc giã sống lấy nước mà uống. Mọc ven đường ở chỗ nền nhà cũ hoang phế.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Cách chú thảo
Vị cay, đắng, ấm, rất độc. Chủ trị cổ chú (bệnh do cổ độc kéo dài, lây lan), các chứng đau do độc. Mọc ở núi đầm vùng Tề, Lỗ (nay thuộc Sơn Đông).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Độc hành căn
Vị cay, đắng, tính lạnh, có độc. Chủ trị quỷ chú, tích tụ, các chứng sưng nóng do độc, độc rắn. Mài với nước thành bùn mà đắp, mỗi ngày ba bốn lần, khỏi ngay. Sắc một hai lạng với nước, lấy nước uống thì nôn ra cổ độc.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Cẩu thiệt thảo
Vị đắng, hàn, có ít độc. Chủ trị cổ (?), ghẻ ngứa. Giết các trùng nhỏ.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Ô liễm môi (dây vác)
Vị chua, đắng, hàn, không độc. Chủ trị sưng nóng do phong độc, du đan (quầng đỏ lan chạy trên da), rắn cắn: giã đắp và uống nước cốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa
Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới (tên vị thuốc bị thiếu) (?)
Vị đắng, hàn, có ít độc. Chủ trị nhiệt… (?) (chữ bị thiếu), bứt rứt đầy tức, không ăn được. Giã sống lấy nước, uống ba bốn hợp (hợp: đơn vị đo dung tích xưa, bằng một phần mười thăng). Uống nhiều thì làm người nôn.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Lang độc
Vị cay, bình, rất độc. Chủ trị khái nghịch thượng khí. Phá tích tụ do ăn uống. Chữa hàn nhiệt, thuỷ khí, khối đọng dưới sườn, ác sang, thử lũ (?), quỷ tinh, cổ độc. Giết chim bay thú chạy. Tên khác: Tục độc. Mọc ở hang núi Cầm Đình (?) và Phụng Cao. Tháng hai, tháng tám hái rễ, phơi râm. Loại để lâu mà chìm trong nước (là tốt) (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Quỷ cữu
Vị cay, ấm, hơi ấm, có độc. Chủ trị giết cổ độc, quỷ chú, tinh vật (yêu quái). Xua ác khí và điều chẳng lành, đuổi tà, giải trăm thứ độc. Chữa họng kết, phong tà, bứt rứt mê loạn, mất hồn thấy ảo ảnh. Trừ màng mộng trong mắt. Giết độc lớn. Không dùng để sắc thang. Tên khác: Tước tê, Mã mục độc công, Cửu cữu, Thiên cữu, Giải độc. Mọc ở hang núi Cửu Chân (quận xưa, nay thuộc vùng Thanh Hoá, Việt Nam) và Oan Cú. Tháng hai, tháng tám hái rễ.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Rễ lau sậy
Vị ngọt, hàn. Chủ trị tiêu khát, khách nhiệt (nhiệt tà từ ngoài xâm vào). Chữa tiểu tiện nhiều.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Rễ cây chuối
Rất hàn. Chủ trị ung thũng, nhiệt kết.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
… súc (?) (chữ bị thiếu)
Vị đắng, bình, không độc. Chủ trị lở loét lan rộng, ghẻ ngứa, vàng da, trĩ (?). Giết tam trùng. Chữa phụ nữ âm thực. Mọc ở hang núi vùng Đông Lai. Tháng năm hái, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Tạc tương thảo (cỏ chua me đất)
Vị chua, hàn, không độc. Chủ trị ác sang… (?) (chữ bị thiếu). Giã đắp. Giết các trùng nhỏ. Mọc ven đường.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
… thực (?) (chữ bị thiếu)
Vị đắng, bình, không độc. Chủ trị lỵ ra đỏ ra trắng, do lạnh hay do nóng. Làm bột hoà nước uống. Nuốt một quả thì làm vỡ ung thũng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Bồ công thảo (bồ công anh)
Vị ngọt, bình, không độc. Chủ trị phụ nữ sưng nhọt ở vú: nấu lấy nước uống và đắp lên, tiêu ngay. Tên khác: Câu nậu thảo.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Thương lục
Vị cay, chua, bình, có độc. Chủ trị trướng nước, sán hà, tý. Chườm nóng để trừ ung thũng. Giết quỷ, tinh vật. Chữa tà khí trong ngực, phù thũng, nuy tý (teo liệt, tê bại), bụng đầy căng phình. Khơi thông ngũ tạng, làm tan thuỷ khí. Loại rễ có hình người thì linh nghiệm. Tên khác: Vật căn, Dạ hô. Mọc ở khe suối vùng Hàm Dương.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Nữ thanh
Vị cay, bình, có độc. Chủ trị cổ độc. Đuổi tà ác khí. Giết quỷ. Chữa ôn ngược. Xua điều chẳng lành. Tên khác: Tước biều. Đây là rễ cây Xà hàm. Mọc ở Chu Nhai (quận xưa, nay thuộc đảo Hải Nam). Tháng tám hái, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Thuỷ liệu (rau răm nước)
Chủ trị độc rắn: giã đắp, vắt nước uống, ngăn độc rắn đi vào trong gây tức ngực. Nấu nước để ngâm và vuốt chân thì tiêu khí thũng (sưng do khí).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Giác hao
Vị cay, đắng, bình, có ít độc. Chủ trị lở loét do cam thấp (?) (chữ bị thiếu), các ác sang có trùng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Tạc diệp hà thảo
Vị chua, bình, không độc. Chủ trị trong miệng khô đau, lỵ ra nước, ra thức ăn không tiêu, ra máu. Cầm máu. Mọc trên mái nhà vùng Thượng Đảng, giống cỏ bồng mới mọc. Tên khác: Ngoã tùng (thông mái ngói).
Mùa hè hái, phơi nắng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Bạch phụ tử
Chủ trị đau tim, huyết tý (tê bại do máu không lưu thông), trăm bệnh trên mặt. Dẫn sức thuốc đi (giúp đưa tác dụng của thuốc tới nơi bệnh). Mọc ở Thục quận. Tháng ba hái.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Hạc sắt
Vị đắng, bình, có ít độc. Chủ trị giun đũa, giun kim. Dùng làm thuốc bột, lấy nước canh thịt béo (?) uống một phương thốn chuỷ (một thìa vuông mỗi cạnh một tấc, đơn vị đong thuốc bột thời xưa). Cũng dùng trong thuốc viên, thuốc bột. Mọc ở Tây Nhung (vùng các dân tộc phía tây).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Tro dây buộc chõ (dây buộc nồi chõ đồ xôi, đốt thành tro)
Chủ trị bụng trướng đau, lòi dom (sa trực tràng). Nấu lấy nước uống, chủ trị vị phản (ăn vào rồi lại nôn ra), tiểu tiện không tự chủ hoặc không thông, chứng lâm (tiểu buốt, tiểu rắt), trúng ác (bỗng nhiên ngã ngất, xưa cho là trúng tà khí), thi chú, kim… (?) (văn bản bị thiếu).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Tro dây quai guốc gỗ
Uống với nước. Chủ trị nghẹn hóc, đau tim, đầy ngực.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Đế giày gai cũ
Nấu lấy nước uống, giải chứng độc phát ra do uống tử thạch anh (một loại khoáng vật dùng làm thuốc). Lại chủ trị hoắc loạn nôn mửa, tiêu chảy không dứt, giải ngộ độc do ăn thịt trâu ngựa, bụng trướng… (?) (văn bản bị thiếu).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Tước mạch
Vị ngọt, bình, không độc. Chủ trị phụ nữ đẻ không ra: nấu lấy nước uống. Tên khác: … (?) (chữ bị thiếu), Yến mạch. Mọc ở nền nhà cũ hoang phế, dưới rừng ngoài đồng. Lá giống lá lúa mì.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cỏ, hạ phẩm, phần dưới
Tro đầu bút lông
Loại bút đã dùng lâu năm, chủ trị tiểu tiện không thông, tiểu nhiều lần, tiểu khó, bộ phận sinh dục sưng, trúng ác, lòi dom, tiểu rỉ rả. Đốt thành tro, uống với nước.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa
Bộ cây gỗ, thượng phẩm (nhóm thuốc bậc trên, phần nhiều không độc, có thể uống lâu để bồi bổ)
Hai mươi bảy vị
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cây gỗ, thượng phẩm
Phục linh
Vị ngọt, bình, không độc. Chủ trị khí nghịch ở ngực và sườn, lo buồn giận dữ, kinh sợ do tà, sợ hãi hồi hộp, dưới tim kết đau, hàn nhiệt kèm bứt rứt đầy tức, ho ngược, miệng khô lưỡi ráo. Lợi tiểu. Cầm tiêu khát. Chữa hay nhổ nước bọt, bụng to, tiểu rỉ rả, đờm nước ở hoành cách, phù thũng, tiểu buốt tắc. Mở thông ngực, điều hoà khí các tạng, dẹp tà ở thận, tăng âm khí, thêm khí lực, giữ gìn tinh thần, giữ vững phần giữa. Uống lâu thì yên hồn, dưỡng thần, không đói, sống lâu. Tên khác: Phục thố. Loại có rễ cây gỗ xuyên qua gọi là Phục thần.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cây gỗ, thượng phẩm
Phục thần
Tính bình. Chủ trị xua điều chẳng lành. Chữa phong huyễn, phong hư, ngũ lao (năm loại hư tổn do năm tạng bị tổn thương) kèm miệng khô. Cầm kinh quý. Chữa hay giận dữ, hay quên. Khai thông tâm trí, thêm trí khôn, làm yên hồn phách (phần tinh thần, ý thức của con người), nuôi dưỡng tinh thần. Mọc dưới gốc thông trong hang núi Thái Sơn. Tháng hai, tháng tám hái, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cây gỗ, thượng phẩm
Hổ phách
Vị ngọt, bình, không độc. Chủ trị làm yên ngũ tạng, định hồn phách. Giết tinh mị, tà quỷ. Tiêu ứ huyết. Thông ngũ lâm. Có ở Vĩnh Xương (quận xưa, nay thuộc Vân Nam).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cây gỗ, thượng phẩm
Nhựa thông
Vị đắng, ngọt, ấm, không độc. Chủ trị nhọt thư, ác sang, lở đầu, bạch thốc, ghẻ ngứa, phong khí. Làm yên ngũ tạng, trừ nóng. Chữa dạ dày nóng, họng khô, tiêu khát, cùng phong tý và thịt chết. Đem luyện cho trắng; loại màu đỏ chủ trị ác tý (chứng tê bại nặng). Uống lâu thì nhẹ người, không già, sống lâu. Tên khác: Tùng cao, Tùng phương. Mọc ở hang núi Thái Sơn. Tháng sáu hái.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ cây gỗ, thượng phẩm
Hạt thông
Vị đắng, ấm, không độc. Chủ trị phong tý, hàn khí, hư nhược gầy yếu, hơi thở yếu. Bổ chỗ thiếu hụt. Tháng chín hái, phơi râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo (sách ghi chép các vị thuốc), phần giữa — Bộ Mộc (các vị thuốc lấy từ cây thân gỗ), Thượng phẩm (thuốc hạng trên: phần lớn có tác dụng bồi bổ, ít độc, dùng lâu không hại).
