Quyển thứ tư · Bản thảo (phần các vị thuốc lấy từ cây cỏ, khoáng vật, động vật), phần dưới
Mục côn trùng và cá
Bảy mươi mốt vị thuốc, kèm một bài luận
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thạch mật (mật ong rừng làm tổ trong hốc đá)
Vị ngọt, tính bình (không nóng không lạnh), hơi ấm, không độc. Chữa tà khí (khí độc gây bệnh) ở vùng tim và bụng, các chứng kinh giản (hoảng sợ, co giật, động kinh). Làm yên ngũ tạng (năm tạng chính: tim, gan, tỳ, phổi, thận) khi các tạng này suy kém. Bổ khí, bổ trung (bồi bổ phần giữa cơ thể, tức tỳ vị, bộ máy tiêu hoá). Giảm đau, giải độc, trừ nhiều bệnh, điều hoà các vị thuốc khác. Nuôi tỳ khí (sức của tỳ vị trong việc tiêu hoá, hấp thu), trừ chứng bứt rứt trong lòng, ăn uống không trôi. Cầm chứng tràng tích (?) (kiết lỵ, đi ngoài ra máu mủ), chữa đau nhức trong cơ thịt, lở miệng, làm tai thính mắt sáng.
Uống lâu thì ý chí vững mạnh, thân thể nhẹ nhõm, không đói, không già, sống lâu như thần tiên. Còn gọi là thạch di. Mọc ở hang núi Vũ Đô, hang núi Hà Nguyên và trong khe đá các núi. Loại màu trắng, sệt như mỡ là tốt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Mật lạp (sáp ong)
Vị ngọt, hơi ấm, không độc. Chữa kiết lỵ ra máu mủ, bổ trung, nối liền chỗ tổn thương đứt rách và kim sang (vết thương do dao, kiếm, binh khí), bổ khí, giúp không đói, chịu được tuổi già.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Bạch lạp (sáp ong trắng)
Chữa đi ngoài lâu ngày (?), hậu trọng (mót rặn, đi rồi vẫn muốn đi), phân có mủ trắng. Bổ chỗ tổn thương đứt rách, tốt cho trẻ nhỏ. Uống lâu thì thân nhẹ, không đói. Có ở hang núi Vũ Đô, sinh ra trong tổ ong giữa gỗ và đá.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Phong tử (nhộng ong)
Vị ngọt, tính bình, hơi lạnh, không độc. Chữa phong đầu (đau đầu, chóng mặt do khí gió độc xâm nhập), trừ cổ độc (chất độc do sâu bọ độc gây ra, hoặc chứng bệnh bụng trướng nặng được cho là do loại độc ấy). Bổ chứng hư nhược gầy mòn, tổn thương phần trong, đau vùng tim bụng. Chữa người lớn, trẻ nhỏ có năm loại giun trong bụng đến mức nôn ra miệng, mặt và mắt vàng. Dùng lâu khiến da dẻ tươi sáng, sắc mặt đẹp, không già, thân nhẹ, thêm khí lực.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Đại hoàng phong tử (nhộng ong vàng lớn)
Chữa vùng tim bụng trướng đầy và đau, nôn khan; làm thân nhẹ, thêm khí lực.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thổ phong tử (nhộng ong đất)
Chữa ung thũng (mụn nhọt sưng to), đau họng. Còn gọi là phi linh. Có ở hang núi Vũ Đô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Mẫu lệ (vỏ hàu)
Vị mặn, tính bình, hơi lạnh, không độc. Chữa thương hàn (bệnh sốt do bị nhiễm lạnh từ bên ngoài) có hàn nhiệt (lúc rét lúc sốt), ôn ngược (sốt rét thể nặng về nóng) rét run lập cập, hay hoảng sợ, cáu giận, uất khí. Trừ chứng gân co rút hoặc lỏng mềm, thử lậu (?) (hạch ở cổ vỡ ra chảy mủ thành lỗ rò, như lao hạch). Chữa phụ nữ ra khí hư đỏ trắng. Trừ nhiệt đọng lại ở các khớp. Chữa vinh vệ (vinh: phần dinh dưỡng đi trong mạch máu; vệ: phần khí bảo vệ đi ngoài mạch, ở da thịt) hư mà sinh nóng, lúc có lúc không. Chữa bứt rứt đầy tức, cầm mồ hôi, đau tim, khí kết lại, làm hết khát, trừ máu cũ ứ đọng. Làm săn ruột già ruột non, cầm đại tiện tiểu tiện quá nhiều. Chữa xuất tinh không kìm được, hầu tý (họng sưng đau, nghẹn tắc), ho, vùng dưới tim và hai bên sườn bĩ (đầy tức bế tắc) và nóng.
Dùng lâu làm xương khớp chắc khoẻ, trừ tà ma, sống lâu. Còn gọi là lệ cáp, mẫu cáp. Có ở ao đầm vùng Đông Hải (biển phía đông), lấy lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Tang phiêu tiêu (tổ trứng bọ ngựa trên cây dâu)
Vị mặn ngọt, tính bình, không độc. Chữa tổn thương phần trong, sán hà (khối u cục trong bụng, đau bụng dưới), liệt dương. Thêm tinh, giúp có con. Chữa phụ nữ tắc kinh, đau lưng. Thông ngũ lâm (năm chứng tiểu buốt tiểu rắt: do sỏi, do khí, do cao, do lao lực, do máu), lợi tiểu tiện, thông đường nước. Lại chữa đàn ông hư tổn, khí ngũ tạng suy yếu, nằm mơ mà xuất tinh, đái dầm. Dùng lâu thì thêm khí, nuôi tinh thần.
Còn gọi là thực vưu, sinh trên cành dâu, là trứng của con bọ ngựa. Tháng hai, tháng ba lấy về đồ chín, rồi nên hơ lửa cho khô, không làm vậy thì khiến người dùng bị đi ngoài.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Hải cáp (vỏ nghêu biển)
Vị đắng mặn, tính bình, không độc. Chữa ho, khí nghịch lên trên (khí dồn ngược lên gây ho, khó thở), thở gấp, bứt rứt đầy tức, đau ngực, lúc rét lúc sốt; chữa liệt dương. Còn gọi là khôi cáp. Có ở… (?) (nguyên văn bị khuyết).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Văn cáp (vỏ nghêu có vân)
Vị mặn, tính bình, không độc. Chữa lở loét ăn sâu ác tính, năm loại trĩ, ho, khí nghịch, hung tý (đau tức nghẹn ở ngực), đau lưng, căng tức hai bên sườn, thử lậu (?), hậu môn chảy máu, băng trung lậu hạ (phụ nữ băng huyết ồ ạt hoặc rong huyết rỉ rả không dứt).
Có ở Đông Hải, vỏ ngoài có vân, lấy lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Khôi cáp (sò huyết)
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chữa nuy tý (chân tay teo yếu, tê bại), tiêu chảy, kiết lỵ, đi ngoài ra máu mủ. Còn gọi là khôi lục, hoạt đông. Có ở Đông Hải, hình tròn đều, hai đầu rỗng, vỏ ngoài có vân, lấy lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thạch quyết minh (vỏ bào ngư)
Vị mặn, tính bình, không độc. Chữa mắt có màng mộng che phủ và đau, thanh manh (mắt trông vẫn bình thường mà không nhìn thấy, mù dần). Dùng lâu thì thêm tinh, thân nhẹ. Có ở Nam Hải (biển phía nam).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Tần quy (rùa núi)
Vị đắng, không độc. Chủ yếu trừ thấp tý (đau nhức, tê nặng do khí ẩm thấp gây ra), thân thể nặng nề, chân tay và các khớp không cử động được. Sống trong đất ở sườn bắc của núi; tháng hai, tháng tám… (?) (nguyên văn bị khuyết).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Quy giáp (mai và yếm rùa)
Vị mặn ngọt, tính bình, có độc. Chữa rong huyết ra đỏ trắng, phá trưng hà (khối u cục cứng hoặc mềm trong bụng), sốt rét lâu ngày (?), năm loại trĩ, âm thực (lở loét ăn mòn ở bộ phận sinh dục), thấp tý, chân tay nặng nề yếu ớt, trẻ nhỏ thóp đầu không liền, đầu có mụn lở lâu khô, phụ nữ lở bộ phận sinh dục, hay hoảng sợ cáu giận, đau vùng tim bụng, không đứng lâu được, trong xương lúc rét lúc nóng, thương hàn lao phục (bệnh đã đỡ lại tái phát vì làm lụng mệt nhọc), hoặc toàn thân lúc rét lúc nóng như sắp chết. Sắc làm thuốc thang thì tốt.
Dùng lâu thì thân nhẹ, không đói, thêm khí, tăng trí tuệ, cũng làm người ta ăn được nhiều. Còn gọi là thần ốc. Có ở ao đầm vùng Nam Hải và trong nước hồ, lấy lúc nào cũng được. Đừng để bị ẩm, bị ẩm thì có độc.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Mật cá chép
Vị đắng, tính lạnh, có độc. Chữa mắt nóng, đỏ, đau, thanh manh, làm sáng mắt. Dùng lâu thì cường tráng, thêm chí khí.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thịt (cá chép)
Vị ngọt. Chữa ho, khí nghịch lên, hoàng đản (vàng da), làm hết khát. Thịt sống thì chữa phù thũng (phù nước), chân sưng phù, làm khí đi xuống.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Xương (cá chép)
Chữa phụ nữ ra khí hư đỏ trắng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Răng (cá chép)
Chữa thạch lâm (tiểu buốt, tiểu ra sỏi). Có ở ao đầm vùng Cửu Giang, lấy lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Lễ ngư (cá chuối, cá lóc)
Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Chữa thấp tý, mặt và mắt phù sưng, trục nước khi phù nặng, chữa năm loại trĩ. Người đang có mụn lở thì không được ăn, ăn vào để lại sẹo trắng. Còn gọi là đồng ngư. Có ở ao đầm vùng Cửu Giang, lấy lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Bào ngư (ở đây chỉ cá ướp muối phơi khô, có mùi nặng)
Vị cay, mùi hôi, tính ấm, không độc. Chữa ngã từ trên cao xuống, chân bị vấp ngã, bong gân gãy xương (?) có máu ứ, huyết tý (máu đọng, tê bại) ở chân tay không tan, phụ nữ băng huyết không cầm. Đừng để thấm mặn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Cá… (?) (tên cá bị khuyết chữ)
Vị ngọt, không độc, chữa trăm bệnh.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thiện ngư (con lươn)
Vị ngọt, rất ấm, không độc. Bổ trung, bổ máu, chữa chứng môi sưng loét (?). Ngày mùng năm tháng năm lấy xương đầu đốt lên, cầm được kiết lỵ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Tức ngư (cá giếc)
Chữa các loại mụn lở: đốt lên rồi trộn với nước tương mà bôi, hoặc lấy mỡ lợn rán lên mà dùng. Lại chữa trường ung (nhọt mọc trong ruột). Tro đầu cá: chữa trẻ nhỏ lở đầu, lở miệng, trùng thiệt (dưới lưỡi sưng lên như mọc thêm một cái lưỡi), mắt có màng mộng. Còn gọi là phụ ngư. Nấu canh với rau thuần (?) (rau nhút nước) thì chữa dạ dày yếu, ăn không trôi; làm gỏi thì chữa kiết lỵ đỏ trắng lâu ngày.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Phục dực (con dơi)
Vị mặn, tính bình, không độc. Chữa mắt mờ, ngứa, đau; chữa tiểu buốt tiểu rắt, thông đường nước, sáng mắt, ban đêm nhìn rõ. Dùng lâu khiến người vui vẻ, dáng vẻ dễ mến, không lo buồn. Còn gọi là biên bức. Có ở hang núi Thái Sơn và trong nhà dân. Sau tiết Lập Hạ thì bắt, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thiên thử thỉ (phân dơi)
Vị cay, tính lạnh, không độc. Chữa mặt sưng nhọt, da dẻ lạnh gai gai có lúc đau, khí huyết ứ trong bụng, phá các khối tích tụ do hàn nhiệt, trừ hoảng hốt hồi hộp, làm mất vết đen trên mặt. Còn gọi là thử pháp, thạch can. Có ở hang núi Hợp Phố, lấy vào tháng mười và tháng mười hai.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Da… (?) (tên con vật bị khuyết, có lẽ là da nhím)
Vị đắng, tính bình, không độc. Chữa năm loại trĩ, âm thực, đi ngoài ra máu đỏ trắng năm màu, máu chảy không cầm, bộ phận sinh dục sưng đau lan ra lưng. Nấu với rượu mà giết con vật.
Lại chữa đau bụng, sán tích (khối tích kết ở bụng dưới gây đau); cũng có thể đốt thành tro, uống với rượu. Có ở hang núi và đồng ruộng vùng Sở Sơn, lấy lúc nào cũng được, đừng để bị ẩm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thạch long tử (con thằn lằn)
Vị mặn, tính lạnh, hơi có độc. Chữa ngũ lung (năm chứng bí tiểu, tiểu khó) do tà khí kết lại, phá sỏi tiết niệu, làm hạ máu ứ, lợi tiểu tiện, thông đường nước. Còn gọi là tích dịch, sơn long tử, thủ cung, thạch dịch. Có ở hang núi Bình Dương và trong khe đá núi Kinh Sơn. Tháng năm bắt, đặt lên đá cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Lộ phong phòng (tổ ong vò vẽ treo ngoài trời)
Vị đắng mặn, tính bình, có độc. Chữa kinh giản, khiết túng (?) (chân tay co giật, lúc co lúc duỗi), tà khí gây hàn nhiệt, bệnh điên, tà ma ám, cổ độc, trĩ ở ruột. Sao trên lửa thì tốt. Lại chữa ong đốt sưng độc. Còn gọi là phong tràng, bách xuyên, phong… (?). Có ở hang núi… (?) (tên đất bị khuyết). Ngày mùng bảy tháng bảy lấy về, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Xư kê (một loài bọ cánh hoa sống trên cây xú xuân)
Vị đắng, tính bình, hơi có độc. Chữa tà khí ở vùng tim bụng, liệt dương, thêm tinh, mạnh ý chí, giúp có con, tăng ham muốn, bổ trung, thân nhẹ. Lại chữa đau lưng, làm khí đi xuống, mạnh dương, nhiều tinh. Không được để gần mắt. Có ở hang núi Hà Nội, trên cây xú xuân. Tháng bảy bắt, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Trách thiền (ve sầu)
Vị mặn ngọt, tính lạnh, không độc. Chữa trẻ nhỏ kinh giản, khóc đêm, bệnh điên, lúc rét lúc sốt, hoảng hốt hồi hộp, phụ nữ đẻ khó, nhau thai không ra. Lại làm sẩy thai.