Lá thông
Vị đắng, tính ôn (theo Đông y, "tính" là tác động nóng hay lạnh của thuốc lên cơ thể; "ôn" là ấm). Chữa lở loét do phong thấp ("phong" là tác nhân gây bệnh giống như gió, đến nhanh, hay di chuyển; "thấp" là tác nhân gây bệnh do ẩm ướt). Làm mọc lông tóc, làm yên ổn ngũ tạng (năm cơ quan chính trong cơ thể theo Đông y: tâm – tim, can – gan, tỳ – lá lách và chức năng tiêu hoá, phế – phổi, thận). Thuốc giữ vững phần trung tiêu (vùng giữa bụng, chủ yếu là tỳ và dạ dày, nơi tiêu hoá thức ăn), giúp người không thấy đói và kéo dài tuổi thọ.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Mắt thông (đốt, mấu trên cành thông)
Tính ôn. Chữa chứng phong ngấm lâu ngày vào các khớp, chứng phong hư (cơ thể suy yếu nên tà phong dễ xâm nhập), chân bị tý (tê, nhức, khó cử động do khí huyết bị bế tắc) và đau nhức.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Vỏ trắng ở rễ thông
Chủ yếu dùng khi tịch cốc (phép tu luyện nhịn ăn ngũ cốc của người theo đạo tu tiên), giúp không thấy đói.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Hạt cây trắc bách
Vị ngọt, tính bình (không nóng không lạnh), không độc. Chữa chứng kinh quý (hay giật mình, tim đập hồi hộp), làm yên ổn ngũ tạng, ích khí (bồi bổ khí, tức nguồn sinh lực và hoạt động của cơ thể), trừ chứng phong thấp tý (tê nhức do phong và thấp gây ra). Chữa chứng hoảng hốt, chứng hư tổn (cơ thể suy kiệt, hao mòn); chữa lịch tiết (đau nhức lần lượt khắp các khớp), đau lưng, bổ máu, cầm mồ hôi (đoạn này chữ có chỗ sai sót, ý nghĩa không rõ) (?). Uống lâu khiến da dẻ người mịn màng, sắc mặt đẹp, tai thính mắt sáng, không đói, không già, thân thể nhẹ nhõm, sống lâu. Mọc ở hang núi Thái Sơn; lá trắc bách càng… (văn bản bị cụt ở đây) (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Lá trắc bách
Vị đắng, tính hơi ôn, không độc. Chữa thổ huyết (nôn ra máu), chảy máu cam; chữa huyết băng trung (băng huyết: ra máu ồ ạt từ tử cung) và khí hư màu đỏ, màu trắng. Giúp thân thể nhẹ nhõm, ích khí, khiến người chịu được nóng lạnh, trừ chứng thấp tý (tê nhức do ẩm thấp), giúp đỡ đói. Bốn mùa, mùa nào thì hái lá ở phía ứng với mùa ấy (theo quan niệm xưa: mùa xuân hướng đông, mùa hạ hướng nam, mùa thu hướng tây, mùa đông hướng bắc), rồi phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Vỏ trắng cây trắc bách
Chữa vết bỏng lửa lở loét, làm mọc lông tóc.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Khuẩn quế (một loại quế)
Vị cay, tính ôn, không độc. Chữa trăm bệnh, nuôi dưỡng tinh thần, làm sắc mặt hồng hào tươi nhuận; là vị thuốc đi trước dẫn đường cho các vị khác, như sứ giả được mời đi trước để khai thông. Uống lâu thân thể nhẹ nhõm, không già, mặt sáng bóng, tươi đẹp luôn như trẻ con. Mọc ở hang núi, vách đá vùng Giao Chỉ (vùng bắc Việt Nam ngày nay) và Quế Lâm; loại không có lõi xơ, tròn đều như ống tre; hái vào tiết Lập thu (khoảng đầu tháng Tám dương lịch).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Mẫu quế (một loại quế)
Vị cay, tính ôn, không độc. Chữa thượng khí khái nghịch (khí dồn ngược lên trên gây ho, khó thở); chữa kết khí (khí bị uất lại một chỗ), hầu tý (họng sưng đau, nghẹn tắc), đau tim khi thở hít, đau sườn do phong và đau sườn; làm ấm gân, thông mạch máu, hết bứt rứt, làm ra mồ hôi, làm khớp xương trơn tru, bổ trung (bồi bổ tỳ vị), ích khí. Uống lâu thì thần trí thông suốt, thân thể nhẹ nhõm, không già. Mọc ở hang núi vùng Nam Hải.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Quế
Vị ngọt cay, tính rất nóng, hơi có độc. Chủ yếu làm ấm trung tiêu, làm thông lợi khí của gan và phổi; chữa chứng nóng lạnh trong tim bụng, bệnh do lạnh, chứng hoắc loạn (vừa nôn vừa tiêu chảy dữ dội) kèm chuột rút; chữa đau đầu, lưng ra mồ hôi (chỗ này có thể sai chữ) (?); hết bứt rứt, cầm nhổ nước bọt; chữa ho, ngạt mũi (chữ ở đây bị mất) (?); có thể làm sẩy thai; làm chắc khớp xương, thông mạch máu, bổ chỗ thiếu hụt (?). Dẫn dắt mọi vị thuốc khác, không kỵ vị nào. Uống lâu thành tiên, không già. Mọc ở Quế Dương; hái vỏ vào tháng hai, tháng tám, tháng mười, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Đỗ trọng
Vị cay ngọt, tính bình, ôn, không độc. Chữa đau lưng và cột sống, bổ trung, ích tinh khí (tinh: chất tinh tuý nuôi sống cơ thể và duy trì sinh sản; khí: sinh lực), làm chắc gân xương, làm ý chí mạnh mẽ; trừ chứng ngứa ẩm ở bộ phận sinh dục, tiểu xong còn rỉ giọt, trong chân nhức mỏi không muốn bước xuống đất. Uống lâu thân thể nhẹ nhõm, lâu già. Còn có tên là Tư Tiên, Tư Trọng, Mộc Miên. Mọc ở núi Thượng Ngu và các vùng Thượng Đảng, Hán Trung; hái vỏ vào tháng hai, tháng năm, tháng sáu, tháng chín.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Nhựa cây phong hương
Vị cay đắng, tính bình, không độc. Chữa mề đay, ngứa do phong, phù thũng (sưng phù), đau răng. Còn có tên là Bạch Giao Hương. Vỏ cây ấy: vị cay, tính bình, hơi có độc.
Chữa thuỷ thũng (phù do nước ứ trong cơ thể), làm thoát khí nước ra. Nấu lấy nước mà dùng; núi lớn ở đâu cũng có.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Sơn khô (nhựa sơn ta đã khô)
Vị cay, tính ôn, không độc, có độc (sách ghi cả hai). Chữa vết thương đứt gãy, bổ trung, nối liền gân xương, bồi bổ não tuỷ, làm yên ổn ngũ tạng; chữa chứng "năm chỗ chùng, sáu chỗ co rút" (chỉ các chứng gân cơ chùng nhão hoặc co cứng) (?), chứng phong hàn thấp tý (tê nhức do gió, lạnh và ẩm gây ra). Chữa ho, làm tan ứ huyết (máu đọng không lưu thông), chứng bĩ kết (tức nghẹn, có khối kết trong bụng), đau lưng, chứng sán hà ở phụ nữ (khối u cục, khối kết trong bụng dưới), làm thông tiểu trường (ruột non), trừ giun đũa. Sơn sống: trừ giun dài. Uống lâu thân thể nhẹ nhõm, lâu già. Có ở khe núi vùng Hán Trung; lấy sau tiết Hạ chí (khoảng 21–22 tháng Sáu dương lịch), làm cho khô.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Quả mạn kinh
Vị đắng cay, tính hơi lạnh, bình, ôn, không độc. Chữa chứng nóng lạnh và thấp tý giữa gân xương, chứng co quắp; làm sáng mắt, chắc răng, thông lợi cửu khiếu (chín lỗ trên cơ thể: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, đường tiểu và hậu môn), trừ giun trắng, giun dài; chữa đau đầu do phong, trong đầu có tiếng kêu ù ù, chảy nước mắt; ích khí. Uống lâu thân thể nhẹ nhõm, lâu già, khiến da mặt người mịn màng tươi tắn. Quả cây tiểu kinh cũng có công dụng như vậy.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Quả mẫu kinh
Vị đắng, tính ôn, không độc. Chủ yếu trừ chứng nóng lạnh trong xương, làm thông lợi khí của dạ dày, cầm ho, làm khí đi xuống (chữa khí nghịch lên). Mọc ở hang núi vùng Hà Gian, Nam Dương, Oan Câu, hoặc trên bờ đất cao và ngoài đồng ruộng ở làng Đô Hương huyện Bình Thọ; hái quả vào tháng tám, tháng chín, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Quả nữ trinh
Vị đắng ngọt, tính bình, không độc. Bổ trung, làm yên ổn ngũ tạng, nuôi dưỡng tinh thần, trừ mọi bệnh tật; uống lâu thì béo khoẻ, thân thể nhẹ nhõm, không già. Mọc ở khe núi vùng Vũ Lăng; hái vào tiết Lập đông (khoảng đầu tháng Mười một dương lịch).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Tầm gửi cây dâu (tang ký sinh)
Vị đắng ngọt, tính bình, không độc. Chữa đau lưng, trẻ con cứng lưng, ung thũng (nhọt sưng); làm yên thai, làm đầy da thịt, làm chắc tóc và răng, mọc râu lông mày; chữa kim sang (vết thương do dao kiếm, binh khí), trừ chứng tý, chứng băng huyết ở phụ nữ, chứng nội thương suy kém (cơ thể hao tổn bên trong), các bệnh còn sót lại sau khi sinh, làm xuống sữa. Quả của nó làm sáng mắt, nhẹ người, thông suốt thần trí. Còn có tên là Ký Tiết, Ngụ Mộc, Uyển Đồng, Điểu. Mọc trên cây dâu ở khe núi vùng Hoằng Nông; ngày mồng ba tháng ba hái thân và lá, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Hạt nhuy (nhân hạt cây nhuy)
Vị ngọt, tính ôn, hơi lạnh, không độc. Chữa tà khí (khí độc từ ngoài xâm nhập gây bệnh) kết lại ở tim bụng; làm sáng mắt, chữa mắt đỏ đau, mắt bị tổn thương chảy nước mắt, mắt sưng, khoé mắt loét (chữ bị mất) (?), mũi ngạt (chữ bị mất) (?); phá đàm kết dưới vùng tim (đàm: chất dịch đặc đọng lại trong cơ thể gây bệnh), chữa chứng bĩ khí (khí tắc nghẽn gây đầy tức). Uống lâu thân thể nhẹ nhõm, ích khí, không đói. Mọc ở khe núi vùng Hàm Cốc và vùng Ba Tây.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Ngũ gia bì
Vị cay đắng, tính ôn, hơi lạnh, không độc. Chữa sán khí ở tim bụng (đau bụng dưới, có khi sa xuống bìu), đau bụng; ích khí; chữa chứng… (chữ bị mất, có lẽ là chứng què chân) (?), trẻ con không biết đi, nhọt thư (nhọt mọc sâu, lâu lành), chứng âm thực (lở loét ở bộ phận sinh dục), đàn ông liệt dương, dưới bìu ẩm ướt, tiểu xong còn rỉ giọt, phụ nữ ngứa bộ phận sinh dục và đau lưng cột sống, hai chân đau tê, yếu do phong, chứng chân tay chùng yếu, gầy mòn suy kiệt; bổ trung, ích tinh, làm chắc gân xương, làm ý chí mạnh mẽ. Uống lâu thân thể nhẹ nhõm, lâu già. Còn có tên là Sài Tất, Sài Tiết; loại có năm lá là tốt. Mọc ở Hán Trung và Oan Câu; tháng năm, tháng bảy hái thân, tháng mười đào rễ, phơi khô trong râm.
Trầm hương, huân lục hương (nhũ hương), kê thiệt hương (đinh hương), hoắc hương, chiêm đường hương, phong hương: đều tính hơi ôn, đều chữa chứng phong thuỷ (phù do phong và nước) và sưng độc, trừ ác khí (khí độc gây bệnh). Huân lục hương và chiêm đường hương trừ được chứng phục thi (bệnh ẩn náu lâu trong người, lúc phát lúc thôi, người xưa cho là do tà ma). Kê thiệt hương và hoắc hương chữa hoắc loạn, đau tim. Phong hương chữa mề đay do phong, ngứa và độc.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Bá mộc (cây hoàng bá)
Vị đắng, tính lạnh, không độc. Chữa khí nóng kết lại trong ngũ tạng và ruột, dạ dày; chữa hoàng đản (bệnh vàng da), trĩ ở ruột; cầm tiêu chảy và kiết lỵ; chữa phụ nữ rỉ máu, ra khí hư đỏ trắng; chữa bộ phận sinh dục bị tổn thương lở loét; chữa chứng giật mình kinh hãi mà khí nằm ở trong da, da thịt nóng đỏ nổi lên, mắt nóng đỏ đau, lở miệng. Uống lâu thì thần trí thông suốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Rễ (cây hoàng bá)
Còn có tên là Đàn Hoàn. Chữa trăm bệnh ở tim bụng, làm yên hồn phách (phần tinh thần, ý thức của con người), không đói khát. Uống lâu thân thể nhẹ nhõm, sống lâu, thần trí thông suốt. Mọc ở hang núi vùng Hán Trung và Vĩnh… (văn bản bị cụt) (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Tân di (búp hoa mộc lan)
Vị cay, tính ôn, không độc. Chữa chứng nóng lạnh ở ngũ tạng và thân thể, đau đầu, đau óc do phong, mặt sạm đen (chữ bị mất) (?); làm ấm trung tiêu, giải cơ (làm thông thoáng phần cơ ngoài da để đẩy tà khí ra theo mồ hôi), thông lợi cửu khiếu, thông mũi tắc; chữa mặt sưng kéo theo đau răng, chóng mặt tối tăm, người chao đảo như đang ngồi trên xe, trên thuyền; làm mọc râu tóc, trừ giun trắng. Uống lâu thì làm khí đi xuống, thân thể nhẹ nhõm, sáng mắt, thêm sức (?), lâu già. Có thể làm thuốc cao để dùng. Phải bỏ lõi và lông bên ngoài, vì lông ấy bắn vào phổi khiến người ho. Còn có tên là Tân Thẩn, Hầu Đào, Phòng Mộc. Mọc ở khe núi vùng Hán Trung; tháng chín hái quả, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Mộc lan
Vị đắng, tính lạnh, không độc. Chữa nóng dữ trong da; trừ mụn nóng đỏ trên mặt (chữ bị mất) (?), mũi đỏ sần do rượu (chữ bị mất) (?), chứng ác phong (trúng gió độc nặng) và bệnh điên, ngứa ẩm ở bộ phận sinh dục. Làm sáng tai sáng mắt. Chữa trúng phong (đột ngột ngã, méo miệng, liệt), thương hàn (bệnh do cảm lạnh, sốt), nhọt ung, nhọt thư và thuỷ thũng; trừ mùi hôi. Còn có tên là Lâm Lan, Đỗ Lan. Vỏ giống vỏ quế mà thơm. Mọc ở hang núi vùng Linh Lăng và núi Thái Sơn; tháng mười hai bóc vỏ, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Vỏ cây du
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chữa đại tiện, tiểu tiện không thông, làm thông đường tiểu, trừ tà khí, trừ khí nóng tà trong ruột và dạ dày, làm tiêu sưng. Tính trơn, dễ thông. Uống lâu thân thể nhẹ nhõm, không đói. Quả của nó càng tốt, chữa lở đầu đóng vảy ở trẻ con (chữ bị mất) (?). Hoa: chữa chứng giản (động kinh) ở trẻ con, tiểu tiện không thông, bị nóng làm hại. Còn có tên là Linh Du. Mọc ở hang núi vùng… (tên đất bị thiếu) (?); tháng hai bóc vỏ lấy phần trắng, phơi nắng cho khô; tháng tám hái quả. Đều không được để bị ẩm, bị ẩm thì gây hại cho người dùng.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Táo chua (toan táo)
Vị chua, tính bình, không độc. Chữa chứng nóng lạnh ở tim bụng, tà khí kết tụ, tay chân nhức mỏi, thấp tý, bứt rứt trong lòng không ngủ được, đau quanh rốn trên dưới, máu đi không bình thường (?) và tiêu chảy lâu ngày, ra mồ hôi do cơ thể yếu, bứt rứt khát nước; bổ trung, ích khí của gan, làm chắc gân xương, trợ giúp âm khí (phần âm trong cơ thể: tinh, huyết, dịch), khiến người béo khoẻ. Uống lâu làm yên ổn ngũ tạng, thân thể nhẹ nhõm, sống lâu.