Sống trên cây dương, cây liễu. Tháng năm bắt, đồ rồi phơi khô, đừng để bị mọt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Bạch cương tàm (tằm chết cứng trắng, tằm vôi)
Vị mặn cay, tính bình, không độc. Chữa trẻ nhỏ kinh giản, khóc đêm, trừ tam trùng (ba loại giun sán trong bụng), làm mất vết đen trên mặt (?), khiến sắc mặt đẹp. Chữa đàn ông lở loét bộ phận sinh dục, phụ nữ băng huyết ra đỏ trắng, các bệnh còn sót lại sau khi đẻ, làm mờ các sẹo mụn lở. Có ở vùng đầm bằng… Xuyên (?) (tên đất khuyết một chữ). Tháng tư lấy những con tự chết. Đừng để bị ẩm, bị ẩm thì có độc, không dùng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Mộc manh (một loài mòng nhỏ)
Vị đắng, tính bình, có độc. Chữa mắt đỏ đau, khoé mắt (?) tổn thương chảy nước mắt, máu ứ, tắc kinh, lúc rét lúc sốt, mỏi nhức (?), không có con. Còn gọi là hồn thường. Có ở vùng sông đầm Hán Trung. Tháng năm bắt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Phi manh (con mòng trâu hút máu)
Vị đắng, hơi lạnh, có độc. Đuổi máu ứ, phá và làm hạ các khối máu tích tụ, khối cứng đầy tức, trưng hà kèm hàn nhiệt, thông huyết mạch và cửu khiếu (chín lỗ trên cơ thể: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, hậu môn, lỗ tiểu), chữa phụ nữ kinh nguyệt không thông, tích tụ, trừ máu độc đọng ở ngực bụng và ngũ tạng, cùng hầu tý nghẹn tắc. Có ở hang núi Giang Hạ. Tháng năm bắt, con nào bụng có máu là tốt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Phi liêm (con gián)
Vị mặn, tính lạnh, có độc. Chữa máu ứ, khối cứng trưng hà kèm hàn nhiệt, phá tích tụ, họng tê tắc, bên trong lạnh mà không có con, thông huyết mạch. Có ở vùng sông đầm Tấn Dương và trong nhà dân. Bắt vào tiết Lập Thu.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
… trùng (?) (khuyết một chữ; theo tên khác bên dưới thì là con gián đất)
Vị mặn, tính lạnh, có độc. Chữa vùng tim bụng lúc rét lúc nóng, gai lạnh, khối máu tích tụ, trưng hà, phá khối cứng, làm thông kinh bị tắc, giúp có con, rất tốt. Còn gọi là địa miết, thổ miết. Có ở vùng sông đầm Hà Đông và chỗ đất ẩm trong cát, dưới chân tường nhà dân. Tháng mười bắt, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Tề tào (con sùng, ấu trùng bọ hung)
Vị mặn, hơi ấm, hơi lạnh, có độc. Chữa máu xấu, máu ứ, khí bế gây tê đau, phá máu đọng dưới sườn do gãy xương, cứng đầy và đau, tắc kinh; chữa trong mắt mọc thịt thừa, màng mộng xanh trắng. Chữa nôn ra máu mà máu ứ ở ngực bụng chưa hết, phá chỗ xương bị gãy (?) máu kết lại, vết thương binh khí bị tắc bên trong, sau khi đẻ bị trúng lạnh, làm xuống sữa.
Còn gọi là tề, phần tề (?), bột tề. Có ở vùng đầm bằng Hà Nội và trong đống phân rác cỏ nhà dân, lấy lúc nào cũng được. Con nào bò ngửa lưng là tốt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Khoát du (con sên trần, không có vỏ)
Vị mặn, tính lạnh, không độc. Chữa tặc phong (khí gió độc xâm nhập bất ngờ) làm méo miệng lệch mặt (?), gân bị trật, lòi dom (sa trực tràng), kinh giản co rút. Còn gọi là lăng lễ, thổ oa, phụ oa. Có ở ao đầm Thái Sơn và dưới tường đá cát nơi đất râm. Tháng tám bắt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Oa ngưu (ốc sên)
Vị mặn, tính lạnh. Chữa tặc phong làm méo miệng lệch mặt (?), vấp ngã, ruột già sa xuống lòi dom, gân co rút và kinh giản.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thuỷ điệt (con đỉa)
Vị mặn đắng, tính bình, hơi lạnh, có độc. Đuổi máu xấu, chữa máu ứ tắc kinh, phá huyết hà (khối u do máu đọng), tích tụ, không có con, thông đường nước, và làm sẩy thai.
Còn gọi là… (?) (khuyết chữ), chí chưởng. Có ở ao đầm vùng Lôi Trạch. Tháng năm, tháng sáu bắt, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Miết giáp (mai ba ba)
Vị mặn, tính bình, không độc. Chữa trưng hà ở vùng tim bụng, khối tích cứng, lúc rét lúc sốt, trừ bĩ, thịt thừa, âm thực, trĩ, thịt hoại. Chữa ôn ngược, huyết hà, đau lưng, trẻ nhỏ dưới sườn có cục cứng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thịt (ba ba)
Vị ngọt. Chữa tổn thương phần trong, thêm khí, bổ chỗ thiếu hụt. Có ở ao đầm vùng Đan Dương, lấy lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
… ngư giáp (?) (khuyết một chữ; có lẽ là vảy giáp cá đà, tức cá sấu)
Vị cay, hơi ấm, có độc. Chữa trưng hà ở vùng tim bụng, khối cứng ẩn sâu, tích tụ, lúc rét lúc sốt, phụ nữ băng huyết, ra máu năm màu, bụng dưới và bộ phận sinh dục đau kéo lẫn nhau, ghẻ lở, thịt chết, ngũ tà (năm loại tà khí làm tinh thần rối loạn) khiến chảy nước mũi nước mắt, có lúc hoảng sợ, trong lưng nặng và đau, trẻ nhỏ bí tiểu do khí, đều làm cho tan được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thịt (của con vật trên)
Chữa hụt hơi thở gấp, chân không đứng vững được. Có ở ao đầm vùng Nam Hải, lấy lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Ô tặc ngư cốt (mai mực)
Vị mặn, hơi ấm, không độc. Chữa phụ nữ rong huyết ra đỏ trắng, kinh nguyệt bế tắc, bộ phận sinh dục lở loét sưng đau, lúc rét lúc sốt, trưng hà, không có con, hoảng sợ khí dồn vào bụng, đau bụng quanh rốn, trong âm đạo lạnh và sưng; giúp người ta có con. Lại làm khô mụn lở chảy nhiều mủ nước không se.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thịt (mực)
Vị chua, tính bình. Thêm khí, mạnh ý chí. Có ở ao đầm vùng Đông Hải, lấy lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Giải (con cua)
Vị mặn, tính lạnh, có độc. Chữa tà khí trong ngực, nhiệt kết lại gây đau, méo miệng lệch mặt (?), mặt sưng. Làm hỏng sơn; đốt lên thì dụ được chuột đến. Gỡ chỗ kết, làm tan máu ứ, chữa lở loét do dị ứng sơn, nuôi gân, thêm khí.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Càng (cua)
Chữa phá thai, làm sẩy thai. Có ở ao đầm và các dòng nước vùng sông Y, sông Lạc, lấy lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Nguyên tàm nga (ngài của tằm lứa thứ hai)
Con đực hơi có độc. Thêm tinh khí, mạnh đường sinh dục, giao hợp không biết mỏi, cũng cầm được chứng xuất tinh.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Phân (tằm)
Tính ấm, không độc. Chữa sôi bụng, nóng bên trong, tiêu khát (khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, gầy sút), phong tý (đau nhức tê do gió độc), nổi mẩn ngứa.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Man lệ ngư (cá chình)
Vị ngọt, có độc. Chữa năm loại trĩ, mụn lở… (?) (khuyết chữ), giết các loại giun sán.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Giao ngư bì (da cá nhám)
Chữa cổ khí; các bài thuốc chữa cổ chú (bệnh do cổ độc lây lan kéo dài) dùng vị này. Đây chính là da cá dùng để bọc cán dao.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Tử bối (?) (ốc có vỏ màu tím)
Làm sáng mắt, trừ nhiệt độc.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Hà mô (con cóc)
Vị cay, tính lạnh, có độc. Chữa tà khí, phá khối cứng và máu đọng, nhọt sưng, lở bộ phận sinh dục. Uống vào thì không mắc bệnh sốt nóng. Chữa âm thực, thư (nhọt sâu), hủi, lở loét độc, vết chó cắn. Có thể làm mềm ngọc đá. Còn gọi là thiềm thừ, … (?) (khuyết chữ), lại gọi là khứ phủ, khổ… (?). Có ở ao đầm sông hồ. Ngày mùng năm tháng năm bắt, phơi khô trong bóng râm. Con nào bò về hướng đông là tốt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Oa (con ếch)
Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Chữa trẻ nhỏ nóng đỏ người, lở da, rốn bị tổn thương, giảm đau, bổ khí thiếu. Còn gọi là trường cổ. Sống trong nước, bắt lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Mẫu thử (chuột đực)
Hơi ấm, không độc. Chữa bong gân gãy xương (?), nối gân xương: giã nát mà đắp, ba ngày thay một lần. Bốn chân và đuôi: chữa phụ nữ sẩy thai, giúp đẻ dễ… (?) (nguyên văn bị khuyết).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thịt (chuột)
Tính nóng, không độc. Chữa trẻ nhỏ bị bộ lộ (?) (chứng cam: gầy trơ xương), bụng to; nướng lên cho ăn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Phân (chuột)
Hơi lạnh, không độc. Chữa trẻ nhỏ động kinh, bụng to, bệnh dịch theo mùa đã đỡ lại tái phát do mệt nhọc.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Nhiêm xà đởm (mật trăn)
Vị ngọt đắng, tính lạnh, hơi có độc. Chữa đau vùng tim bụng (?) (khuyết chữ), lở loét do trùng ở hạ bộ (?), mắt sưng đau.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Mỡ (trăn)
Tính bình, hơi có độc. Chữa phong độc ngoài da, phụ nữ sau khi đẻ đau bụng và các bệnh còn sót lại.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Phúc xà đởm (mật rắn hổ lục)
Vị đắng, hơi lạnh, có độc. Chữa lở loét do trùng (?) (khuyết chữ).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thịt (rắn hổ lục)
Ngâm ủ thành rượu, chữa bệnh hủi, các chứng lỗ rò (?), đau vùng tim bụng, làm khí kết đi xuống, trừ cổ độc. Con chuột rắn đã nuốt trong bụng: hơi có độc, chữa thử lậu… (?) (nguyên văn bị khuyết).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Lăng lý giáp (vảy con tê tê)
Hơi lạnh. Chữa ngũ tà khiến người hoảng sợ, khóc lóc, bi thương. Đốt thành tro, hoà với rượu hoặc nước một phương thốn chuỷ (một thìa vuông mỗi cạnh một tấc, khoảng vài gam thuốc bột), chữa lỗ rò do kiến (?) (một loại lỗ rò lở loét).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Tri chu (con nhện)
Hơi lạnh. Chữa người lớn, trẻ nhỏ bị sa đì (?) (khuyết chữ; có lẽ là thoát vị bẹn, bìu sưng to). Ngày mùng bảy tháng bảy lấy mạng nhện, chữa chứng hay quên.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Tinh linh (chuồn chuồn)
Hơi lạnh. Mạnh dương, cầm chứng xuất tinh.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thạch tàm (con sâu đá, ấu trùng sống dưới nước bọc vỏ bằng cát sỏi)
Vị mặn, tính lạnh, có độc. Chữa ngũ lung, phá sỏi tiết niệu, làm sẩy thai.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thịt (thạch tàm)
Gỡ khí kết, thông đường nước, trừ nóng. Còn gọi là sa sắt. Có ở ao đầm vùng sông Trường Giang và sông Hán.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Xà thuế (xác rắn lột)
Vị mặn ngọt, tính bình, không độc. Chữa trẻ nhỏ mắc một trăm hai mươi loại kinh giản, co giật (?), bệnh điên kèm hàn nhiệt, trĩ ở ruột, độc do giun sán, xà giản (động kinh mà lè lưỡi như rắn), thè lưỡi lắc đầu; người lớn bị ngũ tà, nói năng lệch lạc lung tung, lở loét độc, nôn và ho; làm sáng mắt. Sao trên lửa thì tốt.
Còn gọi là thạch xuất tử y, xà phù, long tử bì, long tử đơn y, cung bì. Có ở hang núi và đồng ruộng vùng Kinh Châu. Lấy vào ngày mùng năm hoặc ngày rằm tháng năm là tốt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Xà hoàng (hòn sỏi lấy trong bụng rắn)
Chữa đau tim, chú ngỗ (bỗng nhiên ngất, đau bụng do bị cho là trúng tà), sỏi tiết niệu, đẻ khó, trẻ nhỏ kinh giản. Nấu với nước, mài ra rồi uống nước ấy. Có ở Lĩnh Nam (vùng phía nam dãy Ngũ Lĩnh), lấy được trong bụng rắn, tròn và nặng như thiếc, màu vàng, đen, xanh lẫn lộn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Ngô công (con rết)
Vị cay, tính ấm, có độc. Chữa quỷ chú (bệnh kéo dài, lây từ người này sang người khác, xưa cho là do quỷ gây ra) và cổ độc, giải độc khi ăn phải các loài rắn, sâu, cá độc, trừ ma quỷ, vật thành tinh lâu năm, ôn ngược, trừ tam trùng. Chữa hàn nhiệt tích tụ ở vùng tim bụng, làm sẩy thai, trừ máu xấu. Có ở hang núi vùng Đại Ngô; loại ở Giang Nam đầu và chân màu đỏ là tốt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Mã lục (con cuốn chiếu)
Vị cay, tính ấm, có độc. Chữa trong bụng có khối trưng to cứng, phá tích tụ, thịt thừa, lở loét độc, chốc đầu trắng (bệnh nấm da đầu làm rụng tóc). Chữa hàn nhiệt, bĩ kết, đầy dưới sườn. Còn gọi là bách túc, mã trục. Có ở hang núi vùng Huyền Thố.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới
Mục côn trùng và cá
(Tên vị thuốc bị khuyết; theo tên khác bên dưới thì là một loài ong đất, tò vò) Vị cay, tính bình, không độc. Chữa điếc lâu ngày, ho, khí nghịch, độc khí, làm gai đâm trồi ra, làm ra mồ hôi, chữa nghẹt mũi. Tổ đất của nó: chữa nhọt sưng, phong đầu. Còn gọi là thổ phong. Có ở hang núi Hùng Nhĩ, hoặc ở… (?) (khuyết chữ) hoặc trong nhà dân.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Tước ủng (kén của sâu róm bám trên cành cây)
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chữa trẻ nhỏ kinh giản, hàn nhiệt, khí kết, cổ độc, quỷ chú. Còn gọi là táo xá. Có ở Hán Trung, lấy về thì đồ lên. Sinh ra giữa cành cây, là tổ của loài sâu róm (?). Tháng tám lấy.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Thử phụ (con mọt ẩm, bọ đất cuộn tròn)
Vị chua, tính ấm, hơi lạnh, không độc. Chữa khí lung (bí tiểu do khí), không đi tiểu được, phụ nữ tắc kinh, huyết hà, co giật (?), lúc rét lúc sốt, thông đường nước. Còn gọi là phụ bàn, … (?), … (?) (hai tên bị khuyết chữ). Có ở vùng thung lũng bằng quận Nguỵ và trên nền đất nhà dân. Ngày mùng năm tháng năm bắt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Huỳnh hoả (con đom đóm)
Vị cay, hơi ấm, không độc. Làm sáng mắt, chữa trẻ nhỏ bỏng lửa, nhiệt khí, cổ độc, quỷ chú, thông suốt tinh thần. Còn gọi là dạ quang, phóng hoả, tập… (?), tức… (?). Có ở ao đầm vùng Giai Địa. Ngày mùng bảy tháng bảy bắt, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Y ngư (con nhậy, mọt ăn quần áo sách vở)
Vị mặn, tính ấm, không độc. Chữa phụ nữ sán hà, tiểu tiện không thông, trẻ nhỏ trúng phong (bị gió độc xâm nhập gây co cứng) cổ cứng lưng uốn cong: xoa vào. Lại chữa tiểu buốt tiểu rắt, làm sẩy thai, bôi lên mụn lở làm mất sẹo. Còn gọi là bạch ngư, … (?). Có ở vùng đầm bằng Hàm Dương.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Bạch cảnh khâu dẫn (giun đất cổ trắng)
Vị mặn, tính lạnh, rất lạnh, không độc. Chữa xà hà (khối u trong bụng như hình rắn), trừ tam trùng, phục thi (bệnh ẩn náu lâu trong người, lúc phát thì đau tức ngực bụng), quỷ chú, cổ độc, giết giun đũa; giun này tự tan thành nước. Chữa thương hàn, nhiệt ẩn bên trong gây điên cuồng nói nhảm, bụng to, vàng da. Còn gọi là thổ long. Sống ở đất bằng. Tháng ba bắt, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Lâu cô (con dế dũi)
Vị mặn, tính lạnh, không độc. Chữa đẻ khó, làm gai đâm trong thịt trồi ra, làm vỡ nhọt sưng, làm trôi chỗ nghẹn hóc, giải độc, trừ lở loét độc. Còn gọi là huệ cô, thiên lâu, … (?). Có ở vùng đầm bằng Đông Thành. Con bò ra ban đêm là tốt. Bắt vào tiết Hạ Chí, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Khương lang (con bọ hung)
Vị mặn, tính lạnh, có độc. Chữa trẻ nhỏ kinh giản, co giật (?), bụng trướng, hàn nhiệt; người lớn bệnh điên, cuồng loạn, đầu ngón tay ngón chân lạnh, chân tay đầy trướng, bôn đồn (cảm giác khí từ bụng dưới xông ngược lên ngực, họng, như con lợn chạy). Còn gọi là… khương (?). Sao trên lửa thì tốt. Có ở ao đầm vùng Trường Sa. Ngày mùng năm tháng năm bắt, đồ lên rồi cất đi; khi dùng thì nên nướng. Đừng bỏ vào nước, làm người dùng bị nôn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Ban miêu (con sâu ban miêu, một loài bọ cánh cứng có độc)
Vị cay, tính lạnh, có độc. Chữa hàn nhiệt, quỷ chú, cổ độc, thử lậu (?), ghẻ, hắc lào, lở loét độc, nhọt ăn mòn, thịt chết; phá sỏi gây bí tiểu, khối máu tích tụ. Làm tổn thương da thịt người, làm sẩy thai. Còn gọi là long vĩ. Có ở hang núi Hà Đông. Tháng tám bắt, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Nguyên thanh (bọ cánh cứng xanh sống trên cây nguyên hoa)
Vị cay, hơi ấm, có độc. Chữa cổ độc, phong chú (bệnh do gió độc kéo dài lây lan), quỷ chú, làm sẩy thai. Tháng ba bắt, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Cát thượng đình trưởng (bọ cánh cứng sống trên dây sắn)
Vị cay, hơi ấm, có độc. Chữa cổ độc, quỷ chú, phá chứng tiểu rắt do kết sỏi, tích tụ, làm sẩy thai. Tháng bảy bắt, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Địa đởm (một loài bọ cánh cứng có độc sống dưới đất)
Vị cay, tính lạnh, có độc. Chữa quỷ chú, hàn nhiệt, thử lậu (?), lở loét độc, thịt chết, phá trưng hà, làm sẩy thai, ăn mòn thịt hoại trong mụn lở, thịt thừa trong mũi, làm tan khí kết và sỏi tiết niệu. Làm ra thai: uống một đao khuê (lượng thuốc bột rất nhỏ, bằng chừng một phần mười thìa vuông) thì thai ra ngay. Còn gọi là… thanh (?), thanh oa. Có ở hang núi Vấn Sơn. Tháng tám bắt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Mã đao (con trai dao, loài trai vỏ dài hẹp)
Vị cay, hơi lạnh, có độc. Chữa rong huyết ra đỏ trắng, hàn nhiệt, phá sỏi tiết niệu, giết chim thú và chuột phá hoại, trừ nhiệt giữa các tạng, thử lậu (?) trong cơ thịt, hết bứt rứt đầy tức, bổ trung, trừ quyết tý (chân tay lạnh giá, tê bại), làm các khớp cử động trơn tru. Dùng thì phải nung luyện kỹ, gặp nước thì làm nát ruột người. Lại có thuyết nói gặp nước thì tốt. Còn gọi là mã cáp. Có ở ao đầm sông hồ và Đông Hải, lấy lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Nước ốc ruộng
Rất lạnh. Chữa mắt nóng, đỏ, đau, làm hết khát.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Bối tử (vỏ ốc tiền, ốc vằn nhỏ xưa dùng làm tiền)
Vị mặn, tính bình, có độc. Chữa mắt có màng mộng, quỷ chú, cổ độc, đau bụng, ra máu, ngũ lung, thông đường nước. Trừ hàn nhiệt, ôn chú (?) (bệnh nhiệt lây lan kéo dài), giải cơ (làm ra mồ hôi để đẩy tà khí ở lớp da thịt ra ngoài), làm tan nhiệt kết. Đốt lên mà dùng thì tốt. Còn gọi là bối xỉ. Có ở ao đầm vùng Đông Hải.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Giáp hương (nắp miệng của một loài ốc biển)
Vị mặn, tính bình, không độc. Chữa vùng tim bụng đầy và đau, thở gấp, cầm kiết lỵ, chữa tiểu buốt tiểu rắt. Có ở Nam Hải.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Kha (một loài ốc biển vỏ trắng)
Vị mặn, tính bình, không độc. Chữa màng mộng trong mắt, cầm máu, làm lên da non. Thuộc loài sò ốc, to như bào ngư, vỏ ngoài vàng đen mà phần cốt bên trong trắng, dùng làm đồ trang sức cho ngựa.
Có ở Nam Hải, lấy lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục côn trùng và cá
Bàn rằng:
Các loài chim, thú, côn trùng, cá, tổng cộng một trăm mười sáu loại, đều là sinh mạng, mỗi con đều tự giữ gìn, yêu quý thân mình, không khác gì con người. Vì vậy mới nói "gần thì lấy chính thân mình mà suy ra, xa thì lấy muôn vật mà suy ra": con người từ khi được sinh ra đã biết quý mạng sống, thì chim thú cũng tự yêu quý thân mình, điều đó hẳn có thể biết được. Bởi thế, ai cần dùng những vị thuốc này đều nên tìm những con đã chết sẵn, hoặc tìm mua ở chợ. Nếu thật sự không thể tìm được mới tự giết để cứu mạng mình. Còn nếu cứ giết chúng, thì không phải là ý của người lập ra phương thuốc. Hãy thận trọng, thận trọng!
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới
Mục quả
Hai mươi lăm vị
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Đậu khấu
Vị cay, tính ấm, không độc. Ôn trung (làm ấm tỳ vị), chữa đau vùng tim bụng, nôn mửa, trừ hôi miệng. Có ở Nam Hải.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Bồ đào (quả nho)
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chữa thấp tý ở gân xương, thêm khí, tăng sức gấp bội, mạnh ý chí. Làm người béo khoẻ, chịu được đói, chịu được gió lạnh. Ăn lâu thì thân nhẹ, không già, sống lâu. Có thể làm rượu, đuổi nước, lợi tiểu tiện. Có ở hang núi các vùng Lũng Tây, Ngũ Nguyên, Đôn Hoàng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Bồng lũy (?) (khuyết một chữ; một loài mâm xôi)
Vị chua mặn, tính bình, không độc. Làm yên ngũ tạng, thêm tinh khí, làm dương vật to và cứng, mạnh ý chí, tăng sức gấp bội, giúp có con. Lại chữa bỗng nhiên trúng phong, người nóng, quá hoảng sợ. Dùng lâu thì thân nhẹ, không già. Còn gọi là phúc bồn, lăng… (?), âm… (?). Có ở vùng đầm bằng Kinh Sơn và Oan Câu.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Phúc bồn tử (quả mâm xôi)
Vị ngọt, tính bình, không độc. Thêm khí, thân nhẹ, làm tóc không bạc. Tháng năm hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Đại táo (táo tàu)
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chữa tà khí vùng tim bụng, làm yên phần giữa, nuôi tỳ, giúp mười hai kinh mạch (mười hai đường dẫn khí huyết chính trong cơ thể theo y học cổ truyền), điều hoà khí của dạ dày, thông cửu khiếu, bổ chứng hụt hơi, thiếu tân dịch (các chất dịch trong cơ thể), cơ thể suy kém, quá hoảng sợ, chân tay nặng nề, điều hoà các vị thuốc, bổ trung thêm khí, tăng sức, trừ bứt rứt buồn bực, chữa chứng dưới tim như treo lơ lửng, kiết lỵ (?).
Dùng lâu thì thân nhẹ, sống lâu, không đói, thành thần tiên. Còn gọi là can táo, mỹ táo, lương táo. Tháng tám hái, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Nhân trong hạt táo để ba năm
Đốt lên thì vị đắng, chữa đau bụng, tà khí.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Táo tươi
Vị ngọt cay. Ăn nhiều khiến người… (?) (khuyết chữ), hay bị rét sốt; người gầy yếu không được ăn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Lá (táo)
Phủ lên ma hoàng (một vị thuốc làm ra mồ hôi) thì làm ra mồ hôi được. Có ở vùng đầm bằng Hà Đông.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Hạt sen và ngó sen
Vị ngọt, tính bình, lạnh, không độc. Bổ trung, nuôi tinh thần, thêm khí lực, trừ trăm bệnh. Dùng lâu thì thân nhẹ, chịu được tuổi già, không đói, sống lâu. Còn gọi là thuỷ chi đan, liên. Có ở ao đầm vùng Nhữ Nam. Tháng tám hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Kê đầu thực (hạt khiếm thực, hạt cây súng gai)
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chữa thấp tý, đau lưng cột sống và đầu gối, bổ trung, trừ bệnh phát đột ngột, thêm tinh khí, mạnh ý chí, làm tai thính mắt sáng. Dùng lâu thì thân nhẹ, không đói, chịu được tuổi già, thành thần tiên. Còn gọi là nhạn uế thực, khiếm. Có ở ao đầm vùng Lôi Trạch. Tháng tám hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Kỵ thực (củ ấu)
Vị ngọt, tính bình, không độc. Làm yên phần giữa, bổ ngũ tạng, không đói, thân nhẹ. Còn gọi là lăng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Hạt dẻ
Vị mặn, tính ấm, không độc. Thêm khí, làm dày dặn ruột dạ dày, bổ thận khí, giúp người chịu được đói. Có ở Sơn Âm. Tháng chín hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Anh đào
Vị ngọt. Điều hoà phần giữa, thêm tỳ khí, làm sắc mặt đẹp, tinh thần vui vẻ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Quả mơ
Vị chua, tính bình, không độc. Làm khí đi xuống, trừ bứt rứt đầy tức, làm yên lòng, chữa đau chân tay, thiên khô (liệt nửa người, mất cảm giác), thịt chết, làm mất nốt ruồi xanh đen, bệnh hiểm ác, cầm kiết lỵ, chữa hay nhổ nước bọt mà miệng khô. Có ở hang núi Hán Trung. Tháng năm hái, sấy lửa cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Lá tỳ bà
Vị đắng, tính bình, không độc. Chữa nấc cụt (?) đột ngột không dứt, làm khí đi xuống.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Quả hồng
Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Thông khí ở mũi và tai, chữa kiết lỵ (?) do cơ thể suy kém.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Quả mộc qua
Vị chua, tính ấm, không độc. Chữa thấp tý, tà khí, hoắc loạn (chứng vừa nôn mửa vừa tiêu chảy dữ dội), nôn và đi ngoài nhiều, chuột rút không dứt. Cành của nó cũng có thể nấu lên mà dùng… (?) (nguyên văn bị khuyết).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Mía
Vị ngọt, tính bình, không độc. Làm khí đi xuống, điều hoà phần giữa, giúp tỳ khí, làm thông ruột già.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Thạch mật (ở đây chỉ đường phèn, đường mía nấu kết thành tảng)
Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Chữa vùng tim bụng nóng trướng, miệng khô khát. Tính mát và làm trơn lợi. Xuất xứ ở Ích Châu và vùng Tây Nhung (các xứ phía tây). Nấu luyện đường cát mà làm thành, có thể đóng thành bánh, thành tảng, màu vàng trắng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Sa đường (đường cát)
Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Công dụng và tính chất giống thạch mật, nhưng mát và trơn lợi hơn. Ép nước mía mà nấu thành. Đất Thục, vùng Tây Nhung, Giang Đông đều có.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Khoai sọ
Vị cay, tính bình, có độc. Làm thông thoáng ruột dạ dày, làm đầy đặn da thịt, làm trơn phần trong. Còn gọi là thổ chi.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Ô dụ (củ năng, mã thầy)
Vị đắng ngọt, hơi lạnh, không độc. Chữa tiêu khát, tê nóng, làm ấm phần giữa, thêm khí. Còn gọi là tạ cô, thuỷ bình. Mọc vào tháng hai, lá giống lá khoai sọ. Ngày mùng ba tháng ba đào củ, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Nhân hạt mơ (hạnh nhân)
Vị ngọt đắng, tính ấm, mát và trơn lợi, có độc. Chữa ho, khí nghịch lên, bụng sôi như sấm, hầu tý, làm khí đi xuống; dùng khi sinh đẻ, vết thương binh khí, lạnh vùng tim, bôn đồn, kinh giản, dưới tim bứt rứt nóng, phong khí lúc đến lúc đi, đau đầu do dịch bệnh theo mùa; giải cơ, làm tan chứng căng gấp dưới tim, giải độc thịt chó. Tháng năm hái. Hạt có hai nhân thì giết người, có thể dùng đánh độc chó.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Hoa (mơ)
Vị đắng, không độc. Bổ chỗ thiếu hụt, chữa phụ nữ tổn thương phần trong, hàn nhiệt tý (tê đau kèm rét sốt), quyết nghịch (chân tay lạnh giá ngược lên).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Quả (mơ)
Vị chua, không được ăn nhiều, hại gân xương. Có ở hang núi đất Tấn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Mục quả
Nhân hạt đào (đào nhân)
Vị đắng ngọt, tính bình, không độc. Chữa máu ứ, tắc kinh, hà (khối u cục), tà khí, giết giun nhỏ, cầm ho, khí nghịch lên, làm tan khối cứng dưới tim, trừ máu ứ do bất ngờ bị đánh, phá trưng hà, thông kinh nguyệt, giảm đau. Tháng bảy hái lấy nhân, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo (sách ghi chép các vị thuốc lấy từ cây cỏ, khoáng vật, động vật), phần dưới — Nhóm quả
Hoa đào
Giết các loài quỷ dữ, giúp người có nhan sắc tươi đẹp. Vị đắng, tính bình (không nóng không lạnh), không độc. Chủ trị (chuyên chữa): trừ thủy khí (nước ứ đọng trong cơ thể gây phù thũng), phá thạch lâm (sỏi đường tiểu khiến tiểu buốt, tiểu rắt), thông đại tiện và tiểu tiện, tẩy tam trùng (ba loại giun sán trong bụng), làm da mặt tươi nhuận. Hái vào ngày mùng 3 tháng 3, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Đào kiêu (quả đào khô còn treo trên cây qua mùa đông)
Vị đắng, hơi ấm. Chủ trị: giết trăm loài quỷ và vật thành tinh. Chữa trúng ác (bỗng dưng ngất, đau bụng dữ dội, người xưa cho là do khí độc hay tà ma xâm nhập) gây đau bụng; giết yêu ma, trừ ngũ độc (năm loại độc) và điều chẳng lành. Còn gọi là đào nô, còn gọi là kiêu cảnh.