Mọc ở vùng sông đầm Hà Đông; tháng tám hái quả, phơi khô trong râm, bốn mươi ngày thì được.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Quả hoè
Vị đắng chua mặn, tính lạnh, không độc. Chữa tà khí nóng trong ngũ tạng, cầm chảy nước dãi, bổ chỗ tổn thương đứt gãy; chữa năm loại trĩ, vết bỏng lửa, phụ nữ có khối u ở vú, tử cung co thắt đau. Hái vào ngày mồng bảy tháng bảy, giã lấy nước, đựng trong đồ đồng, ngày ngày đun cho cô lại đến khi vo viên được, viên to bằng cục phân chuột, nhét vào lỗ (hậu môn), thay ba lần thì khỏi; còn làm sẩy thai. Uống lâu sáng mắt, ích khí, đầu không bạc, sống lâu. Cành: dùng rửa vết lở và chứng ẩm ngứa dưới bìu. Vỏ: chữa lở loét. Rễ: chữa hầu tý và chứng nóng lạnh. Mọc ở vùng đầm bằng Hà Nam; có thể làm "đuốc thần" (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Quả dó giấy (chử thực)
Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Chữa liệt dương, thuỷ thũng; ích khí, làm đầy da thịt, sáng mắt. Uống lâu không đói, không già, thân thể nhẹ nhõm. Còn có tên là Cốc Thực (chỗ này văn bản lộn xộn) (?). Ở đâu cũng có; tháng tám, tháng chín hái quả, phơi nắng cho khô, bốn mươi ngày thì được.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Lá (cây dó giấy)
Vị ngọt, không độc. Chữa trẻ con người nóng, ăn mà không lên da lên thịt; có thể nấu nước tắm. Lại chữa vết lở độc, làm mọc thịt mới. Vỏ: trục nước ra ngoài, làm thông tiểu. Thân: chữa mề đay ngứa, chỉ nấu riêng một vị lấy nước tắm. Nhựa trắng trong vỏ: chữa hắc lào.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Câu kỷ
Vị đắng, tính lạnh. Rễ tính rất lạnh; quả tính hơi lạnh; không độc. Chữa tà khí trong ngũ tạng, nóng trong người sinh chứng tiêu khát (khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, người gầy sút), chứng chu tý do phong thấp (đau nhức chạy khắp người), làm khí ở ngực sườn đi xuống, chữa khách nhiệt (nóng do tà khí từ ngoài vào) gây đau đầu. Bổ nội thương, chữa người lao lực quá độ thở hổn hển, làm chắc gân xương, mạnh phần âm (tăng sinh lực tình dục), thông lợi ruột già ruột non. Uống lâu chắc gân xương, thân thể nhẹ nhõm, không già, chịu được nóng lạnh.
Còn có tên là Kỷ Căn, Địa Cốt, Câu Kỵ, Địa Phụ, Dương Nhũ, Khước Thử, Tiên Nhân Trượng (gậy tiên), Tây Vương Mẫu Trượng (gậy của bà Tây Vương Mẫu, một vị thần nữ trong truyền thuyết). Mọc ở vùng đầm bằng Thường Sơn và các gò đồi, sườn dốc, bờ đất; mùa đông đào rễ, mùa xuân mùa hạ hái lá, mùa thu hái thân và quả, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Tô hợp hương
Vị ngọt, tính ôn, không độc. Chủ yếu xua đuổi khí độc, giết ma quỷ, yêu tinh; chữa ôn ngược (sốt rét thể nóng nhiều), cổ độc (chất độc từ loài trùng mà kẻ xấu nuôi để hại người, theo quan niệm xưa), chứng giản và co giật (chữ bị mất) (?); trừ tam trùng (ba loại giun sán trong bụng), trừ tà, khiến người không bị ác mộng, bóng đè.
Uống lâu thì tinh thần sáng suốt thông tuệ, thân thể nhẹ nhõm, sống lâu. Có ở khe núi vùng Trung Đài.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Thượng phẩm.
Quýt bưởi (quất dữu)
Vị cay, tính ôn, không độc. Chữa khối kết nóng trong ngực, khí nghịch lên; giúp tiêu hoá nước và thức ăn, làm khí đi xuống, cầm nôn và ho; trừ nhiệt ứ đọng ở bàng quang, nước ứ đọng, làm thông tiểu. Chữa tỳ không tiêu được cơm gạo, khí đầy trong ngực, nôn mửa, hoắc loạn; cầm tiêu chảy, trừ sán dây (thốn bạch trùng). Uống lâu trừ mùi hôi, tinh thần sáng suốt, sống lâu. Còn có tên là Quất Bì (vỏ quýt). Mọc ở khe núi Nam Sơn và vùng Giang Nam; hái vào tháng mười.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa
Bộ Mộc, Trung phẩm (thuốc hạng giữa: vừa bồi bổ vừa chữa bệnh, có vị có độc, có vị không, cần dùng cân nhắc)
Hai mươi chín vị
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Long nhãn
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chữa tà khí trong ngũ tạng, làm yên tâm chí, làm chán ăn (?), trừ giun, giải độc. Uống lâu làm mạnh hồn phách, thông minh, thân thể nhẹ nhõm, không già, tinh thần sáng suốt. Còn có tên là Ích Trí. Quả to thì giống quả cau. Mọc ở hang núi vùng Nam Hải.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Hậu phác
Vị đắng, tính ôn, rất ôn, không độc. Chữa trúng phong, thương hàn, đau đầu, nóng lạnh, giật mình hồi hộp, khí huyết bế tắc gây tê, thịt chết (da thịt tê dại mất cảm giác), trừ tam trùng (chữ bị mất) (?); làm ấm trung tiêu, ích khí, tiêu đàm, làm khí đi xuống. Chữa hoắc loạn và đau bụng, bụng chướng đầy, trong dạ dày lạnh làm khí nghịch lên, trong ngực buồn nôn không dứt, tiêu chảy kiết lỵ, chứng lâm lộ (tiểu rắt, tiểu nhỏ giọt); trừ kinh hãi, trừ nhiệt ứ đọng làm trong lòng bứt rứt đầy tức; làm dày chắc ruột và dạ dày. Còn có tên là Hậu Bì, Xích Phác. Cây ấy tên là Trăn, quả tên là Trục Chiết, chữa chứng thử lũ (tràng nhạc vỡ loét chảy mủ) (chữ bị mất) (?), sáng mắt, ích khí.
Mọc ở Giao Chỉ, Oan Câu; tháng ba, tháng chín, tháng mười bóc vỏ, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Trư linh
Vị ngọt đắng, tính bình, không độc. Chữa sốt rét (chữ bị mất) (?), giải độc, trừ chứng cổ chú (bệnh do cổ độc và tà khí lây truyền, kéo dài) và những điều chẳng lành, làm thông đường tiểu. Uống lâu thân thể nhẹ nhõm, lâu già. Còn có tên là Giả Trư Thỉ (phân lợn đực) (chữ bị mất) (?). Mọc ở hang núi Hành Sơn và vùng Tế Âm, Oan Câu; tháng hai, tháng tám thu hái, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Lá tre
Vị đắng, tính bình, rất lạnh, không độc. Chữa ho, khí nghịch lên, gân co rút (?), nhọt độc; giết giun nhỏ, trừ nóng bứt rứt, chứng phong kính (co cứng do phong), hầu tý, nôn mửa. Rễ: sắc nước uống thì ích khí, cầm khát, bổ hư, làm khí đi xuống, tiêu độc. Nước cốt: chữa chứng co giật do phong (chữ bị mất) (?). Quả: làm tinh thần sáng suốt, thân thể nhẹ nhõm, ích khí. Có ở Ích Châu.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Lá tre nhạt (đạm trúc diệp)
Vị cay, tính bình, rất lạnh. Chữa đàm nhiệt trong ngực (đàm có kèm nóng), ho, khí nghịch lên. Trúc lịch (nước cốt trong thân tre hơ lửa chảy ra): tính rất lạnh, chữa trúng phong đột ngột, phong tý, ngực nóng dữ, hết bứt rứt khó chịu.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Tinh tre (lớp vỏ tre cạo ra)
Tính hơi lạnh. Chữa nôn ọe (chữ bị mất) (?), ôn khí (khí nóng của bệnh dịch), nóng lạnh, thổ huyết, băng huyết, gân co rút (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Măng tre
Vị ngọt, không độc. Chữa tiêu khát, làm thông đường tiểu, ích khí; có thể ăn lâu dài.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Chỉ thực (quả non cây chấp, cây cam đắng)
Vị đắng chua, tính lạnh, hơi lạnh, không độc. Chữa phong độc nặng ở trong da, nổi lên như hạt vừng hạt đậu, ngứa khổ sở. Trừ khối kết do nóng lạnh, cầm lỵ, làm lớn da thịt, thông lợi ngũ tạng, ích khí, thân thể nhẹ nhõm; trừ đàm tích ở ngực sườn (chữ bị mất) (?), đuổi nước ứ đọng, phá khối kết rắn, tiêu chướng đầy, chữa vùng dưới tim co thắt, tức nghẹn đau, khí nghịch, đau sườn do phong; làm yên khí dạ dày, cầm đi ngoài phân lỏng, sáng mắt. Mọc ở vùng sông đầm quận Hà Nội (tên quận xưa ở Trung Quốc, không phải Hà Nội của Việt Nam); tháng chín, tháng mười hái, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Sơn thù du
Vị chua, tính bình, hơi ôn, không độc. Chữa tà khí dưới vùng tim, nóng lạnh; làm ấm trung tiêu, đuổi chứng tý do hàn thấp, trừ tam trùng. Chữa phong tà trong ruột và dạ dày, nóng lạnh, sán hà, đầu phong (đau đầu do phong, hay tái phát), phong khí lúc đến lúc đi, ngạt mũi, vàng mắt, điếc tai, mặt nổi mụn (chữ bị mất) (?); làm ấm trung tiêu, làm khí đi xuống, làm ra mồ hôi. Mạnh phần âm, thêm tinh, làm yên ổn ngũ tạng, thông cửu khiếu, cầm chứng tiểu nhiều. Uống lâu thân thể nhẹ nhõm, sáng mắt, mạnh sức, sống lâu. Còn có tên là Thục Táo, Kê Túc, Bạt Thực. Mọc ở hang núi vùng Hán Trung và các vùng Lang Nha, Oan Câu, huyện Thừa thuộc Đông Hải; tháng chín, tháng mười hái quả, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Ngô thù du
Vị cay, tính ôn, rất nóng, hơi có độc. Chủ yếu làm ấm trung tiêu, làm khí đi xuống, giảm đau; chữa ho, nóng lạnh; trừ chứng tý do thấp và huyết, đuổi phong tà, mở tấu lý (thớ da và lỗ chân lông), trừ đàm lạnh, chữa đau quặn trong bụng, các thức ăn lạnh không tiêu, chứng trúng ác (đột nhiên bị khí độc làm ngã, đau bụng, mê man), đau tim bụng, khí nghịch; thông lợi ngũ tạng. Rễ: giết tam trùng. Vỏ trắng ở rễ: giết giun kim, chữa hầu tý, ho, cầm tiêu chảy như tháo nước, thức ăn không tiêu, máu xấu còn sót lại sau kinh nguyệt và sinh đẻ ở phụ nữ; chữa lang ben trắng. Còn có tên là… (chữ bị mất) (?). Mọc ở khe núi vùng Thượng Cốc và Oan Câu; hái vào ngày mồng chín tháng chín, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Tần bì