Đây là quả bám trên cây không rụng; quả còn chắc ruột thì hái vào tháng giêng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Lông đào (lớp lông tơ trên vỏ quả đào)
Chủ trị: tống huyết hà (khối máu ứ kết thành cục trong bụng), các chứng nóng lạnh, tích tụ (khối u cục kết trong bụng), không có con, đới hạ (khí hư ra nhiều ở phụ nữ) và các bệnh khác; phá chỗ cứng rắn bế tắc. Cạo lấy lông mà dùng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Mọt đào
Giết quỷ, tránh tà ác và điều chẳng lành. Đó là loài sâu ăn cây đào.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Vỏ trắng ở thân (cây đào)
Vị đắng cay, không độc. Trừ tà quỷ, chữa trúng ác, đau bụng, giải nhiệt trong dạ dày.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Lá (đào)
Vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị: tống thi trùng (loại sâu bọ người xưa cho là ký sinh trong người gây bệnh lâu ngày) ra ngoài, trị sâu bọ trong vết lở.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Nhựa (cây đào)
Luyện chế mà dùng, chủ trị: giữ cho bên trong không đói (?), chịu được gió lạnh.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Quả (đào)
Vị chua, ăn nhiều làm người sinh nóng. Mọc ở khe núi vùng Thái Sơn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Nhân hạt mận
Vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị: ngã quỵ, ngã bổ nhào (?), máu ứ gây đau xương.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Vỏ rễ (cây mận)
Rất lạnh. Chủ trị: tiêu khát (bệnh khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, gầy sút, gần giống bệnh tiểu đường), làm dứt chứng bứt rứt trong lòng và khí nghịch lên, chứng bôn khí (khí từ bụng dưới xông ngược lên ngực) (?).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Quả (mận)
Vị đắng. Trừ nhiệt dai dẳng lâu ngày, điều trung (điều hòa dạ dày và đường tiêu hóa).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Lê
Vị ngọt, hơi chua, tính lạnh. Ăn nhiều làm người bị hàn trung (lạnh bụng bên trong); người bị kim sang (vết thương do dao, kiếm, binh khí) và phụ nữ mới sinh càng không được ăn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Quả nại (một loại táo, giống táo tây)
Vị đắng, tính lạnh. Ăn nhiều làm người trướng bụng, người đang bệnh càng nặng hơn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
An thạch lựu (quả lựu)
Vị ngọt chua, không độc. Chủ trị: khô họng, khát nước; nhưng hại phổi, không được ăn nhiều.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Vỏ quả lựu chua
Chữa kiết lỵ, tiêu chảy, cầm lậu tinh (tinh dịch tự chảy ra, di tinh).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm quả
Rễ (cây lựu) mọc về hướng đông
Chữa giun đũa và sán dây.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới
Nhóm rau
Ba mươi bảy vị
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Hạt bí trắng
Vị ngọt, tính bình, lạnh, không độc. Chủ trị: làm da dẻ tươi nhuận, nhan sắc đẹp, ích khí (bồi bổ sinh lực), không đói (?). Uống lâu thì thân nhẹ nhàng, chậm già; chủ trị trừ chứng bứt rứt đầy tức, buồn bực không vui.
Uống lâu thì sinh hàn trung. Có thể làm kem bôi mặt, khiến mặt tươi nhuận. Còn gọi là thủy chi, còn gọi là bạch qua tử (chữ "qua" ở đây có ghi chú cách đọc theo lối phiên thiết: lấy phụ âm đầu chữ "tắc" ghép với vần chữ "giảo"). Mọc ở đầm bằng vùng Tung Cao (?); đây chính là hạt bí đao, hái vào tháng 8.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Bí đao trắng
Vị ngọt, hơi lạnh. Chủ trị: trừ nước ứ gây trướng bụng dưới, thông tiểu tiện, cầm khát.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Cuống dưa (cuống quả dưa)
Vị đắng, tính lạnh, có độc. Chủ trị: phù nước nặng, mặt mũi chân tay sưng phù; tống nước ra, giết cổ độc (chất độc do người nuôi sâu bọ độc làm ra để hại người, hoặc bệnh do ký sinh trùng gây trướng bụng), ho kèm khí nghịch xông lên; và ăn các thứ quả mà bệnh nằm trong ngực bụng thì đều cho nôn ra hoặc tháo xuống. Trừ thịt thừa trong mũi, chữa hoàng đản (bệnh vàng da, vàng mắt).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Hoa (dưa)
Chủ trị: đau tim, ho khí nghịch. Mọc ở đầm bằng vùng Tung Cao. Hái vào ngày mùng 7 tháng 7, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Đông quỳ tử (hạt cây quỳ mùa đông)
Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Chủ trị: chứng nóng lạnh ở ngũ tạng lục phủ (các cơ quan trong cơ thể theo Đông y: năm tạng tim, gan, lách, phổi, thận và sáu phủ dạ dày, ruột non, ruột già, mật, bàng quang, tam tiêu), gầy còm, ngũ lung (năm loại bí tiểu, tiểu khó), thông tiểu tiện. Chữa phụ nữ khó sinh, bế tắc bên trong. Uống lâu thì xương chắc, thịt da đầy đặn, thân nhẹ, sống lâu. Mọc ở núi Thiếu Thất, hái vào tháng 12.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Rễ cây quỳ
Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Chủ trị: mụn nhọt độc, chữa chứng lâm (tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhỏ giọt), thông tiểu tiện. Giải độc của xuyên tiêu (hạt tiêu đất Thục).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Lá (cây quỳ)
Đứng đầu trăm loại rau; phần lõi non của nó làm hại người.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Hạt rau dền
Vị ngọt, tính lạnh, rất lạnh, không độc. Chủ trị: thanh manh (mắt trông vẻ ngoài bình thường mà không nhìn thấy), màng trắng che mắt; sáng mắt, trừ tà, thông đại tiểu tiện, trừ nóng lạnh, giết giun đũa. Uống lâu thì thêm sức, không đói, thân nhẹ. Còn gọi là mã hiện, còn gọi là mạc thực. Rau dền nhỏ cũng vậy. Mọc ở sông đầm vùng Hoài Dương và trong ruộng, lá như lá chàm, hái vào tháng 11.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Rau đắng
Vị đắng, tính lạnh, không độc. Chủ trị: tà khí (yếu tố gây bệnh) ở ngũ tạng, chán ăn ngũ cốc, dạ dày bế tắc, ruột (?) [chữ khuyết, có lẽ là kiết lỵ], khát nước, chứng nhiệt trung (nóng ở bên trong, ăn nhiều mau đói), mụn nhọt độc. Uống lâu thì lòng yên, thêm khí lực, tai thính mắt tinh, ít ngủ, thân nhẹ chậm già, chịu được đói rét, khí lực dồi dào không già. Còn gọi là đồ khổ, còn gọi là tuyển, còn gọi là du đông. Mọc ở khe núi, gò đồi, ven đường vùng Ích Châu; qua mùa đông lạnh vẫn không chết. Hái vào ngày mùng 3 tháng 3, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Rau tề (cải dại)
Vị ngọt, tính ấm, không độc. Chủ trị: thông lợi khí của gan, điều hòa bên trong. Hạt của nó chủ trị: sáng mắt, đau mắt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Củ cải tròn và củ cải
Vị đắng, tính ấm, không độc. Chủ trị: lợi cho ngũ tạng, thân nhẹ, thêm khí lực. Có thể ăn lâu dài. Hạt củ cải tròn: chủ trị sáng mắt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Củ cải (rễ)
Vị cay ngọt, tính ấm, không độc. Tán bột uống, hoặc nướng, nấu mà uống, ăn: giáng khí mạnh (đưa khí đang nghịch lên đi xuống), tiêu hóa cơm gạo, trừ đờm (?) [chữ khuyết, có lẽ là khối đờm tích], làm người béo khỏe. Giã sống uống thì chủ trị tiêu khát, đã thử thấy rất hiệu nghiệm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Long quỳ (cây lu lu đực)
Vị đắng, tính lạnh, không độc. Ăn vào giải mệt mỏi, ít ngủ, trừ sưng do hư nhiệt (nóng sốt do cơ thể suy yếu). Hạt của nó chữa đinh nhọt (nhọt nhỏ, chân sâu, cứng như đinh). Nơi nào cũng có.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Cải tùng (cải trắng)
Vị ngọt, tính ấm, không độc. Chủ trị: thông lợi ruột và dạ dày, trừ bứt rứt trong ngực, giải khát do rượu.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Cải giới (cải cay, cải bẹ)
Vị cay, tính ấm, không độc. Quy vào mũi (tác dụng chủ yếu đi vào mũi). Chủ trị: trừ tà khí ở thận, thông lợi cửu khiếu (chín lỗ trên cơ thể: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, lỗ tiểu, hậu môn), sáng tai mắt, yên ổn bên trong. Ăn lâu làm ấm bên trong.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Cỏ mục túc (cỏ linh lăng)
Vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị: yên ổn bên trong, có lợi cho người, có thể ăn lâu dài.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Hạt nhẫm (hạt tía tô trắng, hạt dầu tô)
Vị cay, tính ấm, không độc. Chủ trị: ho khí nghịch, giáng khí, làm ấm bên trong, bổ thân thể. Lá: chủ trị điều hòa bên trong, khử mùi hôi. Hái vào tháng 9, phơi trong bóng râm (?) [câu bị cụt].
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Hạt cây nghể (cây họ rau răm)
Vị cay, tính ấm, không độc. Chủ trị: sáng mắt, ấm bên trong, chịu được gió lạnh, tống thủy khí, mặt mắt phù thũng, mụn nhọt lở loét. Lá: quy vào lưỡi, trừ tà khí ở ruột non và ruột già, lợi cho bên trong, thêm trí nhớ. Nghể lớn: trừ đỉa (?) trong ruột, thân nhẹ. Mọc ở sông đầm vùng Lôi Trạch.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Hạt hành
Vị cay, tính ấm, không độc. Chủ trị: sáng mắt, bổ chỗ thiếu hụt bên trong. Thân hành, tức củ hành trắng: tính bình. Có thể nấu thành thuốc thang. Chủ trị: thương hàn (bệnh do lạnh từ bên ngoài xâm nhập, gây sốt, ớn lạnh, nhức mỏi) có nóng lạnh, làm ra mồ hôi; trúng phong (ở đây là bị cảm gió), mặt mắt sưng, thương hàn đau nhức xương thịt, hầu tý (họng sưng đau, tắc nghẽn), an thai (giữ yên thai nhi), quy vào mắt; trừ tà khí ở gan, yên ổn bên trong, lợi ngũ tạng, có lợi cho con ngươi, giải độc của trăm thứ thuốc.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Rễ hành
Chủ trị: thương hàn đau đầu.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Nước cốt hành
Tính bình, ấm. Chủ trị: tiểu ra máu, giải độc lê lô (một vị thuốc có độc).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Củ kiệu
Vị cay đắng, tính ấm, không độc. Chủ trị: kim sang, vết lở hư thối; thân nhẹ, không đói, chậm già. Quy vào xương; đây là "lai chi" (?) [loại cỏ quý trong các loài rau]. Trừ nóng lạnh, tống thủy khí, ấm bên trong, làm tan chỗ kết, có lợi cho người bệnh. Các loại mụn lở, bị gió lạnh gây phù nước thì đem bôi lên. Mọc ở đầm bằng vùng Lỗ Sơn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Hẹ
Vị cay, hơi chua, tính ấm, không độc. Quy vào tim, yên ổn ngũ tạng, trừ nhiệt trong dạ dày. Có lợi cho người bệnh, có thể ăn lâu dài. Hạt: chủ trị mộng tinh (xuất tinh khi nằm mơ), nước tiểu đục trắng. Rễ: chủ trị nuôi tóc.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Bạch hà (?) [có lẽ là bạch nhương hà, một loại cây họ gừng]
Hơi ấm. Chủ trị: trúng cổ độc và sốt rét.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Rau (?) [tên vị thuốc bị khuyết]
Vị ngọt đắng, rất lạnh. Chủ trị: sốt cao do dịch bệnh theo mùa, giải độc phong nhiệt (bệnh do gió và nóng xâm nhập).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Tía tô
Vị cay, tính ấm. Chủ trị: giáng khí. Trừ hàn trung. Hạt của nó càng tốt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Thủy tô (một loại cây họ tía tô mọc nơi ẩm)
Vị cay, hơi ấm. Chủ trị: giáng khí, tiêu cơm gạo, trừ thức ăn tồn đọng, khử hôi miệng, trừ độc, tránh khí xấu. Uống lâu thì thông thần minh (tinh thần sáng suốt, minh mẫn), thân nhẹ, chậm già.
Chủ trị: nôn ra máu, chảy máu cam, băng huyết (ra huyết ồ ạt ở âm đạo). Còn gọi là kê tô, còn gọi là lao tổ, còn gọi là giới (?) [chữ khuyết], còn gọi là giới thư. Mọc ở ao đầm vùng Cửu Chân, hái vào tháng 7.
Giả tô (kinh giới): vị cay, tính ấm, không độc. Chủ trị: nóng lạnh, thử lũ (?) [chữ khuyết; tức tràng nhạc vỡ mủ, hạch cổ lở loét chảy nước], loa lịch (?) [tràng nhạc, hạch nổi thành chuỗi ở cổ] sinh lở loét; phá khí kết tụ, tống máu ứ, trừ thấp tý (đau nhức, tê bại khớp do khí ẩm thấp gây ra). Còn gọi là thử (?) [chữ khuyết], còn gọi là khương giới. Mọc ở sông đầm vùng Hán Trung.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Hương nhu
Vị cay, hơi ấm. Chủ trị: hoắc loạn (bệnh nôn mửa và tiêu chảy dữ dội cùng lúc) gây đau bụng, nôn ói, tiêu chảy; làm tan phù thũng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Bạc hà
Vị cay đắng, tính ấm, không độc. Chủ trị: tặc phong (gió độc xâm nhập lúc cơ thể sơ hở mà gây bệnh), thương hàn thì làm ra mồ hôi, khí xấu, tim bụng trướng đầy, hoắc loạn, thức ăn cũ tồn đọng không tiêu, giáng khí. Nấu lấy nước uống, cũng có thể ăn sống. Nhà người ta trồng nó, uống nước cốt thì ra mồ hôi, rất giải mệt mỏi.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Tần địch lê
Vị cay, tính ấm, không độc. Chủ trị: tim bụng lạnh trướng, giáng khí, tiêu thức ăn. Là thứ người ta vẫn ăn; mọc nơi đất thấp ẩm, nơi nào cũng có.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Bầu đắng
Vị đắng, tính lạnh, có độc. Chủ trị: phù nước nặng, mặt mắt chân tay phù thũng; tống nước ra, làm người nôn. Mọc ở sông đầm đất Tấn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Rau cần nước
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị: phụ nữ ra khí hư lẫn máu đỏ, cầm máu, nuôi tinh, giữ gìn mạch máu, thêm khí lực, làm người béo khỏe, ăn ngon miệng. Còn gọi là thủy anh.