Vị đắng, tính hơi lạnh, rất lạnh, không độc. Chữa phong hàn thấp tý, rét run từng cơn; trừ nóng trong người, màng mây xanh trắng che trong mắt. Chữa bệnh về tinh (?), khí hư ở phụ nữ, chứng giản ở trẻ con, người nóng. Có thể nấu nước rửa mắt. Uống lâu đầu không bạc, thân thể nhẹ nhõm, da dẻ bóng mịn, béo khoẻ, có con. Còn có tên là Sầm Bì, Thạch Đàn. Mọc ở khe núi vùng Lư Giang và Oan Câu; tháng hai, tháng tám bóc vỏ, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Dành dành (chi tử)
Vị đắng, tính lạnh, rất lạnh, không độc. Chữa tà khí trong ngũ tạng, khí nóng trong dạ dày, mặt đỏ, mũi đỏ sần do rượu (chữ bị mất) (?), bệnh lở loét ngoài da thể trắng và thể đỏ (bạch lại, xích lại), mụn nhọt. Chữa mắt nóng đỏ đau, nóng dữ ở ngực, tim, ruột già, ruột non; trong lòng bứt rứt khó chịu, dạ dày nóng. Còn có tên là Mộc Đan, Việt Đào. Mọc ở khe núi vùng Nam Dương; tháng chín hái quả, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Cau (tân lang)
Vị cay, tính ôn, không độc. Chủ yếu làm tiêu hoá cơm gạo, đuổi nước ứ, trừ đàm phích (đàm đọng lâu thành khối ở hai bên sườn), giết tam trùng, trừ chứng phục thi, chữa sán dây. Có ở Nam Hải.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Hợp hoan
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ yếu làm yên ổn ngũ tạng, làm tâm chí thư thái, khiến người vui vẻ không lo phiền. Uống lâu thân thể nhẹ nhõm, sáng mắt, mong gì được nấy. Mọc ở hang núi vùng Ích Châu.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Tần tiêu (một loại hạt tiêu)
Vị cay, tính ôn; dùng sống thì ôn, nấu chín thì lạnh; có độc. Chữa phong tà khí, làm ấm trung tiêu, trừ chứng tý do lạnh, làm chắc răng và tóc, sáng mắt; chữa hầu tý (chữ bị mất) (?), nôn mửa, sán hà; trừ máu cũ ứ đọng, các bệnh còn sót sau sinh, đau bụng; làm ra mồ hôi, thông lợi ngũ tạng. Uống lâu thân thể nhẹ nhõm, sắc mặt đẹp, lâu già, thêm tuổi thọ, thần trí thông suốt. Mọc ở khe núi Đại Sơn và trên núi Tần Lĩnh, hoặc ở Lang Da; tháng tám, tháng chín hái quả.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Vệ mâu
Vị đắng, tính lạnh, không độc. Chữa phụ nữ băng huyết, ra máu, bụng đầy, ra mồ hôi; trừ tà, giết các thứ quỷ độc, cổ chú, chữa trúng ác đau bụng; trừ giun trắng, tiêu sưng độc do phong trong da; làm cho chỗ bế tắc trong âm đạo được giải (?). Còn có tên là Quỷ Tiễn. Mọc ở hang núi Hoắc Sơn; tháng tám hái, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Tử uy (hoa lăng tiêu)
Vị chua, tính hơi lạnh, không độc. Chữa các bệnh của phụ nữ khi sinh đẻ, nuôi con, các bệnh còn sót lại, băng huyết, chứng hà (khối u, khối kết trong bụng), tắt kinh, nóng lạnh, gầy mòn; giúp nuôi thai.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Thân và lá (cây tử uy)
Vị đắng, không độc. Chữa chứng nuy quyết (tay chân teo yếu, mềm nhũn, đi đứng dễ ngã), ích khí. Còn có tên là Lăng Thiều, …Hoa (chữ bị mất) (?). Mọc ở khe núi vùng Tây Hải và Sơn Dương.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Vu di
Vị cay, tính bình, không độc. Chữa tà khí trong ngũ tạng; làm tan chất độc chạy lan lăn tăn như sâu bò trong da và khớp xương (?); trừ tam trùng, làm tiêu thức ăn, đuổi sán dây; làm tan chứng trong ruột (chữ bị mất) (?) gây thở dốc. Còn có tên là Vô Cô, … (chữ bị mất) (?). Mọc ở khe núi vùng Tấn Sơn; tháng ba hái quả, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Thực thù du
Vị cay đắng, tính rất nóng, không độc. Công dụng giống ngô thù du, chỉ kém hơn một chút; dùng để chữa thuỷ khí (nước ứ đọng gây phù) thì rất tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Gỗ cây lương tử
Vị ngọt mặn, tính bình, không độc. Chữa gãy xương, chấn thương; phá máu xấu ứ đọng, nuôi máu tốt, làm yên thai, giảm đau, làm mọc thịt.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Gỗ mỗi thuỷ vương
Vị đắng, tính bình, không độc. Chữa chấn thương gãy xương, ngã dập gân xương; làm mọc thịt, phá máu ứ, giảm đau. Nấu với rượu và nước lấy nước đặc mà uống. Mọc ở… (văn bản bị cụt) (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Gỗ chiết thương
Vị ngọt mặn, tính bình, không độc. Chữa chấn thương gãy xương, gân xương đau nhức; làm tan máu ứ, bổ máu; chữa sau khi sinh máu dồn gây choáng váng tức ngực; giảm đau. Nấu với rượu và nước lấy nước đặc mà uống. Mọc ở hang núi vùng Tư Châu.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Chè (minh, khổ đồ minh)
Vị ngọt đắng, tính hơi lạnh, không độc. Chữa vết lở dò (chữ bị mất) (?), làm thông tiểu, trừ đàm nhiệt và khát nước. Làm người ít ngủ. Hái vào mùa xuân.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Chè đắng (khổ đồ)
Chủ yếu làm khí đi xuống, tiêu thức ăn cũ còn đọng lại; nấu làm nước uống, cho thêm thù du, hành, gừng… thì tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Vỏ trắng rễ dâu (tang bạch bì)
Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Chữa tổn thương bên trong, ngũ lao lục cực (năm loại hao tổn do làm lụng quá sức và sáu loại cực kiệt của cơ thể), gầy mòn, băng huyết, mạch như đứt; bổ hư, ích khí, trừ nước ứ trong phổi, chữa nhổ ra máu, nóng khát, thuỷ thũng, bụng đầy trướng căng; thông đường tiểu, trừ sán dây; có thể dùng làm chỉ khâu vết thương do binh khí. Thu hái không kể lúc nào; loại rễ trồi lên trên mặt đất thì làm chết người. Lá: chủ yếu trừ nóng lạnh, làm ra mồ hôi. Nhựa: giải độc rết.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Mộc nhĩ cây dâu (tang nhĩ)
Vị ngọt, có độc. Loại màu đen: chữa phụ nữ rỉ máu, ra dịch đỏ trắng, bệnh về máu, chứng chưng hà (khối u cục trong bụng) và tích tụ, đau bộ phận sinh dục, rối loạn âm dương (?), nóng lạnh, không có con.
Chữa kinh nguyệt không đều. Loại màu vàng chín, để lâu thành trắng: cầm tiêu chảy lâu ngày, ích khí, không đói. Loại màu vàng óng: chữa chứng phích ẩm (nước dịch đọng lâu thành khối ở sườn), tích tụ, đau bụng, vết thương do binh khí. Còn có tên là Tang Khuẩn, Mộc Mạch. Mộc nhĩ trên năm loại cây gọi là… (chữ bị mất) (?), ích khí, không đói, nhẹ người, mạnh ý chí. Mọc ở hang núi vùng Kiền Vi; tháng sáu lúc mưa nhiều thì hái, phơi nắng cho khô ngay.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Tùng la (địa y treo trên cây thông)
Vị đắng ngọt, tính bình, không độc. Chữa tà khí gây giận dữ, chữa ra mồ hôi do hư yếu, đầu phong. Chữa phụ nữ bộ phận sinh dục lạnh, sưng đau; chữa đàm nhiệt, ôn ngược; có thể nấu làm nước uống cho nôn; làm thông đường tiểu. Còn có tên là Nữ La. Mọc trên cây thông ở khe núi Hùng Nhĩ; tháng năm hái, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Gai táo chua trắng (bạch cức)
Vị cay, tính lạnh, không độc. Chữa đau tim bụng, nhọt sưng vỡ mủ; giảm đau, làm vỡ mụn đã kết (?). Chữa đàn ông hư tổn, liệt dương, tinh tự chảy ra. Bổ thận khí, thêm tinh tuỷ. Còn có tên là Cức Châm, Cức Thích. Mọc ở khe núi vùng Ung Châu.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Hoa cây gai táo (cức thích hoa)
Vị đắng, tính bình, không độc. Chữa vết thương do binh khí mà chảy máu bên trong; hái vào khoảng một trăm hai mươi ngày sau tiết Đông chí (khoảng 21–22 tháng Mười hai dương lịch). Quả: làm sáng mắt, chữa tim bụng teo yếu tê bại, trừ nóng, thông tiểu; mọc ở ven đường, hái vào tháng tư. Còn có tên là Tích… (chữ bị mất) (?), Mã Cù, Thích Nguyên. Lại có gai cây táo, chữa đau lưng, hầu tý tắc nghẹn.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
An tức hương
Vị cay đắng, tính bình, không độc. Chữa khí độc ở tim bụng, chứng quỷ chú (bệnh kéo dài, lây truyền, người xưa cho là do ma quỷ). Xuất xứ từ đất Tây Nhung (các dân tộc phía tây Trung Quốc), giống nhựa thông, màu vàng đen, đóng thành cục; loại mới thì… (văn bản bị cụt) (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Long não hương và dầu long não
Vị cay đắng, tính hơi lạnh; có sách nói tính ôn, bình; không độc. Chữa tà khí ở tim bụng, tích tụ do phong thấp, điếc tai; làm sáng mắt, trừ mắt đỏ, màng mộng che mắt.
Xuất xứ từ nước Bà Luật, hình như nhựa thông trắng, có mùi gỗ sam; loại trong sáng là tốt; loại để lâu ngoài gió nắng, hoặc giống phân chim sẻ thì không tốt. Có thuyết nói đem trộn với than gạo nếp (một bản chép là gạo tẻ) và hạt tương tư mà cất giữ thì không bị hao. Dầu: chữa điếc tai.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Ma lặc (am ma lặc, quả me rừng)
Vị đắng ngọt, tính lạnh, không độc. Chữa khí nóng do phong và hư yếu. Còn có tên là Dư Cam. Mọc ở Lĩnh Nam (vùng phía nam dãy Ngũ Lĩnh), các châu Giao, Quảng, Ái (Giao Châu là vùng bắc Việt Nam, Ái Châu là vùng Thanh Hoá ngày nay).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Trung phẩm.
Tì lê lặc
Vị đắng, tính lạnh, không độc. Công dụng giống am ma lặc. Xuất xứ từ Tây Vực (các nước phía tây Trung Quốc) và Lĩnh Nam, các châu Giao, Ái; người Nhung gọi là "tam quả" (ba thứ quả)… (văn bản bị cụt) (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa
Bộ Mộc, Hạ phẩm (thuốc hạng dưới: chủ yếu để trị bệnh, nhiều vị có độc, không nên dùng lâu)
Bốn mươi lăm vị
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Hoàng hoàn
Vị đắng, tính bình, có độc. Chữa quỷ độc, quỷ chú, bị ma quỷ ám, tà khí ở trong tạng phủ; trừ ho, nóng lạnh. Còn có tên là Lăng Tuyền, Đại Tựu.
Mọc ở hang núi quận Thục; tháng ba đào rễ, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Thạch nam
Vị cay đắng, tính bình, có độc. Chủ yếu nuôi dưỡng thận khí, chữa nội thương, âm suy (phần âm, nhất là sinh lực tình dục, suy kém); làm lợi cho gân xương da lông; chữa chân yếu, tà khí trong ngũ tạng, trừ nóng. Phụ nữ không được uống lâu, vì khiến nhớ đàn ông. Quả: giết cổ độc, phá tích tụ, đuổi phong tý. Còn có tên là Quỷ Mục. Mọc ở hang núi vùng Hoa Âm; tháng hai, tháng tư hái lá, tháng tám (nguyên văn chép "tám lá", có lẽ sai) (?) hái quả, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Ba đậu
Vị cay, tính ôn; dùng sống thì ôn, nấu chín thì lạnh; rất độc. Chữa thương hàn, ôn ngược, nóng lạnh; phá chứng chưng hà kết tụ, khối tích rắn, chứng lưu ẩm (nước dịch ứ đọng trong cơ thể), đàm phích, bụng to chướng nước; tẩy rửa sạch ngũ tạng lục phủ (sáu phủ: túi mật, dạ dày, ruột non, ruột già, bàng quang và tam tiêu – hệ thống thông nước và khí trong cơ thể); khai thông chỗ bế tắc, làm thông đường tiêu hoá và đường tiểu; trừ thịt thối, trừ quỷ độc, cổ chú và tà vật; giết sâu, cá. Chữa phụ nữ tắt kinh, thai chết thối trong bụng, vết thương do binh khí chảy mủ máu. Không có lợi cho bộ phận sinh dục đàn ông. Giải độc ban miêu (một loài côn trùng độc). Có thể luyện chế để uống, giúp bổ huyết mạch, khiến sắc mặt đẹp, biến hoá, thông với quỷ thần. Còn có tên là Ba Tiêu. Mọc ở khe núi quận Ba; tháng tám hái, phơi khô trong râm. Khi dùng phải bỏ lõi và vỏ.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Thục tiêu (hạt tiêu đất Thục, xuyên tiêu)
Vị cay, tính ôn, rất nóng, có độc. Chữa tà khí, ho; làm ấm trung tiêu; đuổi tà ở khớp xương (?), thịt chết ngoài da, đau tê do hàn thấp; làm khí đi xuống, trừ lạnh trong lục phủ; chữa thương hàn, ôn ngược, chứng đại phong (bệnh phong nặng), không ra mồ hôi, nước dịch và thức ăn cũ đọng trong tim bụng, kiết lỵ ra máu mủ (chữ bị mất) (?), chứng tinh tự chảy ra, các bệnh còn sót lại sau sinh đẻ và nuôi con ở phụ nữ; làm tan phong tà, khối kết, thuỷ thũng, chữa vàng da, quỷ chú, cổ độc; giải độc sâu, cá. Uống lâu đầu không bạc, thân thể nhẹ nhõm, thêm tuổi thọ; mở tấu lý, thông huyết mạch, làm bền huyết mạch, chắc răng tóc, điều hoà khớp xương, chịu được nóng lạnh. Có thể làm thuốc cao. Ăn nhiều khiến người hụt hơi; loại quả còn khép miệng (không nứt) thì làm chết người. Còn có tên là Ba Tiêu, … (chữ bị mất) (?). Mọc ở khe núi vùng Vũ Đô và quận Ba; tháng tám hái quả, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Mãng thảo
Vị cay đắng, tính ôn, có độc. Chữa phong ở đầu, nhọt sưng, nhọt vú, sán hà; trừ khí kết, ghẻ ngứa; giết sâu, cá. Chữa (chữ bị mất) (?) hầu tý tắc nghẹn, khó sinh, đầu ngứa do phong. Có thể dùng gội đầu, chớ để vào mắt. Còn có tên là Nhị, Xuân Thảo. Mọc ở hang núi vùng Thượng Cốc và Oan Câu; tháng năm hái lá, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Úc lý nhân (nhân hạt mận úc lý)
Vị chua, tính bình, không độc. Chữa bụng to do thuỷ thũng, mặt mắt tay chân phù, làm thông tiểu tiện và đường nước. Rễ: chữa lợi răng sưng, răng sâu, làm chắc răng, trừ giun trắng. Còn có tên là Tước Lý, Xa Hạ Lý, Đệ. Mọc ở khe núi cao và trên gò đồi; tháng năm, tháng sáu đào rễ.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Thử lý (cây táo chuột)
Chữa nóng lạnh, tràng nhạc (hạch nổi thành chuỗi ở cổ) lở loét (chữ bị mất) (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Vỏ cây ấy
Vị đắng, tính hơi lạnh, không độc. Chủ yếu trừ nóng độc ở da thân thể. Còn có tên là Ngưu Lý, Thử Tử, … (chữ bị mất) (?). Mọc ở đồng ruộng; hái… (văn bản bị cụt) (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Hoa cây loan
Vị đắng, tính lạnh, không độc. Chữa đau mắt chảy nước mắt, tổn thương khoé mắt (chữ bị mất) (?), làm tiêu sưng mắt. Mọc ở khe núi vùng Hán Trung; hái vào tháng năm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Gỗ sam
Tính hơi ôn, không độc. Chữa lở loét do dị ứng sơn.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Gỗ nam
Tính hơi ôn. Chữa hoắc loạn, nôn và tiêu chảy không ngừng.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Hạt phỉ (phỉ thực)
Vị ngọt, không độc. Chữa năm loại trĩ, trừ tam trùng, cổ độc, quỷ chú. Mọc ở Vĩnh Xương.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Mạn tiêu
Vị đắng, tính ôn, không độc. Chữa phong hàn thấp tý, đau nhức khắp các khớp; trừ khí nghịch làm lạnh tay chân, đau đầu gối. Còn có tên là Thỉ Tiêu, Trư Tiêu, Trệ Tiêu, Cẩu Tiêu. Mọc ở khe núi vùng Vân Trung và giữa các gò mả; hái thân và rễ, nấu để ủ rượu.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Vỏ rễ cây điếu chương
Chữa vết thương do binh khí, cầm máu.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Lôi hoàn
Vị đắng mặn, tính lạnh, hơi lạnh, hơi có độc. Chủ yếu giết tam trùng, đuổi khí độc, trừ nóng trong dạ dày; có lợi cho đàn ông, không lợi cho phụ nữ. Làm cao để xoa bóp, trừ trăm bệnh trẻ con. Đuổi tà khí, chữa ác phong ra mồ hôi, trừ nóng kết trong da, cổ độc tích lại, giun trắng, sán dây tự chui ra không dứt (?). Uống lâu gây liệt dương.
Còn có tên là Lôi Thất, Lôi Thực. Loại màu đỏ làm chết người. Mọc trong đất ở hang núi vùng Thạch Thành và Hán Trung; tháng tám đào rễ, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Sưu sơ
Vị cay đắng, tính lạnh, hơi lạnh, không độc. Chữa nóng trong da thân thể, trừ tà khí, cầm đái dầm, thông đường tiểu, trừ nóng trong dạ dày, làm khí đi xuống; có thể nấu nước tắm. Còn có tên là Cự Cốt. Mọc ở khe núi Hùng Nhĩ và nơi đồng ruộng, gò hoang cũ; hái vào tháng tư.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Vỏ cây cử
Tính rất lạnh. Chữa đau đầu do bệnh thời khí (bệnh dịch theo mùa), nhiệt kết trong ruột và dạ dày.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Vỏ cây bạch dương
Vị đắng, không độc. Chữa phong độc, chứng cước khí (chân phù, tê yếu) sưng, tay chân chùng yếu không theo ý muốn, khí độc chạy lan trong da, đàm phích… Ngâm rượu mà uống. Chọn loại lá tròn to, cuống nhỏ, không có gió mà lá vẫn tự rung là tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Lá thuỷ dương
Cành non vị đắng, tính bình, không độc. Chữa kiết lỵ lâu ngày ra máu, ra mũi trắng; giã trộn với nước, vắt lấy nước uống một thăng (đơn vị đo dung tích thời xưa), ngày hai lần, rất hiệu nghiệm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Loan kinh
Vị cay đắng, tính ôn, hơi có độc. Chữa đại phong, các chứng phong ở đầu mặt tay chân, điên, giản, cuồng, co cứng, thấp tý lạnh đau. Các bài thuốc dân gian dùng nhiều, mà sách Bản thảo không ghi, cũng không có tên khác; chỉ có hoa cây loan, công dụng lại khác, không phải là hoa này.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Tiểu bá
Vị đắng, tính rất lạnh, không độc. Chữa lở miệng, chứng cam (bệnh loét miệng răng, gầy còm ở trẻ con) (chữ bị mất) (?), giết các loại giun, trừ khí nóng trong tim bụng. Còn có tên là Sơn Thạch Lựu.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Giáp (có lẽ thiếu chữ, tức cây giáp mê) (?)
Vị ngọt đắng, tính bình, không độc. Chữa tam trùng, làm khí đi xuống, tiêu cơm gạo.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Câu đằng
Tính hơi lạnh, không độc. Chữa trẻ con nóng lạnh, mười hai loại kinh giản (co giật, động kinh ở trẻ con).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Rễ cây dược thực
Vị cay, tính ôn, không độc. Chữa tà khí, các chứng tý đau nhức, nối liền chỗ tổn thương đứt gãy, bổ tuỷ xương. Còn có tên là Liên Mộc. Mọc ở hang núi quận Thục; thu hái không kể lúc nào.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Bồ kết (tạo giáp)
Vị cay mặn, tính ôn, hơi có độc. Chữa phong tý, thịt chết, tà khí, đầu bị phong chảy nước mắt; thông lợi cửu khiếu, giết yêu tinh. Chữa bụng đầy, tiêu cơm gạo, trừ ho, khối kết ở bìu (?), phụ nữ sinh xong nhau không ra; làm sáng mắt, thêm tinh. Có thể làm thuốc gội đầu, không cho vào thuốc thang (thuốc sắc). Mọc ở khe núi vùng Ung Châu và huyện Trâu nước Lỗ. Loại giống răng lợn là tốt. Tháng chín, tháng mười hái quả, phơi khô trong râm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Quả xoan (luyện thực)
Vị đắng, tính lạnh, hơi có độc. Chữa bệnh ôn (bệnh sốt nóng truyền nhiễm), thương hàn sốt cao bứt rứt phát cuồng; giết tam trùng, chữa ghẻ lở, thông tiểu tiện và đường nước.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Rễ (cây xoan)
Tính hơi lạnh. Chữa giun đũa, thông ruột già. Mọc ở hang núi Kinh Sơn.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Hoa liễu
Vị đắng, tính lạnh, không độc. Chữa phong thuỷ, vàng da, mặt nóng đen, ghẻ đóng vảy, lở độc, vết thương do binh khí. Còn có tên là Liễu Nhứ (bông liễu). Lá: chữa lở đóng vảy; lấy nấu nước rửa ghẻ cho ngựa, khỏi ngay. Lại chữa máu trong tim bụng, giảm đau. Quả: chữa nhọt đã vỡ, đẩy mủ máu ra. Nước ép hạt: chữa khát.
Mọc ở vùng sông đầm Lang Nha.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Lá cây đồng (ngô đồng, bào đồng)
Vị đắng, tính lạnh, không độc. Chữa lở loét ăn sâu ở bộ phận sinh dục. Vỏ: chữa năm loại trĩ, giết tam trùng; chữa chứng bôn đồn khí (cảm giác khí từ bụng dưới xông ngược lên ngực, họng, như con lợn chạy). Hoa: đắp chữa lở ở lợn; cho lợn ăn thì lợn béo to gấp ba. Mọc ở hang núi Đồng Bách.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Vỏ trắng cây tử
Vị đắng, tính lạnh, không độc. Chữa nóng, trừ tam trùng, chữa bệnh trong mắt. Lá: giã đắp chữa lở ở lợn; cho lợn ăn thì lợn béo to gấp ba. Mọc ở hang núi quận Hà Nội.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Tô mộc (tô phương mộc)
Vị ngọt mặn, tính bình, không độc. Chủ yếu phá máu ứ; chữa sau khi sinh máu dồn gây chướng, tức ngực muốn chết: nấu với nước hoặc nấu với rượu năm lạng (đơn vị cân thời xưa), lấy nước đặc mà uống… (văn bản bị cụt) (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Cây tiếp cốt
Vị ngọt đắng, tính bình, không độc. Chữa gãy xương chấn thương, nối gân xương, trừ ngứa do phong, sâu răng. Có thể nấu nước tắm.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Chỉ (có lẽ là cây chỉ củ) (?)
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chữa đầu phong, bụng dưới co thắt. Còn có tên là Mộc Mật. Vỏ cây: tính ôn, không độc, chữa năm loại trĩ, điều hoà ngũ tạng. Lấy gỗ cây này làm nhà, rượu để trong nhà thì vị rượu nhạt đi; đây cũng là vật lạ.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Mộc thiên liêu
Vị cay, tính ôn, hơi có độc. Chữa khối kết, tích tụ, phong lao hư lạnh (cơ thể suy kiệt, lạnh, do phong và lao lực). Mọc trong hang núi.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Vỏ rễ cây ô cữu (cây sòi)
Vị đắng, tính hơi ôn, có độc. Chữa phù nước đột ngột, khối kết, tích tụ. Mọc ở vùng đầm bằng Sơn Nam.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Cây xích qua (sơn tra)
Vị đắng, tính lạnh, không độc. Chữa lỵ ra nước, đầu bị phong, người ngứa. Mọc ở đất bằng, ở đâu cũng có.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Quả (cây xích qua)
Vị chua, tính mát lạnh, không độc. Nước ép: uống cầm lỵ ra nước; dùng gội đầu và rửa lở ngứa trên người. Còn có tên là Dương… (chữ bị mất) (?), Thử Tra.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Kha lê lặc (quả kha tử)
Vị đắng, tính ôn, không độc. Chữa khí lạnh, tim bụng chướng đầy, giúp tiêu thức ăn. Mọc ở các châu Giao, Ái.
Quyển thứ ba · Bản thảo phần giữa — Bộ Mộc, Hạ phẩm.
Vỏ cây phong liễu
Vị cay (vị: tính chất mùi vị của thuốc theo y học cổ truyền), tính rất nóng (tính: thuộc tính nóng hay lạnh của thuốc), có độc. Chủ trị (công dụng chính là chữa) đau răng sâu do phong (phong: một tác nhân gây bệnh, ví như gió, xâm nhập từ ngoài vào cơ thể). Mọc ở Nguyên Châu (vùng nay thuộc Ninh Hạ, Trung Quốc).
Quyển thứ ba · Bản thảo (sách về các vị thuốc), phần giữa — Bộ Mộc (các vị thuốc lấy từ cây thân gỗ), hạng dưới (nhóm thuốc phẩm cấp thấp, thường có độc, dùng để chữa bệnh chứ không dùng lâu dài).
Mại tử mộc.
Vị ngọt, tính hơi ấm; vị mặn, tính bình (không nóng không lạnh); không độc. Chủ trị chấn thương gãy xương, máu ứ đọng bên trong, nối lại chỗ gãy đứt, bổ tủy xương, giảm đau, an thai (giữ cho thai yên, không bị sẩy). Mọc trong khe núi, lá giống lá cây hồng, có ở Khung Châu thuộc đạo Kiếm Nam (vùng Tứ Xuyên ngày nay).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Mộc, hạng dưới.
Đại không.
Vị cay đắng, tính bình, hơi có độc. Chủ trị tam trùng (ba loại giun sán ký sinh trong bụng), giết trứng chấy và chấy rận. Mọc trong khe núi. Lấy vỏ rễ tán thành bột, trộn dầu mà bôi, trứng chấy và chấy rận… (?)
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Mộc, hạng dưới.
Tử chân đàn (gỗ đàn hương màu tím).
Vị mặn, tính hơi lạnh. Chủ trị các chất độc dữ và phong độc (chất độc do phong gây ra).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Mộc, hạng dưới.
Lá cây xuân (cây hương xuân).
Vị đắng, có độc. Chủ trị: dùng rửa mụn nhọt, ghẻ lở, phong thư (nhọt sâu do phong). Nấu lá với nước, lấy nước mà dùng. Vỏ cây chủ trị bệnh cam… (?) (chứng lở loét do bệnh cam).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Mộc, hạng dưới.