Mọc ở ao đầm vùng Nam Hải.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Hạt mã cần
Vị ngọt cay, tính ấm, không độc. Chủ trị: tim bụng trướng đầy, giáng khí, tiêu thức ăn. Dùng để nêm nếm gia vị; mùi thơm giống vỏ quýt mà không có vị đắng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới
Nhóm rau (?) [tên vị thuốc bị khuyết]
Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Chủ trị: tiêu khát, nhiệt tý (sưng nóng đau nhức ở khớp).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Mồng tơi
Vị chua, tính lạnh, không độc. Chủ trị: làm trơn ruột, tan nhiệt. Quả: chủ trị làm da mặt tươi nhuận. Còn gọi là thiên quỳ, còn gọi là phồn lộ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Phồn lâu (rau tinh tinh, cỏ gà)
Vị chua, tính bình, không độc. Chủ trị: mụn nhọt độc nhiều năm không lành. Hái vào giữa trưa ngày mùng 5 tháng 5, phơi khô mà dùng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Diếp cá
Vị cay, hơi ấm. Chủ trị: lở loét do nước tiểu của con cù cưu (một loài sâu nhiều chân, tục gọi là sâu tai) (?) [chữ khuyết]. Ăn nhiều làm người thở gấp.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Tỏi lớn
Vị cay, tính ấm, có độc. Chủ trị: làm tan ung thũng (nhọt lớn sưng tấy) và lở loét (?) [chữ khuyết], trừ phong tà (yếu tố gió gây bệnh), giải khí độc. Loại tỏi một nhánh cũng tốt; quy vào ngũ tạng. Ăn lâu thì hại người, làm giảm thị lực. Hái vào ngày mùng 5 tháng 5.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Tỏi (tỏi nhỏ)
Vị cay, tính ấm, hơi độc. Quy vào lách và thận. Chủ trị: hoắc loạn, trong bụng không yên, tiêu cơm gạo, điều lý dạ dày, ấm bên trong, trừ tà tý (tê đau do tà khí) và khí độc. Hái vào ngày mùng 5 tháng 5.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Nước cốt rau cần (?) [rau cẩn]
Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Chủ trị: lở loét do độc của ngựa. Giã lấy nước rửa, đồng thời uống. Cẩn là một loại rau. Chép từ sách "Đoản kịch phương" (?); sách "Vạn dị phương" nói: trừ độc rắn, bọ cạp và ung thũng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm rau
Vân đài (cải dầu)
Vị cay, tính ấm, không độc. Chủ trị: phong du đan thũng (quầng đỏ sưng nóng trên da, lan chạy chỗ này chỗ khác), nhọt ở vú.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới
Nhóm gạo và ngũ cốc
Hai mươi tám vị
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Hồ ma (vừng đen)
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị: tổn thương bên trong, hư nhược gầy yếu; bổ ngũ nội (năm tạng bên trong), thêm sức lực, đầy đặn da thịt, bồi đắp tủy và não, làm gân xương chắc khỏe; chữa kim sang, giảm đau; và thương hàn, ôn ngược (một loại sốt rét, nóng nhiều rét ít), sau khi nôn mửa nhiều mà hư nhiệt, gầy yếu mệt lả. Uống lâu thì thân nhẹ không già, sáng tai mắt, chịu được đói khát, sống lâu. Đem ép làm dầu: hơi lạnh, làm trơn ruột già, chữa nhau thai không ra. Dùng sống: xoa lên chỗ mụn sưng, làm mọc lại tóc chỗ hói. Còn gọi là cự thắng, còn gọi là cẩu sắt, còn gọi là phương hành, còn gọi là hồng tàng. Lá gọi là thanh (?) [chữ khuyết; tức thanh nhương]. Mọc ở sông đầm vùng Thượng Đảng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Thanh (?) [chữ khuyết; tức thanh nhương, lá vừng]
Vị ngọt, tính lạnh, không độc. Chủ trị: tà khí ở ngũ tạng, phong hàn thấp tý (đau nhức, tê bại do gió, lạnh, ẩm gây ra); thêm khí lực, bổ não tủy, làm gân xương chắc. Uống lâu thì tai thính mắt sáng, không đói, không già, thêm tuổi thọ. Đây là mầm của cây cự thắng (vừng). Mọc ở khe núi vùng Trung Nguyên.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Ma (hoa gai dầu)
Vị cay, tính bình, có độc. Chủ trị: ngũ lao thất thương (các chứng suy nhược do làm việc quá sức và tổn thương nội tạng), lợi ngũ tạng, tống máu xấu, trừ khí lạnh, phá khối tích, dứt chứng tê đau, làm tan mủ. Ăn nhiều làm người thấy ma quỷ, chạy cuồng loạn. Uống lâu thì thông thần minh, thân nhẹ. Còn gọi là ma bột, tức là lớp phấn bông xốp trên hoa gai. Hái vào ngày mùng 7 tháng 7 thì tốt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Hạt gai dầu
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị: bổ bên trong, thêm khí lực; trúng phong ra mồ hôi; tống nước, thông tiểu tiện, phá máu ứ tích, khôi phục mạch máu; các bệnh còn sót lại của phụ nữ sau khi sinh; làm tóc mọc dài. Có thể làm thuốc gội đầu. Uống lâu thì béo khỏe không già, thành thần tiên. Hái vào tháng 9; hạt đã rơi vào đất thì hại người. Mọc ở khe núi vùng Thái Sơn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Kẹo mạch nha
Vị ngọt, hơi ấm. Chủ trị: bổ chứng hư nhược mệt mỏi, cầm khát, trừ máu xấu.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Đại đậu hoàng quyển (mầm đậu nành phơi khô)
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị: thấp tý, gân co rút, đau đầu gối, khí kết tích ở ngũ tạng và dạ dày; thêm khí lực, giải độc, trừ vết sạm đen (?) [chữ khuyết], làm da và lông tóc tươi nhuận.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Đậu nành sống
Vị ngọt, tính bình. Bôi lên ung thũng. Nấu lấy nước uống thì giải độc quỷ, giảm đau, tống nước gây trướng, trừ nhiệt tý trong dạ dày, tổn thương bên trong khiến mệt mỏi dầm dề (?), tống máu ứ, làm tan khối kết tích ở ngũ tạng, lạnh bên trong, giải độc ô đầu (một vị thuốc rất độc). Uống lâu làm người nặng nề. Rang lên tán bột thì vị ngọt, chủ trị nhiệt trong dạ dày, trừ sưng, trừ tê đau, tiêu cơm gạo, hết trướng bụng. Mọc ở đầm bằng vùng Thái Sơn, hái vào tháng 9.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Đậu đỏ nhỏ
Vị ngọt chua, tính bình, không độc. Chủ trị: tống nước, đẩy mủ máu ở ung thũng, nóng lạnh, nhiệt trung, tiêu khát, cầm tiêu chảy, thông tiểu tiện, nôn ngược, đột ngột (?) [chữ khuyết; có lẽ là kiết lỵ cấp], làm hết trướng đầy.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Đậu xị (đậu đen ủ lên men)
Vị đắng, tính lạnh, không độc. Chủ trị: thương hàn, đau đầu nóng lạnh, chướng khí (khí độc ở vùng rừng núi ẩm thấp gây bệnh) và độc dữ, bứt rứt vật vã, đầy tức khó chịu, hư lao (suy kiệt lâu ngày) thở dốc, hai chân đau và lạnh. Lại giải các loại độc trong thịt và thai của lục súc (sáu loài gia súc: ngựa, trâu bò, dê, gà, chó, lợn).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Lúa mạch lớn
Vị mặn, tính ấm, hơi lạnh, không độc. Chủ trị: tiêu khát, trừ nhiệt, thêm khí lực, điều hòa bên trong. Lại có thuyết nói: làm người sinh nhiều nóng; là đứng đầu ngũ cốc.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Mạch (?) [tên có thể bị khuyết một chữ; có lẽ là lúa mạch vỏ]
Vị ngọt, hơi lạnh, không độc. Chủ trị: thân nhẹ, trừ nhiệt. Uống lâu làm người nhiều sức, đi lại khỏe. Đem làm (?) [chữ khuyết; có lẽ là mầm mạch nha]: tính ấm, tiêu thức ăn, điều hòa bên trong.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Lúa mì
Vị ngọt, hơi lạnh, không độc. Chủ trị: trừ nhiệt, hết bứt rứt khát nước, khô họng, thông tiểu tiện, nuôi khí của gan, cầm chứng rỉ máu, khạc ra máu. Đem làm men: tính ấm, tiêu cơm gạo, cầm kiết lỵ. Đem làm bột mì: tính ấm, không làm tan được nhiệt, hết bứt rứt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Gạo kê xanh
Vị ngọt, hơi lạnh, không độc. Chủ trị: dạ dày bế tắc, nhiệt trung, tiêu khát, cầm tiêu chảy, thông tiểu tiện, thêm khí lực, bổ bên trong, thân nhẹ, sống lâu.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Gạo kê vàng
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị: thêm khí lực, điều hòa bên trong, cầm tiêu chảy.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Gạo kê trắng
Vị ngọt, hơi lạnh, không độc. Chủ trị: trừ nhiệt, thêm khí lực.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Gạo túc (hạt kê nhỏ)
Vị mặn, hơi lạnh, không độc. Chủ trị: nuôi khí của thận, trừ nhiệt trong dạ dày và lách, thêm khí lực. Loại để lâu năm: vị đắng, chủ trị nhiệt ở dạ dày, tiêu khát, thông tiểu tiện.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Gạo nếp kê đỏ
Vị đắng, hơi ấm, không độc. Chủ trị: ho khí nghịch, hoắc loạn, cầm tiêu chảy, trừ nhiệt, hết bứt rứt khát nước.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Gạo (?) [tên bị khuyết một chữ; có lẽ là gạo nảy mầm]
Vị đắng, không độc. Chủ trị: hàn trung, giáng khí, trừ nhiệt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Gạo truật (kê nếp)
Vị ngọt, hơi lạnh. Cầm chứng nóng lạnh, làm trơn ruột già, chữa lở loét do dị ứng sơn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Gạo cũ trong kho
Vị mặn chua, tính ấm, không độc. Chủ trị: giáng khí, trừ bứt rứt, điều hòa dạ dày, cầm tiêu chảy.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Rượu
Vị đắng ngọt cay, rất nóng, có độc. Chủ trị: dẫn sức thuốc đi khắp cơ thể, giết trăm thứ tà và độc dữ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Hủ tì (hoa đậu đỏ)
Vị cay, tính bình, không độc. Chủ trị: sốt rét (?) [chữ khuyết; có lẽ là sốt rét cách nhật] nóng lạnh, tà khí gây tiêu chảy kiết lỵ, dương vật không cương, cầm bệnh tiêu khát, đau đầu do rượu. Mọc ở Hán Trung, chính là hoa đậu đỏ nhỏ. Hái vào tháng 7, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Đậu ván
Vị ngọt, hơi ấm. Chủ trị: điều hòa bên trong, giáng khí. Lá: chủ trị hoắc loạn nôn mửa tiêu chảy không ngừng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Gạo kê nếp (thử)
Vị ngọt, tính ấm, không độc. Chủ trị: thêm khí lực, bổ bên trong; nhiều nóng, làm người bứt rứt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Gạo tẻ
Vị ngọt đắng, tính bình, không độc. Chủ trị: thêm khí lực, hết bứt rứt, cầm tiêu chảy.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Gạo nếp
Vị đắng, chủ trị: làm ấm bên trong. Làm người sinh nhiều nóng, đại tiện rắn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Gạo tắc (một loại kê)
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: thêm khí lực, bổ chỗ thiếu hụt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Giấm
Vị chua, tính ấm, không độc. Chủ trị: làm tiêu ung thũng, làm tan thủy khí, giết tà độc.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Tương
Vị mặn chua, tính lạnh, làm trơn lợi (?). Chủ trị: trừ nhiệt, hết bứt rứt đầy tức. Giải độc của trăm vị thuốc, độc do bỏng nước sôi và bỏng lửa.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm gạo và ngũ cốc
Muối ăn
Vị mặn, tính ấm, không độc. Chủ trị: giết quỷ và cổ độc, tà chú (bệnh do tà khí gây ra, kéo dài dai dẳng và có thể lây sang người khác), khí độc, lở loét vùng hạ bộ (hậu môn, bộ phận sinh dục) (?) [chữ khuyết], thương hàn nóng lạnh, làm nôn ra đờm (?) [chữ khuyết; có lẽ là khối đờm tích] trong ngực. Cầm cơn đau đột ngột ở tim bụng, làm thịt xương chắc. Ăn nhiều hại phổi, hay ho.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới
Nhóm có tên mà chưa dùng (các vị thuốc có ghi tên trong sách xưa nhưng đời sau không còn dùng hoặc không nhận ra được)
Một trăm chín mươi sáu vị
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Ngọc xanh
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị: phụ nữ không có con; thân nhẹ, không già, sống lâu. Còn gọi là cốc ngọc. Có ở Lam Điền.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Bạch ngọc tủy (tủy ngọc trắng)
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị: phụ nữ không có con; không già, sống lâu. Có trong đá ngọc ở Lam Điền.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Ngọc anh
Vị ngọt, chủ trị chứng phong, chữa ngứa ngoài da. Còn gọi là thạch kính (gương đá). Sáng trong, có thể làm gương. Có trong hang núi, lấy vào tháng 12.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Bích ngọc (ngọc bích)
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: sáng mắt, thêm khí lực, khiến người nhiều tinh khí, sinh được con.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Hợp ngọc thạch
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: thêm khí lực, chữa tiêu khát, thân nhẹ, có thể tịch cốc (nhịn ăn ngũ cốc mà vẫn sống, một phép tu luyện của đạo gia). Có ở Trung Khâu vùng Thường Sơn, trông như mỡ lợn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Tử thạch hoa
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị: khát nước, trừ nhiệt ở ruột non. Còn gọi là sài thạch hoa. Có ở phía bắc núi Trung Ngưu, lấy bất cứ lúc nào.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Bạch thạch hoa
Vị cay, không độc. Chủ trị: chứng đản (bệnh nóng trong gây vàng da), tiêu khát, nhiệt ở bàng quang. Có ở núi thuộc ấp Bắc, làng Bắc, vùng Dịch Bắc; lấy bất cứ lúc nào.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Hắc thạch hoa
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: liệt dương, tiêu khát, trừ nhiệt, chữa kinh nguyệt không thông. Có trong khe đá phía bắc núi Phất Kỳ Lao, lấy bất cứ lúc nào.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Hoàng thạch hoa
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: liệt dương, làm tan nhiệt trong ngực và cơ hoành, trừ trăm thứ độc. Có ở núi Dịch Bắc, màu vàng, lấy bất cứ lúc nào.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Lệ thạch hoa
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: thêm khí lực, nuôi tinh thần, cầm khát, trừ nhiệt, mạnh sinh lực tình dục. Có ở Giang Nam, trông như hoa đá, lấy bất cứ lúc nào.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Thạch phế (đá hình phổi)
Vị cay, không độc. Chủ trị: ho dữ dội do lạnh (?), chứng nuy (teo yếu, liệt mềm) lâu ngày; thêm khí lực, sáng mắt. Có trong nước, hình như lá phổi, đen bóng có vân đỏ, ra khỏi nước thì khô ngay.
(Đào Ẩn Cư — tức Đào Hoằng Cảnh, nhà y dược học thời Lương — nói: đá bọt ngày nay cũng có công hiệu chữa bệnh giống như phổi, nhưng không đen bóng, e rằng không phải thứ này.)