Rễ và lá cây xú xuân (cây xuân hôi).
Càng tốt hơn.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Mộc, hạng dưới.
Hồ tiêu.
Vị cay, tính rất ấm, không độc. Chủ trị hạ khí (đưa luồng khí bị nghịch lên trở xuống), ôn trung (làm ấm vùng bụng giữa, tức tỳ vị — bộ máy tiêu hoá), trừ đờm, trừ phong lạnh trong tạng phủ (các cơ quan nội tạng). Mọc ở Tây Nhung (các xứ phía tây Trung Quốc), hình dạng như quả cây thử lý. Dùng nêm thức ăn, vị rất cay nồng, nhưng mùi thơm thì không bằng Thục tiêu (hoa tiêu đất Thục, tức Tứ Xuyên).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Mộc, hạng dưới.
Tượng thực (quả sồi).
Vị đắng, tính hơi ấm, không độc. Chủ trị tiêu chảy, kiết lỵ, làm chắc ruột và dạ dày, khiến người béo khỏe. Vỏ quả tán thành bột hoặc nấu lấy nước uống cũng chữa được lỵ, lại dùng để nhuộm được.
Còn gọi là trữ đẩu. Cây hộc và cây lịch đều có đấu (cái chén bọc ngoài quả), loại của cây lịch tốt hơn. Trong khe núi nơi nào cũng có.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Mộc, hạng dưới.
Vô thực tử.
Vị đắng, tính ấm, không độc. Chủ trị lỵ ra máu đỏ và mủ trắng, ruột trơn tuột (đi ngoài không cầm được), làm mọc da thịt. Có ở Tây Nhung.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Mộc, hạng dưới.
Dương lư mộc.
Vị đắng, tính lạnh, có độc. Chủ trị nhọt thư… (?) và ác sang (mụn nhọt dữ, lở loét nặng); nấu lá với nước lấy nước rửa nhọt thì khỏi ngay. Mọc ở bờ rào, chân tường. Còn gọi là không sơ. Nơi… (?)
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Mộc, hạng dưới.
Lá cây hộc.
Vị ngọt đắng, tính bình, không độc. Chủ trị trĩ, cầm máu, chữa lỵ ra máu, giải khát. Lấy gân lá nướng lên mà dùng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Mộc, hạng dưới.
Vỏ cây.
Vị đắng. Sắc lấy nước đặc, trừ cổ độc (chất độc do người nuôi trùng độc làm bùa hại người) và… (?); dân gian dùng rất hiệu nghiệm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa.
Bộ Nhân Thú (các vị thuốc lấy từ người và thú vật).
Năm mươi sáu vị thuốc.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phát bị (tóc cắt ra).
Vị đắng, tính ấm, hơi lạnh, không độc. Chủ trị ngũ lung (năm chứng bí tiểu, tiểu khó) và quan cách (chứng trên thì nôn, không ăn được, dưới thì bí đại tiểu tiện) không thông, làm thông đường tiểu, chữa chứng giản (động kinh, lên cơn co giật) ở trẻ em và… (?) ở người lớn. Lại có thể tự hoàn nguyên một cách thần diệu (?). Trộn với lòng đỏ trứng gà mà sắc thì tan thành nước, chữa trẻ em sốt kèm hoảng sợ, đi lỵ.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Tóc rối.
Tính hơi ấm. Chủ trị ho, ngũ lâm (năm chứng tiểu buốt, tiểu rắt), đại tiểu tiện không thông, trẻ em kinh giản (lên cơn co giật vì hoảng sợ). Cầm chảy máu mũi: đốt thành tro thổi vào mũi thì cầm ngay.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Sữa người.
Chủ trị bổ ngũ tạng (năm cơ quan chính: tim, gan, tỳ, phổi, thận), khiến người béo, trắng, da dẻ tươi nhuận.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Ghét đầu (cáu ghét trên da đầu).
Chủ trị tiểu tiện bí tắc, buốt rắt không thông.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phân người.
Tính lạnh. Chủ trị bệnh thời hành (bệnh dịch theo mùa) sốt cao, phát cuồng chạy lung tung; giải các chất độc. Nên dùng loại thật khô, giã thành bột, rưới nước sôi vào mà uống.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Nước tiểu người.
Chữa nóng lạnh, đau đầu, ôn khí (khí nóng gây bệnh dịch); nước tiểu của bé trai càng tốt. Cặn trắng lắng trong nước tiểu: chữa chảy máu mũi, bỏng nước sôi và bỏng lửa. Cặn xanh trong hố tiểu của nhà xí quay về hướng đông: chữa hầu tý (họng sưng đau, nghẽn tắc), làm tiêu ung thũng (nhọt sưng); nếu nhọt đã có mủ thì làm cho vỡ mủ.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Long cốt (xương rồng — thực chất là xương hoá thạch của động vật cổ).
Vị ngọt, tính bình, hơi lạnh, không độc. Chủ trị quỷ chú (bệnh tương truyền do tà ma nhập vào, kéo dài dai dẳng, hay lây) ở vùng tim bụng; tinh vật lão mị (các loài yêu quái, ma quỷ lâu năm gây bệnh); ho kèm khí nghịch lên; tiêu chảy, kiết lỵ ra mủ máu; phụ nữ lậu hạ (rong huyết, ra huyết lai rai); trưng hà (khối u, cục cứng trong bụng) kết cứng; trẻ em sốt, kinh giản. Chữa tim bụng bứt rứt đầy tức, tứ chi teo khô, ra mồ hôi, đêm ngủ tự giật mình, hay giận dữ, khí ẩn nấp dưới tim khiến không thở được, trường ung (ung nhọt trong ruột), nội thư (nhọt sâu bên trong), âm thực (lở loét ở bộ phận sinh dục). Cầm mồ hôi, giảm tiểu nhiều, chữa tiểu ra máu, nuôi dưỡng tinh thần, định hồn phách, làm yên ngũ tạng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Bạch long cốt (long cốt màu trắng).
Chữa mộng tinh (xuất tinh trong khi ngủ mơ), tinh chảy ra theo nước tiểu. Răng rồng: chủ trị kinh giản ở trẻ em và người lớn, điên cuồng chạy lung tung, khí kết dưới tim không thở được, các chứng kính (co cứng, uốn ván), giết tinh vật (yêu quái); trẻ em ngũ kinh (năm chứng hoảng sợ co giật) và thập nhị giản (mười hai thứ động kinh), mình nóng đến không thể lại gần; người lớn nóng lạnh trong xương. Lại giết cổ độc.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Sừng rồng.
Chủ trị kinh giản, co giật chân tay (?), mình nóng như lửa, trong bụng có khối cứng, và tiêu chảy do nhiệt. Uống lâu nhẹ mình, thông thần minh (tinh thần sáng suốt), kéo dài tuổi thọ. Có ở sông khe vùng đất Tấn (vùng Sơn Tây ngày nay), và trong hang đất bên bờ nước, vách đá Thái Sơn, nơi rồng chết. Hái không kể mùa.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Ngưu hoàng (sỏi mật của trâu bò).
Vị đắng, tính bình, hơi có độc. Chủ trị kinh giản, nóng lạnh, nhiệt thịnh phát cuồng… (?), trừ tà, đuổi quỷ. Chữa trăm bệnh của trẻ em, các chứng giản do nhiệt, miệng cắn chặt không mở ra được, người lớn điên cuồng. Lại làm sẩy thai. Uống lâu nhẹ mình, thêm tuổi thọ, khiến người không hay quên. Có ở đầm bằng đất Tấn. Lấy được từ con bò thì phơi trong râm một trăm ngày, cho luôn khô ráo, đừng để thấy ánh mặt trời, mặt trăng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xạ hương.
Vị cay, tính ấm, không độc. Chủ trị xua tránh ác khí, giết quỷ và tinh vật, ôn ngược (sốt rét thể nóng nhiều), cổ độc, giản… (?), trừ tam trùng. Chữa các thứ hung tà, quỷ khí, trúng ác (đột nhiên ngã quỵ, bất tỉnh vì trúng phải khí độc tà ác), tim bụng đột ngột đau chướng cấp, bĩ mãn (đầy tức, nghẽn ở ngực bụng), phong độc, phụ nữ đẻ khó; làm sẩy thai; trừ… (?) trên mặt, màng mộng che trong mắt. Uống lâu trừ tà, ngủ không mơ thấy ác mộng, không bị bóng đè, thông với thần tiên. Có ở khe núi Trung Đài và khe núi Ích Châu, Ung Châu. Lấy vào tiết Xuân phân; loại lấy từ con còn sống càng tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Sữa ngựa.
Giải khát.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Sữa bò.
Tính hơi lạnh. Bổ người hư nhược, gầy yếu; giải khát.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Sữa dê.
Tính ấm, bổ cho người lạnh lẽo, hư yếu.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Tô (váng sữa đông lại, giống bơ).
Tính hơi lạnh. Bổ ngũ tạng, nhuận ruột già, chủ trị lở miệng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mỡ gấu.
Vị ngọt, tính hơi lạnh, hơi ấm, không độc. Chủ trị phong tý (đau nhức, tê bại do phong) tê dại mất cảm giác, gân co rút, tích tụ (khối u cục đọng lại) trong ngũ tạng và trong bụng, nóng lạnh, gầy gò, đầu lở loét, bạch thốc (nấm đầu trắng làm rụng tóc từng mảng), mặt… (?), ăn uống vào thì nôn ọe. Uống lâu thì chí khí mạnh mẽ, không đói, nhẹ mình, sống lâu. Có ở khe núi Ung Châu, lấy vào tháng Mười một.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Bạch giao (keo trắng).
Vị ngọt, tính bình, ấm, không độc. Chủ trị thương trung (tổn thương bên trong), lao tuyệt (kiệt sức vì làm lụng quá độ), đau lưng, gầy gò; bổ trung ích khí (bồi bổ tỳ vị, thêm khí lực); phụ nữ huyết bế (tắt kinh), không có con; giảm đau, an thai. Chữa nôn ra máu, đi ngoài ra máu, băng trung (băng huyết: ra huyết ồ ạt từ tử cung) không dứt, tứ chi đau mỏi, ra nhiều mồ hôi đầm đìa, ngã gãy tổn thương. Uống lâu nhẹ mình, sống lâu. Còn gọi là lộc giác giao (keo sừng hươu).
Có ở Vân Trung. Nấu sừng hươu mà làm thành; gặp lửa thì tốt (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
A giao.
Vị ngọt, tính bình, hơi ấm, không độc. Chủ trị nội băng (?) (ra huyết bên trong) ở tim bụng, lao cực (kiệt sức cùng cực), rùng mình ớn lạnh như sốt rét, đau lưng bụng, tứ chi đau mỏi, phụ nữ ra huyết; an thai; đàn ông đau bụng dưới, hư lao (cơ thể suy kiệt lâu ngày) gầy gò, âm khí không đủ, chân mỏi không đứng lâu được; nuôi dưỡng khí của gan. Uống lâu nhẹ mình, thêm khí lực. Còn gọi là phu trí giao, có ở quận Đông Bình. Nấu da bò mà làm thành, xuất xứ ở Đông A.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Đề hồ (phần tinh chất béo nhất lọc ra từ váng sữa).
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị phong tà (tà khí do phong), tý khí (khí bế tắc gây tê đau), làm thông nhuận tủy xương. Có thể làm thuốc xoa bóp, tính mát và trơn, công hiệu hơn tô; sinh tô… (?)
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Để dã ca (một loại thuốc giải độc bào chế từ nhiều vị, truyền vào từ phương tây).
Vị cay đắng, tính bình, không độc. Chủ trị trăm bệnh, trúng ác, khách ngỗ (trẻ nhỏ gặp người lạ, vật lạ mà kinh hãi phát bệnh), tà khí, tích tụ trong tim bụng. Có ở Tây Nhung.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Lạc (sữa đông chua).
Vị ngọt chua, tính lạnh, không độc. Chủ trị nhiệt độc, giải khát, giải độc do uống thuốc tán (?) (loại thuốc khoáng thạch người xưa uống để dưỡng sinh), làm thông lợi (?), trừ hư nhiệt (sốt nóng do cơ thể suy yếu) trong ngực, mụn nhọt do nhiệt trên mình và mặt, lở loét da.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Tê giác (sừng tê giác).
Vị đắng chua mặn, tính lạnh, hơi lạnh, không độc. Chủ trị trăm thứ độc, cổ chú (?) (bệnh do cổ độc kéo dài, lây truyền), tà quỷ, chướng khí (khí độc vùng rừng núi nóng ẩm phương nam); giải độc câu vẫn (cây lá ngón), độc lông chim trấm (loài chim có lông độc), độc rắn. Trừ tà, khiến không mê muội, không bị bóng đè trong giấc ngủ. Chữa thương hàn (bệnh sốt do cảm phải khí lạnh), ôn dịch (bệnh dịch sốt nóng), đau đầu, nóng lạnh, các khí độc. Uống lâu nhẹ mình, mạnh mẽ nhanh nhẹn. Có ở khe núi Vĩnh Xương và Ích Châu.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Linh dương giác (sừng linh dương).
Vị mặn đắng, tính lạnh, hơi lạnh, không độc. Chủ trị làm sáng mắt, thêm khí lực, khởi âm (giúp dương vật cương lên được), trừ ác huyết (máu xấu, máu ứ) chảy xuống, xua tránh cổ độc, ác quỷ, điều chẳng lành, làm yên tâm khí, thường không bị bóng đè. Chữa thương hàn, bệnh thời khí nóng lạnh, nhiệt ở da thịt, độc của phong ấm nóng ẩn nấp trong xương; trừ tà khí, mơ thấy hoảng sợ, cuồng loạn, làm càn, nói bậy, và nghẹn ăn không trôi. Uống lâu mạnh gân xương, nhẹ mình, tốt cho đàn ông. Có ở khe núi Thạch Thành và núi Hoa Âm. Hái không kể mùa.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Sừng dê.
Vị mặn đắng, tính ấm, hơi lạnh, không độc. Chủ trị thanh manh (mắt nhìn bề ngoài như thường nhưng mờ dần đến mù), làm sáng mắt, giết con ghẻ, cầm tiêu chảy do lạnh, xua tránh ác quỷ, hổ sói, hết hồi hộp kinh sợ. Chữa khí kết trong các khớp, phong gây đau đầu, cổ độc, nôn ra máu, bệnh còn sót lại sau khi sinh của phụ nữ. Đốt lên thì giết quỷ mị, xua tránh hổ sói. Uống lâu yên lòng, thêm khí lực, nhẹ mình. Có ở sông khe vùng Hà Tây, lấy không kể mùa. Đừng để bị ẩm, ẩm thì có độc.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Tủy dê.
Vị ngọt, tính ấm, không độc. Chủ trị thương trung ở cả nam lẫn nữ, âm khí không đủ; thông lợi huyết mạch, thêm kinh khí (khí chạy trong các đường kinh mạch). Uống với rượu.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mật dê xanh.
Chủ trị thanh manh, làm sáng mắt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phổi dê.
Bổ phổi, chủ trị ho.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Tim dê.
Làm hết buồn bực giận dữ và cách khí (khí nghẽn ở vùng ngực, cơ hoành).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thận dê.
Bổ thận khí, thêm tinh và tủy.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Răng dê.
Chủ trị dương giản (chứng động kinh lên cơn kêu như tiếng dê) ở trẻ em, nóng lạnh. Lấy vào ngày mồng ba tháng Ba.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt dê.
Vị ngọt, tính rất nóng, không độc. Chủ trị làm dịu vùng bụng giữa, bệnh còn sót lại sau khi sinh nở, nuôi con; và đầu não bị phong nặng ra mồ hôi, hư lao lạnh lẽo. Bổ trung ích khí, yên lòng, hết kinh sợ.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xương dê.
Tính nóng. Chủ trị hư lao, hàn trung (bụng trong bị lạnh), gầy gò.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xương dê.
Tính nóng. Chủ trị hư lao, hàn trung, gầy gò.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Ngưu giác tai (lõi xương bên trong sừng bò).
Làm hạ huyết bế (kinh nguyệt bế tắc), máu ứ gây đau, phụ nữ đới hạ (khí hư ra từ âm đạo) lẫn máu. Đốt lên mà dùng. Vị đắng, không độc.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Sừng trâu.
Chữa bệnh thời khí nóng lạnh, đau đầu. Tủy: bổ trung, làm đầy tủy xương; uống lâu thêm tuổi thọ.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Tủy (bò).
Vị ngọt, tính ấm, không độc. Chủ trị làm yên ngũ tạng, điều hoà tam tiêu (ba vùng trên, giữa, dưới của thân mình theo y học cổ, lo việc vận hành khí và nước), làm ấm tủy xương, bổ trung, nối chỗ tổn thương đứt, thêm khí lực, cầm tiêu chảy kiết lỵ, chữa tiêu khát (bệnh khát nhiều, tiểu nhiều, gần với bệnh tiểu đường). Uống với rượu.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mật (bò).
Có thể dùng làm viên thuốc. Mật vị đắng, tính rất lạnh. Trừ nóng và khát ở tim bụng, chữa miệng khô ráo, thêm tinh tường cho mắt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Tim (bò).
Chủ trị cơ thể suy yếu mà hay quên.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Gan (bò).
Chủ trị làm sáng mắt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thận (bò).
Chủ trị bổ thận khí, thêm tinh.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Răng (bò).
Chủ trị ngưu giản (chứng động kinh lên cơn kêu như tiếng bò) ở trẻ em.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt (bò).
Vị mặn, tính bình, không độc. Chủ trị tiêu khát, cầm nôn và tiêu chảy, làm yên vùng bụng giữa, thêm khí lực, nuôi dưỡng tỳ vị. Con bò tự chết thì không tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phân (bò).
Tính lạnh. Chủ trị phù thũng (phù nề do nước ứ), ác khí; dùng để trát lên cửa ngõ, vách tường. Đốt lên thì chủ trị thử lũ (?) (tràng nhạc: hạch lao ở cổ vỡ loét thành lỗ rò) và ác sang.
Nước tiểu bò đực thiến màu vàng và bò đực màu đen: chủ trị phù thũng, bụng chướng, chân phù đầy, làm thông tiểu tiện.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Dương vật ngựa trắng.
Vị mặn ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị thương trung, mạch tuyệt (mạch yếu như đứt), dương vật không cương; làm mạnh chí, thêm khí lực, thêm cơ thịt, béo khỏe, sinh con. Chữa trẻ em kinh giản. Phơi trong râm một trăm ngày.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mắt (ngựa).
Chủ trị kinh giản, bụng đầy, sốt rét.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Huyền đề (cái móng thừa phía sau chân, không chạm đất).
Chủ trị kinh sợ do tà, co giật (?), đẻ khó; xua tránh ác khí, quỷ độc, cổ chú, điều chẳng lành; cầm chảy máu cam và ra máu bên trong (?). Chữa răng sâu. Có ở đầm bằng Vân Trung.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Móng ngựa trắng.
Chữa phụ nữ… (?) ra bạch băng (khí hư trắng ra ồ ạt).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Móng ngựa đỏ.
Chữa phụ nữ xích băng (băng huyết ra đỏ).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Răng (ngựa).
Chủ trị mã giản (chứng động kinh lên cơn kêu như tiếng ngựa) ở trẻ em.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mỡ đầu (ngựa).
Chủ trị làm mọc tóc.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Lông (ngựa).
Chủ trị phụ nữ băng trung ra đỏ và trắng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Tim (ngựa).
Chủ trị hay quên.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phổi (ngựa).
Chủ trị nóng lạnh, trẻ em dương vật teo.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt (ngựa).
Vị cay đắng, tính lạnh. Chủ trị trừ nhiệt, hạ khí, làm gân dài khỏe, mạnh lưng và cột sống, khỏe mạnh, mạnh chí, nhẹ mình, không đói.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt khô (ngựa).
Chữa nóng lạnh, nuy tý (chân tay teo yếu, tê bại).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phân (ngựa).
Gọi là mã thông. Tính hơi ấm. Chủ trị phụ nữ băng trung, giải khát; và nôn ra máu, đi ngoài ra máu, chảy máu cam, kim sang (vết thương do dao kiếm, binh khí); cầm máu.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xương đầu (ngựa).
Chủ trị ngủ nhiều, khiến người không buồn ngủ.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Nước tiểu (ngựa).
Vị cay, tính hơi lạnh. Chủ trị tiêu khát, phá trưng hà cứng, tích tụ; đàn ông bị phục lương (khối tích dưới tim to như xà nhà nằm ngang), tích tụ và sán khí (?) (đau bụng dưới, sa đì); phụ nữ bị bệnh hà (cục u trong bụng). Hứng bằng đồ đồng mà uống.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Dương vật chó đực.
Vị mặn, tính bình, không độc. Chủ trị thương trung, liệt dương không cương, khiến dương vật cương mạnh, nóng, to; sinh con; trừ mười hai bệnh đới hạ của phụ nữ. Còn gọi là cẩu tinh.
Lấy vào tuần thượng phục (đợt nóng đầu tiên của mùa hè) tháng Sáu, phơi trong râm một trăm ngày.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mật (chó).
Chủ trị làm sáng mắt, mụn lở đóng vảy, ác sang.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Tim (chó).
Chủ trị khí uất do buồn bực giận dữ, trừ tà.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Não (chó).
Chủ trị đầu phong (đau đầu do phong) và tê bại, lở loét… (?) ở hạ bộ, thịt thừa mọc trong mũi.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Răng (chó).
Chủ trị điên giản, nóng lạnh, đột ngột trúng phong phi (liệt người do phong). Lấy vào những ngày phục (những ngày nóng nhất mùa hè).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xương đầu (chó).
Chủ trị kim sang, cầm máu.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Móng bốn chân (chó).
Nấu lên mà uống, làm xuống sữa.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Máu chó trắng.
Vị mặn, không độc. Chủ trị cơn điên phát tác.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt (chó).
Vị mặn chua, tính ấm. Chủ trị làm yên ngũ tạng, bổ chỗ tổn thương đứt, nhẹ mình, thêm khí lực.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xương lẫn trong phân chó.
Chủ trị nóng lạnh, trẻ em kinh giản.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Lộc nhung (sừng non của hươu, còn có lông nhung).
Vị ngọt chua, tính ấm, hơi ấm, không độc. Chủ trị lậu hạ ra máu xấu, nóng lạnh, kinh giản; thêm khí lực, mạnh chí, mọc răng, không già. Chữa hư lao rùng mình ớn lạnh như sốt rét, gầy gò, tứ chi đau mỏi, đau lưng và cột sống, tiểu nhiều, xuất tinh, tiểu ra máu; phá máu ứ đọng trong bụng, làm tan thạch lâm (tiểu buốt có sỏi), ung thũng, nhọt nóng ngứa trong xương.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xương (hươu).
An thai, hạ khí, giết quỷ và tinh vật. Không được để gần bộ phận sinh dục, sẽ làm liệt dương. Uống lâu thì chịu được già. Lấy vào lúc hươu thay sừng tháng Tư, tháng Năm, phơi trong râm, khiến… (?)
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Sừng (hươu).
Vị mặn, không độc. Chủ trị ác sang, ung thũng, đuổi tà khí ác khí, máu ứ đọng trong âm đạo; trừ đau quặn bụng dưới do máu, đau lưng và cột sống, máu xấu do gãy xương chấn thương; thêm khí lực. Lấy vào tháng Bảy.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Tủy (hươu).
Vị ngọt, tính ấm. Chủ trị đàn ông, phụ nữ bị thương trung, mạch như đứt, gân co rút đau, ho khí nghịch. Hoà với rượu mà uống thì tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thận (hươu).
Tính bình, chủ trị bổ thận khí.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt (hươu).
Tính ấm. Bổ trung, làm mạnh ngũ tạng, thêm khí lực. Thịt sống chữa miệng méo lệch: thái mỏng mà đắp.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xương hoẵng.
Tính hơi ấm. Chủ trị hư tổn, xuất tinh.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt (hoẵng).
Tính ấm, bổ ích ngũ tạng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Tủy (hoẵng).
Thêm khí lực, làm mặt người tươi nhuận.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xương hổ.
Chủ trị trừ tà khí ác khí, giết độc quỷ chú, hết kinh sợ hồi hộp; chủ trị ác sang, thử lũ. Xương đầu càng tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mỡ (hổ).
Chủ trị vết chó cắn.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Móng vuốt (hổ).
Xua tránh ác mị (ma quỷ hại người).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt (hổ).
Chủ trị buồn nôn muốn ói, thêm khí lực.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt báo.
Vị chua, tính bình, không độc. Chủ trị làm yên ngũ tạng, bổ chỗ tổn thương đứt, nhẹ mình, thêm khí lực; uống lâu có lợi cho người.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xương ly (mèo rừng).
Vị ngọt, tính ấm, không độc. Chủ trị phong chú, thi chú, quỷ chú (các bệnh kéo dài, hay lây, do phong, do tà khí từ xác chết, do ma quỷ gây ra), khí độc trong da chạy nhảy như kim châm, đau tim bụng chạy không cố định chỗ, và thử lũ, ác sang. Xương đầu càng tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt (mèo rừng).
Chữa các chứng chú.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Dương vật (mèo rừng).
Chủ trị kinh nguyệt không thông, đàn ông bệnh ở bộ phận sinh dục… (?). Đốt thành tro, uống với nước sông chảy về hướng đông.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xương đầu thỏ.
Tính bình, không độc. Chủ trị đầu choáng váng, đau đầu, điên giản.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xương (thỏ).
Chủ trị nhiệt trung (nóng bên trong) và tiêu khát.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Não (thỏ).
Chủ trị cước (da nứt nẻ, sưng loét vì giá rét).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Gan (thỏ).
Chủ trị mắt mờ tối.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt (thỏ).
Vị cay, tính bình, không độc. Chủ trị bổ trung ích khí.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Lông, móng guốc, móng sừng của lục súc (sáu loài gia súc: ngựa, bò, dê, lợn, chó, gà).
Vị mặn, tính bình, có độc. Chủ trị quỷ chú, cổ độc, nóng lạnh, kinh giản, điên… (?) cuồng chạy lung tung.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Lông lạc đà.
Càng tốt hơn.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Chuột (?).
Chủ trị làm sẩy thai, khiến đẻ dễ. Có ở thung lũng bằng Sơn Đô.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mỡ nai (loài nai lớn).
Vị cay, tính ấm, không độc. Chủ trị ung thũng, ác sang, thịt hoại chết, phong hàn thấp tý (đau nhức tê bại do gió, lạnh, ẩm), tứ chi co quắp hoặc lỏng lẻo không cử động được, đầu sưng do phong; thông tấu lý (thớ da thịt và lỗ chân lông), làm mềm da. Không được để gần bộ phận sinh dục, sẽ làm liệt dương. Còn gọi là cung chi.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Sừng (nai).