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Thạch can (đá hình gan)
Vị chua, không độc. Chủ trị: ngứa mình, khiến da dẻ đẹp. Có ở Thường Sơn, màu như lá gan.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Thạch tì (đá hình lá lách)
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: nóng lạnh ở dạ dày, thêm khí lực, giúp người có con. Còn gọi là vị thạch, còn gọi là cao thạch, còn gọi là tiêu thạch. Có trong khe đá ở hang núi Ẩn Phiên, đen như hạt đậu nành, có vân đỏ, màu hơi vàng, nhẹ và mỏng như quân cờ, lấy bất cứ lúc nào.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Thạch thận (đá hình quả thận)
Vị mặn, không độc. Chủ trị: tiêu chảy, kiết lỵ. Màu như ngọc trai trắng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Phong thạch
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: tiêu khát, nhiệt trung, phụ nữ bị nhọt thư (nhọt sâu) ăn loét. Có ở Thường Sơn và Thiếu Thất, lấy bất cứ lúc nào.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Lăng thạch
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: thêm khí lực, chịu được lạnh, thân nhẹ, sống lâu. Có ở Hoa Sơn, hình dáng mỏng và bóng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Bích thạch thanh
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: sáng mắt, thêm tinh khí, trừ lang ben trắng, sống lâu.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Trục thạch
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: tiêu khát, tổn thương bên trong, thêm khí lực. Có ở phía bắc Thái Sơn, lấy bất cứ lúc nào.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Bạch cơ thạch
Vị cay, không độc. Chủ trị: làm gân xương mạnh, cầm khát, không đói, chứng âm nhiệt bất túc (?) [nóng trong do phần âm suy kém]. Còn gọi là cơ thạch, còn gọi là động thạch. Có trong đá xanh ở núi Quyển, nước Quảng Tiêu.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Long thạch cao
Không độc. Chủ trị: tiêu khát, thêm tuổi thọ. Có ở Đỗ Lăng, trông như sắt, trong lớp mỡ có màu vàng (?).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Ngũ vũ thạch
Chủ trị: thân nhẹ, sống lâu. Còn gọi là kim hoàng. Có trong nước biển và trong hang (?) trên núi Bồng Gia; vàng như vàng ròng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Thạch lưu thanh
Vị chua, không độc. Chủ trị: chữa tiêu chảy, thêm khí của gan, sáng mắt, thân nhẹ, sống lâu. Có trong khe đá núi Vũ Đô, màu xanh trắng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Thạch lưu xích
Vị đắng, không độc. Chủ trị: phụ nữ ra khí hư, cầm máu; thân nhẹ, sống lâu. Thớ vân như đá (?) [chữ khuyết]; có trong khe đá trên núi.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Thạch (?) [tên bị khuyết một chữ]
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: ho khí nghịch. Có trong khe đá, màu đỏ như mỡ sắt (?), lấy vào tháng 4.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Tử gia thạch
Vị chua, chủ trị: chứng tý (tê đau), bệnh về huyết và khí. Còn gọi là xích anh, còn gọi là thạch huyết. Màu đỏ, không có thớ vân. Có ở núi Hàm Đan, trông như tước sài (?) [một loại cỏ tím]; tháng 2 (?) [câu bị cụt].
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Chung thạch
Vị cay, không độc. Chủ trị: liệt dương, tê đau, tiểu tiện khó, thêm tinh khí. Có ở Lăng Âm, lấy bất cứ lúc nào.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Ngọc bá
Vị chua, tính ấm, không độc. Chủ trị: thân nhẹ, thêm khí lực, cầm khát. Còn gọi là ngọc toại. Mọc trên đá, trông như cây thông, cao năm sáu tấc, hoa tím (?) [câu bị cụt].
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Văn thạch (đá có vân)
Vị ngọt. Chủ trị: nóng lạnh, bứt rứt trong lòng. Còn gọi là thử thạch. Có dưới nước trong núi đầm vùng Đông Quận, năm màu, có nước nhựa trơn bóng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Mạn nghệ thạch
Vị ngọt. Chủ trị: thêm khí của ngũ tạng, thân nhẹ, sống lâu. Còn gọi là âm tinh. Tháng 6, tháng 7 mọc ra trên đá, màu xanh vàng, ban đêm có ánh sáng (?) [câu bị cụt].
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Sơn từ thạch
Vị đắng, tính bình, có độc. Chủ trị: phụ nữ ra khí hư. Còn gọi là viên sài. Mọc ở sườn nam núi. Tháng giêng ra lá giống lá lê lô, thân có (?) [câu bị cụt].
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Thạch nhu
Chủ trị: sáng mắt, thêm tinh khí, khiến người không đói khát, thân nhẹ, sống lâu. Còn gọi là thạch giới.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Thạch vân
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: đau mắt, chứng lâm lộ (tiểu tiện nhỏ giọt, rỉ rả), nóng lạnh, máu tràn ra ngoài. Còn gọi là thích liệt, còn gọi là cố uế. Tháng 2 và tháng 5 hái thân và lá, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Thạch kịch
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: khát nước, chứng tiêu trung (ăn nhiều mau đói, người gầy, một thể của tiêu khát).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Lộ thạch
Vị ngọt chua, không độc. Chủ trị: bệnh ở tim bụng, cầm mồ hôi, làm mọc da non, vảy mụn do rượu (?), thêm khí lực, chịu được lạnh, làm tủy xương đầy chắc. Còn gọi là lăng thạch. Mọc trên đá có cỏ; trời mưa thì riêng nó khô, nắng lên thì riêng nó ướt. Hoa vàng, thân đỏ đen. Ba năm mới ra quả một lần. Quả đỏ như hạt gai. Tháng 5 và tháng 10 hái thân và lá, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Khoáng thạch
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị: thêm khí lực, nuôi tinh thần, trừ nhiệt, cầm khát. Có ở Giang Nam, trông như cỏ đá.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Bại thạch
Vị đắng, không độc. Chủ trị: khát nước, tê đau.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Việt chỉ thạch (đá mài đất Việt)
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: mù mắt, giảm đau, trừ nóng ngứa.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Kim hành
Vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị: kim sang chảy máu bên trong. Còn gọi là diệp kim thảo. Mọc ở chỗ cao trong đầm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Hạ đài
Vị ngọt. Chủ trị trăm bệnh, cứu người sắp tắt thở.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Thất tử
Vị đắng. Chủ trị: đau bụng dưới, thông lợi bụng dưới, phá khối tích tụ, đầy đặn da thịt. Uống lâu thì thân nhẹ, sống lâu. Mọc ở Oan Câu. Tháng 2, tháng 7 (?) [câu bị cụt].
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Quỷ mục
Vị chua, tính bình, không độc. Chủ trị: sáng mắt. Còn gọi là lai cam. Quả đỏ như quả ngũ vị tử, hái vào tháng 10.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Quỷ cái
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị: trẻ em nóng lạnh, động kinh. Còn gọi là địa cái. Mọc dưới chân tường, mọc thành bụi, màu đỏ, sáng mọc chiều chết.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Mã điên
Vị ngọt, có độc. Chữa phù thũng, không được ăn nhiều.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Mã đường
Vị ngọt, tính lạnh. Chủ trị: điều hòa bên trong, sáng tai mắt. Còn gọi là dương ma, còn gọi là dương túc. Mọc nơi đất thấp ẩm, thân có đốt, đốt mọc ra rễ; năm (?) [câu bị cụt].
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Mã phùng
Vị cay, không độc. Chủ trị: hắc lào do sâu bọ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Ngưu thiệt thực (quả cây lưỡi trâu)
Vị mặn, tính ấm, không độc. Chủ trị: thân nhẹ, thêm khí lực. Còn gọi là thoán hộ. Mọc trong nước, bên bờ đầm. Quả to, lá dài một thước; hái vào tháng 5 (?) [câu bị cụt].
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Dương nhũ
Vị ngọt, tính ấm, không độc. Chủ trị: chóng mặt đau đầu, thêm khí lực, đầy đặn da thịt. Còn gọi là địa hoàng. Hái vào tháng 3; sau tiết Lập hạ thì cây mẹ chết.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Dương thực
Vị đắng, tính lạnh. Chủ trị: đầu trọc rụng tóc, mụn nhọt độc, ghẻ ngứa, mụn vảy và hắc lào. Mọc ở quận Thục.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Tê lạc
Vị ngọt, không độc. Chủ trị: chứng lung (bí tiểu, tiểu khó). Còn gọi là tinh lạc, còn gọi là nê lạc.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Lộc lương
Vị mặn, mùi hôi. Chủ trị: trẻ em kinh giản (sợ hãi rồi lên cơn co giật), bôn đồn (cảm giác có luồng khí từ bụng dưới xông ngược lên ngực, họng như lợn con chạy), co giật (?) [chữ khuyết]; người lớn bị chứng kính (cứng gáy, co cứng uốn ván). Hái vào tháng 5.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Thố táo
Vị chua, không độc. Chủ trị: thân nhẹ, thêm khí lực. Mọc ở gò đất vùng Đan Dương, cao chừng một thước, quả như quả táo.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Nhóm có tên mà chưa dùng
Tước mai
Vị chua, tính hàn (tính lạnh, theo cách phân loại thuốc của y học cổ truyền), có độc. Chủ trị (công dụng chính là chữa) ác sang (mụn nhọt độc, lở loét khó lành) ăn lan. Còn có tên là Thiên tước. Mọc ở khe đá vùng nước biển. Lá và quả giống cây mạch lý (một loại mận nhỏ).
Quyển thứ tư · Bản thảo (sách ghi chép các vị thuốc), phần dưới — Hữu danh vị dụng (nhóm vị thuốc có tên nhưng chưa được dùng)
Tước kiều
Vị mặn. Chủ trị ích khí (bồi bổ khí, tức sinh lực của cơ thể) và minh mục (làm sáng mắt). Còn có tên là Khứ mẫu, lại có tên là Canh sinh. Mọc trong ruộng chàm. Lá nhỏ, màu vàng. Thân đỏ, có gai. Tháng tư ra quả; quả nhọn, vỏ vàng, ruột đen. Tháng năm thì hái, phơi âm can (phơi khô trong bóng râm, không phơi nắng).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Kê niết
Vị ngọt, tính bình (không nóng, không lạnh), không độc. Chủ trị làm sáng mắt, hàn phong trong mắt (mắt bị gió lạnh xâm nhập). Chữa các chứng bất túc (cơ thể thiếu hụt, suy yếu) và tà khí (yếu tố gây bệnh) do nước ứ trong bụng. Có tác dụng bổ trung (bồi bổ tỳ vị, tức phần tiêu hoá ở giữa cơ thể), cầm tiêu chảy, kiết lỵ, chữa bạch ốc ở phụ nữ (khí hư màu trắng ra nhiều).
Còn có tên là Âm lạc. Mọc ở núi Kê Sơn. Hái lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Tương ô
Vị đắng. Chủ trị âm nuy (liệt dương). Còn có tên là Ô quỳ. Cây giống cây lan hương, thân đỏ. Mọc ở Sơn Dương (có thể hiểu là sườn phía nam của núi). Hái vào ngày rằm tháng năm, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Thử nhĩ
Vị chua, không độc. Chủ trị tý hàn (chứng tê đau do lạnh), hàn nhiệt (lúc lạnh run, lúc nóng sốt) và cầm ho. Còn có tên là Vô tâm. Mọc ở chỗ đất trũng trong ruộng. Hoa dày, thân mập.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Xà thiệt
Vị chua, tính bình, không độc. Chủ trị trừ máu ứ đọng, chứng kinh khí (hay hoảng sợ, giật mình) và xà giản (một dạng động kinh) (?). Mọc ở bờ phía bắc của sông lớn. Tháng tư hái hoa, tháng tám đào rễ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Long thường thảo
Vị mặn, tính ôn (hơi ấm), không độc. Chủ trị khinh thân (làm thân thể nhẹ nhõm, khoẻ khoắn), ích âm khí (bồi bổ phần âm, tức tinh, huyết và dịch thể trong cơ thể), chữa tý do hàn thấp (tê đau do lạnh và ẩm). Mọc ven sông, giống cây long sô. Mùa đông và mùa hè đều sống.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Ly lâu thảo
Vị mặn, tính bình, không độc. Chủ trị tăng khí lực, giúp đông con, khinh thân và sống lâu. Mọc ở Thường Sơn (tên núi). Tháng bảy, tháng tám hái quả.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Thần hộ thảo
Có thể để nó một mình canh giữ nhà, quát mắng người lạ, giặc cướp không dám vào cửa. Mọc ở phía bắc Thường Sơn. Tháng tám thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Hoàng hộ thảo
Không độc. Chủ trị chứng tý (tê đau, bế tắc ở khớp, cơ), ích khí, giúp người ăn ngon miệng. Mọc ở Lũng Tây (vùng tây bắc Trung Quốc, nay thuộc Cam Túc).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Ngô đường thảo
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị khinh thân, ích khí, sống lâu. Mọc trong ruộng lúa bỏ hoang. Ngày đêm đều phát sáng, trong cỏ có chất nhựa như mỡ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Thiên hùng thảo
Vị ngọt, tính ôn, không độc. Chủ trị ích khí và liệt dương. Mọc ở núi và đầm. Hình dáng giống quả cây lan; quả to như hạt đậu nành, màu đỏ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Tước y thảo
Vị đắng, không độc. Chủ trị khinh thân, ích khí. Dùng tắm rửa các mụn lở loét, chữa phong thủy (chứng phù nề do phong tà, tức yếu tố gây bệnh thuộc loại gió, khiến mặt, mắt sưng). Còn có tên là Bạch khí. Mùa xuân mọc, mùa thu nở hoa trắng (phần sau bị mất chữ).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Mộc cam thảo
Chủ trị ung thũng (mụn nhọt sưng tấy) nóng dữ dội, nấu nước để rửa. Mọc xen giữa cây cối. Tháng ba mọc. Lá to như lá cây xà sàng, cứ bốn lá mọc đối nhau. Chỉ cần bẻ cành cắm xuống là sống. Tháng năm nở hoa trắng, hạt trong quả màu đỏ. Hái vào ngày mùng ba tháng ba.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Ích quyết thảo
Vị cay, tính ôn, không độc. Chủ trị khái nghịch (ho, khí dội ngược lên) và phổi bị tổn thương. Mọc ở sườn phía bắc của núi. Rễ giống rễ cây tế tân.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Cửu thục thảo
Vị ngọt, tính ôn, không độc. Chủ trị làm ra mồ hôi, cầm tiêu chảy, chữa chứng bứt rứt, tức bực. Còn có tên là Ô túc, lại có tên là Tước túc. Mọc trong sân nhà. Lá giống lá táo. Mỗi năm chín quả chín lần. Tháng bảy thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Đoài thảo
Vị chua, tính bình, không độc. Chủ trị khinh thân, ích khí, sống lâu. Mọc bám trên các cây dây leo. Lá vàng, có lông. Mọc vào mùa đông.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Toan thảo
Chủ trị khinh thân, kéo dài tuổi thọ. Mọc ở chỗ râm, phía trên các dòng suối nước ngọt trong núi nổi tiếng. Mỗi thân có năm lá, màu xanh bóng. Rễ màu đỏ vàng. Có thể làm tan ngọc. Còn có tên là… (phần sau bị mất chữ).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Dị thảo
Vị ngọt, không độc. Chủ trị nuy tý (chân tay teo yếu, tê bại) và hàn nhiệt, tẩy nốt ruồi đen. Mọc bám trên cây ở hàng rào. Lá giống lá cây quỳ. Bên cạnh thân có mấu nhọn như sừng. Nhựa màu trắng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Lá cây Quán thảo
Chủ trị ung thũng. Còn có tên là Thử can. Lá trơn, màu xanh pha trắng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Tử thảo
Vị cay, không độc. Chủ trị kim sang (vết thương do dao, kiếm, binh khí).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Tân thảo
Vị ngọt, không độc. Chủ trị thương tổn nặng, tê đau và sưng. Mọc ở sông và đầm. Cây giống cây bồ hoàng, lá giống lá cải.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Lặc thảo
Vị ngọt, không độc. Chủ trị huyết ứ (máu tụ, đọng lại), cầm chứng tinh dịch tự tràn ra, làm khí thịnh (?). Còn có tên là Hắc thảo. Mọc ở hang núi, giống cây quát lâu (qua lâu).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Hoa anh thảo
Vị cay, tính bình, không độc. Chủ trị tý khí (khí bế tắc gây tê đau), cường âm (làm mạnh bộ phận sinh dục). Chữa mụn nhọt trên mặt do lao nhọc (?), giải phiền (làm hết bứt rứt), làm chắc gân xương, chữa phong ở đầu (đau đầu, chóng mặt do phong tà). Có thể làm thuốc gội đầu. Mọc bám trên cây dây leo. Còn có tên là Lộc anh. Tháng chín thì hái, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Lá cây Ngô quỳ
Vị mặn, không độc. Chủ trị điều hoà tim, chữa tâm khí bất túc (khí của tim suy yếu).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Phong hoa
Vị ngọt, có độc. Chủ trị ghẻ lở. Có tác dụng nuôi dưỡng cơ thịt, tẩy bỏ ác nhục (thịt thối, thịt thừa ở vết loét). Hái vào ngày Hạ chí (tiết giữa mùa hè, ngày dài nhất trong năm).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Bắc hạnh thảo
Vị đắng, không độc. Chủ trị chứng khí và mạch tràn đầy (?). Có thuyết nói đây là hoa rau cần.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
… hoa (tên bị mất chữ)
Vị ngọt, không độc. Chủ trị thượng khí (khí nghịch lên gây ho, khó thở), giải phiền, làm chắc gân xương.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Bài hoa
Vị đắng. Chủ trị thủy khí (nước ứ trong cơ thể gây phù), trừ giun đỏ, làm cho sắc mặt người đẹp. Không được uống lâu. Mùa xuân cây mọc thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Tiết hoa
Vị đắng, không độc. Chủ trị thương trung (tổn thương bên trong cơ thể, nhất là tỳ vị), nuy tý và sưng phù. Vỏ cây chủ trị khách nhiệt khí trong tỳ (khí nóng từ bên ngoài xâm nhập, lưu lại ở tỳ). Còn có tên là Sơn tiết, lại có tên là Đạt tiết, lại có tên là Thông tất.