Vị ngọt, không độc. Chủ trị tý (tê đau), cầm máu, thêm khí lực. Có ở khe núi Nam Sơn và ven vùng Hoài Hải; lấy vào tháng Mười.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Đồn noãn (hòn dái lợn).
Vị ngọt, tính ấm, không độc. Chủ trị kinh giản, điên (?), quỷ chú, cổ độc; trừ nóng lạnh, bôn đồn (chứng khí từ bụng dưới xông ngược lên ngực, họng như con lợn chạy), ngũ lung, tà khí, co rút. Còn gọi là đồn điên. Phơi trong râm rồi cất giữ, đừng để hư hỏng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Huyền đề (móng thừa của lợn).
Chủ trị ngũ trĩ (năm loại bệnh trĩ), nhiệt ẩn nấp trong ruột, trường ung, loét bên trong.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Bốn chân lợn.
Tính hơi lạnh. Chữa bị đánh đập tổn thương, các nhọt lở thối loét; làm xuống sữa.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Tim (lợn).
Chủ trị kinh sợ do tà, buồn bực giận dữ.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thận (lợn).
Tính lạnh. Điều hoà thận khí, thông lợi bàng quang.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mật (lợn).
Chủ trị thương hàn nóng và khát.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Dạ dày (lợn).
Chủ trị bổ trung ích khí, giải khát, cầm đi ngoài (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Răng (lợn).
Chủ trị trẻ em kinh giản. Lấy vào ngày mồng năm tháng Năm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mỡ (lợn).
Làm mọc tóc.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mỡ lá (lợn).
Chủ trị dùng để nấu các loại cao thuốc; giải độc ban miêu và nguyên thanh (các loài sâu cánh cứng có độc dùng làm thuốc).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt lợn.
Vị chua, tính lạnh. Chữa bệnh cuồng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt lợn nói chung.
Vị đắng. Làm bế tắc huyết mạch, yếu gân xương, làm hư hao cơ thịt người. Không được ăn lâu; người đang bị kim sang thì càng hại.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phân lợn.
Chủ trị nóng lạnh, hoàng đản (bệnh vàng da), thấp tý (tê đau do ẩm thấp).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Yển thử (chuột chũi).
Vị mặn, không độc. Chủ trị ung thư (nhọt lớn và nhọt sâu), các… (?) loét, ác sang, … (?) ở bộ phận sinh dục lở loét. Loài này đi trong lòng đất. Lấy vào tháng Năm, phơi khô rồi đốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Gan rái cá.
Vị ngọt, có độc. Chủ trị quỷ chú, cổ độc, chữa hóc xương cá. Cầm ho lâu ngày: đốt thành tro mà uống.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt (rái cá).
Chữa dịch khí, ôn bệnh (bệnh sốt nóng truyền nhiễm), và bệnh dịch theo mùa của bò ngựa; nấu phân rái cá đổ cho chúng uống cũng tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Dương vật cáo.
Vị ngọt, có độc. Chủ trị phụ nữ tuyệt sản (không sinh đẻ được nữa), ngứa âm hộ, trẻ em… (?) sưng hòn dái.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Ngũ tạng và ruột (cáo).
Vị đắng, tính hơi lạnh, có độc. Chủ trị cổ độc, nóng lạnh, trẻ em kinh giản.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phân cáo đực.
Đốt lên để xua tránh tà ác; loại nằm trên cây, trên đá là đúng thứ này.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mỡ ở thịt và bọng (?).
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị thượng khí (khí nghịch lên gây hen suyễn), hụt hơi, ho khí nghịch: hoà với rượu, uống ba hợp (hợp: đơn vị đo dung tích, bằng một phần mười thăng), ngày hai lần. Lại chủ trị bệnh phổi của ngựa, sâu… (?)
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt.
Chủ trị phù nước lâu ngày không khỏi, sắp chết: nấu thành canh… (?) mà ăn, làm hạ nước rất hiệu nghiệm. Bọng: phơi khô, mài với nước nóng, lượng chừng bằng quả trứng gà, uống lúc bụng đói, làm nôn ra các thứ cổ độc.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Dã trư hoàng (sỏi mật lợn rừng).
Vị cay ngọt, không độc. Chủ trị kim sang, cầm máu, làm mọc thịt, chữa điên giản. Mài với nước, lượng bằng hạt táo, ngày uống hai lần, có hiệu nghiệm.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phân lừa.
Rang nóng lên, chủ trị chườm chỗ sưng do phong, nhọt… (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Nước phân (lừa).
Chủ trị tim bụng đau đột ngột, các chứng chú ngỗ (?) (đột nhiên trúng tà khí mà phát bệnh).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Nước tiểu.
Chủ trị trưng tích (khối cứng tích tụ ở sườn bụng), vị phản (ăn vào rồi lại nôn ra), nôn không dứt, đau răng, thủy độc (độc từ nước, khí độc vùng sông suối).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Nước tiểu lừa.
Chủ trị táo thủy (?) (chứng phù thũng thể khô).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Nước tiểu lừa cái.
Chủ trị thấp thủy (chứng phù thũng thể ướt); mỗi lần uống năm hợp thì tốt. Người bị táo thủy thì lấy tay vạch lên da thành chữ được; người bị thấp thủy thì vạch không thành chữ.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Sữa (lừa).
Chủ trị trẻ em sốt nóng, cấp hoàng (vàng da phát nhanh) v.v.; uống nhiều thì làm đi ngoài.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Cáu ghét ở chỗ trục dưới đuôi (?) (lừa).
Chủ trị sốt rét. Rửa bằng nước, lấy nước ấy trộn với bột mì, nặn hai viên to bằng viên đạn, làm thành bánh nướng. Trước khi cơn sốt rét lên thì ăn một cái, đến lúc lên cơn ăn một cái. Chữa sốt rét bất kể lâu hay mới mắc, lên cơn không theo kỳ hạn nào.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Da chó sói.
Tính nóng. Chủ trị lạnh tê và cước khí (chứng chân phù, tê yếu, mỏi). Thuộc da cho kỹ rồi quấn lên chỗ bệnh thì khỏi.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Gà trống đỏ.
Vị ngọt, tính hơi ấm, hơi lạnh, không độc. Chủ trị phụ nữ băng trung, lậu hạ, ra khí hư đỏ trắng; bổ hư, làm ấm vùng bụng giữa, cầm máu, chữa nhọt lở do tổn thương lâu ngày thiếu sức (?); thông thần, giết độc, xua tránh điều chẳng lành.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Đầu (gà trống đỏ).
Chủ trị giết quỷ; cái treo trên cổng phía đông càng tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt gà trống trắng.
Vị chua, tính hơi ấm. Chủ trị hạ khí, chữa cuồng do tà, làm yên ngũ tạng, chữa thương trung, tiêu khát.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt gà trống đen.
Tính hơi ấm. Chủ trị bổ trung, giảm đau.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mật (gà).
Tính hơi lạnh. Chủ trị mắt không sáng, lở loét da.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Tim (gà).
Chủ trị ngũ tà (năm loại tà khí gây bệnh).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Máu (gà).
Chủ trị… (?) gãy xương đau và nuy tý.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mỡ (gà).
Chủ trị tai điếc.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Ruột (gà).
Chủ trị đái dầm, tiểu nhiều lần không nín được.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Gan và lông cánh bên trái (gà).
Làm cương dương.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Máu mào gà.
Chủ trị đẻ khó.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Lớp da vàng bên trong (màng trong mề gà).
Tính hơi lạnh. Chủ trị tiêu chảy, chữa đái dầm, trừ nhiệt, hết bứt rứt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phân gà trắng.
Tính hơi lạnh. Chủ trị tiêu khát, thương hàn nóng lạnh, phá thạch lâm và chữa chuột rút, làm thông tiểu tiện, cầm đái dầm, xoá vết sẹo.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Gà mái đen.
Chủ trị phong hàn thấp tý, ngũ hoãn lục cấp (?) (các chứng gân cơ lỏng yếu hoặc co rút), an thai.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Máu (gà mái đen).
Không độc. Chủ trị trúng ác đau bụng, và… (?) gãy, khớp xương (?), đẻ khó.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Lông ống ở cánh.
Chủ trị làm thông huyết bế.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Gà mái vàng.
Vị chua ngọt, tính bình. Chủ trị thương trung, tiêu khát, tiểu nhiều lần không nín được, bệnh ở ruột… (?), tiêu chảy; bồi bổ.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Ngũ tạng (gà mái vàng).
Nối chỗ tổn thương đứt, chữa lao lực, thêm khí lực.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xương sườn (gà).
Chủ trị trẻ em gầy gò, ăn vào không lên da thịt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Trứng gà.
Chủ trị trừ nhiệt, bỏng lửa, giản kính (động kinh co cứng); có thể chế thành hổ phách, là vật thần kỳ (?).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Lòng trắng trứng.
Tính hơi lạnh. Chữa mắt nóng đỏ đau, trừ nhiệt ẩn dưới tim, hết bứt rứt đầy tức, ho khí nghịch, trẻ em tiêu chảy, phụ nữ đẻ khó, nhau thai không ra. Ngâm giấm (?) một đêm, chữa hoàng đản, phá chứng bứt rứt nóng dữ.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Màng trắng trong vỏ trứng.
Chủ trị ho lâu ngày, khí kết; phối với ma hoàng, tử uyển cùng uống thì khỏi ngay. Kê bạch đố phì chi (?) có ở đầm bằng Triều Tiên.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mỡ ngỗng trắng.
Chủ trị tai đột nhiên điếc: nhỏ vào tai.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Lông (ngỗng).
Chủ trị độc xạ công (loài trùng dưới nước, tương truyền ngậm cát bắn vào người gây bệnh) và thủy độc.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt (ngỗng).
Tính bình, có lợi cho ngũ tạng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mỡ (vịt).
Vị ngọt, không độc. Chủ trị phong, hư yếu, nóng lạnh.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phân vịt trắng.
Gọi là thông. Chủ trị giết độc của thuốc khoáng thạch, giải chỗ kết bó (?), làm tan nhiệt tích đọng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt (vịt).
Bổ hư, trừ nhiệt, điều hoà tạng phủ, thông đường tiểu.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Mỡ chim nhạn.
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị co rút do phong, chân tay co quắp, thiên khô (liệt nửa người, teo khô), khí không thông. Uống lâu làm mọc tóc, râu, lông mày, thêm khí lực, không đói, nhẹ mình, chịu được già. Còn gọi là… (?) phương. Có ở ao đầm Giang Nam, lấy không kể mùa.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Chim đa đa (giá cô).
Vị ngọt, tính ấm, không độc. Chủ trị độc cây dã cát (lá ngón) và độc nấm vùng Lĩnh Nam, độc vàng sống, và ôn chướng (bệnh sốt do chướng khí) lâu ngày sắp chết không chữa khỏi được: để nguyên cả lông, rang lên rồi ngâm rượu mà uống; giã sống lấy nước uống là tốt nhất. Có ở Giang Nam, hình dạng giống gà mái, con nào kêu "câu… (?) cách trách" là đúng nó.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt chim trĩ.
Vị chua, tính hơi lạnh, không độc. Chủ trị bổ trung, thêm khí lực, cầm tiêu chảy kiết lỵ, trừ nghĩ lũ (?) (lỗ rò lở loét nhỏ như kiến đục).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Trứng chim sẻ.
Vị chua, tính ấm, không độc. Chủ trị hạ khí, đàn ông liệt dương không cương; làm cho cương mạnh, nóng, nhiều tinh, có con.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Não (chim sẻ).
Chủ trị tai điếc.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Máu ở đầu (chim sẻ).
Chủ trị tước manh (quáng gà: chập tối không nhìn thấy).
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phân gà trống (?).
Chữa đau mắt, làm vỡ ung nhọt, phụ nữ đới hạ, tiểu không thông, trừ sán hà (khối u cục kèm đau ở bụng dưới). Lấy vào tháng Năm thì tốt.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Xương chim quán (?) (một loài cò lớn).
Vị ngọt, không độc. Chủ trị quỷ, cổ độc, các thứ độc chú, ngũ thi (năm loại bệnh "thi" do tà khí ẩn trong người gây đau tim bụng), bệnh ở tim bụng.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phân chim khách đực.
Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Chủ trị thạch lâm, làm tiêu nhiệt kết. Có thể đốt thành tro; ném đá vào trong, thấy tan rã ra thì đó là con đực.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Thịt chim yểng.
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị ngũ trĩ, cầm máu. Nướng ăn hoặc tán thành bột uống với nước.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phân chim én.
Vị cay, tính bình, có độc. Chủ trị cổ độc, quỷ chú, đuổi tà khí chẳng lành, phá ngũ lung, làm thông tiểu tiện. Có ở thung lũng bằng nơi núi cao.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phân chim công.
Tính hơi lạnh. Chủ trị phụ nữ đới hạ, tiểu tiện không thông.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Phân chim cốc.
Còn gọi là Thục thủy hoa. Trừ vết đen trên mặt và… (?) nốt ruồi.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Đầu (chim cốc).
Tính hơi lạnh. Chủ trị hóc xương và nghẹn: đốt thành tro mà uống.
Quyển thứ ba · Bản thảo, phần giữa — Bộ Nhân Thú.
Đầu chim diều hâu.
Vị mặn, tính bình, không độc. Chủ trị đầu phong choáng váng, ngã lăn, chứng giản.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video