Tháng mười thì hái, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Từ lý
Chủ trị ích khí, khinh thân, sống lâu. Mọc ở phía bắc núi Thái Sơn. Cây giống cây mận nhưng dáng nhỏ. Quả màu xanh, không có hạt, khi chín thì hái ăn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Tân trĩ mộc
Vị đắng, mùi thơm, tính ôn, không độc. Chủ trị phong huyễn (chóng mặt do phong tà) kèm đau. Có thể làm thuốc gội đầu. Tháng bảy hái, phơi khô trong bóng râm. Quả giống quả đào.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Hợp tân mộc
Vị cay, tính bình, không độc. Giải tâm phiền (bứt rứt trong lòng), giảm đau do mụn nhọt. Mọc ở Liêu Đông (vùng phía đông sông Liêu, nay thuộc đông bắc Trung Quốc).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Bài bồ mộc
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị thiểu khí (hơi thở ngắn, thiếu sức), cầm chứng bứt rứt. Mọc ở gò và hang núi. Lá giống lá cây nại (một loại táo dại). Quả đỏ, có ba hạt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Toại dương mộc
Vị ngọt, không độc. Chủ trị ích khí. Mọc trong núi, lá giống lá cây bạch dương. Tháng ba ra quả, tháng mười chín đỏ, ăn được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Hạt cây Học mộc
Vị ngọt, tính hàn, không độc. Chủ trị lưu ẩm dưới mạng sườn (nước, đàm ứ đọng ở vùng dưới sườn), vị khí không bình hoà (dạ dày hoạt động không điều hoà), trừ nhiệt. Hạt giống hạt nhuy. Tháng năm hái, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Hạt cây … mộc (tên bị mất chữ)
Chữa bệnh ở ruột … (mất chữ, có lẽ là kiết lỵ); hoa: chữa các chứng bất túc; hạt: chữa thương trung; rễ: chữa khí nghịch ở vùng ngực bụng, cầm khát. Tháng mười thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Hạt … (tên bị mất chữ)
Vị đắng. Chữa phù nước, ung thũng ở thân mình và mặt. Tháng năm thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Vỏ cây Địch
Vị đắng. Cầm chứng tiêu khát (khát nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, gần với bệnh đái tháo đường), trừ bạch trùng (sán xơ mít), ích khí. Mọc ở Giang Nam (vùng phía nam sông Trường Giang). Lá giống lá thông, có gai. Quả màu đỏ vàng. Tháng mười thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Quả cây Tang hành
Vị chua, tính ôn, không độc. Chủ trị các bệnh còn sót lại sau khi sinh đẻ và cho con bú, khinh thân, ích khí. Còn có tên là Thảo vương. Lá giống lá tía tô. Thân vuông, lá to. Mọc trong vườn. Tháng mười thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Quả cây Bồ âm
Vị chua, tính bình, không độc. Chủ trị ích khí, trừ nhiệt, cầm khát, lợi tiểu tiện (giúp đi tiểu dễ), khinh thân, sống lâu. Mọc trong hang núi sâu và trong vườn. Thân giống thân cải, lá nhỏ. Quả giống quả anh đào, tháng bảy thì chín.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Quả cây Khả tụ
Vị ngọt, tính ôn, không độc. Chủ trị khinh thân, ích khí, sáng mắt. Còn có tên là Trường thọ. Mọc ven đường ở núi và đồng nội. Bông giống bông lúa mạch, lá giống lá ngải. Tháng năm thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Quả cây Nhượng
Vị chua. Chủ trị hầu tý (họng sưng đau, nghẹn tắc), cầm tiêu chảy, kiết lỵ. Tháng mười hái, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Quả cây Huệ
Vị cay. Chủ trị sáng mắt, bổ trung.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Nước trong rễ và thân (có bản chép chữ "nước nấu" thành chữ "nước mũi, nhựa chảy ra")
Chữa thương hàn (bệnh do cảm lạnh từ bên ngoài, gây sốt), hàn nhiệt; làm ra mồ hôi. Chữa trúng phong (bị phong tà xâm nhập, có thể gây méo miệng, liệt), mặt sưng, tiêu khát, nhiệt trung (nóng ở bên trong); trục thủy (tống nước ứ ra ngoài). Mọc ở vùng đầm bằng núi Lỗ Sơn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Thanh thư
Vị đắng. Chủ trị ác sang, mụn lở làm rụng tóc, hoả khí (tổn thương do lửa, bỏng) (?), diệt tam trùng (ba loại giun sán trong ruột). Còn có tên là Trùng tổn, lại có tên là Mạnh suy. Mọc ở hang núi Phương Sơn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Bạch bối
Vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị hàn nhiệt; dùng tắm rửa chữa ghẻ và ác sang. Mọc ở núi gò. Rễ giống rễ cây tử uy (lăng tiêu); lá giống lá cây yến lô (phần sau bị mất chữ).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Bạch nữ trường
Vị cay, tính ôn, không độc. Chủ trị tiêu chảy, kiết lỵ ở ruột (mất chữ); chữa đau vùng tim ngực, phá sán hà (khối u cục, đau trong bụng). Mọc trong hang núi sâu. Lá giống lá chàm, quả đỏ. Cây Xích nữ trường cũng như vậy.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Rễ cây Bạch phiến
Vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị ngược (sốt rét), da lúc lạnh lúc nóng; làm ra mồ hôi; khiến người thay đổi (?).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Bạch cấp
Vị cay, tính bình, không độc. Chủ trị phục trùng (giun sán ẩn náu trong ruột), hắc lào trắng sưng đau. Mọc trong hang núi, giống cây lê lô. Rễ trắng, liền với nhau. Tháng chín thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Bạch tịnh
Vị đắng, không độc. Chủ trị ho do phổi, thượng khí; làm lưu thông ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận), khiến trăm bệnh không phát ra. Còn có tên là Ngọc tiêu, lại có tên là Tiễn hãn. Lá giống lá tre nhỏ. Rễ vàng, vỏ trắng. Mọc ở núi gò. Tháng ba, tháng tư đào rễ, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Bạch tân
Vị cay, có độc. Chủ trị hàn nhiệt. Còn có tên là Thoát vĩ, lại có tên là Dương thảo. Mọc ở núi Sở Sơn. Tháng ba đào rễ; rễ trắng và thơm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Bạch xương
Vị ngọt, không độc. Chủ trị các loại giun sán ăn hại (?). Còn có tên là Thủy xương, lại có tên là Thủy túc, lại có tên là Hành bồ. Tháng mười thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Xích cử
Vị ngọt, không độc. Chủ trị đau bụng. Còn có tên là Dương di, lại có tên là Lăng khát. Mọc ở sườn phía bắc núi. Tháng hai nở hoa.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Đoài man thảo
Phía trên (?), tháng năm quả màu đen, bên trong có hạt. Ngày mùng ba tháng ba hái lá; rễ thì phơi trong râm (?).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Xích niết
Vị ngọt, không độc. Chủ trị bệnh chú (loại bệnh lây truyền, kéo dài dai dẳng), băng trung (băng huyết ở phụ nữ), cầm máu, ích khí. Mọc ở chỗ đất ẩm ướt, khuất râm trong núi đá thuộc quận Thục (nay là Tứ Xuyên). Hái lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Hoàng truật
Vị đắng, không độc. Chủ trị tâm phiền, cầm ra mồ hôi. Mọc giống rễ cây ngô đồng (?).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Từ hoàng
Vị cay, tính bình, không độc. Chủ trị tích hà (khối tích tụ, cục u) ở vùng ngực bụng. Thân cây chủ trị ác sang. Mọc trong đầm. Thân lớn, lá nhỏ, mùi thơm giống cây (mất chữ) bản (có lẽ là cảo bản).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Hoàng bạch chi
Mọc ở núi gò. Tháng ba, tháng tư đào rễ, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Tử lam
Vị mặn, không độc. Chủ trị ăn thịt bị trúng độc, có thể tiêu trừ được độc ấy.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Tử cấp
Vị mặn. Chủ trị độc phong ở đầu, tả chú (tiêu chảy xối xả) (?). Còn có tên là Dã quỳ. Mọc ở chỗ đất thấp dưới gò cao. Ngày mùng ba tháng ba đào rễ; rễ giống củ ô đầu.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Thiên liễu
Vị cay, có độc. Chủ trị ác sang, trừ tý khí. Còn có tên là Thạch long. Mọc trong nước.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Địa trẫm
Vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị bệnh về tâm khí, âm sán ở phụ nữ (đau, sưng hoặc sa ở bộ phận sinh dục), huyết kết (máu đóng cục). Còn có tên là Thừa dạ, lại có tên là Dạ quang. Tháng ba thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Địa cầm
Vị đắng, không độc. Chủ trị chứng giản ở trẻ nhỏ (động kinh), trừ tà, dưỡng thai. Chữa phong tý (tê đau do phong tà), rùng mình lúc lạnh lúc nóng, màng xanh che trong mắt, đới hạ ở phụ nữ (khí hư ra nhiều). Mọc ở chỗ gỗ mục, cỏ chất đống. Giống nấm triêu sinh; trời mưa thì mọc mũ, màu vàng trắng. Tháng tư thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Địa cân
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị ích khí, cầm khát, trừ nhiệt ở vùng bụng và rốn, làm lợi gân. Còn có tên là Gian căn (rễ cỏ tranh), lại có tên là Thổ cân. Mọc trong đầm, rễ có lông. Tháng ba mọc, tháng tư ra quả màu trắng. Ngày mùng ba tháng ba đào rễ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Địa nhĩ
Vị ngọt, không độc. Chủ trị sáng mắt, ích khí, giúp người có con. Mọc ở gò đồi, trông như đá màu xanh biếc.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Thổ xỉ
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị khinh thân, ích khí, sống lâu. Mọc trong đất ở núi gò, hình dạng như răng ngựa.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Yến xỉ
Chủ trị chứng giản ở trẻ nhỏ và hàn nhiệt. Hái vào ngày mùng năm tháng năm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Toan ác
Chủ trị ác sang, trừ bạch trùng. Mọc ven nước, hình dạng giống cây trạch tả.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Toan giả
Vị chua. Cầm nội lậu (chảy máu bên trong cơ thể), chữa chứng thiếu máu (?). Mọc ở núi Xương Dương. Hái lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Ba cức
Vị đắng, có độc. Chủ trị ghẻ lở độc, làm cho trùng chui ra. Còn có tên là Nữ mộc. Mọc ở đất cao. Lá trắng, có gai. Rễ liền nhau đến mấy chục cái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Ba chu
Vị ngọt, không độc. Chủ trị chứng lạnh, cầm máu, chữa đới hạ. Mọc ở Lạc Dương.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Thục cách
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị hàn nhiệt, nuy tý, đới hạ ở phụ nữ, ung thũng. Mọc ở Sơn Dương. Giống loại nấm (mất chữ), có gai.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Rễ … (tên bị mất chữ)
Chủ trị làm giãn gân, khiến không đau.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Miêu căn
Vị mặn, tính bình, không độc. Chủ trị chứng tý và nhiệt trung, chấn thương do ngã, gãy xương. Mọc trong hang núi ở sườn phía bắc, leo bám trên dây cỏ. Thân có gai. Quả giống… (phần sau bị mất chữ).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Rễ cây Sâm quả
Vị đắng, có độc. Chủ trị thử lậu (mất chữ; tức bệnh tràng nhạc, lao hạch ở cổ vỡ mủ thành lỗ rò). Còn có tên là Bách liên, lại có tên là Ô liễu, lại có tên là Thử hành, lại có tên là Lộc bồ. Mọc ra hơn trăm rễ; rễ có lớp áo bọc lấy thân. Ngày mùng ba tháng ba đào rễ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Hoàng biện
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị sán hà ở vùng ngực bụng, lở miệng, tổn thương ở rốn. Còn có tên là Kinh biện.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Lương đạt
Chủ trị đau răng, cầm khát, khinh thân. Mọc ở sườn phía bắc núi. Thân bò lan, to như cây quỳ. Hạt trơn và nhỏ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Đối lư
Vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị ghẻ, các mụn nhọt lâu ngày không khỏi, mụn sinh thịt chết; trừ sốt cao. Nấu nước để rửa. Tháng tám thì hái. Giống cây (mất chữ).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Phẩn lam
Vị đắng. Chủ trị mụn ngứa trên người, bạch thốc (nấm da đầu làm hói từng mảng trắng), sơn ăn (dị ứng do nhựa sơn); dùng để rửa. Mọc ở Phòng Lăng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Uy di
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị tiêu khát, thiểu khí, giúp người chịu được lạnh. Mọc trong vườn nhà. Cành lớn, tua dài, nhiều lá, lá mọc từng đôi đối nhau. Hạt giống hạt cải.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Ma bá
Vị chua, không độc. Chủ trị ích khí, làm ra mồ hôi. Còn có tên là Quân cử, lại có tên là Diễn thảo, lại có tên là Đạo chỉ, lại có tên là Tự tử. Mọc ở Bình Lăng, giống cây lan. Lá đen, dày; có lớp trắng bọc quanh thân. Quả cũng màu đen. Tháng chín đào rễ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Ngọc minh
Vị đắng. Chủ trị thân nóng do tà khí, trẻ nhỏ sốt nóng; dùng để tắm. Mọc trong hang núi. Còn có tên là Vương thảo.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Loại tị
Vị chua, tính ôn, không độc. Chủ trị nuy tý. Còn có tên là Loại trọng. Mọc ở chỗ đất cao trong ruộng. Lá giống lá cây thiên danh tinh. Rễ tốt. Tháng năm thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Sư hệ
Vị ngọt, không độc. Chủ trị ung thũng, ác sang; nấu nước để rửa. Còn có tên là Thần Nghiêu, lại có tên là Thần cốt, lại có tên là Quỷ ba. Mọc ở đầm bằng (phần sau bị mất chữ).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Trục chiết
Diệt chuột, ích khí, sáng mắt. Còn có tên là Bách hợp. Quả dày (?). Mọc xen giữa lúa. Thân vàng. Tháng bảy ra quả màu đen, to như hạt đậu nành.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Tịnh khổ
Chủ trị khái nghịch, thượng khí; bổ khí của phổi, làm yên ngũ tạng. Còn có tên là Vực huân, lại có tên là Ngọc kinh. Tháng ba hái, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Lĩnh hôi
Vị ngọt, có độc. Chủ trị đau vùng ngực bụng, bồi bổ chỗ thiếu hụt ở bên trong (?). Lá giống lá cỏ mang (cỏ chè vè). Mọc vào mùa đông. Đốt thành tro mà dùng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Rễ cây Phụ bệ
Vị cay, có độc. Dùng để chườm nóng ung thũng và da trướng phù. Còn có tên là Cao ngư, lại có tên là Tử tảo.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Sách thập
Vị đắng, không độc. Chủ trị bệnh ở tai (?). Còn có tên là Mã nhĩ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Thân cây Kinh
Chữa bỏng làm loét da thịt. Tháng tám, tháng mười hái, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Quỷ lệ
Mọc trên đá. (Mất chữ) nó, phơi nắng cho mềm thì dùng để gội đầu (?).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Trúc phó
Vị ngọt, không độc. Chủ trị giảm đau, trừ máu ứ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Bí ác
Vị chua, không độc. Chủ trị tà khí ở gan. Còn có tên là Đỗ phùng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Đường di
Vị đắng, không độc. Chủ trị (mất chữ) gãy (có lẽ là chấn thương, gãy xương).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Tri trượng
Vị ngọt, không độc. Chữa chứng sán (đau bụng dưới, sa ruột, sa bìu).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Trần tùng
Vị cay, không độc. Chủ trị chóng mặt và tê bại.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Hà tiễn
Vị chua. Chủ trị kết khí (khí uất kết thành khối), mụn nhọt ở họng và cổ. Mọc trong biển. Tháng tám, tháng chín thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Khu dư
Vị cay, không độc. Chủ trị nóng và ngứa ở vùng ngực bụng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Tam diệp
Vị cay. Chủ trị hàn nhiệt, bị rắn cắn, ong đốt. Còn có tên là Khởi mạc, lại có tên là Tam thạch, lại có tên là Đương điền. Mọc trong ruộng. Thân nhỏ, màu đen trắng, cao ba thước (thước thời ấy khoảng 24 cm). Rễ đen. Tháng ba hái, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Ngũ mẫu ma
Vị đắng, có độc. Chủ trị nuy tý, đại tiểu tiện không thông, hạ lỵ (kiết lỵ, đi ngoài nhiều lần). Còn có tên là Lộc ma, lại có tên là Quy trạch ma, lại có tên là Thiên ma, lại có tên là Nhược nhất thảo.
Mọc ở đồng ruộng. Tháng năm thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Giới phách phúc
Vị cay, tính ôn, không độc. Chủ trị khinh thân, chữa chứng tý. Tháng năm hái, phơi khô trong bóng râm. Mọc ở Thượng Đảng.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Thường canh chi sinh
Vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị sáng mắt. Quả có gai, to bằng hạt gạo.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Sắc xá nhân giả
Vị ngọt, có độc. Chủ trị chứng sán, chứng tý; làm thông khí, chữa các chứng bất túc. Mọc trong nhà cửa của người ở. Hái vào ngày mùng mười tháng năm, phơi nắng cho khô.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Đinh công ký
Vị ngọt. Chủ trị đau do kim sang, kéo dài tuổi thọ. Còn có tên là Đinh phụ. Mọc trong khe đá, bò lan lên cây. Lá nhỏ, cành lớn, thân đỏ và to (?), giống thích hoàng (?), có nhựa. Hái vào ngày mùng bảy tháng bảy.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Cột đỏ trong thành
Vị cay, tính bình. Chữa lậu huyết ở phụ nữ (rong huyết, máu ra rỉ rả), bạch ốc, âm thực (lở loét ở bộ phận sinh dục), thấp tý (tê đau do ẩm thấp) và tà khí. Bổ trung, ích khí. Có ở Bình Dương thuộc đất Tấn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Gỗ mục ở phía đông thành
Vị mặn, tính ôn. Chủ trị đau vùng ngực bụng, cầm tiêu chảy, chữa đi ngoài ra máu mủ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Giới
Vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị tiêu khát, cầm máu, bệnh phụ nữ, trừ chứng tý. Còn có tên là Lê. Lá giống lá cây đại thanh.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Tải
Vị chua, không độc. Chủ trị các loại ác khí (khí độc hại gây bệnh).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Khánh
Vị đắng, không độc. Chủ trị ho.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới
Hữu danh vị dụng
Vị ngọt, không độc. Chủ trị ích khí, kéo dài tuổi thọ. Mọc trong hang núi; màu trắng, thớ xuôi thẳng. Tháng mười thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Hùng hoàng trùng
Chủ trị sáng mắt, tránh được binh đao và điều chẳng lành, tăng khí lực. Hình dạng giống (mất chữ).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Thiên xã trùng
Vị ngọt, không độc. Chủ trị tuyệt dựng (không có thai được) (?), ích khí. Giống con ong eo to, ăn lá cỏ cây. Tháng ba thì bắt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Sâu đục thân cây dâu
Vị ngọt, không độc. Chủ trị đau tim đột ngột, kim sang, vết thương chậm lên da non.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Sâu đục đá
Chủ trị thạch long (sỏi đường tiết niệu gây bí tiểu), tiểu tiện không thông. Sống trong đá.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Hành dạ
Chữa đau bụng, hàn nhiệt; làm thông huyết (?). Còn có tên là Phụ bàn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Oa ly
Vị ngọt, không độc. Chủ trị chúc quán (?), sáng mắt. Có ở Giang Hạ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Mi ngư
Vị ngọt, không độc. Chủ trị chứng tý, cầm máu.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Đan tiễn
Vị cay. Chủ trị máu tích tụ ở vùng ngực bụng. Còn có tên là Phi long. Có ở Thục Đô. Giống con thử phụ (con mọt ẩm, cuộn tròn khi bị chạm), đùi xanh, cánh bay màu đỏ. Bắt vào ngày mùng bảy tháng bảy.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Biển tiền
Vị ngọt, có độc. Chủ trị thử lậu (mất chữ), bí tiểu; làm thông thủy đạo (đường bài tiết nước tiểu). Sống ở núi gò, giống con mòng trâu, cánh đỏ. Tháng năm, tháng tám thì bắt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Loại
Chữa chứng tý, nội lậu. Còn có tên là (mất chữ). Mình ngắn, màu đất, có vằn.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Phi lệ
Chủ trị hàn nhiệt ở phụ nữ.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Ngạnh kê
Vị ngọt, không độc. Chữa chứng tý.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Ích phù
Chữa chứng bế (bí tắc, như bí tiểu, bế kinh). Còn có tên là Vô thiệt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Địa phòng
Giúp người không đói, không khát. Có ở Hoàng Lăng, giống con nhu (?), sống trong đất.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Hữu danh vị dụng
Hoàng trùng
Vị đắng. Chữa hàn nhiệt. Sống trên mặt đất. Đầu đỏ, chân dài, có sừng, sống thành bầy. Bắt vào ngày mùng bảy tháng bảy.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới
Đường bản thoái (những vị thuốc bị bộ sách thuốc chính thức đời Đường loại ra)
Hai mươi bảy vị
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Huân thảo
Vị ngọt, tính bình, không độc. Chủ trị sáng mắt, cầm chảy nước mắt, chữa tiết tinh (tinh dịch tự chảy ra, di tinh). Trừ khí hôi thối, thương hàn đau đầu, thượng khí, đau lưng. Còn có tên là Huệ thảo.
Mọc ở chỗ đất thấp và ẩm. Tháng ba hái, phơi khô trong bóng râm. Loại đã rụng đốt là tốt.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Cô hoạt
Vị ngọt, tính ôn, không độc. Chủ trị đại phong (phong tà nặng) và tà khí, thấp tý, đau do lạnh. Uống lâu thì khinh thân, thêm tuổi thọ, chống già. Còn có tên là Đông quỳ tử.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Biệt ky
Vị đắng, tính hơi ôn, không độc. Chủ trị phong hàn thấp tý (tê đau do gió, lạnh và ẩm), thân mình nặng nề, tay chân đau mỏi, lịch tiết thống do hàn tà (đau lần lượt khắp các khớp do khí lạnh). Còn có tên là Biệt chi, lại có tên là Biệt kỵ, lại có tên là Miết ky. Mọc ở thung lũng sông vùng Lam Điền. Tháng hai, tháng tám thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Mẫu hao
Vị đắng, tính ôn, không độc. Chủ trị làm đầy đặn da thịt, ích khí, khiến người béo lên nhanh. Không được uống lâu, vì sẽ làm huyết mạch quá đầy thịnh. Mọc ở đồng ruộng. Tháng năm, tháng tám thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Thạch hạ trường khanh
Vị mặn, tính bình, có độc. Chủ trị quỷ chú và tinh vật (theo quan niệm xưa, bệnh do ma quỷ, yêu tinh gây ra, kéo dài và lây truyền), tà ác khí; diệt các loài yêu tinh và cổ độc (chất độc do người nuôi trùng độc mà làm ra); chữa bệnh do yêu ma lâu năm lây truyền, khiến người bỏ chạy, khóc lóc, buồn thương, hoảng hốt.
Còn có tên là Từ trường khanh. Mọc ở ao đầm, hang núi vùng Lũng Tây.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Quân thiệt
Vị cay, tính hơi ôn, không độc. Chủ trị hoắc loạn (bệnh thổ tả cấp tính), đau bụng, nôn ọe, tâm phiền. Mọc trong nước. Tháng năm thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Luyện thạch thảo
Vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị ngũ long (năm loại bí tiểu, tiểu khó), phá thạch lâm (sỏi đường tiết niệu gây tiểu buốt, tiểu rắt), khí kết trong bàng quang. Làm thông thủy đạo và tiểu tiện. Mọc ở sông đầm vùng Nam Dương.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Dặc cộng
Vị đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị kinh khí, thương hàn, đau bụng, gầy yếu, tà khí trong da, tay chân lạnh. Không có màu (?). Mọc ở hang núi vùng Ích Châu.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Đàm thảo
Vị mặn, tính bình, không độc. Chủ trị nuôi dưỡng tâm khí, trừ chứng trong lòng nao nao, đau xót, chứng nóng mình kèm mụn lở lan tràn. Có thể làm hoa muối (?). Mọc ở vùng sông Hoài và đầm bằng. Tháng bảy thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Ngũ sắc phù
Vị đắng, tính hơi ôn. Chủ trị khái nghịch, tà khí ở ngũ tạng; điều trung (điều hoà tỳ vị), ích khí, sáng mắt, diệt chấy rận. Có thanh phù (màu xanh), bạch phù (màu trắng), xích phù (màu đỏ), hắc phù (màu đen), hoàng phù (màu vàng); mỗi loại tuỳ theo màu mà bổ tạng tương ứng (xanh bổ gan, đỏ bổ tim, vàng bổ tỳ, trắng bổ phổi, đen bổ thận). Bạch phù còn có tên là Nữ mộc. Mọc ở hang núi quận Ba.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
… thảo (tên bị mất chữ)
Vị ngọt pha đắng, tính hàn, không độc. Chủ trị ôn ngược (sốt rét thể nóng nhiều), hàn nhiệt, tà khí gây đau mỏi, khản tiếng (?); trừ điều chẳng lành. Mọc ở hang núi vùng Hoài Nam.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Rễ … (tên bị mất chữ)
Vị ngọt, tính hàn, bình, hơi có độc. Chủ trị hạ nhiệt khí, bổ âm tinh, làm cho mặt mũi tươi đẹp, sáng mắt. Uống lâu thì khinh thân, chống già. Dùng để hấp, nấu cho người bệnh do uống rượu (?). Mọc ở đầm bằng vùng Tung Cao. Tháng hai, tháng tám thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Thử cô
Vị đắng, tính bình, hàn, không độc. Chủ trị khái nghịch, thượng khí, hàn nhiệt, thử lậu (mất chữ), ác sang, tà khí. Còn có tên là (mất chữ). Mọc ở Đan Thủy.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Thuyền hồng
Vị chua, không độc. Chủ trị hạ khí (đưa khí nghịch xuống), cầm chứng phiền mãn (bứt rứt, đầy tức). Có thể nấu làm nước tắm. Thuốc màu vàng. Mọc ở quận Thục. Lấy vào tiết Lập thu (tiết mở đầu mùa thu).
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Khuất thảo
Vị đắng, tính hơi hàn, không độc. Chủ trị đau dưới ngực và mạng sườn, tà khí, hàn nhiệt trong ruột, âm tý (tê đau thuộc thể âm, do lạnh). Uống lâu thì khinh thân, ích khí, chống già. Mọc ở sông đầm vùng Hán Trung. Tháng năm thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Xích hách
Vị đắng, tính hàn, có độc. Chủ trị mụn đóng vảy, mụn loét, ác sang lở loét; trừ tam trùng và tà khí. Mọc ở thung lũng sông vùng Ích Châu. Tháng hai, tháng tám thì hái.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Hoài mộc
Vị đắng, tính bình, không độc. Chủ trị ho lâu ngày, thượng khí, thương trung, gầy yếu suy nhược; bổ trung, ích khí; chữa âm thực và lậu hạ (máu hoặc dịch rỉ ra từ đường sinh dục) ở phụ nữ, xích bạch ốc (khí hư lẫn đỏ và trắng). Còn có tên là Bách tuế. Là gỗ trong thành. Mọc ở đầm bằng vùng Tấn Dương.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Chiêm tư
Vị đắng, tính ôn, không độc. Chủ trị tà khí, chứng tý do khí nóng (?), hàn nhiệt, thư sang (nhọt sâu, mọc ăn vào trong). Trừ nước ứ kết cứng, huyết trưng (khối máu cục trong bụng), kinh nguyệt bế tắc không có con, trẻ nhỏ (mất chữ) không đi được, các loại ác sang, ung thũng. Giảm đau bụng, giúp người có con (?). Còn có tên là Thán bì. Mọc ở hang núi Thái Sơn. Hái lúc nào cũng được.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Anh đào
Vị cay, tính bình, không độc. Chủ trị cầm tiêu chảy, kiết lỵ ở ruột (mất chữ); trừ nhiệt, điều trung, bổ tỳ khí, làm cho sắc mặt người đẹp, tinh thần vui vẻ. Còn có tên là Ngưu đào, lại có tên là Anh đậu. Quả to như hạt lúa mạch, nhiều lông. Tháng tư hái, phơi khô trong bóng râm.
Quyển thứ tư · Bản thảo, phần dưới — Đường bản thoái
Lông chim Trấm (loài chim có độc, xưa dùng lông nó ngâm rượu để đầu độc người)
Có độc rất mạnh. Vào ngũ tạng thì làm thối nát, giết chết người. Mỏ của nó chủ trị giải độc rắn hổ lục. Còn có tên là (mất chữ) nhật. Có ở Nam Hải.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video